၂. သီဟနာဒဝဂ္ဂေါ

၁. စူဠသီဟနာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၉. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠသီဟနာဒသုတ္တံ. ယသ္မာ ပနဿ အတ္ထုပ္ပတ္တိကော နိက္ခေပေါ၊ တသ္မာ တံ ဒဿေတွာ စဿ အနုပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမ. ကတရာယ ပနိဒံ အတ္ထုပ္ပတ္တိယာ နိက္ခိတ္တန္တိ? လာဘသက္ကာရပစ္စယာ တိတ္ထိယပရိဒေဝိတေ. ဘဂဝတော ကိရ ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တေ ဝုတ္တနယေန မဟာလာဘသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ. စတုပ္ပမာဏိကော ဟိ အယံ လောကသန္နိဝါသော၊ ရူပပ္ပမာဏော ရူပပ္ပသန္နော၊ ဃောသပ္ပမာဏော ဃောသပ္ပသန္နော၊ လူခပ္ပမာဏော လူခပ္ပသန္နော၊ ဓမ္မပ္ပမာဏော ဓမ္မပ္ပသန္နောတိ ဣမေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝသေန စတုဓာ ဌိတော.

တေသံ ဣဒံ နာနာကရဏံ – ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ရူပပ္ပမာဏော ရူပပ္ပသန္နော? ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော အာရောဟံ ဝါ ပဿိတွာ ပရိဏာဟံ ဝါ ပဿိတွာ သဏ္ဌာနံ ဝါ ပဿိတွာ ပါရိပူရိံ ဝါ ပဿိတွာ တတ္ထ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသာဒံ ဇနေတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ရူပပ္ပမာဏော ရူပပ္ပသန္နော.

ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဃောသပ္ပမာဏော ဃောသပ္ပသန္နော? ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ပရဝဏ္ဏနာယ ပရထောမနာယ ပရပသံသနာယ ပရဝဏ္ဏဟာရိကာယ၊ တတ္ထ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသာဒံ ဇနေတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဃောသပ္ပမာဏော ဃောသပ္ပသန္နော.

ကတမော စ ပုဂ္ဂလော လူခပ္ပမာဏော လူခပ္ပသန္နော? ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော စီဝရလူခံ ဝါ ပဿိတွာ ပတ္တလူခံ ဝါ ပဿိတွာ၊ သေနာသနလူခံ ဝါ ပဿိတွာ ဝိဝိဓံ ဝါ ဒုက္ကရကာရိကံ ပဿိတွာ တတ္ထ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသာဒံ ဇနေတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော လူခပ္ပမာဏော လူခပ္ပသန္နော.

ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မပ္ပမာဏော ဓမ္မပ္ပသန္နော? ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သီလံ ဝါ ပဿိတွာ သမာဓိံ ဝါ ပဿိတွာ ပညံ ဝါ ပဿိတွာ တတ္ထ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသာဒံ ဇနေတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မပ္ပမာဏော ဓမ္မပ္ပသန္နောတိ.

ဣမေသု စတူသု ပုဂ္ဂလေသု ရူပပ္ပမာဏောပိ ဘဂဝတော အာရောဟပရိဏာဟသဏ္ဌာနပါရိပူရိဝဏ္ဏပေါက္ခရတံ၊ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနပ္ပဋိမဏ္ဍိတတ္တာ နာနာရတနဝိစိတ္တမိဝ သုဝဏ္ဏမဟာပဋံ၊ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏသမာကိဏ္ဏတာယ တာရာဂဏသမုဇ္ဇလံ ဝိယ ဂဂနတလံ သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လံ ဝိယ စ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓံ ပါရိစ္ဆတ္တကံ အဋ္ဌာရသရတနုဗ္ဗေဓံ ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခေပံ သဿိရိကံ အနောပမသရီရံ ဒိသွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေယေဝ ပသီဒတိ.

ဃောသပ္ပမာဏောပိ၊ ဘဂဝတာ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ဒသ ပါရမိယော ဒသ ဥပပါရမိယော ဒသ ပရမတ္ထပါရမိယော ပူရိတာ အင်္ဂပရိစ္စာဂေါ ပုတ္တဒါရပရိစ္စာဂေါ၊ ရဇ္ဇပရိစ္စာဂေါ အတ္တပရိစ္စာဂေါ နယနပရိစ္စာဂေါ စ ကတောတိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တံ ဃောသံ သုတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေယေဝ ပသီဒတိ.

လူခပ္ပမာဏောပိ ဘဂဝတော စီဝရလူခံ ဒိသွာ ‘‘သစေ ဘဂဝါ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိဿ၊ ကာသိကဝတ္ထမေဝ အဓာရယိဿ. ပဗ္ဗဇိတွာ ပနာနေန သာဏပံသုကူလစီဝရေန သန္တုဿမာနေန ဘာရိယံ ကတ’’န္တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေယေဝ ပသီဒတိ. ပတ္တလူခမ္ပိ ဒိသွာ – ‘‘ဣမိနာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တေန ရတ္တဝရသုဝဏ္ဏဘာဇနေသု စက္ကဝတ္တိဘောဇနာရဟံ သုဂန္ဓသာလိဘောဇနံ ပရိဘုတ္တံ၊ ပဗ္ဗဇိတွာ ပန ပါသာဏမယံ ပတ္တံ အာဒါယ ဥစ္စနီစကုလဒွါရေသု သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓပိဏ္ဍိယာလောပေန သန္တုဿမာနော ဘာရိယံ ကရောတီ’’တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေယေဝ ပသီဒတိ. သေနာသနလူခံ ဒိသွာပိ – ‘‘အယံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တော တိဏ္ဏံ ဥတူနံ အနုစ္ဆဝိကေသု တီသု ပါသာဒေသု တိဝိဓနာဋကပရိဝါရော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ဝိယ ရဇ္ဇသိရိံ အနုဘဝိတွာ ဣဒါနိ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတော ရုက္ခမူလသေနာသနာဒီသု ဒါရုဖလကသိလာပဋ္ဋပီဌမဉ္စကာဒီဟိ သန္တုဿမာနော ဘာရိယံ ကရောတီ’’တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေယေဝ ပသီဒတိ. ဒုက္ကရကာရိကမဿ ဒိသွာပိ – ‘‘ဆဗ္ဗဿာနိ နာမ မုဂ္ဂယူသကုလတ္ထယူသဟရေဏုယူသာဒီနံ ပသဋမတ္တေန ယာပေဿတိ၊ အပ္ပါဏကံ ဈာနံ ဈာယိဿတိ၊ သရီရေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခော ဝိဟရိဿတိ၊ အဟော ဒုက္ကရကာရကော ဘဂဝါ’’တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေယေဝ ပသီဒတိ.

ဓမ္မပ္ပမာဏောပိ ဘဂဝတော သီလဂုဏံ သမာဓိဂုဏံ ပညာဂုဏံ ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တိသမ္ပဒံ အဘိညာပါရိပူရိံ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒေဝေါရောဟဏံ ပါထိကပုတ္တဒမနာဒီနိ စ အနေကာနိ အစ္ဆရိယာနိ ဒိသွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေယေဝ ပသီဒတိ၊ တေ ဧဝံ ပသန္နာ ဘဂဝတော မဟန္တံ လာဘသက္ကာရံ အဘိဟရန္တိ. တိတ္ထိယာနံ ပန ဗာဝေရုဇာတကေ ကာကဿ ဝိယ လာဘသက္ကာရော ပရိဟာယိတ္ထ. ယထာဟ –

‘‘အဒဿနေန မောရဿ၊ သိခိနော မဉ္ဇုဘာဏိနော၊

ကာကံ တတ္ထ အပူဇေသုံ၊ မံသေန စ ဖလေန စ.

ယဒါ စ သရသမ္ပန္နော၊ မောရော ဗာဝေရုမာဂမာ၊

အထ လာဘော စ သက္ကာရော၊ ဝါယသဿ အဟာယထ.

ယာဝ နုပ္ပဇ္ဇတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဓမ္မရာဇာ ပဘင်္ကရော၊

တာဝ အညေ အပူဇေသုံ၊ ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏေ.

ယဒါ စ သရသမ္ပန္နော၊ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မမဒေသယိ၊

အထ လာဘော စ သက္ကာရော၊ တိတ္ထိယာနံ အဟာယထာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၄.၁၅၃-၁၅၆)၊

တေ ဧဝံ ပဟီနလာဘသက္ကာရာ ရတ္တိံ ဧကဒွင်္ဂုလမတ္တံ ဩဘာသေတွာပိ သူရိယုဂ္ဂမနေ ခဇ္ဇောပနကာ ဝိယ ဟတပ္ပဘာ အဟေသုံ.

ယထာ ဟိ ခဇ္ဇောပနကာ၊ ကာဠပက္ခမှိ ရတ္တိယာ၊

နိဒဿယန္တိ ဩဘာသံ၊ ဧတေသံ ဝိသယော ဟိ သော.

ယဒါ စ ရသ္မိသမ္ပန္နော၊ အဗ္ဘုဒေတိ ပဘင်္ကရော၊

အထ ခဇ္ဇုပသံဃာနံ၊ ပဘာ အန္တရဓာယတိ.

ဧဝံ ခဇ္ဇုပသဒိသာ၊ တိတ္ထိယာပိ ပုထူ ဣဓ၊

ကာဠပက္ခူပမေ လောကေ၊ ဒီပယန္တိ သကံ ဂုဏံ.

ယဒါ စ ဗုဒ္ဓေါ လောကသ္မိံ၊ ဥဒေတိ အမိတပ္ပဘော၊

နိပ္ပဘာ တိတ္ထိယာ ဟောန္တိ၊ သူရိယေ ခဇ္ဇုပကာ ယထာတိ.

တေ ဧဝံ နိပ္ပဘာ ဟုတွာ ကစ္ဆုပိဠကာဒီဟိ ကိဏ္ဏသရီရာ ပရမပါရိဇုညပတ္တာ ယေန ဗုဒ္ဓေါ ယေန ဓမ္မော ယေန သံဃော ယေန စ မဟာဇနဿ သန္နိပါတော၊ တေန တေန ဂန္တွာ အန္တရဝီထိယမ္ပိ သိင်္ဃာဋကေပိ စတုက္ကေပိ သဘာယမ္ပိ ဌတွာ ပရိဒေဝန္တိ –

‘‘ကိံ ဘော သမဏောယေဝ ဂေါတမော သမဏော၊ မယံ အဿမဏာ၊ သမဏဿေဝ ဂေါတမဿ သာဝကာ သမဏာ၊ အမှာကံ သာဝကာ အဿမဏာ? သမဏဿေဝ ဂေါတမဿ သာဝကာနဉ္စဿ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ၊ န အမှာကံ၊ သာဝကာနဉ္စ နော ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ? နနု သမဏောပိ ဂေါတမော သမဏော၊ မယမ္ပိ သမဏာ. သမဏဿပိ ဂေါတမဿ သာဝကာ သမဏာ၊ အမှာကမ္ပိ သာဝကာ သမဏာ. သမဏဿပိ ဂေါတမဿ သာဝကာနဉ္စဿ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ၊ အမှာကမ္ပိ သာဝကာနဉ္စ နော ဒိန္နံ မဟပ္ဖလဉ္စေဝ? သမဏဿပိ ဂေါတမဿ သာဝကာနဉ္စဿ ဒေထ ကရောထ၊ အမှာကမ္ပိ သာဝကာနဉ္စ နော ဒေထ သက္ကရောထ? နနု သမဏော ဂေါတမော ပုရိမာနိ ဒိဝသာနိ ဥပ္ပန္နော၊ မယံ ပန လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေယေဝ ဥပ္ပန္နာ’’တိ.

ဧဝံ နာနပ္ပကာရံ ဝိရဝန္တိ. အထ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယောတိ စတဿော ပရိသာ တေသံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ ‘‘တိတ္ထိယာ ဘန္တေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကထေန္တီ’’တိ. တံ သုတွာ ဘဂဝါ – ‘‘မာ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိတ္ထိယာနံ ဝစနေန ‘အညတြ သမဏော အတ္ထီ’တိ သညိနော အဟုဝတ္ထာ’’တိ ဝတွာ အညတိတ္ထိယေသု သမဏဘာဝံ ပဋိသေဓေန္တော ဣဓေဝ စ အနုဇာနန္တော ဣမိဿာ အတ္ထုပ္ပတ္တိယာ ဣဓေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏောတိ ဣဒံ သုတ္တံ အဘာသိ.

တတ္ထ ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိံယေဝ သာသနေ. အယံ ပန နိယမော သေသပဒေသုပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒုတိယာဒယောပိ ဟိ သမဏာ ဣဓေဝ၊ န အညတ္ထ. သမဏောတိ သောတာပန္နော. တေနေဝါဟ – ‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမော သမဏော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော၊ အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမော သမဏော’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၁).

ဒုတိယောတိ သကဒါဂါမီ. တေနေဝါဟ – ‘‘ကတမော စ? ဘိက္ခဝေ၊ ဒုတိယော သမဏော. ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ သကဒါဂါမီ ဟောတိ၊ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုတိယော သမဏော’’တိ.

တတိယောတိ အနာဂါမီ. တေနေဝါဟ – ‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တတိယော သမဏော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဩပပါတိကော ဟောတိ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ လောကာ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တတိယော သမဏော’’တိ.

စတုတ္ထောတိ အရဟာ. တေနေဝါဟ – ‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုတ္ထော သမဏော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုတ္ထော သမဏော’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၁). ဣတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ စတ္တာရော ဖလဋ္ဌကသမဏာဝ အဓိပ္ပေတာ.

သုညာတိ ရိတ္တာ တုစ္ဆာ. ပရပ္ပဝါဒါတိ စတ္တာရော သဿတဝါဒါ၊ စတ္တာရော ဧကစ္စသဿတိကာ၊ စတ္တာရော အန္တာနန္တိကာ၊ စတ္တာရော အမရာဝိက္ခေပိကာ၊ ဒွေ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကာ၊ သောဠသ သညီဝါဒါ၊ အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ၊ အဋ္ဌ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ၊ သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ၊ ပဉ္စ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါတိ ဣမေ သဗ္ဗေပိ ဗြဟ္မဇာလေ အာဂတာ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော. ဣတော ဗာဟိရာနံ ပရေသံ ဝါဒါ ပရပ္ပဝါဒါ နာမ. တေ သဗ္ဗေပိ ဣမေဟိ စတူဟိ ဖလဋ္ဌကသမဏေဟိ သုညာ၊ န ဟိ တေ ဧတ္ထ သန္တိ. န ကေဝလဉ္စ ဧတေဟေဝ သုညာ၊ စတူဟိ ပန မဂ္ဂဋ္ဌကသမဏေဟိပိ စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ အတ္ထာယ အာရဒ္ဓဝိပဿကေဟိပီတိ ဒွါဒသဟိပိ သမဏေဟိ သုညာ ဧဝ. ဣမမေဝ အတ္ထံ သန္ဓာယ ဘဂဝတာ မဟာပရိနိဗ္ဗာနေ ဝုတ္တံ –

‘‘ဧကူနတိံသော ဝယသာ သုဘဒ္ဒ၊

ယံ ပဗ္ဗဇိံ ကိံ ကုသလာနုဧသီ၊

ဝဿာနိ ပညာသ သမာဓိကာနိ၊

ယတော အဟံ ပဗ္ဗဇိတော သုဘဒ္ဒ၊

ဉာယဿ ဓမ္မဿ ပဒေသဝတ္တီ၊

ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ သမဏောပိ နတ္ထိ.

‘‘ဒုတိယောပိ သမဏော နတ္ထိ၊ တတိယောပိ သမဏော နတ္ထိ၊ စတုတ္ထောပိ သမဏော နတ္ထိ. သုညာ ပရပ္ပဝါဒါ သမဏေဘိ အညေဟီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၄).

ဧတ္ထ ဟိ ပဒေသဝတ္တီတိ အာရဒ္ဓဝိပဿကော အဓိပ္ပေတော. တသ္မာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကံ မဂ္ဂဋ္ဌံ ဖလဋ္ဌန္တိ တယောပိ ဧကတော ကတွာ သမဏောပိ နတ္ထီတိ အာဟ. သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကံ မဂ္ဂဋ္ဌံ ဖလဋ္ဌန္တိ တယောပိ ဧကတော ကတွာ ဒုတိယောပိ သမဏော နတ္ထီတိ အာဟ. ဣတရေသုပိ ဒွီသု ဧသေဝ နယော.

ကသ္မာ ပနေတေ အညတ္ထ နတ္ထီတိ? အခေတ္တတာယ. ယထာ ဟိ န အာရဂ္ဂေ သာသပေါ တိဋ္ဌတိ၊ န ဥဒကပိဋ္ဌေ အဂ္ဂိ ဇလတိ၊ န ပိဋ္ဌိပါသာဏေ ဗီဇာနိ ရုဟန္တိ၊ ဧဝမေဝ ဗာဟိရေသု တိတ္ထာယတနေသု န ဣမေ သမဏာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဣမသ္မိံယေဝ ပန သာသနေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကသ္မာ? ခေတ္တတာယ. တေသံ အခေတ္တတာ စ ခေတ္တတာ စ အရိယမဂ္ဂဿ အဘာဝတော စ ဘာဝတော စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ယသ္မိံ ခေါ၊ သုဘဒ္ဒ၊ ဓမ္မဝိနယေ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ န ဥပလဗ္ဘတိ၊ သမဏောပိ တတ္ထ န ဥပလဗ္ဘတိ၊ ဒုတိယောပိ တတ္ထ သမဏော န ဥပလဗ္ဘတိ၊ တတိယောပိ တတ္ထ သမဏော န ဥပလဗ္ဘတိ၊ စတုတ္ထောပိ တတ္ထ သမဏော န ဥပလဗ္ဘတိ. ယသ္မိဉ္စ ခေါ၊ သုဘဒ္ဒ၊ ဓမ္မဝိနယေ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဥပလဗ္ဘတိ၊ သမဏောပိ တတ္ထ ဥပလဗ္ဘတိ၊ ဒုတိယောပိ တတ္ထ။ပေ။. စတုတ္ထောပိ တတ္ထ သမဏော ဥပလဗ္ဘတိ. ဣမသ္မိံ ခေါ၊ သုဘဒ္ဒ၊ ဓမ္မဝိနယေ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဥပလဗ္ဘတိ၊ ဣဓေဝ၊ သုဘဒ္ဒ၊ သမဏော၊ ဣဓ ဒုတိယော သမဏော၊ ဣဓ တတိယော သမဏော၊ ဣဓ စတုတ္ထော သမဏော၊ သုညာ ပရပ္ပဝါဒါ သမဏေဘိ အညေဟီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၄).

ဧဝံ ယသ္မာ တိတ္ထာယတနံ အခေတ္တံ၊ သာသနံ ခေတ္တံ၊ တသ္မာ ယထာ သုရတ္တဟတ္ထပါဒေါ သူရကေသရကော သီဟော မိဂရာဇာ န သုသာနေ ဝါ သင်္ကာရကူဋေ ဝါ ပဋိဝသတိ၊ တိယောဇနသဟဿဝိတ္ထတံ ပန ဟိမဝန္တံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ မဏိဂုဟာယံယေဝ ပဋိဝသတိ. ယထာ စ ဆဒ္ဒန္တော နာဂရာဇာ န ဂေါစရိယဟတ္ထိကုလာဒီသု နဝသု နာဂကုလေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဆဒ္ဒန္တကုလေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယထာ စ ဝလာဟကော အဿရာဇာ န ဂဒြဘကုလေ ဝါ ဃောဋကကုလေ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သိန္ဓုယာ တီရေ ပန သိန္ဓဝကုလေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယထာ စ သဗ္ဗကာမဒဒံ မနောဟရံ မဏိရတနံ န သင်္ကာရကူဋေ ဝါ ပံသုပဗ္ဗတာဒီသု ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဝေပုလ္လပဗ္ဗတဗ္ဘန္တရေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယထာ စ တိမိရပိင်္ဂလော မစ္ဆရာဇာ န ခုဒ္ဒကပေါက္ခရဏီသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿဂမ္ဘီရေ မဟာသမုဒ္ဒေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယထာ စ ဒိယဍ္ဎယောဇနသတိကော သုပဏ္ဏရာဇာ န ဂါမဒွါရေ ဧရဏ္ဍဝနာဒီသု ပဋိဝသတိ၊ မဟာသမုဒ္ဒံ ပန အဇ္ဈောဂါဟေတွာ သိမ္ဗလိဒဟဝနေယေဝ ပဋိဝသတိ. ယထာ စ ဓတရဋ္ဌော သုဝဏ္ဏဟံသော န ဂါမဒွါရေ အာဝါဋကာဒီသု ပဋိဝသတိ၊ နဝုတိဟံသသဟဿပရိဝါရော ဟုတွာ စိတ္တကူဋပဗ္ဗတေယေဝ ပဋိဝသတိ. ယထာ စ စတုဒ္ဒီပိဿရော စက္ကဝတ္တိရာဇာ န နီစကုလေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အသမ္ဘိန္နဇာတိခတ္တိယကုလေယေဝ ပန ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝမေဝ ဣမေသု သမဏေသု ဧကသမဏောပိ န အညတိတ္ထာယတနေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အရိယမဂ္ဂပရိက္ခိတ္တေ ပန ဗုဒ္ဓသာသနေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဣဓေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏော။ပေ။ သုညာ ပရပ္ပဝါဒါ သမဏေဟိ သမဏေဘိ အညေဟီ’’တိ.

သမ္မာ သီဟနာဒံ နဒထာတိ ဧတ္ထ သမ္မာတိ ဟေတုနာ နယေန ကာရဏေန. သီဟနာဒန္တိ သေဋ္ဌနာဒံ အဘီတနာဒံ အပ္ပဋိနာဒံ. ဣမေသဉှိ စတုန္နံ သမဏာနံ ဣဓေဝ အတ္ထိတာယ အယံ နာဒေါ သေဋ္ဌနာဒေါ နာမ ဟောတိ ဥတ္တမနာဒေါ. ‘‘ဣမေ သမဏာ ဣဓေဝ အတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တဿ အညတော ဘယံ ဝါ အာသင်္ကာ ဝါ နတ္ထီတိ အဘီတနာဒေါ နာမ ဟောတိ. ‘‘အမှာကမ္ပိ သာသနေ ဣမေ သမဏာ အတ္ထီ’’တိ ပူရဏာဒီသု ဧကဿာပိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဝတ္တုံ အသမတ္ထတာယ အယံ နာဒေါ အပ္ပဋိနာဒေါ နာမ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သီဟနာဒန္တိ သေဋ္ဌနာဒံ အဘီတနာဒံ အပ္ပဋိနာဒ’’န္တိ.

၁၄၀. ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတီတိ ဣဒံ ခေါ ပန ကာရဏံ ဝိဇ္ဇတိ. ယံ အညတိတ္ထိယာတိ ယေန ကာရဏေန အညတိတ္ထိယာ. ဧတ္ထ စ တိတ္ထံ ဇာနိတဗ္ဗံ၊ တိတ္ထကရော ဇာနိတဗ္ဗော တိတ္ထိယာ ဇာနိတဗ္ဗာ၊ တိတ္ထိယသာဝကာ ဇာနိတဗ္ဗာ. တိတ္ထံနာမ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော. ဧတ္ထ ဟိ သတ္တာ တရန္တိ ဥပ္ပလဝန္တိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောန္တိ၊ တသ္မာ တိတ္ထန္တိ ဝုစ္စန္တိ. တာသံ ဒိဋ္ဌီနံ ဥပ္ပါဒေတာ တိတ္ထကရော နာမ. တဿ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ပဗ္ဗဇိတာ တိတ္ထိယာ နာမ. တေသံ ပစ္စယဒါယကာ တိတ္ထိယသာဝကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပရိဗ္ဗာဇကာတိ ဂိဟိဗန္ဓနံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတာ. အဿာသောတိ အဝဿယော ပတိဋ္ဌာ ဥပတ္ထမ္ဘော. ဗလန္တိ ထာမော. ယေန တုမှေတိ ယေန အဿာသေန ဝါ ဗလေန ဝါ ဧဝံ ဝဒေထ.

အတ္ထိ ခေါ နော၊ အာဝုသော၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာတိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယော သော ဘဂဝါ သမတိံသ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗကိလေသေ ဘဉ္ဇိတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ တေန ဘဂဝတာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ အာသယာနုသယံ ဇာနတာ၊ ဟတ္ထတလေ ဌပိတံ အာမလကံ ဝိယ သဗ္ဗံ ဉေယျဓမ္မံ ပဿတာ. အပိစ ပုဗ္ဗေနိဝါသာဒီဟိ ဇာနတာ၊ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ပဿတာ. တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ ဆဟိ ဝါ ပန အဘိညာဟိ ဇာနတာ၊ သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတေန သမန္တစက္ခုနာ ပဿတာ. သဗ္ဗဓမ္မဇာနနသမတ္ထာယ ပညာယ ဇာနတာ၊ သဗ္ဗသတ္တာနံ စက္ခုဝိသယာတီတာနိ တိရောကုဋ္ဋာဒိဂတာနိ ဝါပိ ရူပါနိ အတိဝိသုဒ္ဓေန မံသစက္ခုနာ ပဿတာ. အတ္တဟိတသာဓိကာယ သမာဓိပဒဋ္ဌာနာယ ပဋိဝေဓပညာယ ဇာနတာ၊ ပရဟိတသာဓိကာယ ကရုဏာပဒဋ္ဌာနာယ ဒေသနာပညာယ ပဿတာ. အရီနံ ဟတတ္တာ ပစ္စယာဒီနံ အရဟတ္တာ စ အရဟတာ၊ သမ္မာ သာမဉ္စ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန. အန္တရာယိကဓမ္မေ ဝါ ဇာနတာ၊ နိယျာနိကဓမ္မေ ပဿတာ. ကိလေသာရီနံ ဟတတ္တာ အရဟတာ၊ သမ္မာ သာမံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာတိ၊ ဧဝံ စတုဝေသာရဇ္ဇဝသေန စတူဟိ အာကာရေဟိ ထောမိတေန စတ္တာရော ဓမ္မာ အက္ခာတာ၊ ယေ မယံ အတ္တနိ သမ္ပဿမာနာ ဧဝံ ဝဒေမ၊ န ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီနံ ဥပတ္ထမ္ဘံ ကာယဗလန္တိ.

သတ္ထရိ ပသာဒေါတိ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဗုဒ္ဓဂုဏေ အနုဿရန္တာနံ ဥပ္ပန္နပ္ပသာဒေါ. ဓမ္မေ ပသာဒေါတိ ‘‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ နယေန ဓမ္မဂုဏေ အနုဿရန္တာနံ ဥပ္ပန္နပ္ပသာဒေါ. သီလေသု ပရိပူရကာရိတာတိ အရိယကန္တေသု သီလေသု ပရိပူရကာရိတာ. အရိယကန္တသီလာနိ နာမ ပဉ္စသီလာနိ. တာနိ ဟိ ဘဝန္တရဂတောပိ အရိယသာဝကော အတ္တနော အရိယသာဝကဘာဝံ အဇာနန္တောပိ န ဝီတိက္ကမတိ. သစေပိ ဟိ နံ ကောစိ ဝဒေယျ – ‘‘ဣမံ သကလံ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ခုဒ္ဒကမက္ခိကံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဟီ’’တိ၊ အဋ္ဌာနမေတံ၊ ယံ သော တဿ ဝစနံ ကရေယျ. ဧဝံ အရိယာနံ သီလာနိ ကန္တာနိ ပိယာနိ မနာပါနိ. တာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သီလေသု ပရိပူရကာရိတာ’’တိ.

သဟဓမ္မိကာ ခေါ ပနာတိ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနီ သိက္ခမာနာ သာမဏေရော သာမဏေရီ ဥပါသကော ဥပါသိကာတိ ဧတေ သတ္တ သဟဓမ္မစာရိနော. ဧတေသု ဟိ ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သဟဓမ္မံ စရတိ သမာနသိက္ခတာယ. တထာ ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုနီဟိ။ပေ။ ဥပါသိကာ ဥပါသိကာဟိ၊ သောတာပန္နော သောတာပန္နေဟိ၊ သကဒါဂါမီ။ပေ။ အနာဂါမီဟိ သဟဓမ္မံ စရတိ. တသ္မာ သဗ္ဗေပေတေ သဟဓမ္မိကာတိ ဝုစ္စန္တိ. အပိစေတ္ထ အရိယသာဝကာယေဝ အဓိပ္ပေတာ. တေသဉှိ ဘဝန္တရေပိ မဂ္ဂဒဿနမှိ ဝိဝါဒေါ နတ္ထိ၊ တသ္မာ တေ အစ္စန္တံ ဧကဓမ္မစာရိတာယ သဟဓမ္မိကာ. ဣမိနာ၊ ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော’’တိအာဒိနာ နယေန သံဃံ အနုဿရန္တာနံ ဥပ္ပန္နပ္ပသာဒေါ ကထိတော. ဧတ္တာဝတာ စတ္တာရိ သောတာပန္နဿ အင်္ဂါနိ ကထိတာနိ ဟောန္တိ.

ဣမေ ခေါ နော၊ အာဝုသောတိ၊ အာဝုသော၊ ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ တေန ဘဂဝတာ အမှာကံ အဿာသော စေဝ ဗလဉ္စာတိ အက္ခာတာ၊ ယေ မယံ အတ္တနိ သမ္ပဿမာနာ ဧဝံ ဝဒေမ.

၁၄၁. ယော အမှာကံ သတ္ထာတိ ဣမိနာ ပူရဏကဿပါဒိကေ ဆ သတ္ထာရော အပဒိဿန္တိ. ယထာ ပန ဣဒါနိ သာသနေ အာစရိယုပဇ္ဈာယာဒီသု ‘‘အမှာကံ အာစရိယော၊ အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော’’တိ ဂေဟသိတပေမံ ဟောတိ. ဧဝရူပံ ပေမံ သန္ဓာယ ‘‘သတ္ထရိ ပသာဒေါ’’တိ ဝဒန္တိ. ထေရော ပနာဟ – ‘‘ယသ္မာ သတ္ထာ နာမ န ဧကဿ၊ န ဒွိန္နံ ဟောတိ၊ သဒေဝကဿ လောကဿ ဧကောဝ သတ္ထာ၊ တသ္မာ တိတ္ထိယာ ‘အမှာကံ သတ္ထာ’ တိ ဧကပဒေနေဝ သတ္ထာရံ ဝိသုံ ကတွာ ဣမိနာဝ ပဒေန ဝိရုဒ္ဓါ ပရာဇိတာ’’တိ. ဓမ္မေ ပသာဒေါတိ ဣဒံ ပန ယထာ ဣဒါနိ သာသနေ ‘‘အမှာကံ ဒီဃနိကာယော အမှာကံ မဇ္ဈိမနိကာယော’’တိ မမာယန္တိ၊ ဧဝံ အတ္တနော အတ္တနော ပရိယတ္တိဓမ္မေ ဂေဟသိတပေမံ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. သီလေသူတိ အဇသီလဂေါသီလမေဏ္ဍကသီလကုက္ကုရသီလာဒီသု. ဣဓ နော အာဝုသောတိ ဧတ္ထ ဣဓာတိ ပသာဒံ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. ကော အဓိပ္ပယာသောတိ ကော အဓိကပ္ပယောဂေါ. ယဒိဒန္တိ ယမိဒံ တုမှာကဉ္စေဝ အမှာကဉ္စ နာနာကရဏံ ဝဒေယျာထ. တံ ကိံ နာမ? တုမှာကမ္ပိ ဟိ စတူသု ဌာနေသု ပသာဒေါ၊ အမှာကမ္ပိ. နနု ဧတသ္မိံ ပသာဒေ တုမှေ စ အမှေ စ ဒွေဓာ ဘိန္နသုဝဏ္ဏံ ဝိယ ဧကသဒိသာတိ ဝါစာယ သမဓုရာ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု.

အထ နေသံ တံ သမဓုရတံ ဘိန္ဒန္တော ဘဂဝါ ဧဝံ ဝါဒိနောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧကာ နိဋ္ဌာတိ ယာ တဿ ပသာဒဿ ပရိယောသာနဘူတာ နိဋ္ဌာ၊ ကိံ သာ ဧကာ၊ ဥဒါဟု ပုထူတိ ဧဝံ ပုစ္ဆထာတိ ဝဒတိ. ယသ္မာ ပန တသ္မိံ တသ္မိံ သမယေ နိဋ္ဌံ အပညပေန္တော နာမ နတ္ထိ၊ ဗြာဟ္မဏာနဉှိ ဗြဟ္မလောကော နိဋ္ဌာ၊ မဟာတာပသာနံ အာဘဿရာ၊ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ သုဘကိဏှာ၊ အာဇီဝကာနံ ‘‘အနန္တမာနသော’’တိ ဧဝံ ပရိကပ္ပိတော အသညီဘဝေါ. ဣမသ္မိံ သာသနေ ပန အရဟတ္တံ နိဋ္ဌာ. သဗ္ဗေဝ စေတေ အရဟတ္တမေဝ နိဋ္ဌာတိ ဝဒန္တိ. ဒိဋ္ဌိဝသေန ပန ဗြဟ္မလောကာဒီနိ ပညပေန္တိ. တသ္မာ အတ္တနော အတ္တနော လဒ္ဓိဝသေန ဧကမေဝ နိဋ္ဌံ ပညပေန္တိ၊ တံ ဒဿေတုံ ဘဂဝါ သမ္မာ ဗျာကရမာနာတိအာဒိမာဟ.

ဣဒါနိ ဘိက္ခူနမ္ပိ ဧကာ နိဋ္ဌာ၊ တိတ္ထိယာနမ္ပိ ဧကာ နိဋ္ဌာတိ ဒွီသု အဋ္ဋကာရကေသု ဝိယ ဌိတေသု ဘဂဝါ အနုယောဂဝတ္တံ ဒဿေန္တော သာ ပနာဝုသော၊ နိဋ္ဌာ သရာဂဿ၊ ဥဒါဟု ဝီတရာဂဿာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ ရာဂရတ္တာဒီနံ နိဋ္ဌာ နာမ နတ္ထိ. ယဒိ သိယာ၊ သောဏသိင်္ဂါလာဒီနမ္ပိ သိယာတိ ဣမံ ဒေါသံ ပဿန္တာနံ တိတ္ထိယာနံ ‘‘ဝီတရာဂဿ အာဝုသော သာ နိဋ္ဌာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဗျာကရဏံ ဒဿိတံ.

တတ္ထ ဝိဒ္ဒသုနောတိ ပဏ္ဍိတဿ. အနုရုဒ္ဓပဋိဝိရုဒ္ဓဿာတိ ရာဂေန အနုရုဒ္ဓဿ ကောဓေန ပဋိဝိရုဒ္ဓဿ. ပပဉ္စာရာမဿ ပပဉ္စရတိနောတိ ဧတ္ထ အာရမန္တိ ဧတ္ထာတိ အာရာမော. ပပဉ္စော အာရာမော အဿာတိ ပပဉ္စာရာမော. ပပဉ္စေ ရတိ အဿာတိ ပပဉ္စရတိ. ပပဉ္စောတိ စ မတ္တပမတ္တာကာရဘာဝေန ပဝတ္တာနံ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနာနမေတံ အဓိဝစနံ. ဣဓ ပန တဏှာဒိဋ္ဌိယောဝ အဓိပ္ပေတာ. သရာဂဿာတိအာဒီသု ပဉ္စသု ဌာနေသု ဧကောဝ ကိလေသော အာဂတော. တဿ အာကာရတော နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သရာဂဿာတိ ဟိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဝသေန ဂဟိတော. သတဏှဿာတိ ဘဝတဏှာဝသေန. သဥပါဒါနဿာတိ ဂဟဏဝသေန. အနုရုဒ္ဓပဋိဝိရုဒ္ဓဿာတိ ယုဂဠဝသေန. ပပဉ္စာရာမဿာတိ ပပဉ္စုပ္ပတ္တိဒဿနဝသေန. သရာဂဿာတိ ဝါ ဧတ္ထ အကုသလမူလဝသေန ဂဟိတော. သတဏှဿာတိ ဧတ္ထ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနဒဿနဝသေန. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. ထေရော ပနာဟ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ဝိဒ္ဓံသေထ? ဧကောယေဝ ဟိ အယံ လောဘော ရဇ္ဇနဝသေန ရာဂေါတိ ဝုတ္တော. တဏှာကရဏဝသေန တဏှာ. ဂဟဏဋ္ဌေန ဥပါဒါနံ. ယုဂဠဝသေန အနုရောဓပဋိဝိရောဓော. ပပဉ္စုပ္ပတ္တိဒဿနဋ္ဌေန ပပဉ္စော’’တိ.

၁၄၂. ဣဒါနိ ဣမေသံ ကိလေသာနံ မူလဘူတံ ဒိဋ္ဌိဝါဒံ ဒဿေန္တော ဒွေမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိယောတိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ဘဝဒိဋ္ဌီတိ သဿတဒိဋ္ဌိ. ဝိဘဝဒိဋ္ဌီတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ. ဘဝဒိဋ္ဌိံ အလ္လီနာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန သဿတဒိဋ္ဌိံ အလ္လီနာ. ဥပဂတာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနေဝ ဥပဂတာ. အဇ္ဈောသိတာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနေဝ အနုပဝိဋ္ဌာ. ဝိဘဝဒိဋ္ဌိယာ တေ ပဋိဝိရုဒ္ဓါတိ တေ သဗ္ဗေ ဥစ္ဆေဒဝါဒီဟိ သဒ္ဓိံ – ‘‘တုမှေ အန္ဓဗာလာ န ဇာနာထ၊ သဿတော အယံ လောကော၊ နာယံ လောကော ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိ ပဋိဝိရုဒ္ဓါ နိစ္စံ ကလဟဘဏ္ဍနပသုတာ ဝိဟရန္တိ. ဒုတိယဝါရေပိ ဧသေဝ နယော.

သမုဒယဉ္စာတိအာဒီသု ဒွေ ဒိဋ္ဌီနံ သမုဒယာ ခဏိကသမုဒယော ပစ္စယသမုဒယော စ. ခဏိကသမုဒယော ဒိဋ္ဌီနံ နိဗ္ဗတ္တိ. ပစ္စယသမုဒယော အဋ္ဌ ဌာနာနိ. သေယျထိဒံ၊ ခန္ဓာပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ၊ အဝိဇ္ဇာပိ၊ ဖဿောပိ၊ သညာပိ၊ ဝိတက္ကောပိ၊ အယောနိသောမနသိကာရောပိ၊ ပါပမိတ္တောပိ၊ ပရတောဃောသောပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. ‘‘ခန္ဓာ ဟေတု ခန္ဓာ ပစ္စယော ဒိဋ္ဌီနံ ဥပါဒါယ သမုဋ္ဌာနဋ္ဌေန. ဧဝံ ခန္ဓာပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. အဝိဇ္ဇာ။ ဖဿော။ သညာ။ ဝိတက္ကော။ အယောနိသောမနသိကာရော။ ပါပမိတ္တော။ ပရတောဃောသော ဟေတု၊ ပရတောဃောသော ပစ္စယော ဒိဋ္ဌီနံ ဥပါဒါယ သမုဋ္ဌာနဋ္ဌေန. ဧဝံ ပရတောဃောသောပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ’’ (ပဋိ. မ. ၁.၁၂၄). အတ္ထင်္ဂမာပိ ဒွေယေဝ ခဏိကတ္ထင်္ဂမော ပစ္စယတ္ထင်္ဂမော စ. ခဏိကတ္ထင်္ဂမော နာမ ခယော ဝယော ဘေဒေါ ပရိဘေဒေါ အနိစ္စတာ အန္တရဓာနံ. ပစ္စယတ္ထင်္ဂမော နာမ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဟိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနသမုဂ္ဃါတောတိ ဝုတ္တော.

အဿာဒန္တိ ဒိဋ္ဌိမူလကံ အာနိသံသံ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ယံဒိဋ္ဌိကော သတ္ထာ ဟောတိ၊ တံဒိဋ္ဌိကာ သာဝကာ ဟောန္တိ. ယံဒိဋ္ဌိကာ သတ္ထာရံ သာဝကာ သက္ကရောန္တိ၊ ဂရုံ ကရောန္တိ၊ မာနေန္တိ၊ ပူဇေန္တိ၊ လဘန္တိ တတောနိဒါနံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော အာနိသံသော’’တိ. အာဒီနဝန္တိ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏမူလကံ ဥပဒ္ဒဝံ. သော ဝဂ္ဂုလိဝတံ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနံ ကဏ္ဋကာပဿယတာ ပဉ္စာတပတပ္ပနံ သာနုပပါတပတနံ ကေသမဿုလုဉ္စနံ အပ္ပေါဏကံ ဈာနန္တိအာဒီနံ ဝသေနံ ဝေဒိတဗ္ဗော. နိဿရဏန္တိ ဒိဋ္ဌီနံ နိဿရဏံ နာမ နိဗ္ဗာနံ. ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တီတိ ယေ ဧတံ သဗ္ဗံ ယထာသဘာဝံ န ဇာနန္တိ. န ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာတိ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခတော န ပရိမုစ္စန္တိ. ဣမိနာ ဧတေသံ နိဋ္ဌာ နာမ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာတိ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခတော ပရိမုစ္စန္တိ. ဣမိနာ ဧတေသံ နိဋ္ဌာ နာမ အတ္ထီတိ ဒွိန္နံ အဋ္ဋကာရကာနံ အဋ္ဋံ ဆိန္ဒန္တော ဝိယ သာသနသ္မိံယေဝ နိဋ္ဌာယ အတ္ထိတံ ပတိဋ္ဌပေတိ.

၁၄၃. ဣဒါနိ ဒိဋ္ဌိစ္ဆေဒနံ ဒဿေန္တော စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥပါဒါနာနီတိအာဒိမာဟ. တေသံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာယေဝ.

သဗ္ဗုပါဒါနပရိညာဝါဒါ ပဋိဇာနမာနာတိ မယံ သဗ္ဗေသံ ဥပါဒါနာနံ ပရိညံ သမတိက္ကမံ ဝဒါမာတိ ဧဝံ ပဋိဇာနမာနာ. န သမ္မာ သဗ္ဗုပါဒါနပရိညန္တိ သဗ္ဗေသံ ဥပါဒါနာနံ သမတိက္ကမံ သမ္မာ န ပညပေန္တိ. ကေစိ ကာမုပါဒါနမတ္တဿ ပရိညံ ပညပေန္တိ. ကေစိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနမတ္တဿ ပညပေန္တိ၊ ကေစိ သီလဗ္ဗတုပါဒါနဿာပိ. အတ္တဝါဒုပါဒါနဿ ပန ပရိညံ ပညပေန္တော နာမ နတ္ထိ. တေသံ ပန ဘေဒံ ဒဿေန္တော ကာမုပါဒါနဿ ပရိညံ ပညပေန္တီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗေပိ ကာမုပါဒါနဿ ပရိညံ ပညပေန္တိယေဝ၊ ဆန္နဝုတိ ပါသဏ္ဍာပိ ဟိ ‘‘ကာမာ ခေါ ပဗ္ဗဇိတေန န သေဝိတဗ္ဗာ’’တိ ဝတ္ထုပဋိသေဝနံ ကာမံ ကပ္ပတီတိ န ပညပေန္တိ၊ အကပ္ပိယမေဝ ကတွာ ပညပေန္တိ. ယေ ပန သေဝန္တိ၊ တေ ထေယျေန သေဝန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကာမုပါဒါနဿ ပရိညံ ပညပေန္တီ’’တိ.

ယသ္မာ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒီနိ ဂဟေတွာ စရန္တိ. ‘‘သီလေန သုဒ္ဓိ ဝတေန သုဒ္ဓိ၊ ဘာဝနာယ သုဒ္ဓီ’’တိ ဂဏှန္တိ၊ အတ္တုပလဒ္ဓိံ န ပဇဟန္တိ၊ တသ္မာ န ဒိဋ္ဌုပါဒါနဿ၊ န သီလဗ္ဗတုပါဒါနဿ၊ န အတ္တဝါဒုပါဒါနဿ ပရိညံ ပညပေန္တိ. တံ ကိဿ ဟေတူတိ တံ အပညာပနံ ဧတေသံ ကိဿ ဟေတု၊ ကိံ ကာရဏာ? ဣမာနိ ဟိ တေ ဘောန္တောတိ ယသ္မာ တေ ဘောန္တော ဣမာနိ တီဏိ ကာရဏာနိ ယထာသဘာဝတော န ဇာနန္တီတိ အတ္ထော. ယေ ပနေတ္ထ ဒွိန္နံ ပရိညာနံ ပညာပနကာရဏံ ဒိဋ္ဌိဉ္စေဝ သီလဗ္ဗတဉ္စ ‘‘ဧတံ ပဟာတဗ္ဗ’’န္တိ ယထာသဘာဝတော ဇာနန္တိ. တေ သန္ဓာယ ပရတော ဒွေ ဝါရာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ယေ ‘‘အတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒီနိ ဂဏှန္တိ၊ တေ ဒိဋ္ဌုပါဒါနဿ ပရိညံ ပညပေန္တိ. ယေ ပန ‘‘န သီလေန သုဒ္ဓိ၊ န ဝတေန သုဒ္ဓိ၊ န ဘာဝနာယ သုဒ္ဓီ’’တိ ဂဏှန္တိ၊ တေ သီလဗ္ဗတုပါဒါနဿ ပရိညံ ပညပေန္တိ. အတ္တဝါဒုပါဒါနဿ ပရိညံ ပန ဧကောပိ ပညပေတုံ န သက္ကောတိ. အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနောပိ ဟိ စန္ဒိမသူရိယေ ပါဏိနာ ပရိမဇ္ဇိတွာ စရမာနာပိ စ တိတ္ထိယာ တိဿော ပရိညာ ပညပေန္တိ. အတ္တဝါဒံ မုဉ္စိတုံ န သက္ကောန္တိ. တသ္မာ ပုနပ္ပုနံ ဝဋ္ဋသ္မိံယေဝ ပတန္တိ. ပထဝိဇိဂုစ္ဆနသသကော ဝိယ ဟိ ဧတေ.

တတ္ထာယံ အတ္ထသလ္လာပိကာ ဥပမာ – ပထဝီ ကိရ သသကံ အာဟ – ‘‘ဘော သသကာ’’တိ. သသကော အာဟ – ‘‘ကော ဧသော’’တိ. ‘‘ကသ္မာ မမေဝ ဥပရိ သဗ္ဗဣရိယာပထေ ကပ္ပေန္တော ဥစ္စာရပဿာဝံ ကရောန္တော မံ န ဇာနာသီ’’တိ. ‘‘သုဋ္ဌု တယာ အဟံ ဒိဋ္ဌော၊ မယာ အက္ကန္တဋ္ဌာနမ္ပိ အင်္ဂုလဂ္ဂေဟိ ဖုဋ္ဌဋ္ဌာနံ ဝိယ ဟောတိ၊ ဝိဿဋ္ဌဥဒကံ အပ္ပမတ္တကံ၊ ကရီသံ ကတကဖလမတ္တံ. ဟတ္ထိအဿာဒီဟိ ပန အက္ကန္တဋ္ဌာနမ္ပိ မဟန္တံ၊ ပဿာဝေါပိ နေသံ ဃဋမတ္တော ဟောတိ၊ ဥစ္စာရောပိ ပစ္ဆိမတ္တော ဟောတိ၊ အလံ မယှံ တယာ’’တိ ဥပ္ပတိတွာ အညသ္မိံ ဌာနေ ပတိတော. တတော နံ ပထဝီ အာဟ – ‘‘အရေ ဒူရံ ဂတောပိ နနု မယှံ ဥပရိယေဝ ပတိတောသီ’’တိ. သော ပုန တံ ဇိဂုစ္ဆန္တော ဥပ္ပတိတွာ အညတ္ထ ပတိတော၊ ဧဝံ ဝဿသဟဿမ္ပိ ဥပ္ပတိတွာ ပတမာနော သသကော ပထဝိံ မုဉ္စိတုံ န သက္ကောတိ. ဧဝမေဝံ တိတ္ထိယာ သဗ္ဗူပါဒါနပရိညံ ပညပေန္တောပိ ကာမုပါဒါနာဒီနံ တိဏ္ဏံယေဝ သမတိက္ကမံ ပညပေန္တိ. အတ္တဝါဒံ ပန မုဉ္စိတုံ န သက္ကောန္တိ၊ အသက္ကောန္တာ ပုနပ္ပုနံ ဝဋ္ဋသ္မိံယေဝ ပတန္တီတိ.

ဧဝံ ယံ တိတ္ထိယာ သမတိက္ကမိတုံ န သက္ကောန္တိ၊ တဿ ဝသေန ဒိဋ္ဌိစ္ဆေဒဝါဒံ ဝတွာ ဣဒါနိ ပသာဒပစ္ဆေဒဝါဒံ ဒဿေန္တော ဧဝရူပေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မဝိနယေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဓမ္မဝိနယေတိ ဓမ္မေ စေဝ ဝိနယေ စ၊ ဥဘယေနပိ အနိယျာနိကသာသနံ ဒဿေတိ. ‘‘ယော သတ္ထရိ ပသာဒေါ သော န သမ္မဂ္ဂတော’’တိ အနိယျာနိကသာသနမှိ ဟိ သတ္ထာ ကာလံ ကတွာ သီဟောပိ ဟောတိ၊ ဗျဂ္ဃေါပိ ဟောတိ၊ ဒီပိပိ အစ္ဆောပိ တရစ္ဆောပိ. သာဝကာ ပနဿ မိဂါပိ သူကရာပိ ပသဒါပိ ဟောန္တိ၊ သော ‘‘ဣမေ မယှံ ပုဗ္ဗေ ဥပဋ္ဌာကာ ပစ္စယဒါယကာ’’တိ ခန္တိံ ဝါ မေတ္တံ ဝါ အနုဒ္ဒယံ ဝါ အကတွာ တေသံ ဥပရိ ပတိတွာ လောဟိတံ ပိဝတိ၊ ထူလထူလမံသာနိပိ ခါဒတိ. သတ္ထာ ဝါ ပန ဗိဠာရော ဟောတိ၊ သာဝကာ ကုက္ကုဋာ ဝါ မူသိကာ ဝါ. အထ နေ ဝုတ္တနယေနေဝ အနုကမ္ပံ အကတွာ ခါဒတိ. အထ ဝါ သတ္ထာ နိရယပါလော ဟောတိ၊ သာဝကာ နေရယိကသတ္တာ. သော ‘‘ဣမေ မယှံ ပုဗ္ဗေ ဥပဋ္ဌာကာ ပစ္စယဒါယကာ’’တိ အနုကမ္ပံ အကတွာ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ကရောတိ၊ အာဒိတ္တေပိ ရထေ ယောဇေတိ၊ အင်္ဂါရပဗ္ဗတမ္ပိ အာရောပေတိ၊ လောဟကုမ္ဘိယမ္ပိ ခိပတိ၊ အနေကေဟိပိ ဒုက္ခဓမ္မေဟိ သမ္ပယောဇေတိ. သာဝကာ ဝါ ပန ကာလံ ကတွာ သီဟာဒယော ဟောန္တိ၊ သတ္ထာ မိဂါဒီသု အညတရော. တေ ‘‘ဣမံ မယံ ပုဗ္ဗေ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟိမှာ၊ သတ္ထာ နော အယ’’န္တိ တသ္မိံ ခန္တိံ ဝါ မေတ္တံ ဝါ အနုဒ္ဒယံ ဝါ အကတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အနယဗျသနံ ပါပေန္တိ. ဧဝံ အနိယျာနိကသာသနေ ယော သတ္ထရိ ပသာဒေါ၊ သော န သမ္မဂ္ဂတော ဟောတိ၊ ကဉ္စိ ကာလံ ဂန္တွာပိ ပစ္ဆာ ဝိနဿတိယေဝ.

ယော ဓမ္မေ ပသာဒေါတိ အနိယျာနိကသာသနသ္မိဉှိ ဓမ္မေ ပသာဒေါ နာမ၊ ဥဂ္ဂဟိတပရိယာပုဋ – ဓာရိတဝါစိတ္တမတ္တကေ တန္တိဓမ္မေ ပသာဒေါ ဟောတိ၊ ဝဋ္ဋမောက္ခော ပနေတ္ထ နတ္ထိ. တသ္မာ ယော ဧတ္ထ ပသာဒေါ၊ သော ပုနပ္ပုနံ ဝဋ္ဋမေဝ ဂမ္ဘီရံ ကရောတီတိ သာသနသ္မိံ အသမ္မဂ္ဂတော အသဘာဝတော အက္ခာယတိ.

ယာ သီလေသု ပရိပူရကာရိတာတိ ယာပိ စ အနိယျာနိကသာသနေ အဇသီလာဒီနံ ဝသေန ပရိပူရကာရိတာ၊ သာပိ ယသ္မာ ဝဋ္ဋမောက္ခံ ဘဝနိဿရဏံ န သမ္ပာပေတိ၊ သမ္ပဇ္ဇမာနာ ပန တိရစ္ဆာနယောနိံ အာဝဟတိ၊ ဝိပစ္စမာနာ နိရယံ၊ တသ္မာ သာ န သမ္မဂ္ဂတာ အက္ခာယတိ. ယာ သဟဓမ္မိကေသူတိ အနိယျာနိကသာသနသ္မိဉှိ ယေ သဟဓမ္မိကာ၊ တေသု ယသ္မာ ဧကစ္စေ ကာလံ ကတွာ သီဟာဒယောပိ ဟောန္တိ၊ ဧကစ္စေ မိဂါဒယော၊ တတ္ထ သီဟာဒိဘူတာ ‘‘ဣမေ အမှာကံ သဟဓမ္မိကာ အဟေသု’’န္တိ မိဂါဒိဘူတေသု ခန္တိအာဒီနိ အကတွာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ နေသံ မဟာဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒေန္တိ. တသ္မာ ဧတ္ထ သဟဓမ္မိကေသု ပိယမနာပတာပိ အသမ္မဂ္ဂတာ အက္ခာယတိ.

ဣဒံ ပန သဗ္ဗမ္ပိ ကာရဏဘေဒံ ဧကတော ကတွာ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ တံ ကိဿ ဟေတု? ဧဝဉှေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟောတီတိအာဒိမာဟ. တတြာယံ သံခေပတ္ထော – ဧဝဉှေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟောတိ၊ ယံ မယာ ဝုတ္တံ ‘‘ယော သတ္ထရိ ပသာဒေါ သော န သမ္မဂ္ဂတော အက္ခာယတီ’’တိအာဒိ၊ တံ ဧဝမေဝ ဟောတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ တေ ပသာဒါဒယော ဒုရက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ။ပေ။ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေတိ၊ ဧတ္ထ ဟိ ယထာ တန္တိ ကာရဏတ္ထေ နိပါတော. တတ္ထ ဒုရက္ခာတေတိ ဒုက္ကထိတေ၊ ဒုက္ခထိတတ္တာယေဝ ဒုပ္ပဝေဒိတေ. သော ပနေသ ယသ္မာ မဂ္ဂဖလတ္ထာယ န နိယျာတိ၊ တသ္မာ အနိယျာနိကော. ရာဂါဒီနံ ဥပသမာယ အသံဝတ္တနတော အနုပသမသံဝတ္တနိကော. န သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သဗ္ဗညုနာ ပဝေဒိတောတိ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော. တသ္မိံ အနိယျာနိကေ အနုပသမသံဝတ္တနိကေ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေ. ဧတ္တာဝတာ ဘဂဝါ တိတ္ထိယေသု ပသာဒေါ သုရာပီတသိင်္ဂါလေ ပသာဒေါ ဝိယ နိရတ္ထကောတိ ဒဿေတိ.

ဧကော ကိရ ကာဠသိင်္ဂါလော ရတ္တိံ နဂရံ ပဝိဋ္ဌော သုရာဇလ္လိကံ ခါဒိတွာ ပုန္နာဂဝနေ နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါယန္တော သူရိယုဂ္ဂမနေ ပဗုဇ္ဈိတွာ စိန္တေသိ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ န သက္ကာ ဂန္တုံ၊ ဗဟူ အမှာကံ ဝေရိနော၊ ဧကံ ဝဉ္စေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော ဧကံ ဗြာဟ္မဏံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဣမံ ဝဉ္စေဿာမီတိ ‘‘အယျ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ အာဟ. ကော ဧသော ဗြာဟ္မဏံ ပက္ကောသတီတိ. ‘‘အဟံ၊ သာမီ၊ ဣတော တာဝ ဧဟီတိ. ကိံ ဘောတိ? မံ ဗဟိဂါမံ နေဟိ၊ အဟံ တေ ဒွေ ကဟာပဏသတာနိ ဒဿာမီတိ. သောပိ နယိဿာမီတိ တံ ပါဒေသု ဂဏှိ. အရေ ဗာလ ဗြာဟ္မဏ၊ န မယှံ ကဟာပဏာ ဆဍ္ဍိတကာ အတ္ထိ၊ ဒုလ္လဘာ ကဟာပဏာ၊ သာဓုကံ မံ ဂဏှာဟီတိ. ကထံ ဘော ဂဏှာမီတိ? ဥတ္တရာသင်္ဂေန ဂဏ္ဌိကံ ကတွာ အံသေ လဂ္ဂေတွာ ဂဏှာဟီတိ. ဗြာဟ္မဏော တံ တထာ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏဒွါရသမီပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဧတ္ထ ဩတာရေမီတိ ပုစ္ဆိ. ကတရဋ္ဌာနံ နာမ ဧတန္တိ? မဟာဒွါရံ ဧတန္တိ. အရေ ဗာလ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ကိံ တဝ ဉာတကာ အန္တရဒွါရေ ကဟာပဏံ ဌပေန္တိ၊ ပရတော မံ ဟရာ’’တိ. သော ပုနပ္ပုနံ ထောကံ ထောကံ ဂန္တွာ ‘‘ဧတ္ထ ဩတာရေမိ ဧတ္ထ ဩတာရေမီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တေန တဇ္ဇိတော ခေမဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဩတာရေဟီတိ ဝုတ္တော ဩတာရေတွာ သာဋကံ ဂဏှိ. ကာဠသိင်္ဂါလော အာဟ ‘‘အဟံ တေ ဒွေ ကဟာပဏသတာနိ ဒဿာမီတိ အဝေါစံ. မယှံ ပန ကဟာပဏာ ဗဟူ၊ န ဒွေ ကဟာပဏသတာနေဝ၊ ယာဝ အဟံ ကဟာပဏေ အာဟရာမိ၊ တာဝ တွံ သူရိယံ ဩလောကေန္တော တိဋ္ဌာ’’တိ ဝတွာ ထောကံ ဂန္တွာ နိဝတ္တေတွာ ပုန ဗြာဟ္မဏံ အာဟ ‘‘အယျ ဗြာဟ္မဏ မာ ဣတော ဩလောကေဟိ၊ သူရိယမေဝ ဩလောကေန္တော တိဋ္ဌာ’’တိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ကေတကဝနံ ပဝိသိတွာ ယထာရုစိံ ပက္ကန္တော. ဗြာဟ္မဏဿပိ သူရိယံ ဩလောကေန္တဿေဝ နလာဋတော စေဝ ကစ္ဆေဟိ စ သေဒါ မုစ္စိံသု. အထ နံ ရုက္ခဒေဝတာ အာဟ –

‘‘သဒ္ဒဟာသိ သိင်္ဂါလဿ၊ သုရာပီတဿ ဗြာဟ္မဏ၊

သိပ္ပိကာနံ သတံ နတ္ထိ၊ ကုတော ကံသသတာ ဒုဝေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၁၃)၊

ဧဝံ ယထာ ကာဠသိင်္ဂါလေ ပသာဒေါ နိရတ္ထကော၊ ဧဝံ တိတ္ထိယေသုပီတိ.

၁၄၄. အနိယျာနိကသာသနေ ပသာဒဿ နိရတ္ထကဘာဝံ ဒဿေတွာ နိယျာနိကသာသနေ တဿ သာတ္ထကတံ ဒဿေတုံ တထာဂတော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကာမုပါဒါနဿ ပရိညံ ပညပေတီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ကာမုပါဒါနဿ ပဟာနပရိညံ သမတိက္ကမံ ပညပေတိ၊ ဣတရေသံ တိဏ္ဏံ ဥပါဒါနာနံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပရိညံ ပညပေတိ. ဧဝရူပေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မဝိနယေတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝရူပေ ဓမ္မေ စ ဝိနယေ စ. ဥဘယေနပိ နိယျာနိကသာသနံ ဒဿေတိ. သတ္ထရိ ပသာဒေါတိ ဧဝရူပေ သာသနေ ယော သတ္ထရိ ပသာဒေါ၊ သော သမ္မဂ္ဂတော အက္ခာယတိ၊ ဘဝဒုက္ခနိဿရဏာယ သံဝတ္တတိ.

တတြိမာနိ ဝတ္ထူနိ – ဘဂဝါ ကိရ ဝေဒိယကပဗ္ဗတေ ဣန္ဒသာလဂုဟာယံ ပဋိဝသတိ. အထေကော ဥလူကသကုဏော ဘဂဝတိ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တေ ဥပဍ္ဎမဂ္ဂံ အနုဂစ္ဆတိ၊ နိက္ခမန္တေ ဥပဍ္ဎမဂ္ဂံ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရောတိ. သော ဧကဒိဝသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ သာယနှသမယေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတံ နိသိန္နံ ပဗ္ဗတာ ဩရုယှ ဝန္ဒိတွာ ပက္ခေ ပဏာမေတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ သီသံ ဟေဋ္ဌာ ကတွာ ဒသဗလံ နမဿမာနော အဋ္ဌာသိ. ဘဂဝါ တံ ဩလောကေတွာ သိတံ ပါတွာကာသိ. အာနန္ဒတ္ထေရော ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု ကော ပစ္စယော သိတဿ ပါတုကမ္မာယာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ပဿာနန္ဒ၊ ဣမံ ဥလူကသကုဏံ၊ အယံ မယိ စ ဘိက္ခုသံဃေ စ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ သတသဟဿကပ္ပေ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သံသရိတွာ သောမနဿော နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟ –

ဥလူကမဏ္ဍလက္ခိက၊ ဝေဒိယကေ စိရဒီဃဝါသိက၊

သုခိတောသိ တွံ အယျ ကောသိယ၊ ကာလုဋ္ဌိတံ ပဿသိ ဗုဒ္ဓဝရံ.

မယိ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ၊ ဘိက္ခုသံဃေ အနုတ္တရေ၊

ကပ္ပါနံ သတသဟဿာနိ၊ ဒုဂ္ဂတေသော န ဂစ္ဆတိ.

ဒေဝလောကာ စဝိတွာန၊ ကုသလမူလေန စောဒိတော၊

ဘဝိဿတိ အနန္တဉာဏော၊ သောမနဿောတိ ဝိဿုတောတိ.

အညာနိပိ စေတ္ထ ရာဇဂဟနဂရေ သုမနမာလာကာရဝတ္ထု မဟာဘေရိဝါဒကဝတ္ထု မောရဇိကဝတ္ထု ဝီဏာဝါဒကဝတ္ထု သင်္ခဓမကဝတ္ထူတိ ဧဝမာဒီနိ ဝတ္ထူနိ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာနိ. ဧဝံ နိယျာနိကသာသနေ သတ္ထရိ ပသာဒေါ သမ္မဂ္ဂတော ဟောတိ.

ဓမ္မေ ပသာဒေါတိ နိယျာနိကသာသနမှိ ဓမ္မေ ပသာဒေါ သမ္မဂ္ဂတော ဟောတိ. သရမတ္တေ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ သုဏန္တာနံ တိရစ္ဆာနဂတာနမ္ပိ သမ္ပတ္တိဒါယကော ဟောတိ၊ ပရမတ္ထေ ကိံ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ. အယမတ္ထော မဏ္ဍူကဒေဝပုတ္တာဒီနံ ဝတ္ထုဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

သီလေသု ပရိပူရကာရိတာတိ နိယျာနိကသာသနမှိ သီလေသု ပရိပူရကာရိတာပိ သမ္မဂ္ဂတာ ဟောတိ၊ သဂ္ဂမောက္ခသမ္ပတ္တိံ အာဝဟတိ. တတ္ထ ဆတ္တမာဏဝကဝတ္ထုသာမဏေရဝတ္ထုအာဒီနိ ဒီပေတဗ္ဗာနိ.

သဟဓမ္မိကေသူတိ နိယျာနိကသာသနေ သဟဓမ္မိကေသု ပိယမနာပတာပိ သမ္မဂ္ဂတာ ဟောတိ၊ မဟာသမ္ပတ္တိံ အာဝဟတိ. အယမတ္ထော ဝိမာနပေတဝတ္ထူဟိ ဒီပေတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ခီရောဒနမဟမဒါသိံ၊ ဘိက္ခုနော ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ။ပေ။

ဖာဏိတံ။ပေ။ ဥစ္ဆုခဏ္ဍိကံ။ တိမ္ဗရုသကံ။ ကက္ကာရိကံ။

ဧဠာလုကံ။ ဝလ္လိပက္ကံ။ ဖာရုသကံ။ ဟတ္ထပတာကံ။

သာကမုဋ္ဌိံ ။ ပုပ္ဖကမုဋ္ဌိံ။ မူလကံ။ နိမ္ဗမုဋ္ဌိံ။

အမ္ဗိကဉ္ဇိကံ။ ဒေါဏိနိမ္မဇ္ဇနိံ။ ကာယဗန္ဓနံ။

အံသဗဒ္ဓကံ။ အာယောဂပဋ္ဋံ။ ဝိဓူပနံ။ တာလဝဏ္ဋံ။

မောရဟတ္ထံ။ ဆတ္တံ။ ဥပါဟနံ။ ပူဝံ မောဒကံ။

သက္ခလိကံ အဟမဒါသိံ၊ ဘိက္ခုနော ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ။ပေ။

တဿာ မေ ပဿ ဝိမာနံ၊ အစ္ဆရာ ကာမဝဏ္ဏိနီဟမသ္မီ’’တိ (ဝိ. ဝ. ၄၀၆).

တံ ကိဿ ဟေတူတိအာဒိ ဝုတ္တနယာနုသာရေနေဝ ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၄၅. ဣဒါနိ ယေသံ ဥပါဒါနာနံ တိတ္ထိယာ န သမ္မာ ပရိညံ ပညပေန္တိ၊ တထာဂတော ပညပေတိ၊ တေသံ ပစ္စယံ ဒဿေတုံ ဣမေ စ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကိံနိဒါနာတိအာဒီသု နိဒါနာဒီနိ သဗ္ဗာနေဝ ကာရဏဝေဝစနာနိ. ကာရဏဉှိ ယသ္မာ ဖလံ နိဒေတိ ဟန္ဒ၊ နံ ဂဏှထာတိ အပ္ပေတိ ဝိယ၊ တသ္မာ နိဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ တံ တတော ဇာယတိ သမုဒေတိ ပဘဝတိ၊ တသ္မာ သမုဒယော၊ ဇာတိ၊ ပဘဝေါတိ ဝုစ္စတိ. အယံ ပနေတ္ထ ပဒတ္ထော – ကိံ နိဒါနံ ဧတေသန္တိ ကိံနိဒါနာ. ကော သမုဒယော ဧတေသန္တိ ကိံသမုဒယာ. ကာ ဇာတိ ဧတေသန္တိ ကိံဇာတိကာ. ကော ပဘဝေါ ဧတေသန္တိ ကိံပဘဝါ. ယသ္မာ ပန တေသံ တဏှာ ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန နိဒါနဉ္စေဝ သမုဒယော စ ဇာတိ စ ပဘဝေါ စ၊ တသ္မာ ‘‘တဏှာနိဒါနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မာ ပန ဘဂဝါ န ကေဝလံ ဥပါဒါနဿေဝ ပစ္စယံ ဇာနာတိ၊ ဥပါဒါနဿ ပစ္စယဘူတာယ တဏှာယပိ၊ တဏှာဒိပစ္စယာနံ ဝေဒနာဒီနမ္ပိ ပစ္စယံ ဇာနာတိယေဝ၊ တသ္မာ တဏှာ စာယံ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ.

ယတော စ ခေါတိ ယသ္မိံ ကာလေ. အဝိဇ္ဇာ ပဟီနာ ဟောတီတိ ဝဋ္ဋမူလိကာ အဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပါဒနိရောဓေန ပဟီနာ ဟောတိ. ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ. သော အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒါတိ. သော ဘိက္ခု အဝိဇ္ဇာယ စ ပဟီနတ္တာ ဝိဇ္ဇာယ စ ဥပ္ပန္နတ္တာ. နေဝ ကာမုပါဒါနံ ဥပါဒိယတီတိ နေဝ ကာမုပါဒါနံ ဂဏှာတိ န ဥပေတိ၊ န သေသာနိ ဥပါဒါနာနိ. အနုပါဒိယံ န ပရိတဿတီတိ ဧဝံ ကိဉ္စိ ဥပါဒါနံ အဂ္ဂဏှန္တော တဏှာပရိတဿနာယ န ပရိတဿတိ. အပရိတဿန္တိ အပရိတဿန္တော တဏှံ အနုပ္ပါဒေန္တော. ပစ္စတ္တံယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ သယမေဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ. ဧဝမဿ အာသဝက္ခယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော ပစ္စဝေက္ခဏံ ဒဿေန္တော ခီဏာ ဇာတီတိအာဒိမာဟ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝါတိ.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

စူဠသီဟနာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. မဟာသီဟနာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ဝေသာလိနဂရဝဏ္ဏနာ

၁၄၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာသီဟနာဒသုတ္တံ. တတ္ထ ဝေသာလိယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. တံ ကိရ အပရာပရံ ဝိသာလီဘူတတာယ ‘‘ဝေသာလီ’’တိ သင်္ခံ ဂတံ. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗကထာ – ဗာရာဏသိရညော ကိရ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ဂဗ္ဘော သဏ္ဌာသိ. သာ ဉတွာ ရညော နိဝေဒေသိ. ရာဇာ ဂဗ္ဘပရိဟာရံ အဒါသိ. သာ သမ္မာ ပရိဟရီယမာနာ ဂဗ္ဘပရိပါကကာလေ ဝိဇာယနဃရံ ပါဝိသိ. ပုညဝန္တီနံ ပစ္စူသသမယေ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ သာ စ တာသံ အညတရာ၊ တေန ပစ္စူသသမယေ အလတ္တကပဋလဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖသဒိသံ မံသပေသိံ ဝိဇာယိ. တတော ‘‘အညာ ဒေဝိယော သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗသဒိသေ ပုတ္တေ ဝိဇာယန္တိ၊ အဂ္ဂမဟေသီ မံသပေသိန္တိ ရညော ပုရတော မမ အဝဏ္ဏော ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ စိန္တေတွာ တေန အဝဏ္ဏဘယေန တံ မံသပေသိံ ဧကသ္မိံ ဘာဇနေ ပက္ခိပိတွာ ပဋိကုဇ္ဇိတွာ ရာဇမုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဆေတွာ ဂင်္ဂါယ သောတေ ပက္ခိပါပေသိ. မနုဿေဟိ ဆဍ္ဍိတမတ္တေ ဒေဝတာ အာရက္ခံ သံဝိဒဟိံသု. သုဝဏ္ဏပဋ္ဋကဉ္စေတ္ထ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန ‘‘ဗာရာဏသိရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ပဇာ’’တိ လိခိတွာ ဗန္ဓိံသု. တတော တံ ဘာဇနံ ဦမိဘယာဒီဟိ အနုပဒ္ဒုတံ ဂင်္ဂါသောတေန ပါယာသိ.

တေန စ သမယေန အညတရော တာပသော ဂေါပါလကကုလံ နိဿာယ ဂင်္ဂါတီရေ ဝိဟရတိ. သော ပါတောဝ ဂင်္ဂံ ဩတိဏ္ဏော တံ ဘာဇနံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပံသုကူလသညာယ အဂ္ဂဟေသိ. အထေတ္ထ တံ အက္ခရပဋ္ဋိကံ ရာဇမုဒ္ဒိကာလဉ္ဆနံ စ ဒိသွာ မုဉ္စိတွာ တံ မံသပေသိံ အဒ္ဒသ၊ ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘သိယာ ဂဗ္ဘော၊ တထာ ဟိဿ ဒုဂ္ဂန္ဓပူတိကဘာဝေါ နတ္ထီ’’တိ. အဿမံ နေတွာ သုဒ္ဓေ ဩကာသေ ဌပေသိ. အထ အဍ္ဎမာသစ္စယေန ဒွေ မံသပေသိယော အဟေသုံ. တာပသော ဒိသွာ သာဓုတရံ ဌပေသိ. တတော ပုန အဍ္ဎမာသစ္စယေန ဧကမေကိဿာ မံသပေသိယာ ဟတ္ထပါဒသီသာနမတ္ထာယ ပဉ္စ ပဉ္စ ပိဠကာ ဥဋ္ဌဟိံသု. အထ တတော အဍ္ဎမာသစ္စယေန ဧကာ မံသပေသိ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗသဒိသော ဒါရကော၊ ဧကာ ဒါရိကာ အဟောသိ.

တေသု တာပသဿ ပုတ္တသိနေဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ အင်္ဂုဋ္ဌကတော စဿ ခီရံ နိဗ္ဗတ္တိ. တတော ပဘုတိ စ ခီရဘတ္တံ အလဘိတ္ထ၊ သော ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ခီရံ ဒါရကာနံ မုခေ အာသိဉ္စတိ. တေသံ ဥဒရံ ယံ ယံ ပဝိသတိ၊ တံ တံ သဗ္ဗံ မဏိဘာဇနဂတံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ ဧဝံ နိစ္ဆဝီ အဟေသုံ. အပရေ အာဟု ‘‘သိဗ္ဗေတွာ ဌပိတာ ဝိယ နေသံ အညမညံ လီနာ ဆဝိ အဟောသီ’’တိ. ဧဝံ တေ နိစ္ဆဝိတာယ ဝါ လီနစ္ဆဝိတာယ ဝါ လိစ္ဆဝီတိ ပညာယိံသု.

တာပသော ဒါရကေ ပေါသေန္တော ဥဿူရေ ဂါမံ သိက္ခာယ ပဝိသတိ၊ အတိဒိဝါ ပဋိက္ကမတိ. တဿ တံ ဗျာပါရံ ဉတွာ ဂေါပါလကာ အာဟံသု – ‘‘ဘန္တေ၊ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဒါရကပေါသနံ ပလိဗောဓော၊ အမှာကံ ဒါရကေ ဒေထ၊ မယံ ပေါသေဿာမ၊ တုမှေ အတ္တနော ကမ္မံ ကရောထာ’’တိ. တာပသော သာဓူတိ ပဋိဿုဏိ. ဂေါပါလကာ ဒုတိယဒိဝသေ မဂ္ဂံ သမံ ကတွာ ပုပ္ဖေဟိ ဩကိရိတွာ ဓဇပဋာကာ ဥဿာပေတွာ တူရိယေဟိ ဝဇ္ဇမာနေဟိ အဿမံ အာဂတာ. တာပသော – ‘‘မဟာပုညာ ဒါရကာ အပ္ပမာဒေန ဝဍ္ဎေထ၊ ဝဍ္ဎေတွာ စ အညမညံ အာဝါဟဝိဝါဟံ ကရောထ၊ ပဉ္စဂေါရသေန ရာဇာနံ တောသေတွာ ဘူမိဘာဂံ ဂဟေတွာ နဂရံ မာပေထ၊ တတ္ထ ကုမာရံ အဘိသိဉ္စထာ’’တိ ဝတွာ ဒါရကေ အဒါသိ. တေ သာဓူတိ ပဋိဿုဏိတွာ ဒါရကေ နေတွာ ပေါသေသုံ.

ဒါရကာ ဝုဒ္ဓိမနွာယ ကီဠန္တာ ဝိဝါဒဋ္ဌာနေသု အညေ ဂေါပါလကဒါရကေ ဟတ္ထေနပိ ပါဒေနပိ ပဟရန္တိ. တေ ရောဒန္တိ. ‘‘ကိဿ ရောဒထာ’’တိ စ မာတာပိတူဟိ ဝုတ္တာ ‘‘ဣမေ နိမ္မာတာပိတိကာ တာပသပေါသိတာ အမှေ အတိပဟရန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. တတော တေသံ မာတာပိတရော ‘‘ဣမေ ဒါရကာ အညေ ဒါရကေ ဝိနာသေန္တိ ဒုက္ခာပေန္တိ၊ န ဣမေ သင်္ဂဟေတဗ္ဗာ၊ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗာ ဣမေ’’တိ အာဟံသု. တတော ပဘုတိ ကိရ သော ပဒေသော ဝဇ္ဇီတိ ဝုစ္စတိ ယောဇနသတိကော ပရိမာဏေန. အထ တံ ပဒေသံ ဂေါပါလကာ ရာဇာနံ တောသေတွာ အဂ္ဂဟေသုံ. တတ္ထ စ နဂရံ မာပေတွာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကံ ကုမာရံ အဘိသိဉ္စိတွာ ရာဇာနံ အကံသု. တာယ စဿ ဒါရိကာယ သဒ္ဓိံ ဝိဝါဟံ ကတွာ ကတိကံ အကံသု ‘‘ဗာဟိရကဒါရိကာ န အာနေတဗ္ဗာ၊ ဣတော ဒါရိကာ န ကဿစိ ဒါတဗ္ဗာ’’တိ. တေသံ ပဌမသံဝါသေန ဒွေ ဒါရကာ ဇာတာ ဓီတာ စ ပုတ္တော စ. ဧဝံ သောဠသက္ခတ္တုံ ဒွေ ဒွေ ဇာတာ. တတော တေသံ ဒါရကာနံ ယထာက္ကမံ ဝဍ္ဎန္တာနံ အာရာမုယျာနနိဝါသဋ္ဌာနပရိဝါရသမ္ပတ္တိံ ဂဟေတုံ အပ္ပဟောန္တာ နဂရံ တိက္ခတ္တုံ ဂါဝုတန္တရေန ဂါဝုတန္တရေန ပရိက္ခိပိံသု. တဿ ပုနပ္ပုနံ ဝိသာလီကတတ္တာ ဝေသာလီတွေဝ နာမံ ဇာတံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝေသာလိယန္တိ ဧဝံ နာမကေ နဂရေ’’တိ.

၀၁. ဗဟိနဂရေတိ နဂရဿ ဗဟိ၊ န အမ္ဗပါလိဝနံ ဝိယ အန္တောနဂရသ္မိံ. အယံ ပန ဇီဝကမ္ဗဝနံ ဝိယ နဂရဿ ဗဟိဒ္ဓါ ဝနသဏ္ဍော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဗဟိနဂရေ’’တိ. အပရပုရေတိ ပုရဿ အပရေ၊ ပစ္ဆိမဒိသာယန္တိ အတ္ထော. ဝနသဏ္ဍေတိ သော ကိရ ဝနသဏ္ဍော နဂရဿ ပစ္ဆိမဒိသာယံ ဂါဝုတမတ္တေ ဌာနေ. တတ္ထ မနုဿာ ဘဂဝတော ဂန္ဓကုဋိံ ကတွာ တံ ပရိဝါရေတွာ ဘိက္ခူနံ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနစင်္ကမလေဏကုဋိမဏ္ဍပါဒီနိ ပတိဋ္ဌပေသုံ၊ ဘဂဝါ တတ္ထ ဝိဟရတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အပရပုရေ ဝနသဏ္ဍေ’’တိ. သုနက္ခတ္တောတိ တဿ နာမံ. လိစ္ဆဝီနံ ပန ပုတ္တတ္တာ လိစ္ဆဝိပုတ္တောတိ ဝုတ္တော. အစိရပက္ကန္တောတိ ဝိဗ္ဘမိတွာ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေန အဓုနာပက္ကန္တော. ပရိသတီတိ ပရိသမဇ္ဈေ. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာတိ ဧတ္ထ မနုဿဓမ္မာ နာမ ဒသကုသလကမ္မပထာ. တေ ပဋိသေဓေတုံ န သက္ကောတိ. ကသ္မာ? ဥပါရမ္ဘဘယာ. ဝေသာလိယဉှိ ဗဟူ မနုဿာ ရတနတ္တယေ ပသန္နာ ဗုဒ္ဓမာမကာ ဓမ္မမာမကာ သံဃမာမကာ. တေ ဒသကုသလကမ္မပထမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ သမဏဿ ဂေါတမဿာတိ ဝုတ္တေ တွံ ကတ္ထ ဘဂဝန္တံ ပါဏံ ဟနန္တံ အဒ္ဒသ၊ ကတ္ထ အဒိန္နံ အာဒိယန္တန္တိအာဒီနိ ဝတွာ အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာသိ? ကိံ ဒန္တာ မေ အတ္ထီတိ ပါသာဏသက္ခရာ ခါဒသိ၊ အဟိနင်္ဂုဋ္ဌေ ဂဏှိတုံ ဝါယမသိ၊ ကကစဒန္တေသု ပုပ္ဖါဝဠိကံ ကီဠိတုံ ဣစ္ဆသိ? မုခတော တေ ဒန္တေ ပါတေဿာမာတိ ဝဒေယျုံ. သော တေသံ ဥပါရမ္ဘဘယာ ဧဝံ ဝတ္တုံ န သက္ကောတိ.

ဝေသာလိနဂရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာဒိဝဏ္ဏနာ

တတော ဥတ္တရိံ ပန ဝိသေသာဓိဂမံ ပဋိသေဓေန္တော ဥတ္တရိ မနုဿဓမ္မာ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသောတိ အာဟ.

တတ္ထ အလမရိယံ ဉာတုန္တိ အလမရိယော၊ အရိယဘာဝါယ သမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဉာဏဒဿနမေဝ ဉာဏဒဿနဝိသေသော. အလမရိယော စ သော ဉာဏဒဿနဝိသေသော စာတိ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသော. ဉာဏဒဿနန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုပိ ဝိပဿနာပိ မဂ္ဂေါပိ ဖလမ္ပိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏမ္ပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘အပ္ပမတ္တော သမာနော ဉာဏဒဿနံ အာရာဓေတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၁၁) ဟိ ဧတ္ထ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဉာဏဒဿနံ နာမ. ‘‘ဉာဏဒဿနာယ စိတ္တံ အဘိနီဟရတိ အဘိနိန္နာမေတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၃၅) ဧတ္ထ ဝိပဿနာဉာဏံ. ‘‘အဘဗ္ဗာ တေ ဉာဏဒဿနာယ အနုတ္တရာယ သမ္ဗောဓာယာ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၉၆) ဧတ္ထ မဂ္ဂေါ. ‘‘အယမညော ဥတ္တရိ မနုဿဓမ္မာ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသော အဓိဂတော ဖာသု ဝိဟာရော’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၂၈) ဧတ္ထ ဖလံ. ‘‘ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒိ၊ အကုပ္ပါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ၊ အယမန္တိမာ ဇာတိ၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ (မဟာဝ. ၁၆) ဧတ္ထ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. ‘‘ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒိ သတ္တာဟကာလင်္ကတော အာဠာရော ကာဠာမော’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၄၀) ဧတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏံ. ဣဓ ပန လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ အဓိပ္ပေတော. တဉှိ သော ဘဂဝတော ပဋိသေဓေတိ.

တက္ကပရိယာဟတန္တိ ဣမိနာ အာစရိယံ ပဋိဗာဟတိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – သမဏေန ဂေါတမေန အာစရိယေ ဥပသင်္ကမိတွာ သုခုမံ ဓမ္မန္တရံ ဂဟိတံ နာမ နတ္ထိ၊ တက္ကပရိယာဟတံ ပန တက္ကေတွာ ဧဝံ ဘဝိဿတိ ဧဝံ ဘဝိဿတီတိ တက္ကပရိယာဟတံ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ. ဝီမံသာနုစရိတန္တိ ဣမိနာ စဿ လောကိယပညံ အနုဇာနာတိ. သမဏော ဂေါတမော ပညဝါ၊ သော တံ ပညာသင်္ခါတံ ဣန္ဒဝဇိရူပမံ ဝီမံသံ ဧဝံ ဝဋ္ဋိဿတိ၊ ဧဝံ ဝဋ္ဋိဿတီတိ ဣတော စိတော စ အနုစရာပေတွာ ဝီမံသာယ အနုစရိတံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. သယံပဋိဘာနန္တိ ဣမိနာဿ ဓမ္မေသု ပစ္စက္ခဘာဝံ ပဋိဗာဟတိ. ဧဝံ ဟိဿ အဟောသိ – သမဏဿ ဂေါတမဿ သုခုမံ ဓမ္မန္တရံ ဝိပဿနာ ဝါ မဂ္ဂေါ ဝါ ဖလံ ဝါ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝါ နတ္ထိ၊ အယံ ပန လဒ္ဓပရိသော၊ ရာဇာနံ စက္ကဝတ္တိံ ဝိယ နံ စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ ပရိဝါရေန္တိ၊ သုဖုသိတံ ပနဿ ဒန္တာဝရဏံ၊ မုဒုကာ ဇိဝှါ၊ မဓုရော သရော၊ အနေလဂဠာ ဝါစာ၊ သော ယံ ယဒေဝဿ ဥပဋ္ဌာတိ၊ တံ တံ ဂဟေတွာ သယံပဋိဘာနံ ကထေန္တော မဟာဇနံ ရဉ္ဇေတီတိ.

ယဿ စ ခွာဿ အတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသိတောတိ ယဿ စ ခေါ အတ္ထာယ အဿ ဓမ္မော ဒေသိတော. သေယျထိဒံ၊ ရာဂပဋိဃာတတ္ထာယ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ၊ ဒေါသပ္ပဋိဃာတတ္ထာယ မေတ္တာဘာဝနာ၊ မောဟပဋိဃာတတ္ထာယ ပဉ္စ ဓမ္မာ၊ ဝိတက္ကူပစ္ဆေဒါယ အာနာပါနဿတိ.

သော နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာတိ သော ဓမ္မော ယော တံ ယထာဒေသိတံ ကရောတိ၊ တဿ တက္ကရဿ သမ္မာ ဟေတုနာ နယေန ကာရဏေန ဝဋ္ဋဒုက္ခက္ခယာယ နိယျာတိ ဂစ္ဆတိ တမတ္ထံ သာဓေတီတိ ဒီပေတိ. ဣဒံ ပနေသ န အတ္တနော အဇ္ဈာသယေန ဝဒတိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဓမ္မော အနိယျာနိကောတိ ဧဝမေဝံ ပဝေဒေယျ၊ န ပန သက္ကောတိ ဝတ္တုံ. ကသ္မာ? ဥပါရမ္ဘဘယာ. ဝေသာလိယဉှိ ဗဟူ သောတာပန္န-သကဒါဂါမိ-အနာဂါမိဥပါသကာ. တေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ ‘‘သုနက္ခတ္တ တွံ ဘဂဝတာ ဒေသိတဓမ္မော အနိယျာနိကောတိ ဝဒသိ၊ ယဒိ အယံ ဓမ္မော အနိယျာနိကော၊ ဣမသ္မိံ နဂရေ ဣမေ ကသ္မာ ဧတ္တကာ သောတာပန္နာ ဇာတာ၊ ဧတ္တကာ သကဒါဂါမီ၊ ဧတ္တကာ အနာဂါမီတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ဥပါရမ္ဘံ ကရေယျု’’န္တိ. သော ဣမိနာ ဥပါရမ္ဘဘယေန အနိယျာနိကောတိ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော အဇ္ဇုနေန ဝိဿဋ္ဌကဏ္ဍံ ဝိယ အဿ ဓမ္မော အမောဃော နိယျာတိ၊ အဗ္ဘန္တရေ ပနဿ ကိဉ္စိ နတ္ထီတိ ဝဒတိ.

အဿောသိ ခေါတိ ဝေသာလိယံ ဗြာဟ္မဏကုလသေဋ္ဌိကုလာဒီသု တတ္ထ တတ္ထ ပရိသမဇ္ဈေ ဧဝံ ဘာသမာနဿ တံ ဝစနံ သုဏိ၊ န ပန ပဋိသေဓေသိ. ကသ္မာ? ကာရုညတာယ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ အယံ ကုဒ္ဓေါ ဈာယမာနံ ဝေဠုဝနံ ဝိယ ပက္ခိတ္တလောဏံ ဥဒ္ဓနံ ဝိယ စ ကောဓဝသေန ပဋပဋာယတိ၊ မယာ ပဋိဗာဟိတော ပန မယိပိ အာဃာတံ ဗန္ဓိဿတိ၊ ဧဝမဿ တထာဂတေ စ မယိ စာတိ ဒွီသု ဇနေသု အာဃာတော အတိဘာရိယော ဘဝိဿတီတိ ကာရုညတာယ န ပဋိသေဓေသိ. အပိ စဿ ဧဝံ အဟောသိ၊ ဗုဒ္ဓါနံ အဝဏ္ဏကထနံ နာမ ပုဏ္ဏစန္ဒေ ဒေါသာရောပနသဒိသံ၊ ကော ဣမဿ ကထံ ဂဏှိဿတိ? သယမေဝ ခေဠေ ပစ္ဆိန္နေ မုခေ သုက္ခေ ဩရမိဿတီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန န ပဋိသေဓေသိ. ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တောတိ ပိဏ္ဍပါတပရိယေသနတော အပဂတော.

၁၄၇. ကောဓနောတိ စဏ္ဍော ဖရုသော. မောဃပုရိသောတိ တုစ္ဆပုရိသော. ယဿ ဟိ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော နတ္ထိ၊ တံ ဗုဒ္ဓါ ‘‘မောဃပုရိသော’’တိ ဝဒန္တိ. ဥပနိဿယေ သတိပိ တသ္မိံ ခဏေ မဂ္ဂေ ဝါ ဖလေ ဝါ အသတိ ‘‘မောဃပုရိသော’’တိ ဝဒန္တိယေဝ. ဣမဿ ပန တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော သမုစ္ဆိန္နောယေဝ၊ တေန တံ ‘‘မောဃပုရိသော’’တိ အာဟ. ကောဓာ စ ပနဿ ဧသာ ဝါစာ ဘာသိတာတိ ဧသာ စ ပနဿ ဝါစာ ကောဓေန ဘာသိတာ.

ကသ္မာ ပနေသ ဘဂဝတော ကုဒ္ဓေါတိ? အယဉှိ ပုဗ္ဗေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိ. အထဿ ဘဂဝါ ကထေသိ. သော ဒိဗ္ဗစက္ခုံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒေဝလောကေ ဩလောကေန္တော နန္ဒနဝနစိတ္တလတာဝနဖာရုသကဝနမိဿကဝနေသု ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနေ ဒေဝပုတ္တေ စ ဒေဝဓီတရော စ ဒိသွာ ဧတေသံ ဧဝရူပါယ အတ္တဘာဝသမ္ပတ္တိယာ ဌိတာနံ ကီဝမဓုရော နု ခေါ သဒ္ဒေါ ဘဝိဿတီတိ သဒ္ဒံ သောတုကာမော ဟုတွာ ဒသဗလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိ. ဘဂဝါ ပနဿ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုယာ ဥပနိဿယော နတ္ထီတိ ဉတွာ ပရိကမ္မံ န ကထေသိ. န ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဥပနိဿယဝိရဟိတ တဿ ပရိကမ္မံ ကထေန္တိ. သော ဘဂဝတိ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ စိန္တေသိ ‘‘အဟံ သမဏံ ဂေါတမံ ပဌမံ ဒိဗ္ဗစက္ခုပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိံ၊ သော ‘မယှံ တံ သမ္ပဇ္ဇတု ဝါ မာ ဝါ သမ္ပဇ္ဇတူ’တိ ကထေသိ. အဟံ ပန ပစ္စတ္တပုရိသကာရေန တံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိံ၊ တံ မေ န ကထေသိ. အဒ္ဓါဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘အယံ ရာဇပဗ္ဗဇိတော ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ စေတောပရိယဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အာသဝါနံ ခယဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ မယာ သမသမော ဘဝိဿတီ’တိ ဣဿာမစ္ဆရိယဝသေန မယှံ န ကထေတီ’’တိ. ဘိယျောသော အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ ကာသာယာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဂိဟိဘာဝံ ပတွာပိ န တုဏှီဘူတော ဝိစရတိ. ဒသဗလံ ပန အသတာ တုစ္ဆေန အဗ္ဘာစိက္ခန္တော ဝိစရတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ကောဓာ စ ပနဿ ဧသာ ဝါစာ ဘာသိတာ’’တိ.

ဝဏ္ဏော ဟေသော၊ သာရိပုတ္တာတိ၊ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတေန သတသဟဿကပ္ပါဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမိယော ပူရေန္တေန ဧတဒတ္ထမေဝ ဝါယာမော ကတော ‘‘ဒေသနာဓမ္မော မေ နိယျာနိကော ဘဝိဿတီ’’တိ. တသ္မာ ယော ဧဝံ ဝဒေယျ၊ သော ဝဏ္ဏံယေဝ တထာဂတဿ ဘာသတိ. ဝဏ္ဏော ဟေသော၊ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတဿ ဂုဏော ဧသော တထာဂတဿ၊ န အဂုဏောတိ ဒဿေတိ.

အယမ္ပိ ဟိ နာမ သာရိပုတ္တာတိအာဒိနာ ကိံ ဒဿေတိ? သုနက္ခတ္တေန ပဋိသိဒ္ဓဿ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ အတ္တနိ အတ္ထိတံ ဒဿေတိ. ဘဂဝါ ကိရ အယံ၊ သာရိပုတ္တ၊ သုနက္ခတ္တော မောဃပုရိသော နတ္ထိ တထာဂတဿ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မောတိ ဝဒတိ. မယှဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ စေတောပရိယဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ ဒသဗလဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ အဋ္ဌသု ပရိသာသု အကမ္ပနဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ သဗ္ဗေပိ စေတေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာယေဝ. ဧဝရူပေသု ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေသု ဧကဿာပိ ဝိဇာနနသမတ္ထံ ဓမ္မနွယမတ္တမ္ပိ နာမ ဧတဿ မောဃပုရိသဿ န ဘဝိဿတီတိ ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ အယမ္ပိ ဟိ နာမ သာရိပုတ္တာတိအာဒိနာ နယေန ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ အနွေတီတိ အနွယော၊ ဇာနာတိ၊ အနုဗုဇ္ဈတီတိ အတ္ထော. ဓမ္မဿ အနွယော ဓမ္မနွယော၊ တံ တံ သဗ္ဗညုတညာဏာဒိဓမ္မံ ဇာနနပညာယေတံ အဓိဝစနံ. ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒီဟိ ဧဝရူပမ္ပိ နာမ မယှံ သဗ္ဗညုတညာဏသင်္ခါတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ အတ္ထီတိ ဇာနိတုံ တဿ မောဃပုရိသဿ ဓမ္မနွယောပိ န ဘဝိဿတီတိ ဒဿေတိ. ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏာဒီသုပိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒသဗလဉာဏာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၄၈. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ စေတောပရိယဉာဏာနန္တရံ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ၊ ယသ္မာ ပန တာသု ဝုတ္တာသု ဥပရိ ဒသဗလဉာဏံ န ပရိပူရတိ၊ တသ္မာ တာ အဝတွာ တထာဂတဿ ဒသဗလဉာဏံ ပရိပူရံ ကတွာ ဒဿေန္တော ဒသ ခေါ ပနိမာနိ သာရိပုတ္တာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တထာဂတဗလာနီတိ အညေဟိ အသာဓာရဏာနိ တထာဂတဿေဝ ဗလာနိ. ယထာ ဝါ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဗလာနိ ပုညုဿယသမ္ပတ္တိယာ အာဂတာနိ၊ တထာ အာဂတဗလာနီတိပိ အတ္ထော. တတ္ထ ဒုဝိဓံ တထာဂတဗလံ ကာယဗလဉ္စ ဉာဏဗလဉ္စ. တေသု ကာယဗလံ ဟတ္ထိကုလာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ ပေါရာဏေဟိ –

‘‘ကာလာဝကဉ္စ ဂင်္ဂေယျံ၊ ပဏ္ဍရံ တမ္ဗပိင်္ဂလံ၊

ဂန္ဓမင်္ဂလဟေမဉ္စ၊ ဥပေါသထဆဒ္ဒန္တိမေ ဒသာ’’တိ.

ဣမာနိ ဟိ ဒသ ဟတ္ထိကုလာနိ. တတ္ထ ကာလာဝကန္တိ ပကတိဟတ္ထိကုလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ဒသန္နံ ပုရိသာနံ ကာယဗလံ၊ တံ ဧကဿ ကာလာဝကဟတ္ထိနော. ယံ ဒသန္နံ ကာလာဝကာနံ ဗလံ၊ တံ ဧကဿ ဂင်္ဂေယျဿ. ယံ ဒသန္နံ ဂင်္ဂေယျာနံ၊ တံ ဧကဿ ပဏ္ဍရဿ. ယံ ဒသန္နံ ပဏ္ဍရာနံ၊ တံ ဧကဿ တမ္ဗဿ. ယံ ဒသန္နံ တမ္ဗာနံ၊ တံ ဧကဿ ပိင်္ဂလဿ. ယံ ဒသန္နံ ပိင်္ဂလာနံ၊ တံ ဧကဿ ဂန္ဓဟတ္ထိနော. ယံ ဒသန္နံ ဂန္ဓဟတ္ထီနံ၊ တံ ဧကဿ မင်္ဂလဿ. ယံ ဒသန္နံ မင်္ဂလာနံ၊ တံ ဧကဿ ဟေမဝတဿ. ယံ ဒသန္နံ ဟေမဝတာနံ၊ တံ ဧကဿ ဥပေါသထဿ. ယံ ဒသန္နံ ဥပေါသထာနံ၊ တံ ဧကဿ ဆဒ္ဒန္တဿ. ယံ ဒသန္နံ ဆဒ္ဒန္တာနံ တံ ဧကဿ တထာဂတဿ. နာရာယနသင်္ဃာတဗလန္တိပိ ဣဒမေဝ ဝုစ္စတိ. တဒေတံ ပကတိဟတ္ထိဂဏနာယ ဟတ္ထီနံ ကောဋိသဟဿာနံ ပုရိသဂဏနာယ ဒသန္နံ ပုရိသကောဋိသဟဿာနံ ဗလံ ဟောတိ. ဣဒံ တာဝ တထာဂတဿ ကာယဗလံ.

ဉာဏဗလံ ပန ပါဠိယံ တာဝ အာဂတမေဝ. ဒသဗလဉာဏံ၊ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ၊ အဋ္ဌသု ပရိသာသု အကမ္ပနဉာဏံ၊ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ၊ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ. သံယုတ္တကေ (သံ. နိ. ၂.၃၄) အာဂတာနိ တေသတ္တတိ ဉာဏာနိ သတ္တသတ္တတိ ဉာဏာနီတိ ဧဝံ အညာနိပိ အနေကာနိ ဉာဏသဟဿာနိ၊ ဧတံ ဉာဏဗလံ နာမ. ဣဓာပိ ဉာဏဗလမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ဉာဏဉှိ အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဥပတ္ထမ္ဘနဋ္ဌေန စ ဗလန္တိ ဝုတ္တံ.

ယေဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတောတိ ယေဟိ ဒသဟိ ဉာဏဗလေဟိ ဥပေတော သမုပေတော. အာသဘံ ဌာနန္တိ သေဋ္ဌဋ္ဌာနံ ဥတ္တမဋ္ဌာနံ. အာသဘာ ဝါ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ၊ တေသံ ဌာနန္တိ အတ္ထော. အပိစ ဂဝသတဇေဋ္ဌကော ဥသဘော၊ ဂဝသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော. ဝဇသတဇေဋ္ဌကော ဝါ ဥသဘော၊ ဝဇသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော. သဗ္ဗဂဝသေဋ္ဌော သဗ္ဗပရိဿယသဟော သေတော ပါသာဒိကော မဟာဘာရဝဟော အသနိသတသဒ္ဒေဟိပိ အကမ္ပနိယော နိသဘော၊ သော ဣဓ ဥသဘောတိ အဓိပ္ပေတော. ဣဒမ္ပိ ဟိ တဿ ပရိယာယဝစနံ. ဥသဘဿ ဣဒန္တိ အာသဘံ. ဌာနန္တိ စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ အစလဋ္ဌာနံ. ဣဒံ ပန အာသဘံ ဝိယာတိ အာသဘံ. ယထေဝ ဟိ နိသဘသင်္ခါတော ဥသဘော ဥသဘဗလေန သမန္နာဂတော စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ တထာဂတောပိ ဒသဟိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော စတူဟိ ဝေသာရဇ္ဇပါဒေဟိ အဋ္ဌပရိသပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ သဒေဝကေ လောကေ ကေနစိ ပစ္စတ္ထိကေန ပစ္စာမိတ္တေန အကမ္ပိယော အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ တိဋ္ဌမာနောဝ တံ အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ၊ ဥပဂစ္ဆတိ န ပစ္စက္ခာတိ အတ္တနိ အာရောပေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတီ’’တိ.

ပရိသာသူတိ အဋ္ဌသု ပရိသာသု. သီဟနာဒံ နဒတီတိ သေဋ္ဌနာဒံ အဘီတနာဒံ နဒတိ၊ သီဟနာဒသဒိသံ ဝါ နာဒံ နဒတိ. အယမတ္ထော သီဟနာဒသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗော. ယထာ ဝါ သီဟော သဟနတော ဟနနတော စ သီဟောတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ တထာဂတော လောကဓမ္မာနံ သဟနတော ပရပ္ပဝါဒါနဉ္စ ဟနနတော သီဟောတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဝုတ္တဿ သီဟဿ နာဒံ သီဟနာဒံ. တတ္ထ ယထာ သီဟော သီဟဗလေန သမန္နာဂတော သဗ္ဗတ္ထ ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော သီဟနာဒံ နဒတိ၊ ဧဝံ တထာဂတသီဟောပိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော အဋ္ဌသု ပရိသာသု ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော ဣတိ ရူပန္တိအာဒိနာ နယေန နာနာဝိဓဒေသနာဝိလာသသမ္ပန္နံ သီဟနာဒံ နဒတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတီ’’တိ. ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတီတိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ဝိသိဋ္ဌံ. စက္က-သဒ္ဒေါ ပနာယံ –

သမ္ပတ္တိယံ လက္ခဏေ စ၊ ရထင်္ဂေ ဣရိယာပထေ၊

ဒါနေ ရတနဓမ္မူရ-စက္ကာဒီသု စ ဒိဿတိ၊

ဓမ္မစက္ကေ ဣဓ မတော၊ တဉ္စ ဒွေဓာ ဝိဘာဝယေ.

‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ကာနိ၊ ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃၁) ဟိ အယံ သမ္ပတ္တိယံ ဒိဿတိ. ‘‘ပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၅) ဧတ္ထ လက္ခဏေ. ‘‘စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၁) ဧတ္ထ ရထင်္ဂေ. ‘‘စတုစက္ကံ နဝဒွါရ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၉) ဧတ္ထ ဣရိယာပထေ. ‘‘ဒဒံ ဘုဉ္ဇ မာ စ ပမာဒေါ၊ စက္ကံ ပဝတ္တယ သဗ္ဗပါဏိန’’န္တိ (ဇာ. ၁.၇.၁၄၉) ဧတ္ထ ဒါနေ. ‘‘ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုရဟောသီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၃) ဧတ္ထ ရတနစက္ကေ. ‘‘မယာ ပဝတ္တိတံ စက္က’’န္တိ (သု. နိ. ၅၆၂) ဧတ္ထ ဓမ္မစက္ကေ. ‘‘ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ၊ စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ (ဇာ. ၁.၁.၁၀၄၊ ၁.၅.၁၀၃) ဧတ္ထ ဥရစက္ကေ. ‘‘ခုရပရိယန္တေန စေပိ စက္ကေနာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၆) ဧတ္ထ ပဟရဏစက္ကေ. ‘‘အသနိဝိစက္က’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၆၁၊ သံ. နိ. ၂.၁၆၂) ဧတ္ထ အသနိမဏ္ဍလေ. ဣဓ ပနာယံ ဓမ္မစက္ကေ အဓိပ္ပေတော.

တံ ပန ဓမ္မစက္ကံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ ပဋိဝေဓဉာဏဉ္စေဝ ဒေသနာဉာဏဉ္စ. တတ္ထ ပညာပဘာဝိတံ အတ္တနော အရိယဗလာဝဟံ ပဋိဝေဓဉာဏံ. ကရုဏာပဘာဝိတံ သာဝကာနံ အရိယဗလာဝဟံ ဒေသနာဉာဏံ. တတ္ထ ပဋိဝေဓဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥပ္ပန္နန္တိ ဒုဝိဓံ. တဉှိ အဘိနိက္ခမနတော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. တုသိတဘဝနတော ဝါ ယာဝ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. ဒီပင်္ကရဒသဗလတော ပဋ္ဌာယ ဝါ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. ဒေသနာဉာဏမ္ပိ ပဝတ္တမာနံ ပဝတ္တန္တိ ဒုဝိဓံ. တဉှိ ယာဝ အညာတကောဏ္ဍညဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါ ပဝတ္တမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ပဝတ္တံ နာမ. တေသု ပဋိဝေဓဉာဏံ လောကုတ္တရံ၊ ဒေသနာဉာဏံ လောကိယံ. ဥဘယမ္ပိ ပနေတံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ၊ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဩရသဉာဏံ.

ဣဒါနိ ယေဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတော တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ၊ ယာနိ အာဒိတောဝ ‘‘ဒသ ခေါ ပနိမာနိ၊ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတဿ တထာဂတဗလာနီ’’တိ နိက္ခိတ္တာနိ၊ တာနိ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ကတမာနိ ဒသ? ဣဓ၊ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတော ဌာနဉ္စ ဌာနတောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဌာနဉ္စ ဌာနတောတိ ကာရဏဉ္စ ကာရဏတော. ကာရဏဉှိ ယသ္မာ တတ္ထ ဖလံ တိဋ္ဌတိ တဒါယတ္တဝုတ္တိယာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ပဝတ္တတိ စ၊ တသ္မာ ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ. တံ ဘဂဝါ ‘‘ယေ ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ ဟေတူ ပစ္စယာ ဥပ္ပါဒါယ၊ တံ တံ ဌာနံ. ယေ ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ န ဟေတူ န ပစ္စယာ ဥပ္ပါဒါယ၊ တံ တံ အဋ္ဌာန’’န္တိ ပဇာနန္တော ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. အဘိဓမ္မေ ပနေတံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ တထာဂတဿ ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ဉာဏ’’န္တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၀၉) နယေန ဝိတ္ထာရိတမေဝ. ယမ္ပီတိ ယေန ဉာဏေန. ဣဒမ္ပိ၊ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတဿာတိ ဣဒမ္ပိ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏံ တထာဂတဿ တထာဂတဗလံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ကမ္မသမာဒါနာနန္တိ သမာဒိယိတွာ ကတာနံ ကုသလာကုသလကမ္မာနံ၊ ကမ္မမေဝ ဝါ ကမ္မသမာဒါနံ. ဌာနသော ဟေတုသောတိ ပစ္စယတော စေဝ ဟေတုတော စ. တတ္ထ ဂတိဥပဓိကာလပယောဂါ ဝိပါကဿ ဌာနံ. ကမ္မံ ဟေတု. ဣမဿ ပန ဉာဏဿ ဝိတ္ထာရကထာ ‘‘အတ္ထေကစ္စာနိ ပါပကာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၁၀) နယေန အဘိဓမ္မေ အာဂတာယေဝ.

သဗ္ဗတ္ထဂါမိနိန္တိ သဗ္ဗဂတိဂါမိနိံ အဂတိဂါမိနိဉ္စ. ပဋိပဒန္တိ မဂ္ဂံ. ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ ဗဟူသုပိ မနုဿေသု ဧကမေဝ ပါဏံ ဃာတေန္တေသု ဣမဿ စေတနာ နိရယဂါမိနီ ဘဝိဿတိ၊ ဣမဿ စေတနာ တိရစ္ဆာနယောနိဂါမိနီတိ ဣမိနာ နယေန ဧကဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ ကုသလာကုသလစေတနာသင်္ခါတာနံ ပဋိပတ္တီနံ အဝိပရီတတော သဘာဝံ ဇာနာတိ. ဣမဿ စ ဉာဏဿ ဝိတ္ထာရကထာ ‘‘တတ္ထ ကတမံ တထာဂတဿ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ? ဣဓ တထာဂတော အယံ မဂ္ဂေါ အယံ ပဋိပဒါ နိရယဂါမီတိ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၁၁) နယေန အဘိဓမ္မေ အာဂတာယေဝ.

အနေကဓာတုန္တိ စက္ခုဓာတုအာဒီဟိ ကာမဓာတုအာဒီဟိ ဝါ ဓာတူဟိ ဗဟုဓာတုံ. နာနာဓာတုန္တိ တာသံယေဝ ဓာတူနံ ဝိလက္ခဏတာယ နာနပ္ပကာရဓာတုံ. လောကန္တိ ခန္ဓာယတနဓာတုလောကံ. ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ တာသံ တာသံ ဓာတူနံ အဝိပရီတတော သဘာဝံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ဣဒမ္ပိ ဉာဏံ ‘‘တတ္ထ ကတမံ တထာဂတဿ အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ၊ ဣဓ တထာဂတော ခန္ဓနာနတ္တံ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ နယေန အဘိဓမ္မေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ.

နာနာဓိမုတ္တိကတန္တိ ဟီနာဒီဟိ အဓိမုတ္တီဟိ နာနာဓိမုတ္တိကဘာဝံ. ဣဒမ္ပိ ဉာဏံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ တထာဂတဿ သတ္တာနံ နာနာဓိမုတ္တိကတံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ၊ ဣဓ တထာဂတော ပဇာနာတိ သန္တိ သတ္တာ ဟီနာဓိမုတ္တိကာ’’တိ အာဒိနာ နယေန အဘိဓမ္မေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ.

ပရသတ္တာနန္တိ ပဓာနသတ္တာနံ. ပရပုဂ္ဂလာနန္တိ တတော ပရေသံ ဟီနသတ္တာနံ. ဧကတ္ထမေဝ ဝါ ဧတံ ပဒဒွယံ. ဝေနေယျဝသေန ပန ဒွေဓာ ဝုတ္တံ. ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တန္တိ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ ပရဘာဝံ အပရဘာဝဉ္စ၊ ဝုဒ္ဓိဉ္စ ဟာနိဉ္စာတိ အတ္ထော. ဣမဿပိ ဉာဏဿ ဝိတ္ထာရကထာ – ‘‘တတ္ထ ကတမံ တထာဂတဿ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ၊ ဣဓ တထာဂတော သတ္တာနံ အာသယံ ပဇာနာတိ အနုသယံ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၁၄) နယေန အဘိဓမ္မေ အာဂတာယေဝ.

ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနန္တိ ပဌမာဒီနံ စတုန္နံ ဈာနာနံ ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီတိအာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ သဝိတက္ကသဝိစာရာဒီနံ တိဏ္ဏံ သမာဓီနံ ပဌမဇ္ဈာနသမာပတ္တိအာဒီနဉ္စ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တီနံ. သံကိလေသန္တိ ဟာနဘာဂိယဓမ္မံ. ဝေါဒါနန္တိ ဝိသေသဘာဂိယဓမ္မံ. ဝုဋ္ဌာနန္တိ ‘‘ဝေါဒါနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာနံ. တမှာ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ (ဝိဘ. ၈၂၈) ဧဝံ ဝုတ္တပဂုဏဇ္ဈာနဉ္စေဝ ဘဝင်္ဂဖလသမာပတ္တိယော စ. ဟေဋ္ဌိမံ ဟေဋ္ဌိမဉှိ ပဂုဏဇ္ဈာနံ ဥပရိမဿ ဥပရိမဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တသ္မာ ‘‘ဝေါဒါနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဘဝင်္ဂေန ပန သဗ္ဗဇ္ဈာနေဟိ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ. ဖလသမာပတ္တိယာ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘တမှာ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒမ္ပိ ဉာဏံ ‘‘တတ္ထ ကတမံ တထာဂတဿ ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသံ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ၊ ဈာယီတိ စတ္တာရော ဈာယီ၊ အတ္ထေကစ္စော ဈာယီ သမ္ပတ္တိံယေဝ သမာနံ ဝိပတ္တီတိ ပစ္စေတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၂၈) နယေန အဘိဓမ္မေ ဝိတ္ထာရိတံ. သတ္တန္နံ ဉာဏာနံ ဝိတ္ထာရကထာဝိနိစ္ဆယော သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော. ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာ. အာသဝက္ခယကထာ ဘယဘေရဝေ.

၁၄၉. ဣမာနိ ခေါ သာရိပုတ္တာတိ ယာနိ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဒသ ခေါ ပနိမာနိ၊ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတဿ တထာဂတဗလာနီ’’တိ အဝေါစံ၊ ဣမာနိ တာနီတိ အပ္ပနံ ကရောတိ. တတ္ထ ပရဝါဒီကထာ ဟောတိ – ဒသဗလဉာဏံ နာမ ပါဋိယေက္ကံ နတ္ထိ၊ သဗ္ဗညုတညာဏဿေဝါယံ ပဘေဒေါတိ. တံ န တထာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အညမေဝ ဟိ ဒသဗလဉာဏံ၊ အညံ သဗ္ဗညုတညာဏံ. ဒသဗလဉာဏဉှိ သကသကကိစ္စမေဝ ဇာနာတိ. သဗ္ဗညုတဉာဏံ တမ္ပိ တတော အဝသေသမ္ပိ ပဇာနာတိ. ဒသဗလဉာဏေသု ဟိ ပဌမံ ကာရဏာကာရဏမေဝ ဇာနာတိ. ဒုတိယံ ကမ္မန္တရဝိပါကန္တရမေဝ. တတိယံ ကမ္မပရိစ္ဆေဒမေဝ. စတုတ္ထံ ဓာတုနာနတ္တကာရဏမေဝ. ပဉ္စမံ သတ္တာနံ အဇ္ဈာသယာဓိမုတ္တိမေဝ. ဆဋ္ဌံ ဣန္ဒြိယာနံ တိက္ခမုဒုဘာဝမေဝ. သတ္တမံ ဈာနာဒီဟိ သဒ္ဓိံ တေသံ သံကိလေသာဒိမေဝ. အဋ္ဌမံ ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထခန္ဓသန္တတိမေဝ. နဝမံ သတ္တာနံ စုတိပဋိသန္ဓိမေဝ. ဒသမံ သစ္စပရိစ္ဆေဒမေဝ. သဗ္ဗညုတညာဏံ ပန ဧတေဟိ ဇာနိတဗ္ဗဉ္စ တတော ဥတ္တရိဉ္စ ပဇာနာတိ. ဧတေသံ ပန ကိစ္စံ န သဗ္ဗံ ကရောတိ. တဉှိ ဈာနံ ဟုတွာ အပ္ပေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဣဒ္ဓိ ဟုတွာ ဝိကုဗ္ဗိတုံ န သက္ကောတိ၊ မဂ္ဂေါ ဟုတွာ ကိလေသေ ခေပေတုံ န သက္ကောတိ. အပိစ ပရဝါဒီ ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော – ‘‘ဒသဗလဉာဏံ နာမ ဧတံ သဝိတက္ကသဝိစာရံ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ အဝိတက္ကအဝိစာရံ ကာမာဝစရံ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရံ လောကိယံ လောကုတ္တရ’’န္တိ? ဇာနန္တော ပဋိပါဋိယာ သတ္တ ဉာဏာနိ သဝိတက္ကသဝိစာရာနီတိ ဝက္ခတိ. တတော ပရာနိ ဒွေ အဝိတက္ကအဝိစာရာနီတိ ဝက္ခတိ. အာသဝက္ခယဉာဏံ သိယာ သဝိတက္ကသဝိစာရံ၊ သိယာ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ၊ သိယာ အဝိတက္ကအဝိစာရန္တိ ဝက္ခတိ. တထာ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ ကာမာဝစရာနိ၊ တတော ပရာနိ ဒွေ ရူပါဝစရာနိ၊ အဝသာနေ ဧကံ လောကုတ္တရန္တိ ဝက္ခတိ၊ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပန သဝိတက္ကသဝိစာရမေဝ ကာမာဝစရမေဝ လောကိယမေဝါတိ ဝက္ခတိ.

ဧဝမေတ္ထ အနုပဒဝဏ္ဏနံ ကတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ တထာဂတော ပဌမံယေဝ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏေန ဝေနေယျသတ္တာနံ အာသဝက္ခယာဓိဂမဿ စေဝ အနဓိဂမဿ စ ဌာနာဋ္ဌာနဘူတံ ကိလေသာဝရဏာဘာဝံ ပဿတိ၊ လောကိယသမ္မာဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနဒဿနတော နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာဘာဝဒဿနတော စ. အထ နေသံ ကမ္မဝိပါကဉာဏေန ဝိပါကာဝရဏာဘာဝံ ပဿတိ၊ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိဒဿနတော. သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီပဋိပဒါဉာဏေန ကမ္မာဝရဏာဘာဝံ ပဿတိ၊ အနန္တရိယကမ္မာဘာဝဒဿနတော. ဧဝံ အနာဝရဏာနံ အနေကဓာတုနာနာဓာတုဉာဏေန အနုကူလဓမ္မဒေသနတ္ထံ စရိယဝိသေသံ ပဿတိ၊ ဓာတုဝေမတ္တဒဿနတော. အထ နေသံ နာနာဓိမုတ္တိကတာဉာဏေန အဓိမုတ္တိံ ပဿတိ၊ ပယောဂံ အနာဒိယိတွာပိ အဓိမုတ္တိဝသေန ဓမ္မဒေသနတ္ထံ. အထေဝံ ဒိဋ္ဌာဓိမုတ္တီနံ ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏေန ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တံ ပဿတိ၊ သဒ္ဓါဒီနံ တိက္ခမုဒုဘာဝဒဿနတော. ဧဝံ ပရိညာတိန္ဒြိယပရောပရိယတ္တာ ပန တေ သစေ ဒူရေ ဟောန္တိ၊ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု ဝသီဘူတတ္တာ ဣဒ္ဓိဝိသေသေန တေ ခိပ္ပံ ဥပဂစ္ဆတိ. ဥပဂန္တွာ စ နေသံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန ပုဗ္ဗဇာတိဘာဝနံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာနုဘာဝတော ပတ္တဗ္ဗေန စေတောပရိယဉာဏေန သမ္ပတိ စိတ္တဝိသေသံ ပဿန္တော အာသဝက္ခယဉာဏာနုဘာဝေန အာသဝက္ခယဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဝိဂတသမ္မောဟတ္တာ အာသဝက္ခယာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. တသ္မာ ဣမိနာ အနုက္ကမေန ဣမာနိ ဒသဗလာနိ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

တံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဝါစံ အပ္ပဟာယာတိအာဒီသု ပုန ဧဝရူပိံ ဝါစံ န ဝက္ခာမီတိ ဝဒန္တော တံ ဝါစံ ပဇဟတိ နာမ. ပုန ဧဝရူပံ စိတ္တံ န ဥပ္ပါဒေဿာမီတိ စိန္တေန္တော စိတ္တံ ပဇဟတိ နာမ. ပုန ဧဝရူပံ ဒိဋ္ဌိံ န ဂဏှိဿာမီတိ ပဇဟန္တော ဒိဋ္ဌိံ ပဋိနိဿဇ္ဇတိ နာမ၊ တထာ အကရောန္တော နေဝ ပဇဟတိ၊ န ပဋိနိဿဇ္ဇတိ. သော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေတိ ယထာ နိရယပါလေဟိ အာဟရိတွာ နိရယေ ဌပိတော၊ ဧဝံ နိရယေ ဌပိတောယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣဒါနိဿ အတ္ထသာဓကံ ဥပမံ ဒဿေန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သီလသမ္ပန္နောတိအာဒီသု လောကိယလောကုတ္တရာ သီလသမာဓိပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. လောကုတ္တရဝသေနေဝ ဝိနိဝတ္တေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. အယဉှိ သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝေဟိ သီလသမ္ပန္နော၊ သမ္မာဝါယာမသတိသမာဓီဟိ သမာဓိသမ္ပန္နော၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပေဟိ ပညာသမ္ပန္နော၊ သော ဧဝံ သီလာဒိသမ္ပန္နော ဘိက္ခု ယထာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ အညံ အာရာဓေတိ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဝဒါမိ ဣမမ္ပိ ကာရဏံ ဧဝရူပမေဝ. ယထာ ဟိ မဂ္ဂါနန္တရံ အဝိရဇ္ဈိတွာဝ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ဧဝမေဝ ဣမဿာပိ ပုဂ္ဂလဿ စုတိအနန္တရံ အဝိရဇ္ဈိတွာဝ နိရယေ ပဋိသန္ဓိ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. သကလသ္မိဉှိ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဣမာယ ဥပမာယ ဂါဠှတရံ ကတွာ ဝုတ္တဥပမာ နာမ နတ္ထိ.

၁၅၀. ဝေသာရဇ္ဇာနီတိ ဧတ္ထ သာရဇ္ဇပဋိပက္ခော ဝေသာရဇ္ဇံ၊ စတူသု ဌာနေသု သာရဇ္ဇာဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နသောမနဿမယဉာဏဿေတံ နာမံ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတောတိ အဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ မယာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ဧဝံ ပဋိဇာနတော တဝ. အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ဣမေ နာမ ဓမ္မာ တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ. တတြ ဝတာတိ တေသု ဝတ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ဧဝံ ဒဿိတဓမ္မေသု. သဟဓမ္မေနာတိ သဟေတုနာ သကာရဏေန ဝစနေန သုနက္ခတ္တော ဝိယ ဝိပ္ပလပန္တော အပ္ပမာဏံ. နိမိတ္တမေတန္တိ ဧတ္ထ ပုဂ္ဂလောပိ ဓမ္မောပိ နိမိတ္တန္တိ အဓိပ္ပေတော. တံ ပုဂ္ဂလံ န ပဿာမိ၊ ယော မံ ပဋိစောဒေဿတိ၊ တံ ဓမ္မံ န ပဿာမိ၊ ယံ ဒဿေတွာ အယံ နာမ ဓမ္မော တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ မံ ပဋိစောဒေဿတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ခေမပ္ပတ္တောတိ ခေမံ ပတ္တော၊ သေသပဒဒွယံ ဣမဿေဝ ဝေဝစနံ. သဗ္ဗဉှေတံ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒသဗလဿ ဟိ အယံ နာမ ဓမ္မော တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ စောဒကံ ပုဂ္ဂလံ ဝါ စောဒနာကာရဏံ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဓမ္မံ ဝါ အပဿတော သဘာဝဗုဒ္ဓေါယေဝ ဝါ သမာနော အဟံ ဗုဒ္ဓေါသ္မီတိ ဝဒါမီတိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဗလဝတရံ သောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေန သမ္ပယုတ္တံ ဉာဏံ ဝေသာရဇ္ဇံ နာမ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ခေမပ္ပတ္တော’’တိအာဒိမာဟ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အန္တရာယိကာ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ ပန အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ အန္တရာယိကာ၊ တေ အတ္ထတော သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကန္တာ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ. သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကန္တဉှိ အန္တမသော ဒုက္ကဋ-ဒုဗ္ဘာသိတမ္ပိ မဂ္ဂဖလာနံ အန္တရာယံ ကရောတိ. ဣဓ ပန မေထုနဓမ္မော အဓိပ္ပေတော. မေထုနံ သေဝတော ဟိ ယဿ ကဿစိ နိဿံသယမေဝ မဂ္ဂဖလာနံ အန္တရာယော ဟောတိ. ယဿ ခေါ ပန တေသု အတ္ထာယာတိ ရာဂက္ခယာဒီသု ယဿ အတ္ထာယ. ဓမ္မော ဒေသိတောတိ အသုဘဘာဝနာဒိဓမ္မော ကထိတော. တတြ ဝတ မန္တိ တသ္မိံ အနိယျာနိကဓမ္မေ မံ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဒသဗလဉာဏာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဋ္ဌပရိသဝဏ္ဏနာ

၁၅၁. ‘‘အဋ္ဌ ခေါ ဣမာ သာရိပုတ္တာ’’တိ ဣဒံ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? ဝေသာရဇ္ဇဉာဏဿ ဗလဒဿနတ္ထံ. ယထာ ဟိ ဗျတ္တံ ပရိသံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ဝိညူနံ စိတ္တံ အာရာဓနသမတ္ထာယ ကထာယ ဓမ္မကထိကဿ ဆေကဘာဝေါ ပညာယတိ၊ ဧဝံ ဣမာ အဋ္ဌ ပရိသာ ပတွာ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏဿ ဝေသာရဇ္ဇဘာဝေါ သက္ကာ ဉာတုန္တိ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏဿ ဗလံ ဒဿေန္တော၊ အဋ္ဌ ခေါ ဣမာ သာရိပုတ္တာတိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ခတ္တိယပရိသာတိ ခတ္တိယာနံ သန္နိပတိတွာ နိသိန္နဋ္ဌာနံ၊ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. မာရကာယိကာနံ ပန သန္နိပတိတွာ နိသိန္နဋ္ဌာနံ မာရပရိသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ န မာရာနံ. သဗ္ဗာပိ စေတာ ပရိသာ ဥဂ္ဂဋ္ဌာနဒဿနဝသေန ဂဟိတာ. မနုဿာ ဟိ ‘‘ဧတ္ထ ရာဇာ နိသိန္နော’’တိ ပကတိဝစနမ္ပိ ဝတ္တုံ န သက္ကောန္တိ၊ ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ. ဧဝံ ဥဂ္ဂါ ခတ္တိယပရိသာ. ဗြာဟ္မဏာ တီသု ဝေဒေသု ကုသလာ ဟောန္တိ၊ ဂဟပတယော နာနာဝေါဟာရေသု စေဝ အက္ခရစိန္တာယ စ. သမဏာ သကဝါဒပရဝါဒေသု ကုသလာ ဟောန္တိ. တေသံ မဇ္ဈေ ဓမ္မကထာကထနံ နာမ အတိဝိယ ဘာရော. အမနုဿာပိ ဥဂ္ဂါ ဟောန္တိ. အမနုဿောတိ ဟိ ဝုတ္တမတ္တေပိ မနုဿာနံ သကလသရီရံ သင်္ကမ္ပတိ၊ တေသံ ရူပံ ဝါ ဒိသွာ သဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ သတ္တာ ဝိသညိနော ဟောန္တိ. ဧဝံ အမနုဿပရိသာ ဥဂ္ဂါ. တာသုပိ ဓမ္မကထာကထနံ နာမ အတိဝိယ ဘာရော. ဣတိ ဥဂ္ဂဋ္ဌာနဒဿနဝသေန တာ ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.