၁၆. သိရိမာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ယုတ္တာ စ တေ ပရမအလင်္ကတာ ဟယာတိ သိရိမာဝိမာနံ. တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန စ သမယေန ဟေဋ္ဌာ အနန္တရဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တာ သိရိမာ ဂဏိကာ သောတာပတ္တိဖလဿ အဓိဂတတ္တာ ဝိဿဇ္ဇိတကိလိဋ္ဌကမ္မန္တာ ဟုတွာ သံဃဿ အဋ္ဌ သလာကဘတ္တာနိ ပဋ္ဌပေသိ. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ နိဗဒ္ဓံ အဋ္ဌ ဘိက္ခူ ဂေဟံ အာဂစ္ဆန္တိ. သာ ‘‘သပ္ပိံ ဂဏှထ ခီရံ ဂဏှထာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ တေသံ ပတ္တေ ပူရေတိ၊ ဧကေန လဒ္ဓံ တိဏ္ဏမ္ပိ စတုန္နမ္ပိ ပဟောတိ၊ ဒေဝသိကံ သောဠသကဟာပဏပရိဗ္ဗယေန ပိဏ္ဍပါတော ဒီယတိ. အထေကဒိဝသံ ဧကော ဘိက္ခု တဿာ ဂေဟေ အဋ္ဌကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ တိယောဇနမတ္ထကေ ဧကံ ဝိဟာရံ အဂမာသိ. အထ နံ သာယံ ထေရုပဋ္ဌာနေ နိသိန္နံ ပုစ္ဆိံသု၊ ‘‘အာဝုသော၊ ကဟံ ဘိက္ခံ ဂဟေတွာ ဣဓာဂတောသီ’’တိ? ‘‘သိရိမာယ အဋ္ဌကဘတ္တံ မေ ဘုတ္တ’’န္တိ. ‘‘တံ မနာပံ ကတွာ ဒေတိ၊ အာဝုသော’’တိ. ‘‘န သက္ကာ တဿာ ဘတ္တံ ဝဏ္ဏေတုံ၊ အတိပဏီတံ ကတွာ ဒေတိ၊ ဧကေန လဒ္ဓံ တိဏ္ဏမ္ပိ စတုန္နမ္ပိ ပဟောတိ၊ တဿာ ပန ဒေယျဓမ္မတောပိ ဒဿနမေဝ ဥတ္တရိတရံ’’. သာ ဟိ ဣတ္ထီ ဧဝရူပါ စ ဧဝရူပါ စာတိ တဿာ ဂုဏေ ကထေသိ.

အထေကော ဘိက္ခု တဿာ ဂုဏကထံ သုတွာ အဒိသွာပိ သဝနေနေဝ သိနေဟံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘မယာ တတ္ထ ဂန္တွာ တံ ဒဋ္ဌုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အတ္တနော ဝဿဂ္ဂံ ကထေတွာ တံ ဘိက္ခုံ ဌိတိကံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သွေ၊ အာဝုသော၊ တသ္မိံ ဂေဟေ တွံ သင်္ဃတ္ထေရော ဟုတွာ အဋ္ဌကဘတ္တံ လဘိဿသီ’’တိ သုတွာ တင်္ခဏညေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ပက္ကန္တော ပါတောဝ အရုဏေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ သလာကဂ္ဂံ ပဝိသိတွာ ဌိတော သင်္ဃတ္ထေရော ဟုတွာ တဿာ ဂေဟေ အဋ္ဌကဘတ္တံ လဘိ. ယော ပန သော ဘိက္ခု ဟိယျော ဘုဉ္ဇိတွာ ပက္ကာမိ၊ တဿ ဂတဝေလာယမေဝဿာ သရီရေ ရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တသ္မာ အာဘရဏာနိ ဩမုဉ္စိတွာ နိပဇ္ဇိ. အထဿာ ဒါသိယော အဋ္ဌကဘတ္တံ လဘိတုံ အာဂတေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အာရောစေသုံ. သာ ဂန္တွာ သဟတ္ထာ ပတ္တေ ဂဟေတုံ ဝါ နိသီဒါပေတုံ ဝါ အသက္ကောန္တီ ဒါသိယော အာဏာပေသိ ‘‘အမ္မာ ပတ္တေ ဂဟေတွာ အယျေ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုံ ပါယေတွာ ခဇ္ဇကံ ဒတွာ ဘတ္တဝေလာယ ပတ္တေ ပူရေတွာ ဒေထာ’’တိ. တာ ‘‘သာဓု၊ အယျေ’’တိ ဘိက္ခူ ပဝေသေတွာ ယာဂုံ ပါယေတွာ ခဇ္ဇကံ ဒတွာ ဘတ္တဝေလာယ ဘတ္တဿ ပတ္တေ ပူရေတွာ တဿာ အာရောစယိံသု. သာ ‘‘မံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ နေထ၊ အယျေ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ ဝတွာ တာဟိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဘိက္ခူနံ သန္တိကံ နီတာ ဝေဓမာနေန သရီရေန ဘိက္ခူ ဝန္ဒိ. သော ဘိက္ခု တံ ဩလောကေတွာ စိန္တေသိ ‘‘ဂိလာနာယ တာဝ အယံ ဧတိဿာ ရူပသောဘာ၊ အရောဂကာလေ ပန သဗ္ဗာဘရဏပဋိမဏ္ဍိတာယ ဣမိဿာ ကီဒိသီ ရူပသမ္ပတ္တီ’’တိ. အထဿ အနေကဝဿကောဋိသန္နိစိတော ကိလေသော သမုဒါစရိ. သော အညာဏီ ဟုတွာ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတုံ အသက္ကောန္တော ပတ္တံ အာဒါယ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပတ္တံ ပိဓာယ ဧကမန္တေ ဌပေတွာ စီဝရကဏ္ဏံ ပတ္ထရိတွာ နိပဇ္ဇိ. အထ နံ ဧကော သဟာယကော ဘိက္ခု ယာစန္တောပိ ဘောဇေတုံ နာသက္ခိ၊ သော ဆိန္နဘတ္တော အဟောသိ.

တံ ဒိဝသမေဝ သာယနှသမယေ သိရိမာ ကာလမကာသိ. ရာဇာ သတ္ထု သာသနံ ပေသေသိ ‘‘ဘန္တေ၊ ဇီဝကဿ ကနိဋ္ဌဘဂိနီ သိရိမာ ကာလမကာသီ’’တိ. သတ္ထာ တံ သုတွာ ရညော သာသနံ ပဟိဏိ ‘‘သိရိမာယ သရီရဈာပနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ အာမကသုသာနေ တံ ယထာ ကာကာဒယော န ခါဒန္တိ၊ တထာ နိပဇ္ဇာပေတွာ ရက္ခာပေထာ’’တိ. ရာဇာ တထာ အကာသိ. ပဋိပါဋိယာ တယော ဒိဝသာ အတိက္ကန္တာ၊ စတုတ္ထေ ဒိဝသေ သရီရံ ဥဒ္ဓုမာယိ၊ နဝဟိ ဝဏမုခေဟိ ပုဠဝကာ ပဂ္ဃရိံသု၊ သကလသရီရံ ဘိန္နသာလိဘတ္တစာဋိ ဝိယ အဟောသိ. ရာဇာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ ‘‘ဌပေတွာ ဂေဟရက္ခဏကဒါရကေ သိရိမာယ ဒဿနတ္ထံ အနာဂစ္ဆန္တာနံ အဋ္ဌ ကဟာပဏာ ဒဏ္ဍော’’တိ. သတ္ထု သန္တိကဉ္စ ပေသေသိ ‘‘ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေါ ကိရ သံဃော သိရိမာယ ဒဿနတ္ထံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ. သတ္ထာ ဘိက္ခူနံ အာရောစာပေသိ ‘‘သိရိမာယ ဒဿနတ္ထံ ဂမိဿာမာ’’တိ.

သောပိ ဒဟရဘိက္ခု စတ္တာရော ဒိဝသေ ကဿစိ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ ဆိန္နဘတ္တောဝ နိပဇ္ဇိ. ပတ္တေ ဘတ္တံ ပူတိကံ ဇာတံ၊ ပတ္တေ မလမ္ပိ ဥဋ္ဌဟိ. အထ သော သဟာယကဘိက္ခုနာ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အာဝုသော သတ္ထာ သိရိမာယ ဒဿနတ္ထံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝုစ္စမာနော တထာ ဆာတဇ္ဈတ္တောပိ ‘‘သိရိမာ’’တိ ဝုတ္တပဒေယေဝ သဟသာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ‘‘သတ္ထာ သိရိမံ ဒဋ္ဌုံ ဂစ္ဆတိ၊ တွမ္ပိ ဂမိဿသီ’’တိ? ‘‘အာမ ဂမိဿာမီ’’တိ ဘတ္တံ ဆဍ္ဍေတွာ ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ အဂမာသိ. သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဧကပဿေ အဋ္ဌာသိ၊ ဘိက္ခုနိသံဃောပိ ရာဇပရိသာပိ ဥပါသကပရိသာပိ ဥပါသိကာပရိသာပိ ဧကေကပဿေ အဋ္ဌံသု.

သတ္ထာ ရာဇာနံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကာ ဧသာ၊ မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘ဘန္တေ၊ ဇီဝကဿ ကနိဋ္ဌဘဂိနီ သိရိမာ နာမာ’’တိ. ‘‘သိရိမာ ဧသာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. တေန ဟိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေဟိ ‘‘သဟဿံ ဒတွာ သိရိမံ ဂဏှန္တူ’’တိ. ရာဇာ တထာ ကာရေသိ၊ ဧကောပိ ‘‘ဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဟု’’န္တိ ဝါ ဝဒန္တော နာမ နာဟောသိ. ရာဇာ သတ္ထု အာရောစေသိ ‘‘န ဂဏှန္တိ ဘန္တေ’’တိ၊ တေန ဟိ မဟာရာဇ အဂ္ဃံ ဩဟာပေဟီတိ. ရာဇာ ‘‘ပဉ္စသတာနိ ဒတွာ ဂဏှန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ ကဉ္စိ ဂဏှနကံ အဒိသွာ ‘‘အဍ္ဎတေယျသတာနိ၊ ဒွေသတာနိ၊ သတံ၊ ပညာသံ၊ ပဉ္စဝီသတိ၊ ဝီသတိ ကဟာပဏေ၊ ဒသ ကဟာပဏေ၊ ပဉ္စ ကဟာပဏေ၊ ဧကံ ကဟာပဏံ၊ အဍ္ဎံ၊ ပါဒံ၊ မာသကံ၊ ကာကဏိကံ ဒတွာ သိရိမံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ ‘‘မုဓာပိ ဂဏှန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသိ၊ တထာပိ ‘‘ဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဟု’’န္တိ ဝါ ဝဒန္တော နာမ နာဟောသိ. ရာဇာ ‘‘မုဓာပိ၊ ဘန္တေ၊ ဂဏှန္တော နတ္ထီ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ ‘‘ပဿထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာဇနဿ ပိယမာတုဂါမံ၊ ဣမသ္မိံယေဝ နဂရေ သဟဿံ ဒတွာ ပုဗ္ဗေ ဧကဒိဝသံ လဘိံသု၊ ဣဒါနိ မုဓာပိ ဂဏှန္တော နတ္ထိ ဧဝရူပံ နာမ ရူပံ ခယဝယပ္ပတ္တံ အာဟရိမေဟိ အလင်္ကာရေဟိ ဝိစိတ္တကတံ နဝန္နံ ဝဏ္ဏမုခါနံ ဝသေန အရုဘူတံ တီဟိ အဋ္ဌိသတေဟိ သမုဿိတံ နိစ္စာတုရံ ကေဝလံ ဗာလမဟာဇနေန ဗဟုဓာ သင်္ကပ္ပိတတာယ ဗဟုသင်္ကပ္ပံ အဒ္ဓုဝံ အတ္တဘာဝ’’န္တိ ဒဿေန္တော –

‘‘ပဿ စိတ္တကတံ ဗိမ္ဗံ၊ အရုကာယံ သမုဿိတံ၊

အာတုရံ ဗဟုသင်္ကပ္ပံ၊ ယဿ နတ္ထိ ဓုဝံ ဌိတီ’’တိ. (ထေရဂါ. ၁၁၆၀) –

ဂါထမာဟ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သိရိမာယ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဘိက္ခု ဝိဂတဆန္ဒရာဂေါ ဟုတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ၊ စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ.

တေန စ သမယေန သိရိမာ ဒေဝကညာ အတ္တနော ဝိဘဝသမိဒ္ဓိံ ဩလောကေတွာ အာဂတဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တီ ပုရိမတ္တဘာဝေ အတ္တနော သရီရသမီပေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတံ ဘဂဝန္တံ ဌိတံ မဟာဇနကာယဉ္စ သန္နိပတိတံ ဒိသွာ ပဉ္စဟိ ဒေဝကညာသတေဟိ ပရိဝုတာ ပဉ္စဟိ ရထသတေဟိ ဒိဿမာနကာယာ အာဂန္တွာ ရထတော ဩတရိတွာ သပရိဝါရာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ကတဉ္ဇလီ အဋ္ဌာသိ. တေန စ သမယေန အာယသ္မာ ဝင်္ဂီသော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ ဌိတော ဟောတိ. သော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ပဋိဘာတိ မံ ဘဂဝါ ဧကံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတု’’န္တိ. ‘‘ပဋိဘာတု တံ ဝင်္ဂီသာ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. အာယသ္မာ ဝင်္ဂီသော တံ သိရိမံ ဒေဝဓီတရံ –

၁၃၇. ‘‘ယုတ္တာ စ တေ ပရမအလင်္ကတာ ဟယာ၊ အဓောမုခါ အဃသိဂမာ ဗလီ ဇဝါ၊

အဘိနိမ္မိတာ ပဉ္စရထာသတာ စ တေ၊ အနွေန္တိ တံ သာရထိစောဒိတာ ဟယာ.

၁၃၈. ‘‘သာ တိဋ္ဌသိ ရထဝရေ အလင်္ကတာ၊

ဩဘာသယံ ဇလမိဝ ဇောတိ ပေါဝကော၊

ပုစ္ဆာမိ တံ ဝရတနု အနောမဒဿနေ၊

ကသ္မာ နု ကာယာ အနဓိဝရံ ဥပါဂမီ’’တိ. – ပဋိပုစ္ဆိ၊

၁၃၇. တတ္ထ ယုတ္တာ စ တေ ပရမအလင်္ကတာ ဟယာတိ ပရမံ အတိဝိယ ဝိသေသတော အလင်္ကတာ၊ ပရမေဟိ ဝါ ဥတ္တမေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ အဿာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကတာ၊ ပရမာ ဝါ အဂ္ဂါ သေဋ္ဌာ အာဇာနီယာ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကတာ ဟယာ အဿာ တေ တဝ ရထေ ယောဇိတာ၊ ယုတ္တာ ဝါ တေ ရထဿ စ အနုစ္ဆဝိကာ၊ အညမညံ ဝါ သဒိသတာယ ယုတ္တာ သံသဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ‘‘ပရမအလင်္ကတာ’’တိ ပုရိမသ္မိံ ပက္ခေ သန္ဓိံ အကတွာ ဒုတိယသ္မိံ ပက္ခေ အဝိဘတ္တိကနိဒ္ဒေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဓောမုခါတိ ဟေဋ္ဌာမုခါ. ယဒိပိ တေ တဒါ ပကတိယာဝ ဌိတာ၊ ဒေဝလောကတော ဩရောဟဏဝသေန ‘‘အဓောမုခါ’’တိ ဝုတ္တာ. အဃသိဂမာတိ ဝေဟာသံဂမာ. ဗလီတိ ဗလဝန္တော. ဇဝါတိ ဇဝနကာ၊ ဗလဝန္တော စေဝ ဝေဂဝန္တော စာတိ အတ္ထော. အဘိနိမ္မိတာတိ တဝ ပုညကမ္မေန နိမ္မိတာ နိဗ္ဗတ္တာ. သယံ နိမ္မိတမေဝ ဝါ သန္ဓာယ ‘‘အဘိနိမ္မိတာ’’တိ ဝုတ္တံ နိမ္မာနရတိဘာဝတော သိရိမာယ ဒေဝဓီတာယ. ပဉ္စရထာသတာတိ ဂါထာသုခတ္ထံ ထကာရဿ ဒီဃံ လိင်္ဂဝိပလ္လာသဉ္စ ကတွာ ဝုတ္တံ၊ ဝိဘတ္တိအလောပေါ ဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ပဉ္စ ရထသတာနီတိ အတ္ထော. အနွေန္တိ တံ သာရထိစောဒိတာ ဟယာတိ သာရထီဟိ စောဒိတာ ဝိယ ရထေသု ယုတ္တာ ဣမေ ဟယာ ဘဒ္ဒေ၊ ဒေဝတေ၊ တံ အနုဂစ္ဆန္တိ. ‘‘သာရထိအစောဒိတာ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ၊ သာရထီဟိ အစောဒိတာ ဧဝ အနုဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘သာရထိစောဒိတာ ဟယာ’’တိ ဧကံယေဝ ဝါ ပဒံ ဂါထာသုခတ္ထံ ဒီဃံ ကတွာ ဝုတ္တံ၊ သာရထိစောဒိတဟယာ ပဉ္စ ရထသတာတိ ယောဇနာ.

၁၃၈. သာ တိဋ္ဌသီတိ သာ တွံ တိဋ္ဌသိ. ရထဝရေတိ ရထုတ္တမေ. အလင်္ကတာတိ သဋ္ဌိသကဋဘာရေဟိ ဒိဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကတသရီရာ. ဩဘာသယံ ဇလမိဝ ဇောတိ ပါဝကောတိ ဩဘာသေန္တီ ဇောတိရိဝ ဇလန္တီ ပါဝကော ဝိယ စ တိဋ္ဌသိ၊ သမန္တတော ဩဘာသေန္တီ ဇလန္တီ တိဋ္ဌသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဇောတီ’’တိ စ စန္ဒိမသူရိယနက္ခတ္တတာရကရူပါနံ သာဓာရဏနာမံ. ဝရတနူတိ ဥတ္တမရူပဓရေ သဗ္ဗင်္ဂသောဘနေ. တတော ဧဝ အနောမဒဿနေ အလာမကဒဿနေ၊ ဒဿနီယေ ပါသာဒိကေတိ အတ္ထော. ကသ္မာ နု ကာယာ အနဓိဝရံ ဥပါဂမီတိ ကုတော နာမ ဒေဝကာယတော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပယိရုပါသနာယ ဥပဂဉ္ဆိ ဥပဂတာသိ.

ဧဝံ ထေရေန ပုစ္ဆိတာ သာ ဒေဝတာ အတ္တာနံ အာဝိကရောန္တီ –

၁၃၉. ‘‘ကာမဂ္ဂပတ္တာနံ ယမာဟုနုတ္တရံ၊ နိမ္မာယ နိမ္မာယ ရမန္တိ ဒေဝတာ၊

တသ္မာ ကာယာ အစ္ဆရာ ကာမဝဏ္ဏိနီ၊ ဣဓာဂတာ အနဓိဝရံ နမဿိတု’’န္တိ. –

ဂါထမာဟ.

၁၃၉. တတ္ထ ကာမဂ္ဂပတ္တာနံ ယမာဟုနုတ္တရန္တိ ကာမူပဘောဂေဟိ အဂ္ဂဘာဝံ ပတ္တာနံ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ ဒေဝါနံ ယံ ဒေဝကာယံ ယသေန ဘောဂါဒိဝသေန စ အနုတ္တရန္တိ ဝဒန္တိ၊ တတော ကာယာ. နိမ္မာယ နိမ္မာယ ရမန္တိ ဒေဝတာတိ နိမ္မာနရတိဒေဝတာ အတ္တနာ ယထာရုစိတေ ကာမေ သယံ နိမ္မိနိတွာ နိမ္မိနိတွာ ရမန္တိ ကီဠန္တိ လဠန္တာ အဘိရမန္တိ. တသ္မာ ကာယာတိ တသ္မာ နိမ္မာနရတိဒေဝနိကာယာ. ကာမဝဏ္ဏိနီတိ ကာမရူပဓရာ ယထိစ္ဆိတရူပဓာရိနီ. ဣဓာဂတာတိ ဣဓ ဣမသ္မိံ မနုဿလောကေ၊ ဣမံ ဝါ မနုဿလောကံ အာဂတာ.

ဧဝံ ဒေဝတာယ အတ္တနော နိမ္မာနရတိဒေဝတာဘာဝေ ကထိတေ ပုန ထေရော တဿာ ပုရိမဘဝံ တတ္ထ ကတပုညကမ္မံ လဒ္ဓိဉ္စ ကထာပေတုကာမော –

၁၄၀. ‘‘ကိံ တွံ ပုရေ သုစရိတမာစရီဓ၊ ကေနစ္ဆသိ တွံ အမိတယသာ သုခေဓိတာ၊

ဣဒ္ဓီ စ တေ အနဓိဝရာ ဝိဟင်္ဂမာ၊ ဝဏ္ဏော စ တေ ဒသ ဒိသာ ဝိရောစတိ.

၁၄၁. ‘‘ဒေဝေဟိ တွံ ပရိဝုတာ သက္ကတာ စသိ၊

ကုတော စုတာ သုဂတိဂတာသိ ဒေဝတေ၊

ကဿ ဝါ တွံ ဝစနကရာနုသာသနိံ၊

အာစိက္ခ မေ တွံ ယဒိ ဗုဒ္ဓသာဝိကာ’’တိ. – ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ၊

၁၄၀. တတ္ထ အာစရီတိ ဒီဃံ ကတွာ ဝုတ္တံ၊ ဥပစိနီတိ အတ္ထော. ဣဓာတိ နိပါတမတ္တံ၊ ဣဓ ဝါ ဣမသ္မိံ ဒေဝတ္တဘာဝေ. ကေနစ္ဆသီတိ ကေန ပုညကမ္မေန အဿတ္ထာ အစ္ဆသိ. ‘‘ကေနာသိ တွ’’န္တိ ကေစိ ပဌန္တိ. အမိတယသာတိ န မိတယသာ အနပ္ပကပရိဝါရာ. သုခေဓိတာတိ သုခေန ဝဍ္ဎိတာ၊ သုပရိဗြူဟိတဒိဗ္ဗသုခါတိ အတ္ထော. ဣဒ္ဓီတိ ဒိဗ္ဗာနုဘာဝေါ. အနဓိဝရာတိ အဓိကာ ဝိသိဋ္ဌာ အညာ ဧတိဿာ နတ္ထီတိ အနဓိဝရာ၊ အတိဥတ္တမာတိ အတ္ထော. ဝိဟင်္ဂမာတိ ဝေဟာသဂါမိနီ. ဒသ ဒိသာတိ ဒသပိ ဒိသာ. ဝိရောစတီတိ ဩဘာသေတိ.

၁၄၁. ပရိဝုတာ သက္ကတာ စသီတိ သမန္တတော ပရိဝါရိတာ သမ္ဘာဝိတာ စ အသိ. ကုတော စုတာ သုဂတိဂတာသီတိ ပဉ္စသု ဂတီသု ကတရဂတိတော စုတာ ဟုတွာ သုဂတိံ ဣမံ ဒေဝဂတိံ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဥပဂတာ အသိ. ကဿ ဝါ တွံ ဝစနကရာနုသာသနိန္တိ ကဿ နု ဝါ သတ္ထု သာသနေ ပါဝစနေ ဩဝါဒါနုသာသနိသမ္ပဋိစ္ဆနေန တွံ ဝစနကရာ အသီတိ ယောဇနာ. ကဿ ဝါ တွံ သတ္ထု ဝစနကရာ အနုသာသကဿ အနုသိဋ္ဌိယံ ပတိဋ္ဌာနေနာတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝံ အနုဒ္ဒေသိကဝသေန တဿာ လဒ္ဓိံ ပုစ္ဆိတွာ ပုန ဥဒ္ဒေသိကဝသေန ‘‘အာစိက္ခ မေ တွံ ယဒိ ဗုဒ္ဓသာဝိကာ’’တိ ပုစ္ဆတိ. တတ္ထ ဗုဒ္ဓသာဝိကာတိ သဗ္ဗမ္ပိ ဉေယျဓမ္မံ သယမ္ဘုဉာဏေန ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ ပစ္စက္ခတော ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဓမ္မဿဝနန္တေ ဇာတာတိ ဗုဒ္ဓသာဝိကာ.

ဧဝံ ထေရေန ပုစ္ဆိတမတ္ထံ ကထေန္တီ ဒေဝတာ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၄၂. ‘‘နဂန္တရေ နဂရဝရေ သုမာပိတေ၊ ပရိစာရိကာ ရာဇဝရဿ သိရိမတော၊

နစ္စေ ဂီတေ ပရမသုသိက္ခိတာ အဟုံ၊ သိရိမာတိ မံ ရာဇဂဟေ အဝေဒိံသု.

၁၄၃. ‘‘ဗုဒ္ဓေါ စ မေ ဣသိနိသဘော ဝိနာယကော၊ အဒေသယီ သမုဒယဒုက္ခနိစ္စတံ၊

အသင်္ခတံ ဒုက္ခနိရောဓ သဿတံ၊ မဂ္ဂဉ္စိမံ အကုဋိလမဉ္ဇသံ သိဝံ.

၁၄၄. ‘‘သုတွာနဟံ အမတပဒံ အသင်္ခတံ၊ တထာဂတဿနဓိဝရဿ သာသနံ၊

သီလေသွဟံ ပရမသုသံဝုတာ အဟုံ၊ ဓမ္မေ ဌိတာ နရဝရဗုဒ္ဓဒေသိတေ.

၁၄၅. ‘‘ဉတွာနဟံ ဝိရဇပဒံ အသင်္ခတံ၊ တထာဂတေနနဓိဝရေန ဒေသိတံ၊

တတ္ထေဝဟံ သမထသမာဓိမာဖုသိံ၊ သာယေဝ မေ ပရမနိယာမတာ အဟု.

၁၄၆. ‘‘လဒ္ဓါနဟံ အမတဝရံ ဝိသေသနံ၊ ဧကံသိကာ အဘိသမယေ ဝိသေသိယ၊

အသံသယာ ဗဟုဇနပူဇိတာ အဟံ၊ ခိဍ္ဍာရတိံ ပစ္စနုဘောမနပ္ပကံ.

၁၄၇. ‘‘ဧဝံ အဟံ အမတဒသမှိ ဒေဝတာ၊ တထာဂတဿနဓိဝရဿ သာဝိကာ၊

ဓမ္မဒ္ဒသာ ပဌမဖလေ ပတိဋ္ဌိတာ၊ သောတာပန္နာ န စ ပန မတ္ထိ ဒုဂ္ဂတိ.

၁၄၈. ‘‘သာ ဝန္ဒိတုံ အနဓိဝရံ ဥပါဂမိံ၊ ပါသာဒိကေ ကုသလရတေ စ ဘိက္ခဝေါ၊

နမဿိတုံ သမဏသမာဂမံ သိဝံ၊ သဂါရဝါ သိရိမတော ဓမ္မရာဇိနော.

၁၄၉. ‘‘ဒိသွာ မုနိံ မုဒိတမနမှိ ပီဏိတာ၊ တထာဂတံ နရဝရဒမ္မသာရထိံ၊

တဏှစ္ဆိဒံ ကုသလရတံ ဝိနာယကံ၊ ဝန္ဒာမဟံ ပရမဟိတာနုကမ္ပက’’န္တိ.

၁၄၂. တတ္ထ နဂန္တရေတိ ဣသိဂိလိဝေပုလ္လဝေဘာရပဏ္ဍဝဂိဇ္ဈကူဋသင်္ခါတာနံ ပဉ္စန္နံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရေ ဝေမဇ္ဈေ၊ ယတော တံ နဂရံ ‘‘ဂိရိဗ္ဗဇ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. နဂရဝရေတိ ဥတ္တမနဂရေ၊ ရာဇဂဟံ သန္ဓာယာဟ. သုမာပိတေတိ မဟာဂေါဝိန္ဒပဏ္ဍိတေန ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာဝိဓိနာ သမ္မဒေဝ နိဝေသိတေ. ပရိစာရိကာတိ သံဂီတပရိစရိယာယ ဥပဋ္ဌာယိကာ. ရာဇဝရဿာတိ ဗိမ္ဗိသာရမဟာရာဇဿ. သိရိမတောတိ ဧတ္ထ ‘‘သိရီတိ ဗုဒ္ဓိပုညာနံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝဒန္တိ. အထ ဝါ ပုညနိဗ္ဗတ္တာ သရီရသောဘဂ္ဂါဒိသမ္ပတ္တိ ကတပုညံ နိဿယတိ၊ ကတပုညေဟိ ဝါ နိဿီယတီတိ ‘‘သိရီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ သိရိမာ၊ တဿ သိရိမတော. ပရမသုသိက္ခိတာတိ အတိဝိယ သမ္မဒေဝ စ သိက္ခိတာ. အဟုန္တိ အဟောသိံ. အဝေဒိံသူတိ အညာသုံ.

၁၄၃. ဣသိနိသဘောတိ ဂဝသတဇေဋ္ဌကော ဥသဘော၊ ဂဝသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော၊ ဝဇသတဇေဋ္ဌကော ဝါ ဥသဘော၊ ဝဇသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော၊ သဗ္ဗဂဝသေဋ္ဌော သဗ္ဗပရိဿယသဟော သေတော ပါသာဒိကော မဟာဘာရဝဟော အသနိသတသဒ္ဒေဟိပိ အသမ္ပကမ္ပိယော နိသဘော. ရထာ သော အတ္တနော နိသဘဗလေန သမန္နာဂတော စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ ကေနစိ ပရိဿယေန အကမ္ပိယော အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝါ ဒသဟိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော စတူဟိ ဝေသာရဇ္ဇပါဒေဟိ အဋ္ဌပရိသပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ သဒေဝကေ လောကေ ကေနစိ ပစ္စတ္ထိကေန ပစ္စာမိတ္တေန အကမ္ပိယော အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ၊ တသ္မာ နိသဘော ဝိယာတိ နိသဘော. သီလာဒီနံ ဓမ္မက္ခန္ဓာနံ ဧသနဋ္ဌေန ‘‘ဣသီ’’တိ လဒ္ဓဝေါဟာရေသု သေက္ခာသေက္ခဣသီသု နိသဘော၊ ဣသီနံ ဝါ နိသဘော၊ ဣသိ စ သော နိသဘော စာတိ ဝါ ဣသိနိသဘော. ဝေနေယျသတ္တေ ဝိနေတီတိ ဝိနာယကော၊ နာယကဝိရဟိတောတိ ဝါ ဝိနာယကော၊ သယမ္ဘူတိ အတ္ထော.

အဒေသယီ သမုဒယဒုက္ခနိစ္စတန္တိ သမုဒယသစ္စဿ စ ဒုက္ခသစ္စဿ စ အနိစ္စတံ ဝယဓမ္မတံ အဘာသိ. တေန ‘‘ယံကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ အတ္တနော အဘိသမယဉာဏဿ ပဝတ္တိအာကာရံ ဒဿေတိ. သမုဒယဒုက္ခနိစ္စတန္တိ ဝါ သမုဒယသစ္စဉ္စ ဒုက္ခသစ္စဉ္စ အနိစ္စတဉ္စ. တတ္ထ သမုဒယသစ္စဒုက္ခသစ္စဂ္ဂဟဏေန ဝိပဿနာယ ဘူမိံ ဒဿေတိ၊ အနိစ္စတာဂဟဏေန တဿာ ပဝတ္တိအာကာရံ ဒဿေတိ. သင်္ခါရာနဉှိ အနိစ္စာကာရေ ဝိဘာဝိတေ ဒုက္ခာကာရော အနတ္တာကာရောပိ ဝိဘာဝိတောယေဝ ဟောတိ တံနိဗန္ဓနတ္တာ တေသံ. တေနာဟ ‘‘ယဒနိစ္စံ၊ တံ ဒုက္ခံ၊ ယံ ဒုက္ခံ၊ တဒနတ္တာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၅). အသင်္ခတံ ဒုက္ခနိရောဓသဿတန္တိ ကေနစိ ပစ္စယေန န သင်္ခတန္တိ အသင်္ခတံ၊ သဗ္ဗကာလံ တထဘာဝေန သဿတံ၊ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခနိရောဓဘာဝတော ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စဉ္စ မေ အဒေသယီတိ ယောဇနာ. မဂ္ဂဉ္စိမံ အကုဋိလမဉ္ဇသံ သိဝန္တိ အန္တဒွယပရိဝဇ္ဇနေန ကုဋိလဘာဝကရာနံ မာယာဒီနံ ကာယဝင်္ကာဒီနဉ္စ ပဟာနေန အကုဋိလံ၊ တတော ဧဝ အဉ္ဇသံ၊ အသိဝဘာဝကရာနံ ကာမရာဂါဒီနံ သမုစ္ဆိန္ဒနေန သိဝံ နိဗ္ဗာနံ. မဂ္ဂန္တိ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂီယတိ၊ ကိလေသေ ဝါ မာရေန္တော ဂစ္ဆတီတိ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ လဒ္ဓနာမံ ဣဒံ တုမှာကဉ္စ မမဉ္စ ပစ္စက္ခဘူတံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါသင်္ခါတံ အရိယသစ္စဉ္စ မေ အဒေသယီတိ ယောဇနာ.

၁၄၄. သုတွာနဟံ အမတပဒံ အသင်္ခတံ၊ တထာဂတဿနဓိဝရဿ သာသနန္တိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – တထာ အာဂမနာဒိအတ္ထေန တထာဂတဿ၊ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂဘာဝတော အနဓိဝရဿ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အမတပဒံ အသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနံ ဥဒ္ဒိဿ ဒေသိတတ္တာ၊ အမတဿ ဝါ နိဗ္ဗာနဿ ပဋိပဇ္ဇနုပါယတ္တာ ကေနစိပိ အသင်္ခရဏီယတ္တာ စ အမတပဒံ အသင်္ခတံ သာသနံ သဒ္ဓမ္မံ အဟံ သုတွာနာတိ. သီလေသွဟန္တိ သီလေသု နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗေသု အဟံ. ပရမသုသံဝုတာတိ အတိဝိယ သမ္မဒေဝ သံဝုတာ. အဟုန္တိ အဟောသိံ. ဓမ္မေ ဌိတာတိ ပဋိပတ္တိဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတာ.

၁၄၅. ဉတွာနာတိ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန ဇာနိတွာ. တတ္ထေဝါတိ တသ္မိံယေဝ ခဏေ၊ တသ္မိံယေဝ ဝါ အတ္တဘာဝေ. သမထသမာဓိမာဖုသိန္တိ ပစ္စနီကဓမ္မာနံ သမုစ္ဆေဒဝသေန သမနတော ဝူပသမနတော ပရမတ္ထသမထဘူတံ လောကုတ္တရသမာဓိံ အာဖုသိံ အဓိဂစ္ဆိံ. ယဒိပိ ယသ္မိံ ခဏေ နိရောဓဿ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယော၊ တသ္မိံယေဝ ခဏေ မဂ္ဂဿ ဘာဝနာဘိသမယော၊ အာရမ္မဏပဋိဝေဓံ ပန ဘာဝနာပဋိဝေဓဿေဝ ပုရိမသိဒ္ဓိကာရဏံ ဝိယ ကတွာ ဒဿေတုံ –

‘‘ဉတွာနဟံ ဝိရဇပဒံ အသင်္ခတံ၊ တထာဂတေနနဓိဝရေန ဒေသိတံ’’.

တတ္ထေဝဟံ ‘သမထသမာဓိမာဖုသိ’န္တိ ဝုတ္တံ ယထာ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၀၊ ၃.၄၂၁၊ သံ. နိ. ၄.၆၀). ဉတွာနာတိ ဝါ သမာနကာလဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ယထာ ‘‘နိဟန္တွာန တမံ သဗ္ဗံ၊ အာဒိစ္စော နဘမုဂ္ဂတော’’တိ. သာယေဝါတိ ယာ လောကုတ္တရသမာဓိဖုသနာ လဒ္ဓါ၊ သာယေဝ. ပရမနိယာမတာတိ ပရမာ ဥတ္တမာ မဂ္ဂနိယာမတာ.

၁၄၆. ဝိသေသနန္တိ ပုထုဇ္ဇနေဟိ ဝိသေသကံ ဝိသိဋ္ဌဘာဝသာဓကံ. ဧကံသိကာတိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ၊ သွာက္ခာတော ဓမ္မော၊ သုပ္ပဋိပန္နော သံဃော’’တိ ဧကံသဂါဟဝတီ ရတနတ္တယေ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆာ. အဘိသမယေ ဝိသေသိယာတိ သစ္စပဋိဝေဓဝသေန ဝိသေသံ ပတွာ. ‘‘ဝိသေသိနီ’’တိပိ ပဌန္တိ၊ အဘိသမယဟေတု ဝိသေသဝတီတိ အတ္ထော. အသံသယာတိ သောဠသဝတ္ထုကာယ အဋ္ဌဝတ္ထုကာယ စ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟီနတ္တာ အပဂတသံသယာ. ‘‘အသံသိယာ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ. ဗဟုဇနပူဇိတာတိ သုဂတီဟိ ပရေဟိ ပတ္ထနီယဂုဏာတိ အတ္ထော. ခိဍ္ဍာရတိန္တိ ခိဍ္ဍာဘူတံ ရတိံ၊ အထ ဝါ ခိဍ္ဍဉ္စ ရတိဉ္စ ခိဍ္ဍာဝိဟာရဉ္စ ရတိသုခဉ္စ.

၁၄၇. အမတဒသမှီတိ အမတဒသာ နိဗ္ဗာနဒဿာဝိနီ အမှိ. ဓမ္မဒ္ဒသာတိ စတုသစ္စဓမ္မံ ဒိဋ္ဌဝတီ. သောတာပန္နာတိ အရိယမဂ္ဂသောတံ အာဒိတော ပတ္တာ. န စ ပန မတ္ထိ ဒုဂ္ဂတီတိ န စ ပန မေ အတ္ထိ ဒုဂ္ဂတိ အဝိနိပါတဓမ္မတ္တာ.

၁၄၈. ပါသာဒိကေတိ ပသာဒါဝဟေ. ကုသလရတေတိ ကုသလေ အနဝဇ္ဇဓမ္မေ နိဗ္ဗာနေ ရတေ. ဘိက္ခဝေါတိ ဘိက္ခူ နမဿိတုံ ဥပါဂမိန္တိ ယောဇနာ. သမဏသမာဂမံ သိဝန္တိ သမဏာနံ သမိတပါပါနံ ဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကာနံ သိဝဉ္စ ဓမ္မံ ခေမံ သမာဂမံ သင်္ဂမံ ပယိရုပါသိတုံ ဥပါဂမိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သိရိမတော ဓမ္မရာဇိနောတိ ဘုမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ. သိရိမတိ ဓမ္မရာဇိနီတိ အတ္ထော. ဧဝမေဝ စ ကေစိ ပဌန္တိ.

၁၄၉. မုဒိတမနမှီတိ မောဒိတမနာ အမှိ. ပီဏိတာတိ တုဋ္ဌာ၊ ပီတိရသဝသေန ဝါ တိတ္တာ. နရဝရဒမ္မသာရထိန္တိ နရဝရော စ သော အဂ္ဂပုဂ္ဂလတ္တာ၊ ဒမ္မာနံ ဒမေတဗ္ဗာနံ ဝေနေယျာနံ နိဗ္ဗာနာဘိမုခံ သာရဏတော ဒမ္မသာရထိ စာတိ နရဝရဒမ္မသာရထိ၊ တံ. ပရမဟိတာနုကမ္ပကန္တိ ပရမေန ဥတ္တမေန ဟိတေန သဗ္ဗသတ္တာနံ အနုကမ္ပကံ.

ဧဝံ သိရိမာ ဒေဝဓီတာ အတ္တနော လဒ္ဓိပဝေဒနမုခေန ရတနတ္တယေ ပသာဒံ ပဝေဒေတွာ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒေဝလောကမေဝ ဂတာ. ဘဂဝါ တမေဝ ဩတိဏ္ဏဝတ္ထုံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ ဒေသနာပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု အရဟတ္တံ ပါပုဏိ၊ သမ္ပတ္တပရိသာယပိ သာ ဓမ္မဒေသနာ သာတ္ထိကာ ဇာတာတိ.

သိရိမာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.