၁၅. ဥတ္တရာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ ဥတ္တရာဝိမာနံ. တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန စ သမယေန ပုဏ္ဏော နာမ ဒုဂ္ဂတပုရိသော ရာဇဂဟသေဋ္ဌိံ ဥပနိဿာယ ဇီဝတိ၊ တဿ ဘရိယာ ဥတ္တရာ၊ ဥတ္တရာ စ နာမ ဓီတာတိ ဒွေ ဧဝ ဂေဟမာနုသကာ. အထေကဒိဝသံ ရာဇဂဟေ ‘‘မဟာဇနေန သတ္တာဟံ နက္ခတ္တံ ကီဠိတဗ္ဗ’’န္တိ ဃောသနံ ကရိံသု. တံ သုတွာ သေဋ္ဌိ ပါတောဝ အာဂတံ ပုဏ္ဏံ ‘‘တာတ၊ အမှာကံ ပရိဇနော နက္ခတ္တံ ကီဠိတုကာမော၊ တွံ ကိံ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿသိ၊ ဥဒါဟု ဘတိံ ကရိဿသီ’’တိ အာဟ. ‘‘သာမိ၊ နက္ခတ္တံ နာမ သဓနာနံ ဟောတိ၊ မမ ပန ဂေဟေ သွာတနာယ ယာဂုတဏ္ဍုလာနိပိ နတ္ထိ၊ ကိံ မေ နက္ခတ္တေန? ဂေါဏေ လဘန္တော ကသိတုံ ဂမိဿာမီ’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဂေါဏေ ဂဏှဿူ’’တိ. သော ဗလဝဂေါဏေ စ ဘဒ္ဒနင်္ဂလဉ္စ ဂဟေတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ နာဂရာ နက္ခတ္တံ ကီဠန္တိ၊ အဟံ ဒလိဒ္ဒတာယ ဘတိံ ကာတုံ ဂမိဿာမိ၊ မယှမ္ပိ တာဝ အဇ္ဇ ဒိဂုဏံ နိဝါပံ ပစိတွာ ဘတ္တံ အာဟရေယျာသီ’’တိ ဘရိယံ ဝတွာ ခေတ္တံ အဂမာသိ.

သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပန္နော တတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ကဿ နု ခေါ အဇ္ဇ မယာ သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဩလောကေန္တော ပုဏ္ဏံ အတ္တနော ဉာဏဇာလဿ အန္တော ပဝိဋ္ဌံ ဒိသွာ ‘‘သဒ္ဓေါ နု ခေါ ဧသ၊ သက္ခိဿတိ ဝါ မေ သင်္ဂဟံ ကာတု’’န္တိ ဩလောကေန္တော တဿ သဒ္ဓဘာဝဉ္စ သင်္ဂဟံ ကာတုံ သမတ္ထဘာဝဉ္စ တပ္ပစ္စယာ စ တဿ မဟာသမ္ပတ္တိပဋိလာဘံ ဉတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ တဿ ကသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ အာဝါဋတီရေ ဧကံ ဂုမ္ဗံ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ. ပုဏ္ဏော ထေရံ ဒိသွာဝ ကသိံ ဌပေတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဒန္တကဋ္ဌေန အတ္ထော ဘဝိဿတီ’’တိ ဒန္တကဋ္ဌံ ကပ္ပိယံ ကတွာ အဒါသိ. အထဿ ထေရော ပတ္တဉ္စ ပရိဿာဝနဉ္စ နီဟရိတွာ အဒါသိ. သော ‘‘ပါနီယေန အတ္ထော ဘဝိဿတီ’’တိ တံ အာဒါယ ပါနီယံ ပရိဿာဝေတွာ အဒါသိ.

ထေရော စိန္တေသိ ‘‘အယံ ပရေသံ ပစ္ဆိမဂေဟေ ဝသတိ၊ သစဿ ဂေဟဒွါရံ ဂမိဿာမိ၊ ဣမဿ ဘရိယာ မံ ဒဋ္ဌုံ န သက္ခိဿတိ၊ ယာဝဿ ဘရိယာ ဘတ္တံ အာဒါယ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ တာဝ ဣဓေဝ ဘဝိဿာမီ’’တိ. သော တတ္ထေဝ ထောကံ ဝီတိနာမေတွာ တဿာ မဂ္ဂါရုဠှဘာဝံ ဉတွာ အန္တောနဂရာဘိမုခေါ ပါယာသိ. သာ အန္တရာမဂ္ဂေ ထေရံ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘အပ္ပေကဒါဟံ ဒေယျဓမ္မေ သတိ အယျံ န ပဿာမိ၊ အပ္ပေကဒါ မေ အယျံ ပဿန္တိယာ ဒေယျဓမ္မော န ဟောတိ၊ အဇ္ဇ ပန မေ အယျော စ ဒိဋ္ဌော၊ ဒေယျဓမ္မော စာယံ အတ္ထိ၊ ကရိဿတိ နု ခေါ မေ သင်္ဂဟ’’န္တိ. သာ ဘတ္တဘာဇနံ ဩတာရေတွာ ထေရံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣဒံ လူခံ ဝါ ပဏီတံ ဝါတိ အစိန္တေတွာ ဒါသဿ ဝေါ သင်္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. အထ ထေရော ပတ္တံ ဥပနာမေတွာ တာယ ဧကေန ဟတ္ထေန ဘာဇနံ ဓာရေတွာ ဧကေန ဟတ္ထေန တတော ဘတ္တံ ဒဒမာနာယ ဥပဍ္ဎဘတ္တေ ဒိန္နေ ‘‘အလ’’န္တိ ဟတ္ထေန ပတ္တံ ပိဒဟိ. သာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဧကောဝ ပဋိဝီသော၊ န သက္ကာ ဒွိဓာ ကာတုံ၊ တုမှာကံ ဒါသဿ ဣဓလောကသင်္ဂဟံ အကတွာ ပရလောကသင်္ဂဟံ ကရောထ၊ နိရဝသေသမေဝ ဒါတုကာမာမှီ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗမေဝဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌဓမ္မဿ ဘာဂိနီ အဿ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. ထေရော ‘‘ဧဝံ ဟောတူ’’တိ ဝတွာ ဌိတကောဝ အနုမောဒနံ ကတွာ ဧကသ္မိံ ဥဒကဖာသုကဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ ဘတ္တကိစ္စံ အကာသိ. သာပိ ပဋိနိဝတ္တိတွာ တဏ္ဍုလေ ပရိယေသိတွာ ဘတ္တံ ပစိ.

ပုဏ္ဏောပိ အဍ္ဎကရီသမတ္တံ ဌာနံ ကသိတွာ ဇိဃစ္ဆံ သဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဂေါဏေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဧကံ ရုက္ခဆာယံ ပဝိသိတွာ မဂ္ဂံ ဩလောကေန္တော နိသီဒိ. အထဿ ဘရိယာ ဘတ္တမာဒါယ ဂစ္ဆမာနာ တံ ဒိသွာဝ ‘‘ဧသ ဇိဃစ္ဆာပီဠိတော မံ ဩလောကေန္တော နိသိန္နော၊ သစေ မံ ‘အတိဝိယ စိရာယီ’တိ တဇ္ဇေတွာ ပတောဒလဋ္ဌိယာ ပဟရိဿတိ၊ မယာ ကတကမ္မံ နိရတ္ထကံ ဘဝိဿတိ၊ ပဋိကစ္စေဝဿ အာရောစေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ ‘‘သာမိ၊ အဇ္ဇေကဒိဝသံ စိတ္တံ ပသာဒေဟိ၊ မာ မယာ ကတကမ္မံ နိရတ္ထကံ ကရိ၊ အဟံ ပါတောဝ တေ ဘတ္တံ အာဟရန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ ဓမ္မသေနာပတိံ ဒိသွာ တဝ ဘတ္တံ တဿ ဒတွာ ပုန ဂေဟံ ဂန္တွာ ဘတ္တံ ပစိတွာ အာဂတာ၊ ပသာဒေဟိ၊ သာမိ၊ စိတ္တ’’န္တိ. သော ‘‘ကိံ ဝဒေသိ၊ ဘဒ္ဒေ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ပုန တမတ္ထံ သုတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ သာဓု ဝတ တေ ကတံ မမ ဘတ္တံ အယျဿ ဒဒမာနာယ၊ မယာပိဿ အဇ္ဇ ပါတောဝ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ မုခေါဒကဉ္စ ဒိန္န’’န္တိ ပသန္နမာနသော တံ ဝစနံ အဘိနန္ဒိတွာ ဥဿူရေ လဒ္ဓဘတ္တတာယ ကိလန္တကာယော တဿာ အင်္ကေ သီသံ ကတွာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ.

အထဿ ပါတောဝ ကသိတဋ္ဌာနံ ပံသုစုဏ္ဏံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗံ ရတ္တသုဝဏ္ဏံ ဟုတွာ ကဏိကာရပုပ္ဖရာသိ ဝိယ သောဘမာနံ အဋ္ဌာသိ. သော ပဗုဒ္ဓေါ ဩလောကေတွာ ဘရိယံ အာဟ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ဧတံ မယာ ကသိတဋ္ဌာနံ သဗ္ဗံ မမ သုဝဏ္ဏံ ဟုတွာ ပညာယတိ၊ ကိံ နု ခေါ မေ အတိဥဿူရေ လဒ္ဓဘတ္တတာယ အက္ခီနိ ဘမန္တီ’’တိ. ‘‘သာမိ၊ မယှမ္ပိ ဧဝမေဝ ပညာယတီ’’တိ. သော ဥဋ္ဌာယ တတ္ထ ဂန္တွာ ဧကံ ပိဏ္ဍံ ဂဟေတွာ နင်္ဂလသီသေ ပဟရိတွာ သုဝဏ္ဏဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အဟော အယျဿ ဓမ္မသေနာပတိဿ ဒိန္နဒါနေ အဇ္ဇေဝ ဝိပါကော ဒဿိတော၊ န ခေါ ပန သက္ကာ ဧတ္တကံ ဓနံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဘရိယာယ အာဘတံ ဘတ္တပါတိံ သုဝဏ္ဏဿ ပူရေတွာ ရာဇကုလံ ဂန္တွာ ရညာ ကတောကာသော ပဝိသိတွာ ရာဇာနံ အဘိဝါဒေတွာ ‘‘ကိံ တာတာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဒေဝ၊ အဇ္ဇ မယာ ကသိတဋ္ဌာနံ သဗ္ဗံ သုဝဏ္ဏရာသိမေဝ ဟုတွာ ဌိတံ၊ သုဝဏ္ဏံ အာဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ? ‘‘ပုဏ္ဏော နာမာဟ’’န္တိ. ‘‘ကိံ ပန တေ အဇ္ဇ ကတ’’န္တိ? ‘‘ဓမ္မသေနာပတိဿ မေ ပါတောဝ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ မုခေါဒကဉ္စ ဒိန္နံ၊ ဘရိယာယပိ မေ မယှံ အာဟဋဘတ္တံ တဿေဝ ဒိန္န’’န္တိ.

တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘အဇ္ဇေဝ ကိရ ဘော ဓမ္မသေနာပတိဿ ဒိန္နဒါနေ ဝိပါကော ဒဿိတော’’တိ ဝတွာ ‘‘တာတ၊ ကိံ ကရောမီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဗဟူနိ သကဋသဟဿာနိ ပဟိဏိတွာ သုဝဏ္ဏံ အာဟရာပေထာ’’တိ. ရာဇာ သကဋာနိ ပဟိဏိ. ရာဇပုရိသေသု ‘‘ရညော သန္တက’’န္တိ ဂဏှန္တေသု ဂဟိတံ ဂဟိတံ မတ္တိကာဝ ဟောတိ. တေဟိ ဂန္တွာ ရညော အာရောစိတေ ‘‘တာတာ၊ တုမှေဟိ ကိန္တိ ဝတွာ ဂဟိတ’’န္တိ ပုဋ္ဌာ ‘‘တုမှာကံ သန္တက’’န္တိ အာဟံသု. တေန ဟိ၊ တာတာ၊ ပုန ဂစ္ဆထ၊ ‘‘ပုဏ္ဏဿ သန္တက’’န္တိ ဝတွာ ဂဏှထာတိ. တေ တထာ ကရိံသု ဂဟိတံ ဂဟိတံ သုဝဏ္ဏမေဝ အဟောသိ. တံ သဗ္ဗံ အာဟရိတွာ ရာဇင်္ဂဏေ ရာသိံ အကံသု၊ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော ရာသိ အဟောသိ. ရာဇာ နာဂရေ သန္နိပါတာပေတွာ အာဟ ‘‘ဣမသ္မိံ နဂရေ အတ္ထိ ကဿစိ ဧတ္တကံ သုဝဏ္ဏ’’န္တိ? ‘‘နတ္ထိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကိံ ပနဿ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘သေဋ္ဌိစ္ဆတ္တံ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ ‘‘ဗဟုဓနသေဋ္ဌိ နာမ ဟောတူ’’တိ မဟန္တေန ဘောဂေန သဒ္ဓိံ တဿ သေဋ္ဌိစ္ဆတ္တံ အဒါသိ.

အထ နံ သော အာဟ ‘‘မယံ၊ ဒေဝ၊ ဧတ္တကံ ကာလံ ပရကုလေ ဝသိမှာ၊ ဝသနဋ္ဌာနံ နော ဒေထာ’’တိ. တေန ဟိ ပဿ၊ ဧသ ဂုမ္ဗော ပညာယတိ၊ ဧတံ ဟရာပေတွာ ဂေဟံ ကာရေဟီတိ ပုရာဏသေဋ္ဌိဿ ဂေဟဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိ. သော တသ္မိံ ဌာနေ ကတိပါဟေနေဝ ဂေဟံ ကာရာပေတွာ ဂေဟပဝေသနမင်္ဂလဉ္စ ဆတ္တမင်္ဂလဉ္စ ဧကတောဝ ကရောန္တော သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ အဒါသိ. အထဿ သတ္ထာ ဒါနာနုမောဒနံ ကရောန္တော အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ကထေသိ. ဓမ္မကထာဝသာနေ ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိ စ ဘရိယာ စဿ ဓီတာ စ ဥတ္တရာတိ တယောပိ ဇနာ သောတာပန္နာ အဟေသုံ.

အပရဘာဂေ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိ ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိနော ဓီတရံ အတ္တနော ပုတ္တဿ ဝါရေသိ. သော ‘‘နာဟံ ဒဿာမီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘မာ ဧဝံ ကရောတု၊ ဧတ္တကံ ကာလံ အမှေ နိဿာယ ဝသန္တေနေဝ တေ သမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ၊ ဒေတု မေ ပုတ္တဿ တေ ဓီတရ’’န္တိ အာဟ. သော ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ တုမှေ၊ မမ ဓီတာ တီဟိ ရတနေဟိ ဝိနာ ဝသိတုံ န သက္ကောတိ၊ နေဝဿ ဓီတရံ ဒဿာမီ’’တိ အာဟ. အထ နံ ဗဟူ သေဋ္ဌိဂဟပတိကာဒယော ကုလပုတ္တာ ‘‘မာ တေန သဒ္ဓိံ ဝိဿာသံ ဘိန္ဒိ၊ ဒေဟိဿ ဓီတရ’’န္တိ ယာစိံသု. သော တေသံ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယ ဓီတရံ အဒါသိ. သာ ပတိကုလံ ဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုံ ဝါ ဘိက္ခုနိံ ဝါ ဥပသင်္ကမိတုံ ဒါနံ ဝါ ဒါတုံ ဓမ္မံ ဝါ သောတုံ နာလတ္ထ၊ ဧဝံ အဍ္ဎတိယေသု မာသေသု ဝီတိဝတ္တေသု အတ္တနော သန္တိကေ ဌိတေ ပရိစာရိကေ ပုစ္ဆိ ‘‘ဣဒါနိ ကိတ္တကံ အန္တောဝဿံ အဝသိဋ္ဌ’’န္တိ? ‘‘အဍ္ဎမာသော၊ အယျေ’’တိ. သာ မာတာပိတူနံ သာသနံ ပဟိဏိ ‘‘ကသ္မာ မံ ဧဝရူပေ ဗန္ဓနာဂါရေ ပက္ခိပိံသု၊ ဝရံ တုမှေဟိ မံ လက္ခဏာဟတံ ကတွာ ပရေသံ ဒါသိံ သာဝေတုံ၊ န ဧဝရူပဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ ကုလဿ ဒါတုံ၊ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုဒဿနာဒီသု ဧကမ္ပိ ပုညံ ကာတုံ န လဘာမီ’’တိ. အထဿာ ပိတာ ‘‘ဒုက္ခိတာ ဝတ မေ ဓီတာ’’တိ အနတ္တမနတံ ပဝေဒေတွာ ပဉ္စဒသ ကဟာပဏသဟဿာနိ ပေသေသိ၊ ‘‘ဣမသ္မိံ နဂရေ သိရိမာ နာမ ဂဏိကာ အတ္ထိ၊ ဒေဝသိကံ သဟဿံ ဂဏှာတိ၊ ဣမေဟိ ကဟာပဏေဟိ တံ အာနေတွာ သာမိကဿ နိယျာဒေတွာ သယံ ယထာရုစိ ပုညာနိ ကရောတူ’’တိ သာသနဉ္စ ပဟိဏိ. ဥတ္တရာ တထာ ကတွာ သာမိကေန သိရိမံ ဒိသွာ ‘‘ကိမိဒ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာမိ၊ ဣမံ အဍ္ဎမာသံ မမ သဟာယိကာ တုမှေ ပရိစရတု၊ အဟံ ပန ဣမံ အဍ္ဎမာသံ ဒါနဉ္စေဝ ဒါတုကာမာ ဓမ္မဉ္စ သောတုကာမာ’’တိ အာဟ. သော တံ အဘိရူပံ ဣတ္ထိံ ဒိသွာ ဥပ္ပန္နသိနေဟော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ.

ဥတ္တရာပိ ခေါ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမံ အဍ္ဎမာသံ အညတ္ထ အဂန္တွာ ဣဓေဝ ဘိက္ခာ ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ သတ္ထု ပဋိညံ ဂဟေတွာ ‘‘ဣတော ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ယာဝ မဟာပဝါရဏာ၊ တာဝ သတ္ထာရံ ဥပဋ္ဌာတုံ ဓမ္မဉ္စ သောတုံ လဘိဿာမီ’’တိ တုဋ္ဌမာနသာ ‘‘ဧဝံ ယာဂုံ ပစထ၊ ဧဝံ ဘတ္တံ ပစထ၊ ဧဝံ ပူဝံ ပစထာ’’တိ မဟာနသေ သဗ္ဗကိစ္စာနိ သံဝိဒဟန္တီ ဝိစရတိ. အထဿာ သာမိကော ‘‘သွေ မဟာပဝါရဏာ ဘဝိဿတီ’’တိ မဟာနသာဘိမုခေါ ဝါတပါနေ ဌတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကရောန္တီ သာ အန္ဓဗာလာ ဝိစရတီ’’တိ ဩလောကေတွာ တံ သေဒကိလိန္နံ ဆာရိကာယ ဩကိဏ္ဏံ အင်္ဂါရမသိမက္ခိတံ တထာ သံဝိဒဟိတွာ ဝိစရမာနံ ဒိသွာ ‘‘အဟော အန္ဓဗာလာ ဧဝရူပေ ဌာနေ ဣမံ သိရိသမ္ပတ္တိံ နာနုဘဝတိ၊ ‘‘မုဏ္ဍကသမဏေ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’တိ တုဋ္ဌစိတ္တာ ဝိစရတီ’’တိ ဟသိတွာ အပဂဉ္ဆိ.

တသ္မိံ အပဂတေ တဿ သန္တိကေ ဌိတာ သိရိမာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဩလောကေတွာ ဧသ ဟသတီ’’တိ တေနေဝ ဝါတပါနေန ဩလောကေန္တီ ဥတ္တရံ ဒိသွာ ‘‘ဣမံ ဩလောကေတွာ ဣမိနာ ဟသိတံ၊ အဒ္ဓါ ဣမဿ ဧတာယ သဒ္ဓိံ သန္ထဝေါ အတ္ထီ’’တိ စိန္တေသိ. သာ ကိရ အဍ္ဎမာသံ တသ္မိံ ဂေဟေ ဗာဟိရကဣတ္ထီ ဟုတွာ ဝသမာနာပိ တံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနာ အတ္တနော ဗာဟိရကဣတ္ထိဘာဝံ အဇာနိတွာ ‘‘အဟံ ဃရသာမိနီ’’တိ သညမကာသိ. သာ ဥတ္တရာယ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ ‘‘ဒုက္ခမဿာ ဥပ္ပါဒေဿာမီ’’တိ ပါသာဒါ ဩရုယှ မဟာနသံ ပဝိသိတွာ ပူဝပစနဋ္ဌာနေ ပက္ကုထိတံ သပ္ပိံ ကဋစ္ဆုနာ အာဒါယ ဥတ္တရာဘိမုခံ ပါယာသိ. ဥတ္တရာ တံ အာဂစ္ဆန္တိံ ဒိသွာ ‘‘မမ သဟာယိကာယ မယှံ ဥပကာရော ကတော၊ စက္ကဝါဠံ အတိသမ္ဗာဓံ၊ ဗြဟ္မလောကော အတိနီစကော၊ မမ ပန သဟာယိကာယ ဂုဏောဝ မဟန္တော၊ အဟမ္ပိ ဧတံ နိဿာယ ဒါနဉ္စ ဒါတုံ ဓမ္မဉ္စ သောတုံ လဘိံ၊ သစေ မမ ဧတိဿာယ ဥပရိ ကောဓော အတ္ထိ၊ ဣဒံ သပ္ပိ မံ ဒဟတု၊ သစေ နတ္ထိ၊ မာ မံ ဒဟတူ’’တိ တံ မေတ္တာယ ဖရိ. တာယ တဿာ မတ္ထကေ အာသိဉ္စိတမ္ပိ ပက္ကုထိတသပ္ပိ သီတောဒကံ ဝိယ အဟောသိ. အထ နံ ‘‘ဣဒံ သီတလံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပုန ကဋစ္ဆုကံ ပူရေတွာ အာဒါယ အာဂစ္ဆန္တိံ ဥတ္တရာယ ဒါသိယော ဒိသွာ ‘‘အရေ ဒုဗ္ဗိနီတေ န တွံ အမှာကံ အယျာယ ဥပရိ ပက္ကသပ္ပိံ အာသိဉ္စိတုံ အနုစ္ဆဝိကာ’’တိ သန္တဇ္ဇေန္တိယော ဣတော စိတော စ ဥဋ္ဌာယ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ပေါထေတွာ ဘူမိယံ ပါတေသုံ၊ ဥတ္တရာ ဝါရေန္တီပိ ဝါရေတုံ နာသက္ခိ. အထ သာ ဥပရိ ဌတွာ သဗ္ဗာ ဒါသိယော ပဋိဗာဟိတွာ ‘‘ကိဿ တေ ဧဝရူပံ ဘာရိယံ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ သိရိမံ ဩဝဒိတွာ ဥဏှောဒကေန နှာပေတွာ သတပါကတေလေန အဗ္ဘဉ္ဇိ.

တသ္မိံ ခဏေ သာ အတ္တနော ဗာဟိရကိတ္ထိဘာဝံ ဉတွာ စိန္တေသိ ‘‘မယာ ဘာရိယံ ကမ္မံ ကတံ သာမိကဿ ဟသိတမတ္တကာရဏာ ဣမိဿာ ဥပရိ ပက္ကသပ္ပိံ အာသိဉ္စန္တိယာ၊ အယံ ‘ဂဏှထ န’န္တိ ဒါသိယော န အာဏာပေတွာ မံ ဝိဟေဌနကာလေပိ သဗ္ဗာ ဒါသိယော ပဋိဗာဟိတွာ မယှံ ကတ္တဗ္ဗမေဝ အကာသိ. သစာဟံ ဣမံ န ခမာပေဿာမိ၊ မုဒ္ဓါ မေ သတ္တဓာ ဖလေယျာ’’တိ တဿာ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘အယျေ၊ ခမာဟိ မေ ဒေါသ’’န္တိ အာဟ. ‘‘အဟံ သပ္ပိတိကာ ဓီတာ၊ ပိတရိ မေ ခမာပိတေ ခမိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဟောတု၊ အယျေ၊ ပိတရမ္ပိ တေ ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိံ ခမာပေဿာမီ’’တိ. ‘‘ပုဏ္ဏော မမ ဝဋ္ဋေ ဇနကပိတာ၊ ဝိဝဋ္ဋေ ဇနကပိတရိ ခမာပိတေ ပန အဟံ ခမိဿာမီ’’တိ. ‘‘ကော ပန တေ ဝိဝဋ္ဋေ ဇနကပိတာ’’တိ? ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. ‘‘မယှံ တေန သဒ္ဓိံ ဝိဿာသော နတ္ထိ၊ အဟံ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ? ‘‘သတ္ထာ သွေ ဘိက္ခုသံဃံ အာဒါယ ဣဓာဂမိဿတိ၊ တွံ ယထာလဒ္ဓံ သက္ကာရံ ဂဟေတွာ ဣဓေဝ အာဂန္တွာ တံ ခမာပေဟီ’’တိ. သာ ‘‘သာဓု၊ အယျေ’’တိ ဥဋ္ဌာယ အတ္တနော ဂေဟံ ဂန္တွာ ပဉ္စသတပရိစာရိကိတ္ထိယော အာဏာပေတွာ နာနာဝိဓာနိ ခါဒနီယဘောဇနီယာနိ စေဝ သူပေယျာနိ စ သမ္ပာဒေတွာ ပုနဒိဝသေ တံ သက္ကာရံ အာဒါယ ဥတ္တရာယ ဂေဟံ အာဂန္တွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတုံ အဝိသဟန္တီ အဋ္ဌာသိ၊ တံ သဗ္ဗံ ဂဟေတွာ ဥတ္တရာဝ သံဝိဒဟိ.

သိရိမာပိ သတ္ထု ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ သဒ္ဓိံ ပရိဝါရေန သတ္ထု ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိ. အထ နံ သတ္ထာ ပုစ္ဆိ ‘‘ကော တေ အပရာဓော’’တိ. ‘‘ဘန္တေ မယာ ဟိယျော ဣဒံ နာမ ကတံ၊ အထ မေ သဟာယိကာ မံ ဝိဟေဌယမာနာ ဒါသိယော နိဝါရေတွာ မယှံ ဥပကာရမေဝ အကာသိ. သာဟံ ဣမိဿာ ဂုဏံ ဇာနိတွာ ဣမံ ခမာပေသိံ၊ အထ မံ ဧသာ ‘တုမှေသု ခမာပိတေသု ခမိဿာမီ’တိ အာဟာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ ကိရ ဥတ္တရေ’’တိ. ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ သီသေ မေ သဟာယိကာယ ပက္ကသပ္ပိ အာသိတ္တ’’န္တိ. ‘‘အထ တယာ ကိံ စိန္တိတ’’န္တိ? ‘‘စက္ကဝါဠံ အတိသမ္ဗာဓံ၊ ဗြဟ္မလောကော အတိနီစကော၊ မမ သဟာယိကာယ ဂုဏောဝ မဟန္တော၊ အဟဉှိ ဧတံ နိဿာယ ဒါနဉ္စ ဒါတုံ ဓမ္မဉ္စ သောတုံ အလတ္ထံ၊ သစေ မေ ဣမိဿာ ဥပရိ ကောဓော အတ္ထိ၊ ဣဒံ မံ ဒဟတု၊ နော စေ၊ မာ ဒဟတူ’’တိ ဧဝံ စိန္တေတွာ ဣမံ မေတ္တာယ ဖရိံ၊ ဘန္တေတိ. သတ္ထာ ‘‘သာဓု သာဓု၊ ဥတ္တရေ၊ ဧဝံ ကောဓံ ဇိနိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကောဓနော ဟိ နာမ အက္ကောဓေန၊ အက္ကောသကော အနက္ကောသန္တေန၊ ပရိဘာသကော အပရိဘာသန္တေန၊ ထဒ္ဓမစ္ဆရီ အတ္တနော သန္တကဿ ဒါနေန၊ မုသာဝါဒီ သစ္စဝစနေန ဇိနိတဗ္ဗော’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော –

‘‘အက္ကောဓေန ဇိနေ ကောဓံ၊ အသာဓုံ သာဓုနာ ဇိနေ၊

ဇိနေ ကဒရိယံ ဒါနေန၊ သစ္စေနာလိကဝါဒိန’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၂၂၃) –

ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ ဂါထာပရိယောသာနေ စတုသစ္စကထံ အဘာသိ. သစ္စပရိယောသာနေ ဥတ္တရာ သကဒါဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ၊ သာမိကော စ သသုရော စ သဿု စ သောတာပတ္တိဖလံ သစ္ဆိကရိံသု၊ သိရိမာပိ ပဉ္စသတပရိဝါရာ သောတာပန္နာ အဟောသိ. အပရဘာဂေ ဥတ္တရာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. အထာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒေဝစာရိကံ စရန္တော ဥတ္တရံ ဒေဝဓီတရံ ဒိသွာ –

၁၂၄. ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန၊ ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ၊ ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ.

၁၂၅. ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော၊ ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ၊ ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ.

၁၂၆. ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ၊

မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ၊

ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ. – ပဋိပုစ္ဆိ၊

၁၂၇. ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ၊ မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ၊ ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’.

၁၂၈. ‘‘ဣဿာ စ မစ္ဆေရမထော ပဠာသော၊ နာဟောသိ မယှံ ဃရမာဝသန္တိယာ၊

အက္ကောဓနာ ဘတ္တု ဝသာနုဝတ္တိနီ၊ ဥပေါသထေ နိစ္စဟမပ္ပမတ္တာ.

၁၂၉. ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ၊ ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ၊ အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ.

၁၃၀. ‘‘ဥပေါသထံ ဥပဝသိဿံ၊ သဒါ သီလေသု သံဝုတာ၊

သညမာ သံဝိဘာဂါ စ၊ ဝိမာနံ အာဝသာမဟံ.

၁၃၁. ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတာ၊ မုသာဝါဒါ စ သညတာ၊

ထေယျာ စ အတိစာရာ စ၊ မဇ္ဇပါနာ စ အာရကာ.

၁၃၂. ‘‘ပဉ္စသိက္ခာပဒေ ရတာ၊ အရိယသစ္စာန ကောဝိဒါ၊

ဥပါသိကာ စက္ခုမတော၊ ဂေါတမဿ ယသဿိနော.

၁၃၃. ‘‘သာဟံ သကေန သီလေန၊ ယသသာ စ ယသဿိနီ၊

အနုဘောမိ သကံ ပုညံ၊ သုခိတာ စမှိနာမယာ.

၁၃၄. ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော၊ တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ၊ ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ.

၁၃၅. ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ၊ မနုဿဘူတာ ယမဟံ အကာသိံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ၊ ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ. –

ဒေဝတာပိဿ ဝိဿဇ္ဇေသိ.

၁၂၆. မမ စ၊ ဘန္တေ၊ ဝစနေန ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒေယျာသိ ‘‘ဥတ္တရာ နာမ ဘန္တေ၊ ဥပါသိကာ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတီ’’တိ. အနစ္ဆရိယံ ခေါ ပနေတံ၊ ဘန္တေ၊ ယံ မံ ဘဂဝါ အညတရသ္မိံ သာမညဖလေ ဗျာကရေယျ၊ တံ ဘဂဝါ သကဒါဂါမိဖလေ ဗျာကာသီတိ.

၁၂၈. တတ္ထ ဣဿာ စ မစ္ဆေရမထော ပဠာသော၊ နာဟောသိ မယှံ ဃရမာဝသန္တိယာတိ ယာ စ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တီနံ အညာသံ ဣတ္ထီနံ သမ္ပတ္တိအာဒိဝိသယာ ပရသမ္ပတ္တိဥသူယနလက္ခဏာ ဣဿာ၊ ယဉ္စ တာဝကာလိကာဒိဝသေနာပိ ကိဉ္စိ ယာစန္တာနံ အဒါတုကာမတာယ အတ္တသမ္ပတ္တိနိဂူဟနလက္ခဏံ မစ္ဆရိယံ၊ ယော စ ကုလပဒေသာဒိနာ ပရေဟိ ယုဂဂ္ဂါဟလက္ခဏော ပဠာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သော တိဝိဓောပိ ပါပဓမ္မော ဂေဟေ ဌိတာယ မယှံ သတိပိ ပစ္စယသမဝါယေ နာဟောသိ န ဥပ္ပဇ္ဇိ. အက္ကောဓနာတိ ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယသမ္ပန္နတာယ အကုဇ္ဈနသဘာဝါ. ဘတ္တု ဝသာနုဝတ္တိနီတိ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာနပစ္ဆာနိပါတနာဒိနာ သာမိကဿ အနုကူလဘာဝေန ဝသေ ဝတ္တနသီလာ၊ မနာပစာရိနီတိ အတ္ထော. ဥပေါသထေ နိစ္စဟမပ္ပမတ္တာတိ အဟံ ဥပေါသထသီလရက္ခဏေ နိစ္စံ အပ္ပမတ္တာ အပ္ပမာဒဝိဟာရိနီ.

၁၂၉. တမေဝ ဥပေါသထေ အပ္ပမာဒံ ဒဿေန္တီ ယေသု ဒိဝသေသု တံ ရက္ခိတဗ္ဗံ၊ ယာဒိသံ ယထာ စ ရက္ခိတဗ္ဗံ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘စာတုဒ္ဒသိ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိန္တိ ပက္ခဿာတိ သမ္ဗန္ဓော၊ အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ. ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီတိ ဧတ္ထ စာတိ ဝစနသေသော. ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စာတိ ပဋိဟရဏကပက္ခဉ္စ၊ စာတုဒ္ဒသီပဉ္စဒသီအဋ္ဌမီနံ ယထာက္ကမံ အာဒိတော အန္တတော စာတိ ပဝေသနနိက္ခမနဝသေန ဥပေါသထသီလဿ ပဋိဟရိတဗ္ဗံ ပက္ခဉ္စ၊ တေရသီ ပါဋိပဒါ သတ္တမီ နဝမီ စာတိ အတ္ထော. အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတန္တိ ပါဏာတိပါတာဝေရမဏီအာဒီဟိ အဋ္ဌဟင်္ဂေဟိ ဧဝ သုဋ္ဌု သမာဂတံ သမန္နာဂတံ.

၁၃၀. ဥပဝသိဿန္တိ ဥပဝသိံ. အတီတတ္ထေ ဟိ ဣဒံ အနာဂတဝစနံ. ကေစိ ပန ‘‘ဥပဝသိံ’’ဣစ္စေဝ ပဌန္တိ. သဒါတိ သပ္ပဋိဟာရိကေသု သဗ္ဗေသု ဥပေါသထဒိဝသေသု. သီလေသူတိ ဥပေါသထသီလေသု သာဓေတဗ္ဗေသု. နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗေ ဟိ ဣဒံ ဘုမ္မံ. သံဝုတာတိ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ သံဝုတာ. သဒါတိ ဝါ သဗ္ဗကာလံ. သီလေသူတိ နိစ္စသီလေသု. သံဝုတာတိ ကာယဝါစာဟိ သံဝုတာ.

၁၃၁. ဣဒါနိ တံ နိစ္စသီလံ ဒဿေတုံ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပါဏောတိ ဝေါဟာရတော သတ္တော၊ ပရမတ္ထတော ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ပါဏဿ အတိပါတော ပါဏဝဓော ပါဏဃာတော ပါဏာတိပါတော၊ အတ္ထတော ပါဏေ ပါဏသညိနော ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ကာယဝစီဒွါရာနံ အညတရဒွါရပဝတ္တာ ဝဓကစေတနာ. တတော ပါဏာတိပါတာ. ဝိရတာတိ ဩရတာ၊ နိဝတ္တာတိ အတ္ထော.

မုသာဝါဒါတိ မုသာ နာမ ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရဿ အတ္ထဘဉ္ဇနကော ဝစီပယောဂေါ ဝါ ကာယပယောဂေါ ဝါ၊ ဝိသံဝါဒနာဓိပ္ပါယေန ပရဿ ဝိသံဝါဒကကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ. အထ ဝါ မုသာတိ အဘူတံ အတစ္ဆံ ဝတ္ထု၊ ဝါဒေါတိ တဿ ဘူတတော တစ္ဆတော ဝိညာပေတုကာမဿ တထာ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ. တတော မုသာဝါဒါ သညတာ ဩရတာ၊ ဝိရတာတိ အတ္ထော. စ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော.

ထေယျာတိ ထေယျံ ဝုစ္စတိ ထေနဘာဝေါ၊ စောရိကာယ ပရဿဟရဏန္တိ အတ္ထော. အတ္ထတော ပရပရိဂ္ဂဟိတေ ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိနော တဒါဒါယကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ထေယျစေတနာ ထေယျံ. တတော ထေယျာ သညတာ၊ အာရကာတိ ဝါ သမ္ဗန္ဓော.

အတိစာရာတိ အတိစ္စ စာရော အတိစာရော၊ လောကမရိယာဒံ အတိက္ကမိတွာ အဂမနီယဋ္ဌာနေ ကာမဝသေန စာရော မိစ္ဆာစာရောတိ အတ္ထော. အဂမနီယဋ္ဌာနံ နာမ – ပုရိသာနံ မာတုရက္ခိတာ ပိတုရက္ခိတာ မာတာပိတုရက္ခိတာ ဘာတုရက္ခိတာ ဘဂိနိရက္ခိတာ ဉာတိရက္ခိတာ ဂေါတ္တရက္ခိတာ ဓမ္မရက္ခိတာ သာရက္ခာ သပရိဒဏ္ဍာတိ ဒသ၊ ဓနက္ကီတာ ဆန္ဒဝါသိနီ ဘောဂဝါသိနီ ပဋဝါသိနီ ဩဒပတ္တကိနီ ဩဘဋစုမ္ဗဋာ ဒါသီ စ ဘရိယာ ကမ္မကာရီ စ ဘရိယာ ဓဇာဟဋာ မုဟုတ္တိကာတိ ဒသာတိ ဝီသတိ ဣတ္ထိယော. ဣတ္ထီသု ပန ဒွိန္နံ သာရက္ခသပရိဒဏ္ဍာနံ ဒသန္နဉ္စ ဓနက္ကီတာဒီနန္တိ ဒွါဒသန္နံ အညပုရိသာ အဂမနီယဋ္ဌာနံ၊ ဣဒမေဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. လက္ခဏတော ပန အသဒ္ဓမ္မာဓိပ္ပါယေန ကာယဒွါရပဝတ္တာ အဂမနီယဋ္ဌာနဝီတိက္ကမစေတနာ အတိစာရော. တသ္မာ အတိစာရာ.

မဇ္ဇပါနာတိ မဇ္ဇံ ဝုစ္စတိမဒနီယဋ္ဌေန သုရာ စ မေရယဉ္စ၊ ပိဝန္တိ တေနာတိ ပါနံ၊ မဇ္ဇဿ ပါနံ မဇ္ဇပါနံ. ယာယ ဒုဿီလျစေတနာယ မဇ္ဇသင်္ခါတံ ပိဋ္ဌသုရာ၊ ပူဝသုရာ၊ ဩဒနိယသုရာ၊ ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ၊ သမ္ဘာရသံယုတ္တာတိ ပဉ္စဘေဒံ သုရံ ဝါ၊ ပုပ္ဖါသဝေါ၊ ဖလာသဝေါ၊ မဓွာသဝေါ၊ ဂုဠာသဝေါ၊ သမ္ဘာရသံယုတ္တောတိ ပဉ္စဘေဒံ မေရယံ ဝါ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ ကုသဂ္ဂေနာပိ ပိဝတိ၊ သာ စေတနာ မဇ္ဇပါနံ. တသ္မာ မဇ္ဇပါနာ အာရကာ ဝိရတာ.

၁၃၂. ဧဝံ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတာ’’တိအာဒိနာ ပဟာတဗ္ဗဓမ္မဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿိတံ နိစ္စသီလံ ပုန သမာဒါတဗ္ဗတာဝသေန ဧကတော ကတွာ ဒဿေန္တီ ‘‘ပဉ္စသိက္ခာပဒေ ရတာ’’တိ အာဟ. တတ္ထ သိက္ခာပဒန္တိ သိက္ခိတဗ္ဗပဒံ၊ သိက္ခာကောဋ္ဌာသေတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဈာနာဒယော သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ သိက္ခိတဗ္ဗတော သိက္ခာ၊ ပဉ္စသု ပန သီလင်္ဂေသု ယံကိဉ္စိ အင်္ဂံ တာသံ သိက္ခာနံ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပဒန္တိ သိက္ခာနံ ပဒတ္တာ သိက္ခာပဒံ၊ ပဉ္စ သီလင်္ဂါနိ. တသ္မိံ ပဉ္စဝိဓေ သိက္ခာပဒေ ရတာ အဘိရတာတိ ပဉ္စသိက္ခာပဒေ ရတာ. အရိယသစ္စာန ကောဝိဒါတိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဘိသမယဝသေန ဒုက္ခသမုဒယနိရောဓမဂ္ဂသင်္ခါတေသု စတူသု အရိယသစ္စေသု ကုသလာ နိပုဏာ၊ ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စာတိ အတ္ထော. ဂေါတမဿာတိ ဘဂဝန္တံ ဂေါတ္တေန ကိတ္တေတိ. ယသဿိနောတိ ကိတ္တိမတော၊ ပရိဝါရဝတော ဝါ.

၁၃၃. သာဟန္တိ သာ ယထာဝုတ္တဂုဏာ အဟံ. သကေန သီလေနာတိ အနုဿုကိတာဒိနာ အတ္တနော သဘာဝသီလေန စ ဥပေါသထသီလာဒိသမာဒါနသီလေန စ ကာရဏဘူတေန. တဉှိ သတ္တာနံ ကမ္မဿကတာယ ဟိတသုခါဝဟတာယ စ ဝိသေသတော ‘‘သက’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တေနေဝါဟ –

‘‘တဉှိ တဿ သကံ ဟောတိ၊ တဉ္စ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ၊

တဉ္စဿ အနုဂံ ဟောတိ၊ ဆာယာဝ အနပါယိနီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၁၅)၊

ယသသာ စ ယသဿိနီတိ ‘‘ဥတ္တရာ ဥပါသိကာ သီလာစာရသမ္ပန္နာ အနုဿုကီ အမစ္ဆရီ အက္ကောဓနာ’’တိအာဒိနာ ‘‘အာဂတဖလာ ဝိညာတသာသနာ’’တိအာဒိနာ စ ယထာဘူတဂုဏာဓိဂတေန ဇလတလေ တေလေန ဝိယ သမန္တတော ပတ္ထဋေန ကိတ္တိသဒ္ဒေန ယသဿိနီ ကိတ္တိမတီ၊ တေန ဝါ သီလဂုဏေန ဣဓ အဓိဂတေန ယသပရိဝါရေန ယသဿိနီ သမ္ပန္နပရိဝါရာ. အနုဘောမိ သကံ ပုညန္တိ ယထူပစိတံ အတ္တနော ပုညံ ပစ္စနုဘောမိ. ယဿ ဟိ ပုညဖလံ အနုဘူယတိ၊ ဖလူပစာရေန တံ ပုညမ္ပိ အနုဘူယတီတိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ ပုထုဇ္ဇနဘာဝတော သုစရိတဖလမ္ပိ ‘‘ပုည’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ ‘‘ကုသလာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု ဧဝမိဒံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ. သုခိတာ စမှိနာမယာတိ ဒိဗ္ဗသုခေန စ ဖလသုခေန စ သုခိတာ စမှိ ဘဝါမိ၊ ကာယိကစေတသိကဒုက္ခာဘာဝတော အနာမယာ အရောဂါ.

၁၃၆. မမ စာတိ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော. တေန ‘‘မမ ဝစနေန စ ဝန္ဒေယျာသိ၊ န တဝ သဘာဝေနေဝါ’’တိ ဝန္ဒနံ သမုစ္စိနောတိ. အနစ္ဆရိယန္တိအာဒိနာ အတ္တနော အရိယသာဝိကာဘာဝဿ ပါကဋဘာဝံ ဒဿေတိ. တံ ဘဂဝါတိအာဒိ သင်္ဂီတိကာရဝစနံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

ဥတ္တရာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.