၃. မဟာကပ္ပိနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အနာဂတံ ယော ပဋိကစ္စ ပဿတီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော မဟာကပ္ပိနတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဘိက္ခုဩဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တဇ္ဇံ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ.

သော တတ္ထ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ပုရိသသဟဿဂဏဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ ဂဗ္ဘသဟဿပဋိမဏ္ဍိတံ မဟန္တံ ပရိဝေဏံ ကာရာပေသိ. တေ သဗ္ဗေပိ ဇနာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ တံ ဥပါသကံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ သပုတ္တဒါရာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိံသု. တေသု ဂဏဇေဋ္ဌကော အမှာကံ သတ္ထု နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ပစ္စန္တဒေသေ ကုက္ကုဋနာမကေ နဂရေ ရာဇဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ တဿ ကပ္ပိနောတိ နာမံ အဟောသိ. သေသပုရိသာ တသ္မိံယေဝ နဂရေ အမစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. ကပ္ပိနကုမာရော ပိတု အစ္စယေန ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ မဟာကပ္ပိနရာဇာ နာမ ဇာတော. သော သုတဝိတ္တကတာယ ပါတောဝ စတူဟိ ဒွါရေဟိ သီဃံ ဒူတေ ပေသေသိ – ‘‘ယတ္ထ ဗဟုဿုတေ ပဿထ၊ တတော နိဝတ္တိတွာ မယှံ အာရောစေထာ’’တိ.

တေန စ သမယေန အမှာကံ သတ္ထာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သာဝတ္ထိံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ. တသ္မိံ ကာလေ သာဝတ္ထိဝါသိနော ဝါဏိဇာ သာဝတ္ထိယံ ဥဋ္ဌာနကဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ တံ နဂရံ ဂန္တွာ ဘဏ္ဍံ ပဋိသာမေတွာ ‘‘ရာဇာနံ ပဿိဿာမာ’’တိ ပဏ္ဏာကာရဟတ္ထာ ရညော အာရောစာပေသုံ. တေ ရာဇာ ပက္ကောသာပေတွာ နိယျာဒိတပဏ္ဏာကာရေ ဝန္ဒိတွာ ဌိတေ ‘‘ကုတော အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘သာဝတ္ထိတော၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကစ္စိ ဝေါ ရဋ္ဌံ သုဘိက္ခံ၊ ဓမ္မိကော ရာဇာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကီဒိသော ဓမ္မော တုမှာကံ ဒေသေ ဣဒါနိ ပဝတ္တတီ’’တိ? ‘‘တံ၊ ဒေဝ၊ န သက္ကာ ဥစ္ဆိဋ္ဌမုခေဟိ ကထေတု’’န္တိ. ရာဇာ သုဝဏ္ဏဘိင်္ဂါရေန ဥဒကံ ဒါပေသိ. တေ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဒသဗလာဘိမုခါ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ၊ ‘‘ဒေဝ၊ အမှာကံ ဒေသေ ဗုဒ္ဓရတနံ နာမ ဥပ္ပန္န’’န္တိ အာဟံသု. ရညော ‘‘ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝစနေ သုတမတ္တေယေဝ သကလသရီရံ ဖရမာနာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တတော ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ၊ တာတာ၊ ဝဒေထာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ၊ ဒေဝ၊ ဝဒါမာ’’တိ. ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ဝဒါပေတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ပဒံ အပရိမာဏ’’န္တိ တသ္မိံယေဝ ပဒေ ပသန္နော သတသဟဿံ ဒတွာ ‘‘အပရံ ဝဒေထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဒေဝ၊ လောကေ ဓမ္မရတနံ နာမ ဥပ္ပန္န’’န္တိ. တမ္ပိ သုတွာ တထေဝ သတသဟဿံ ဒတွာ ‘‘အပရံ ဝဒေထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဒေဝ၊ သင်္ဃရတနံ နာမ ဥပ္ပန္န’’န္တိ. တမ္ပိ သုတွာ တထေဝ သတသဟဿံ ဒတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ တတောဝ နိက္ခမိ. အမစ္စာပိ တထေဝ နိက္ခမိံသု. သော အမစ္စသဟဿေန သဒ္ဓိံ ဂင်္ဂါတီရံ ပတွာ ‘‘သစေ သတ္ထာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဣမေသံ အဿာနံ ခုရမတ္တမ္ပိ မာ တေမေတူ’’တိ သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဥဒကပိဋ္ဌေနေဝ ပူရံ ဂင်္ဂါနဒိံ အတိက္ကမိတွာ အပရမ္ပိ အဍ္ဎယောဇနဝိတ္ထာရံ နဒိံ တထေဝ အတိက္ကမိတွာ တတိယံ စန္ဒဘာဂံ နာမ မဟာနဒိံ ပတွာ တမ္ပိ တာယ ဧဝ သစ္စကိရိယာယ အတိက္ကမိ.

သတ္ထာပိ တံဒိဝသံ ပစ္စူသသမယံယေဝ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ‘‘အဇ္ဇ မဟာကပ္ပိနော တိယောဇနသတိကံ ရဇ္ဇံ ပဟာယ အမစ္စသဟဿပရိဝါရော မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတုံ အာဂမိဿတီ’’တိ ဒိသွာ ‘‘မယာ တေသံ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကာတုံ ယုတ္တ’’န္တိ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော သယမေဝ အာကာသေန ဂန္တွာ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ တေသံ ဥတ္တရဏတိတ္ထဿာဘိမုခဋ္ဌာနေ မဟာနိဂြောဓမူလေ ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေသိ. တေ တေန တိတ္ထေန ဥတ္တရန္တာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဣတော စိတော စ ဝိဓာဝန္တိယော ဩလောကေန္တော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ‘‘ယံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ မယံ အာဂတာ၊ အဒ္ဓါ သော ဧသော’’တိ ဒဿနေနေဝ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဩနမိတွာ ပရမနိပစ္စာကာရံ ကရောန္တာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု. ရာဇာ ဘဂဝတော ဂေါပ္ဖကေသု ဂဟေတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ သဒ္ဓိံ အမစ္စသဟဿေန. သတ္ထာ တေသံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သဒ္ဓိံ ပရိသာယ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၄.၆၆-၁၀၇) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော၊ သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ၊

ဥဒိတော အဇဋာကာသေ၊ ရဝီဝ သရဒမ္ဗရေ.

‘‘ဝစနာဘာယ ဗောဓေတိ၊ ဝေနေယျပဒုမာနိ သော၊

ကိလေသပင်္ကံ သောသေတိ၊ မတိရံသီဟိ နာယကော.

‘‘တိတ္ထိယာနံ ယသေ ဟန္တိ၊ ခဇ္ဇောတာဘာ ယထာ ရဝိ၊

သစ္စတ္ထာဘံ ပကာသေတိ၊ ရတနံဝ ဒိဝါကရော.

‘‘ဂုဏာနံ အာယတိဘူတော၊ ရတနာနံဝ သာဂရော၊

ပဇ္ဇုန္နောရိဝ ဘူတာနိ၊ ဓမ္မမေဃေန ဝဿတိ.

‘‘အက္ခဒဿော တဒါ အာသိံ၊ နဂရေ ဟံသသဝှယေ၊

ဥပေစ္စ ဓမ္မမဿောသိံ၊ ဇလဇုတ္တမနာမိနော.

‘‘ဩဝါဒကဿ ဘိက္ခူနံ၊ သာဝကဿ ကတာဝိနော၊

ဂုဏံ ပကာသယန္တဿ၊ တပ္ပယန္တဿ မေ မနံ.

‘‘သုတွာ ပတီတော သုမနော၊ နိမန္တေတွာ တထာဂတံ၊

သသိဿံ ဘောဇယိတွာန၊ တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ.

‘‘တဒါ ဟံသသမဘာဂေါ၊ ဟံသဒုန္ဒုဘိနိဿနော၊

ပဿထေတံ မဟာမတ္တံ၊ ဝိနိစ္ဆယဝိသာရဒံ.

‘‘ပတိတံ ပါဒမူလေ မေ၊ သမုဂ္ဂတတနူရုဟံ၊

ဇီမူတဝဏ္ဏံ ပီဏံသံ၊ ပသန္နနယနာနနံ.

‘‘ပရိဝါရေန မဟတာ၊ ရာဇယုတ္တံ မဟာယသံ၊

ဧသော ကတာဝိနော ဌာနံ၊ ပတ္ထေတိ မုဒိတာသယော.

‘‘ဣမိနာ ပဏိပါတေန၊ စာဂေန ပဏိဓီဟိ စ၊

ကပ္ပသတသဟဿာနိ၊ နုပပဇ္ဇတိ ဒုဂ္ဂတိံ.

‘‘ဒေဝေသု ဒေဝသောဘဂ္ဂံ၊ မနုဿေသု မဟန္တတံ၊

အနုဘောတွာန သေသေန၊ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏိဿတိ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန၊ သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ၊ ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

ကပ္ပိနော နာမ နာမေန၊ ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော.

‘‘တတောဟံ သုကတံ ကာရံ၊ ကတွာန ဇိနသာသနေ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တုသိတံ အဂမာသဟံ.

‘‘ဒေဝမာနုသရဇ္ဇာနိ၊ သတသော အနုသာသိယ၊

ဗာရာဏသိယမာသန္နေ၊ ဇာတော ကေဏိယဇာတိယံ.

‘‘သဟဿပရိဝါရေန၊ သပဇာပတိကော အဟံ၊

ပဉ္စပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ၊ သတာနိ သမုပဋ္ဌဟိံ.

‘‘တေမာသံ ဘောဇယိတွာန၊ ပစ္ဆာဒမှ တိစီဝရံ၊

တတော စုတာ မယံ သဗ္ဗေ၊ အဟုမှ တိဒသူပဂါ.

‘‘ပုနော သဗ္ဗေ မနုဿတ္တံ၊ အဂမိမှ တတော စုတာ၊

ကုက္ကုဋမှိ ပုရေ ဇာတာ၊ ဟိမဝန္တဿ ပဿတော.

‘‘ကပ္ပိနော နာမဟံ အာသိံ၊ ရာဇပုတ္တော မဟာယသော၊

သေသာမစ္စကုလေ ဇာတာ၊ မမေဝ ပရိဝါရယုံ.

‘‘မဟာရဇ္ဇသုခံ ပတ္တော၊ သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိမာ၊

ဝါဏိဇေဟိ သမက္ခာတံ၊ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒမဟံ သုဏိံ.

‘‘ဗုဒ္ဓေါ လောကေ သမုပ္ပန္နော၊ အသမော ဧကပုဂ္ဂလော၊

သော ပကာသေတိ သဒ္ဓမ္မံ၊ အမတံ သုခမုတ္တမံ.

‘‘သုယုတ္တာ တဿ သိဿာ စ၊ သုမုတ္တာ စ အနာသဝါ၊

သုတွာ နေသံ သုဝစနံ၊ သက္ကရိတွာန ဝါဏိဇေ.

‘‘ပဟာယ ရဇ္ဇံ သာမစ္စော၊ နိက္ခမိံ ဗုဒ္ဓမာမကော၊

နဒိံ ဒိသွာ မဟာစန္ဒံ၊ ပူရိတံ သမတိတ္တိကံ.

‘‘အပ္ပတိဋ္ဌံ အနာလမ္ဗံ၊ ဒုတ္တရံ သီဃဝါဟိနိံ၊

ဂုဏံ သရိတွာ ဗုဒ္ဓဿ၊ သောတ္ထိနာ သမတိက္ကမိံ.

‘‘ဘဝသောတံ သစေ ဗုဒ္ဓေါ၊ တိဏ္ဏော လောကန္တဂူ ဝိဒူ၊

ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ ဂမနံ မေ သမိဇ္ဈတု.

‘‘ယဒိ သန္တိဂမော မဂ္ဂေါ၊ မောက္ခော စစ္စန္တိကံ သုခံ၊

ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ ဂမနံ မေ သမိဇ္ဈတု.

‘‘သံဃော စေ တိဏ္ဏကန္တာရော၊ ပုညက္ခေတ္တော အနုတ္တရော၊

ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ ဂမနံ မေ သမိဇ္ဈတု.

‘‘သဟ ကတေ သစ္စဝရေ၊ မဂ္ဂါ အပဂတံ ဇလံ၊

တတော သုခေန ဥတ္တိဏ္ဏော၊ နဒီတီရေ မနောရမေ.

‘‘နိသိန္နံ အဒ္ဒသံ ဗုဒ္ဓံ၊ ဥဒေန္တံဝ ပဘင်္ကရံ၊

ဇလန္တံ ဟေမသေလံဝ၊ ဒီပရုက္ခံဝ ဇောတိတံ.

‘‘သသိံဝ တာရာသဟိတံ၊ သာဝကေဟိ ပုရက္ခတံ၊

ဝါသဝံ ဝိယ ဝဿန္တံ၊ ဒေသနာဇလဒန္တရံ.

‘‘ဝန္ဒိတွာန သဟာမစ္စော၊ ဧကမန္တမုပါဝိသိံ၊

တတော နော အာသယံ ဉတွာ၊ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မမဒေသယိ.

‘‘သုတွာန ဓမ္မံ ဝိမလံ၊ အဝေါစုမှ မယံ ဇိနံ၊

ပဗ္ဗာဇေဟိ မဟာဝီရ၊ နိဗ္ဗိန္ဒာမှ မယံ ဘဝေ.

‘‘သွက္ခာတော ဘိက္ခဝေ ဓမ္မော၊ ဒုက္ခန္တကရဏာယ ဝေါ၊

စရထ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ဣစ္စာဟ မုနိသတ္တမော.

‘‘သဟ ဝါစာယ သဗ္ဗေပိ၊ ဘိက္ခုဝေသဓရာ မယံ၊

အဟုမှ ဥပသမ္ပန္နာ၊ သောတာပန္နာ စ သာသနေ.

‘‘တတော ဇေတဝနံ ဂန္တွာ၊ အနုသာသိ ဝိနာယကော၊

အနုသိဋ္ဌော ဇိနေနာဟံ၊ အရဟတ္တမပါပုဏိံ.

‘‘တတော ဘိက္ခုသဟဿာနိ၊ အနုသာသိမဟံ တဒါ၊

မမာနုသာသနကရာ၊ တေပိ အာသုံ အနာသဝါ.

‘‘ဇိနော တသ္မိံ ဂုဏေ တုဋ္ဌော၊ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ၊

ဘိက္ခုဩဝါဒကာနဂ္ဂေါ၊ ကပ္ပိနောတိ မဟာဇနေ.

‘‘သတသဟဿေ ကတံ ကမ္မံ၊ ဖလံ ဒဿေသိ မေ ဣဓ၊

ပမုတ္တော သရဝေဂေါဝ၊ ကိလေသေ ဈာပယိံ မမ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပတွာ ပန တေ သဗ္ဗေဝ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိံသု. သတ္ထာ တေ ‘‘ဧထ၊ ဘိက္ခဝေါ’’တိ အာဟ. သာ ဧဝ တေသံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒါ စ အဟောသိ. သတ္ထာ တံ ဘိက္ခုသဟဿံ အာဒါယ အာကာသေန ဇေတဝနံ အဂမာသိ. အထေကဒိဝသံ ဘဂဝါ တဿန္တေဝါသိကေ ဘိက္ခူ အာဟ – ‘‘ကစ္စိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကပ္ပိနော ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ? ‘‘န၊ ဘဂဝါ၊ ဒေသေတိ. အပ္ပေါဿုက္ကော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ၊ ဩဝါဒမတ္တမ္ပိ န ဒေတီ’’တိ. သတ္ထာ ထေရံ ပက္ကောသာပေတွာ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ ကပ္ပိန၊ အန္တေဝါသိကာနံ ဩဝါဒမတ္တမ္ပိ န ဒေသီ’’တိ? ‘‘သစ္စံ၊ ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ မာ ဧဝံ ကရိ၊ အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ ဥပဂတာနံ ဓမ္မံ ဒေသေဟီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ ထေရော သတ္ထု ဝစနံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဧကောဝါဒေနေဝ သမဏသဟဿံ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တေန နံ သတ္ထာ ပဋိပါဋိယာ အတ္တနော သာဝကေ ထေရေ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဘိက္ခုဩဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. အထေကဒိဝသံ ထေရော ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒန္တော –

၅၄၇. ‘‘အနာဂတံ ယော ပဋိကစ္စ ပဿတိ၊ ဟိတဉ္စ အတ္ထံ အဟိတဉ္စ တံ ဒွယံ၊

ဝိဒ္ဒေသိနော တဿ ဟိတေသိနော ဝါ၊ ရန္ဓံ န ပဿန္တိ သမေက္ခမာနာ.

၅၄၈. ‘‘အာနာပါနသတီ ယဿ၊ ပရိပုဏ္ဏာ သုဘာဝိတာ၊

အနုပုဗ္ဗံ ပရိစိတာ၊ ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာ၊

သောမံ လောကံ ပဘာသေတိ၊ အဗ္ဘာ မုတ္တောဝ စန္ဒိမာ.

၅၄၉. ‘‘ဩဒါတံ ဝတ မေ စိတ္တံ၊ အပ္ပမာဏံ သုဘာဝိတံ၊

နိဗ္ဗိဒ္ဓံ ပဂ္ဂဟီတဉ္စ၊ သဗ္ဗာ ဩဘာသတေ ဒိသာ.

၅၅၀. ‘‘ဇီဝတေ ဝါပိ သပ္ပညော၊ အပိ ဝိတ္တပရိက္ခယော၊

ပညာယ စ အလာဘေန၊ ဝိတ္တဝါပိ န ဇီဝတိ.

၅၅၁. ‘‘ပညာ သုတဝိနိစ္ဆိနီ၊ ပညာ ကိတ္တိသိလောကဝဒ္ဓနီ၊

ပညာသဟိတော နရော ဣဓ၊ အပိ ဒုက္ခေသု သုခါနိ ဝိန္ဒတိ.

၅၅၂. ‘‘နာယံ အဇ္ဇတနော ဓမ္မော၊ နစ္ဆေရော နပိ အဗ္ဘုတော၊

ယတ္ထ ဇာယေထ မီယေထ၊ တတ္ထ ကိံ ဝိယ အဗ္ဘုတံ.

၅၅၃. ‘‘အနန္တရဉှိ ဇာတဿ၊ ဇီဝိတာ မရဏံ ဓုဝံ၊

ဇာတာ ဇာတာ မရန္တီဓ၊ ဧဝံ ဓမ္မာ ဟိ ပါဏိနော.

၅၅၄. ‘‘န ဟေတဒတ္ထာယ မတဿ ဟောတိ၊ ယံ ဇီဝိတတ္ထံ ပရပေါရိသာနံ၊

မတမှိ ရုဏ္ဏံ န ယသော န လောကျံ၊ န ဝဏ္ဏိတံ သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ.

၅၅၅. ‘‘စက္ခုံ သရီရံ ဥပဟန္တိ တေန၊ နိဟီယတိ ဝဏ္ဏဗလံ မတီ စ၊

အာနန္ဒိနော တဿ ဒိသာ ဘဝန္တိ၊ ဟိတေသိနော နာဿ သုခီ ဘဝန္တိ.

၅၅၆. ‘‘တသ္မာ ဟိ ဣစ္ဆေယျ ကုလေ ဝသန္တေ၊ မေဓာဝိနော စေဝ ဗဟုဿုတေ စ၊

ယေသဉှိ ပညာဝိဘဝေန ကိစ္စံ၊ တရန္တိ နာဝါယ နဒိံဝ ပုဏ္ဏ’’န္တိ. –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ အနာဂတန္တိ န အာဂတံ၊ အဝိန္ဒန္တိ၊ အတ္ထော. ပဋိကစ္စာတိ ပုတေတရံယေဝ. ပဿတီတိ ဩလောကေတိ. အတ္ထန္တိ ကိစ္စံ. တံ ဒွယန္တိ ဟိတာဟိတံ. ဝိဒ္ဒေသိနောတိ အမိတ္တာ. ဟိတေသိနောတိ မိတ္တာ. ရန္ဓန္တိ ဆိဒ္ဒံ. သမေက္ခမာနာတိ ဂဝေသန္တာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော ပုဂ္ဂလော အတ္တနော ဟိတာဝဟံ အဟိတာဝဟံ တဒုဘယဉ္စ အတ္ထံ ကိစ္စံ အနာဂတံ အသမ္ပတ္တံ ပုရေတရံယေဝ ပညာစက္ခုနာ အဟံ ဝိယ ပဿတိ ဝီမံသတိ ဝိစာရေတိ၊ တဿ အမိတ္တာ ဝါ အဟိတဇ္ဈာသယေန မိတ္တာ ဝါ ဟိတဇ္ဈာသယေန ရန္ဓံ ဂဝေသန္တာ န ပဿန္တိ၊ တာဒိသော ပညဝါ ပုဂ္ဂလော အစ္ဆိဒ္ဒဝုတ္တိ၊ တသ္မာ တုမှေဟိ တထာရူပေဟိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ.

ဣဒါနိ အာနာပါနသတိဘာဝနာယ ဂုဏံ ဒဿေန္တော တတ္ထ တာနိ ယောဇေတုံ ‘‘အာနာပါနသတီ ယဿာ’’တိ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ အာနန္တိ အဿာသော. အပါနန္တိ ပဿာသော. အဿာသပဿာသနိမိတ္တာရမ္မဏာ သတိ အာနာပါနသတိ. သတိသီသေန စေတ္ထ တံသမ္ပယုတ္တသမာဓိဘာဝနာ အဓိပ္ပေတာ. ယဿာတိ၊ ယဿ ယောဂိနော. ပရိပုဏ္ဏာ သုဘာဝိတာတိ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ သောဠသန္နဉ္စ အာကာရာနံ ပါရိပူရိယာ သဗ္ဗသော ပုဏ္ဏာ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တီနဉ္စ ပါရိပူရိယာ သုဋ္ဌု ဘာဝိတာ ဝဍ္ဎိတာ. အနုပုဗ္ဗံ ပရိစိတာ၊ ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာတိ ‘‘သော သတောဝ အဿသတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၄၊ မ. နိ. ၁.၁၀၇) ယထာ ဘဂဝတာ ဒေသိတာ၊ တထာ အနုပုဗ္ဗံ အနုက္ကမေန ပရိစိတာ အာသေဝိတာ ဘာဝိတာ. သောမံ လောကံ ပဘာသေတိ၊ အဗ္ဘာ မုတ္တောဝ စန္ဒိမာတိ သော ယောဂါဝစရော ယထာ အဗ္ဘာဒိဥပက္ကိလေသာ ဝိမုတ္တော စန္ဒော စန္ဒာလောကေန ဣမံ ဩကာသလောကံ ပဘာသေတိ၊ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာဒိဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တော ဉာဏာလောကေန အတ္တသန္တာနပတိတံ ပရသန္တာနပတိတဉ္စ သင်္ခါရလောကံ ပဘာသေတိ ပကာသေတိ. တသ္မာ တုမှေဟိ အာနာပါနသတိဘာဝနာ ဘာဝေတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော.

ဣဒါနိ အတ္တာနံ နိဒဿနံ ကတွာ ဘာဝနာဘိယောဂဿ သဖလတံ ဒဿေန္တော ‘‘ဩဒါတံ ဝတ မေ စိတ္တ’’န္တိ တတိယံ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – နီဝရဏမလဝိဂမတော ဩဒါတံ သုဒ္ဓံ ဝတ မမ စိတ္တံ. ယထာ ပမာဏကရာ ရာဂါဒယော ပဟီနာ၊ အပ္ပမာဏဉ္စ နိဗ္ဗာနံ ပစ္စက္ခံ ကတံ အဟောသိ၊ တထာ ဘာဝိတတ္တာ အပ္ပမာဏံ သုဘာဝိတံ၊ တတော ဧဝ စတုသစ္စံ နိဗ္ဗိဒ္ဓံ ပဋိဝိဇ္ဈိတံ၊ သကလသံကိလေသပက္ခတော ပဂ္ဂဟိတဉ္စ ဟုတွာ ဒုက္ခာဒိကာ ပုဗ္ဗန္တာဒိကာ စ ဒိသာ ဩဘာသတေ တတ္ထ ဝိတိဏ္ဏကင်္ခတ္တာ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိဂတသမ္မောဟတ္တာ စ. တသ္မာ တုမှေဟိပိ ဧဝံ စိတ္တံ ဘာဝေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ.

ယထာ ဘာဝနာမယာ ပညာ စိတ္တမလဝိသောဓနာဒိနာ ပုရိသဿ ဗဟုပကာရာ၊ ဧဝံ ဣတရာပီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဇီဝတေ ဝါပိ သပ္ပညော’’တိ စတုတ္ထဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ပရိက္ခီဏဓနောပိ သပ္ပညဇာတိကော ဣတရီတရသန္တောသေန သန္တုဋ္ဌော အနဝဇ္ဇာယ ဇီဝိကာယ ဇီဝတိယေဝ. တဿ ဟိ ဇီဝိတံ ဇီဝိတံ နာမ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ပညာဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၇၃၊ ၂၄၆၊ သု. နိ. ၁၈၄). ဒုမ္မေဓပုဂ္ဂလော ပန ပညာယ အလာဘေန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ သမ္ပရာယိကဉ္စ အတ္ထံ ဝိရာဓေန္တော ဝိတ္တဝါပိ န ဇီဝတိ၊ ဂရဟာဒိပ္ပတ္တိယာ ဇီဝန္တော နာမ န တဿ ဟောတိ၊ အနုပါယညုတာယ ဝါ ယထာဓိဂတံ ဓနံ နာသေန္တော ဇီဝိတမ္ပိ သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိယေဝ၊ တသ္မာ ပါရိဟာရိယပညာပိ တုမှေဟိ အပ္ပမတ္တေဟိ သမ္ပာဒေတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော.

ဣဒါနိ ပညာယ အာနိသံသေ ဒဿေတုံ ‘‘ပညာ သုတဝိနိစ္ဆိနီ’’တိ ပဉ္စမံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ပညာ သုတဝိနိစ္ဆိနီတိ ပညာ နာမေသာ သုတဿ ဝိနိစ္ဆယိနီ၊ ယထာသုတေ သောတပထမာဂတေ အတ္ထေ ‘‘အယံ အကုသလော၊ အယံ ကုသလော၊ အယံ သာဝဇ္ဇော၊ အယံ အနဝဇ္ဇော’’တိအာဒိနာ ဝိနိစ္ဆယဇနနီ. ကိတ္တိသိလောကဝဒ္ဓနီတိ ကိတ္တိယာ သမ္မုခါ ပသံသာယ သိလောကဿ ပတ္ထဋယသဘာဝဿ ဝဒ္ဓနီ၊ ပညဝတောယေဝ ဟိ ကိတ္တိအာဒယော ဝိညူနံ ပါသံသဘာဝတော. ပညာသဟိတောတိ ပါရိဟာရိယပညာယ၊ ဝိပဿနာပညာယ စ ယုတ္တော. အပိ ဒုက္ခေသု သုခါနိ ဝိန္ဒတီတိ ဧကန္တဒုက္ခသဘာဝေသု ခန္ဓာယတနာဒီသု သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ယထာဘူတသဘာဝါဝဗောဓေန နိရာမိသာနိပိ သုခါနိ ပဋိလဘတိ.

ဣဒါနိ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ အနိစ္စတာပဋိသံယုတ္တံ ဓီရဘာဝါဝဟံ ဓမ္မံ ကထေန္တော ‘‘နာယံ အဇ္ဇတနော ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ သေသဂါထာ အဘာသိ. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယွာယံ သတ္တာနံ ဇာယနမီယနသဘာဝေါ၊ အယံ ဓမ္မော အဇ္ဇတနော အဓုနာဂတော န ဟောတိ၊ အဘိဏှပဝတ္တိကတာယ န အစ္ဆရိယော၊ အဗ္ဘုတပုဗ္ဗတာဘာဝတော နာပိ အဗ္ဘုတော. တသ္မာ ယတ္ထ ဇာယေထ မီယေထ၊ ယသ္မိံ လောကေ သတ္တော ဇာယေယျ၊ သော ဧကံသေန မီယေထ၊ တတ္ထ ကိံ ဝိယ? ကိံ နာမ အဗ္ဘုတံ သိယာ? သဘာဝိကတ္တာ မရဏဿ – န ဟိ ခဏိကမရဏဿ ကိဉ္စိ ကာရဏံ အတ္ထိ. ယတော အနန္တရဉှိ ဇာတဿ၊ ဇီဝိတာ မရဏံ ဓုဝံ ဇာတဿ ဇာတိသမနန္တရံ ဇီဝိတတော မရဏံ ဧကန္တိကံ ဥပ္ပန္နာနံ ခန္ဓာနံ ဧကံသေန ဘိဇ္ဇနတော. ယော ပနေတ္ထ ဇီဝတီတိ လောကဝေါဟာရော၊ သော တဒုပါဒါနဿ အနေကပစ္စယာယတ္တတာယ အနေကန္တိကော၊ ယသ္မာ ဧတဒေဝံ၊ တသ္မာ ဇာတာ မရန္တီဓ၊ ဧဝံဓမ္မာ ဟိ ပါဏိနောတိ အယံ သတ္တာနံ ပကတိ၊ ယဒိဒံ ဇာတာနံ မရဏန္တိ ဇာတိယာ မရဏာနုဗန္ဓနတံ အာဟ.

ဣဒါနိ ယသ္မာ တာသု ဘိက္ခုနီသု ကာစိ သောကဗန္ဓိတစိတ္တာပိ အတ္ထိ၊ တသ္မာ တာသံ သောကဝိနောဒနံ ကာတုံ ‘‘န ဟေတဒတ္ထာယာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ န ဟေတဒတ္ထာယ မတဿ ဟောတီတိ ယံ မတဿ ဇီဝိတတ္ထံ ဇီဝိတနိမိတ္တံ ပရပေါရိသာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ ရုဏ္ဏံ၊ ဧတံ တဿ မတဿ သတ္တဿ ဇီဝိတတ္ထံ တာဝ တိဋ္ဌတု၊ ကဿစိပိ အတ္ထာယ န ဟောတိ၊ ယေ ပန ရုဒန္တိ၊ တေသမ္ပိ မတမှိ မတပုဂ္ဂလနိမိတ္တံ ရုဏ္ဏံ၊ န ယသော န လောကျံ ယသာဝဟံ ဝိသုဒ္ဓါဝဟဉ္စ န ဟောတိ. န ဝဏ္ဏိတံ သမဏဗြာဟ္မဏေဟီတိ ဝိညုပ္ပသဋ္ဌမ္ပိ န ဟောတိ၊ အထ ခေါ ဝိညုဂရဟိတမေဝါတိ အတ္ထော.

န ကေဝလမေတေဝ ယေ ရုဒတော အာဒီနဝါ၊ အထ ခေါ ဣမေပီတိ ဒဿေန္တော ‘‘စက္ခုံ သရီရံ ဥပဟန္တီ’’တိ ဂါထံ ဝတွာ တတော ပရံ သောကာဒိအနတ္ထပဋိဗာဟနတ္ထံ ကလျာဏမိတ္တပယိရုပါသနာယံ တာ နိယောဇေန္တော ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိနာ ဩသာနဂါထမာဟ. တတ္ထ တသ္မာတိ ယသ္မာ ရုဏ္ဏံ ရုဒန္တဿ ပုဂ္ဂလဿ စက္ခုံ သရီရဉ္စ ဥပဟန္တိ ဝိဗာဓတိ၊ တေန ရုဏ္ဏေန ဝဏ္ဏော ဗလံ မတိ စ နိဟီယတိ ပရိဟာယတိ၊ တဿ ရုဒန္တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဒိသာ သပတ္တာ အာနန္ဒိနော ပမောဒဝန္တော ပီတိဝန္တော ဘဝန္တိ. ဟိတေသိနော မိတ္တာ ဒုက္ခီ ဒုက္ခိတာ ဘဝန္တိ တသ္မာ ဓမ္မောဇပညာယ သမန္နာဂတတ္တာ မေဓာဝိနော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအတ္ထသန္နိဿိတဿ ဗာဟုသစ္စဿ ပါရိပူရိယာ ဗဟုဿုတေ၊ အတ္တနော ကုလေ ဝသန္တေ ဣစ္ဆေယျ ပါဋိကင်္ခေယျ ကုလူပကေ ကရေယျ. ယေသန္တိ ယေသံ မေဓာဝီနံ ဗဟုဿုတာနံ ပဏ္ဍိတာနံ ပညာဝိဘဝေန ပညာဗလေန ယထာ မဟောဃဿ ပုဏ္ဏံ နဒိံ နာဝါယ တရန္တိ၊ ဧဝံ ကုလပုတ္တာ အတ္တနော အတ္ထကိစ္စံ တရန္တိ ပါရံ ပါပုဏန္တိ. တေ ဣစ္ဆေယျ ကုလေ ဝသန္တေတိ ယောဇနာ.

ဧဝံ ထေရော တာသံ ဘိက္ခုနီနံ ဓမ္မံ ကထေတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. တာ ထေရဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ သောကံ ဝိနောဒေတွာ ယောနိသော ပဋိပဇ္ဇန္တိယော သဒတ္ထံ ပရိပူရေသုံ.

မဟာကပ္ပိနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.