၁၀. ဒသကနိပါတော

၁. ကာဠုဒါယိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဒသကနိပါတေ အင်္ဂါရိနောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ကာဠုဒါယိတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿ ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ကုလပ္ပသာဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တဇ္ဇံ အဘိနီဟာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ.

သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဗောဓိသတ္တဿ မာတုကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံယေဝ အမစ္စဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ဧကဒိဝသံယေဝ ဇာတောတိ တံဒိဝသံယေဝ နံ ဒုကူလစုမ္ဗဋေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဥပဋ္ဌာနံ နယိံသု. ဗောဓိသတ္တေန ဟိ သဒ္ဓိံ ဗောဓိရုက္ခော၊ ရာဟုလမာတာ၊ စတ္တာရော နိဓီ၊ အာရောဟနိယဟတ္ထီ၊ အဿကဏ္ဍကော၊ ဆန္နော ကာဠုဒါယီတိ ဣမေ သတ္တ ဧကဒိဝသံယေဝ ဇာတတ္တာ သဟဇာတာ နာမ အဟေသုံ. အထဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ သကလနဂရဿ ဥဒဂ္ဂစိတ္တဒိဝသေ ဇာတတ္တာ ဥဒါယီတွေဝ နာမံ အကံသု၊ ထောကံ ကာဠဓာတုကတ္တာ ပန ကာဠုဒါယီတိ ပညာယိတ္ထ. သော ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ကုမာရကီဠံ ကီဠန္တော ဝုဒ္ဓိံ အဂမာသိ.

အပရဘာဂေ လောကနာထေ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ အနုက္ကမေန သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပုရိသသဟဿပရိဝါရံ ဧကံ အမစ္စံ ‘‘ပုတ္တံ မေ ဣဓာနေဟီ’’တိ ပေသေသိ. သော ဓမ္မဒေသနာဝေလာယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုတွာ သပရိသော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထ နေ သတ္ထာ ‘‘ဧထ၊ ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေတိ. သဗ္ဗေ တင်္ခဏံယေဝ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ အဟေသုံ. အရဟတ္တံ ပတ္တတော ပဋ္ဌာယ ပန အရိယာ မဇ္ဈတ္တာဝ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ရညာ ပဟိတသာသနံ ဒသဗလဿ န ကထေသိ. ရာဇာ ‘‘နေဝ ဂတဗလကောဋ္ဌကော အာဂစ္ဆတိ၊ န သာသနံ သုယျတီ’’တိ အပရမ္ပိ အမစ္စံ ပုရိသသဟဿေန ပေသေသိ. တသ္မိမ္ပိ တထာ ပဋိပန္နေ အပရန္တိ ဧဝံ နဝဟိ အမစ္စေဟိ သဒ္ဓိံ နဝ ပုရိသသဟဿာနိ ပေသေသိ သဗ္ဗေ အရဟတ္တံ ပတွာ တုဏှီ အဟေသုံ.

အထ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ဧတ္တကာ ဇနာ မယိ သိနေဟာဘာဝေန ဒသဗလဿ ဣဓာဂမနတ္ထာယ န ကိဉ္စိ ကထယိံသု၊ အယံ ခေါ ပန ဥဒါယီ ဒသဗလေန သမဝယော သဟပံသုကီဠိကော၊ မယိ စ သိနေဟဝါ၊ ဣမံ ပေသေဿာမီ’’တိ တံ ပက္ကောသာပေတွာ၊ ‘‘တာတ၊ တွံ ပုရိသသဟဿပရိဝါရော ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ဒသဗလံ အာနေဟီ’’တိ ဝတွာ ပေသေသိ. သော ပန ဂစ္ဆန္တော ‘‘သစာဟံ၊ ဒေဝ၊ ပဗ္ဗဇိတုံ လဘိဿာမိ၊ ဧဝါဟံ ဘဂဝန္တံ ဣဓာနေဿာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ကတွာ မမ ပုတ္တံ ဒဿေဟီ’’တိ ဝုတ္တော ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာဝေလာယ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုတွာ သပရိဝါရော အရဟတ္တံ ပတွာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေ ပတိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၄.၄၈-၆၃) –

‘‘ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿ၊ လောကဇေဋ္ဌဿ တာဒိနော၊

အဒ္ဓါနံ ပဋိပန္နဿ၊ စရတော စာရိကံ တဒါ.

‘‘သုဖုလ္လံ ပဒုမံ ဂယှ၊ ဥပ္ပလံ မလ္လိကဉ္စဟံ၊

ပရမန္နံ ဂဟေတွာန၊ အဒါသိံ သတ္ထုနော အဟံ.

‘‘ပရိဘုဉ္ဇိ မဟာဝီရော၊ ပရမန္နံ သုဘောဇနံ၊

တဉ္စ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာန၊ ဇနဿ သမ္ပဒဿယိ.

‘‘ဣဋ္ဌံ ကန္တံ ပိယံ လောကေ၊ ဇလဇံ ပုပ္ဖမုတ္တမံ၊

သုဒုက္ကရံ ကတံ တေန၊ ယော မေ ပုပ္ဖံ အဒါသိဒံ.

‘‘ယော ပုပ္ဖမဘိရောပေသိ၊ ပရမန္နဉ္စဒါသိ မေ၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ၊ သုဏာထ မမ ဘာသတော.

‘‘ဒသ အဋ္ဌ စက္ခတ္တုံ သော၊ ဒေဝရဇ္ဇံ ကရိဿတိ၊

ဥပ္ပလံ ပဒုမဉ္စာပိ၊ မလ္လိကဉ္စ တဒုတ္တရိ.

‘‘အဿ ပုညဝိပါကေန၊ ဒိဗ္ဗဂန္ဓသမာယုတံ၊

အာကာသေ ဆဒနံ ကတွာ၊ ဓာရယိဿတိ တာဝဒေ.

‘‘ပဉ္စဝီသတိက္ခတ္တုဉ္စ၊ စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ၊

ပထဗျာ ရဇ္ဇံ ပဉ္စသတံ၊ ဝသုဓံ အာဝသိဿတိ.

‘‘ကပ္ပသတသဟဿမှိ၊ ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန၊ သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

‘‘သကကမ္မာဘိရဒ္ဓေါ သော၊ သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

သကျာနံ နန္ဒိဇနနော၊ ဉာတိဗန္ဓု ဘဝိဿတိ.

‘‘သော ပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇိတွာန၊ သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ၊ နိဗ္ဗာယိဿတိနာသဝေါ.

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒမနုပ္ပတ္တံ၊ ကတကိစ္စမနာသဝံ၊

ဂေါတမော လောကဗန္ဓု တံ၊ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေဿတိ.

‘‘ပဓာနပဟိတတ္တော သော၊ ဥပသန္တော နိရူပဓိ၊

ဥဒါယီ နာမ နာမေန၊ ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော.

‘‘ရာဂေါ ဒေါသော စ မောဟော စ၊ မာနော မက္ခော စ ဓံသိတော၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ၊ ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ.

‘‘တောသယိဉ္စာပိ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ အာတာပီ နိပကော အဟံ၊

ပသာဒိတော စ သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ.

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ‘‘န တာဝါယံ ဒသဗလဿ ကုလနဂရံ ဂန္တုံ ကာလော၊ ဝသန္တေ ပန ဥပဂတေ ပုပ္ဖိတေသု ဝနသဏ္ဍေသု ဟရိတတိဏသဉ္ဆန္နာယ ဘူမိယာ ဂမနကာလော ဘဝိဿတီ’’တိ ကာလံ ပဋိမာနေန္တော ဝသန္တေ သမ္ပတ္တေ သတ္ထု ကုလနဂရံ ဂန္တုံ ဂမနမဂ္ဂဝဏ္ဏံ သံဝဏ္ဏေန္တော –

၅၂၇. ‘‘အင်္ဂါရိနော ဒါနိ ဒုမာ ဘဒန္တေ၊ ဖလေသိနော ဆဒနံ ဝိပ္ပဟာယ၊

တေ အစ္စိမန္တောဝ ပဘာသယန္တိ၊ သမယော မဟာဝီရ ဘာဂီရသာနံ.

၅၂၈. ‘‘ဒုမာနိ ဖုလ္လာနိ မနောရမာနိ၊ သမန္တတော သဗ္ဗဒိသာ ပဝန္တိ၊

ပတ္တံ ပဟာယ ဖလမာသသာနာ၊ ကာလော ဣတော ပက္ကမနာယ ဝီရ.

၅၂၉. ‘‘နေဝါတိသီတံ န ပနာတိဥဏှံ၊ သုခါ ဥတု အဒ္ဓနိယာ ဘဒန္တေ၊

ပဿန္တု တံ သာကိယာ ကောဠိယာ စ၊ ပစ္ဆာမုခံ ရောဟိနိယံ တရန္တံ.

၅၃၀. ‘‘အာသာယ ကသတေ ခေတ္တံ၊ ဗီဇံ အာသာယ ဝပ္ပတိ၊

အာသာယ ဝါဏိဇာ ယန္တိ၊ သမုဒ္ဒံ ဓနဟာရကာ၊

ယာယ အာသာယ တိဋ္ဌာမိ၊ သာ မေ အာသာ သမိဇ္ဈတု.

၅၃၁. ‘‘ပုနပ္ပုနဉ္စေဝ ဝပန္တိ ဗီဇံ၊ ပုနပ္ပုနံ ဝဿတိ ဒေဝရာဇာ၊

ပုနပ္ပုနံ ခေတ္တံ ကသန္တိ ကဿကာ၊ ပုနပ္ပုနံ ဓညမုပေတိ ရဋ္ဌံ.

၅၃၂. ‘‘ပုနပ္ပုနံ ယာစနကာ စရန္တိ၊ ပုနပ္ပုနံ ဒါနပတီ ဒဒန္တိ၊

ပုနပ္ပုနံ ဒါနပတီ ဒဒိတွာ၊ ပုနပ္ပုနံ သဂ္ဂမုပေန္တိ ဌာနံ.

၅၃၃. ‘‘ဝီရော ဟဝေ သတ္တယုဂံ ပုနေတိ၊ ယသ္မိံ ကုလေ ဇာယတိ ဘူရိပညော၊

မညာမဟံ သက္ကတိ ဒေဝဒေဝေါ၊ တယာ ဟိ ဇာတော မုနိ သစ္စနာမော.

၅၃၄. ‘‘သုဒ္ဓေါဒနော နာမ ပိတာ မဟေသိနော၊ ဗုဒ္ဓဿ မာတာ ပန မာယနာမာ၊

ယာ ဗောဓိသတ္တံ ပရိဟရိယ ကုစ္ဆိနာ၊ ကာယဿ ဘေဒါ တိဒိဝမှိ မောဒတိ.

၅၃၅. ‘‘သာ ဂေါတမီ ကာလကတာ ဣတော စုတာ၊ ဒိဗ္ဗေဟိ ကာမေဟိ သမင်္ဂိဘူတာ၊

သာ မောဒတိ ကာမဂုဏေဟိ ပဉ္စဟိ၊ ပရိဝါရိတာ ဒေဝဂဏေဟိ တေဟိ.

၅၃၆. ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တောမှိ အသယှသာဟိနော၊ အင်္ဂီရသဿပ္ပဋိမဿ တာဒိနော၊

ပိတုပိတာ မယှံ တုဝံသိ သက္က၊ ဓမ္မေန မေ ဂေါတမ အယျကောသီ’’တိ. –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ အင်္ဂါရိနောတိ အင်္ဂါရာနိ ဝိယာတိ အင်္ဂါရာနိ၊ ရတ္တပဝါဠဝဏ္ဏာနိ ရုက္ခာနံ ပုပ္ဖပလ္လဝါနိ၊ တာနိ ဧတေသံ သန္တီတိ အင်္ဂါရိနော၊ အတိလောဟိတကုသုမကိသလယေဟိ အင်္ဂါရဝုဋ္ဌိသံပရိကိဏ္ဏာ ဝိယာတိ အတ္ထော. ဣဒါနီတိ ဣမသ္မိံ ကာလေ. ဒုမာတိ ရုက္ခာ. ဘဒန္တေတိ၊ ဘဒ္ဒံ အန္တေ ဧတဿာတိ ဘဒန္တေတိ ဧကဿ ဒကာရဿ လောပံ ကတွာ ဝုစ္စတိ၊ ဂုဏဝိသေသယုတ္တော၊ ဂုဏဝိသေသယုတ္တာနဉ္စ အဂ္ဂဘူတော သတ္ထာ. တသ္မာ ဘဒန္တေတိ သတ္ထု အာလပနံ. ပစ္စတ္တဝစနဉ္စေတံ ဧကာရန္တံ ‘‘သုကဋေ ပဋိကမ္မေ သုခေ ဒုက္ခေပိ စေ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ဣဓ ပန သမ္ဗောဓနတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဘဒန္တေတိ အာလပန’’န္တိ. ‘‘ဘဒ္ဒသဒ္ဒသမာနတ္ထံ ပဒန္တရမေက’’န္တိ ကေစိ. ဖလာနိ ဧသန္တီတိ ဖလေသိနော. အစေတနေပိ ဟိ သစေတနကိရိယမာရောပေတွာ ဝေါဟရန္တိ၊ ယထာ ကုလံ ပတိတုကာမန္တိ၊ ဖလာနိ ဂဟေတုမာရဒ္ဓါ သမ္ပတ္တိဖလဂဟဏကာလာတိ အတ္ထော. ဆဒနံ ဝိပ္ပဟာယာတိ ပုရာဏပဏ္ဏာနိ ပဇဟိတွာ သမ္ပန္နပဏ္ဍုပလာသာတိ အတ္ထော. တေတိ ဒုမာ. အစ္စိမန္တောဝ ပဘာသယန္တီတိ ဒီပသိခါဝန္တော ဝိယ ဇလိတအဂ္ဂီ ဝိယ ဝါ ဩဘာသယန္တိ သဗ္ဗာ ဒိသာတိ အဓိပ္ပါယော. သမယောတိ ကာလော၊ ‘‘အနုဂ္ဂဟာယာ’’တိ ဝစနသေသော. မဟာဝီရာတိ မဟာဝိက္ကန္တ. ဘာဂီ ရသာနန္တိ အတ္ထရသာဒီနံ ဘာဂီ. ဝုတ္တဉှေတံ ဓမ္မသေနာပတိနာ – ‘‘ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အတ္ထရသဿ ဓမ္မရသဿာ’’တိအာဒိ (စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂). မဟာဝီရ၊ ဘာဂီတိ စ ဣဒမ္ပိ ဒွယံ သမ္ဗောဓနဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဘာဂီရထာနန္တိ ပန ပါဌေ ဘဂီရထော နာမ အာဒိရာဇာ. တဗ္ဗံသဇာတတာယ သာကိယာ ဘာဂီရထာ၊ တေသံ ဘာဂီရထာနံ ဥပကာရတ္ထန္တိ အဓိပ္ပါယော.

ဒုမာနီတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ၊ ဒုမာ ရုက္ခာတိ အတ္ထော. သမန္တတော သဗ္ဗဒိသာ ပဝန္တီတိ၊ သမန္တတော သဗ္ဗဘာဂတော သဗ္ဗဒိသာသု စ ဖုလ္လာနိ၊ တထာ ဖုလ္လတ္တာ ဧဝ သဗ္ဗဒိသာ ပဝန္တိ ဂန္ဓံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ. အာသမာနာတိ အာသီသန္တာ ဂဟိတုကာမာ. ဧဝံ ရုက္ခသောဘာယ ဂမနမဂ္ဂဿ ရာမဏေယျတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ‘‘နေဝါတိသီတ’’န္တိအာဒိနာ ဥတုသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. သုခါတိ နာတိသီတနာတိဥဏှဘာဝေနေဝ သုခါ ဣဋ္ဌာ. ဥတု အဒ္ဓနိယာတိ အဒ္ဓါနဂမနယောဂ္ဂါ ဥတု. ပဿန္တု တံ သာကိယာ ကောဠိယာ စ၊ ပစ္ဆာမုခံ ရောဟိနိယံ တရန္တန္တိ ရောဟိနီ နာမ နဒီ သာကိယကောဠိယဇနပဒါနံ အန္တရေ ဥတ္တရဒိသတော ဒက္ခိဏမုခါ သန္ဒတိ၊ ရာဇဂဟံ စဿာ ပုရတ္ထိမဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ၊ တသ္မာ ရာဇဂဟတော ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တုံ တံ နဒိံ တရန္တာ ပစ္ဆာမုခါ ဟုတွာ တရန္တိ. တေနာဟ ‘‘ပဿန္တု တံ။ပေ။ တရန္တ’’န္တိ. ‘‘ဘဂဝန္တံ ပစ္ဆာမုခံ ရောဟိနိံ နာမ နဒိံ အတိက္ကမန္တံ သာကိယကောဠိယဇနပဒဝါသိနော ပဿန္တူ’’တိ ကပိလဝတ္ထုဂမနာယ ဘဂဝန္တံ အာယာစန္တော ဥဿာဟေတိ.

ဣဒါနိ အတ္တနော ပတ္ထနံ ဥပမာဟိ ပကာသေန္တော ‘‘အာသာယ ကသတေ’’တိ ဂါထမာဟ. အာသာယ ကသတေ ခေတ္တန္တိ ကဿကော ကသန္တော ခေတ္တံ ဖလာသာယ ကသတိ. ဗီဇံ အာသာယ ဝပ္ပတီတိ ကသိတွာ စ ဝပန္တေန ဖလာသာယ ဧဝ ဗီဇံ ဝပ္ပတိ နိက္ခိပီယတိ. အာသာယ ဝါဏိဇာ ယန္တီတိ ဓနဟာရကာ ဝါဏိဇာ ဓနာသာယ သမုဒ္ဒံ တရိတုံ ဒေသံ ဥပဂန္တုံ သမုဒ္ဒံ နာဝါယ ယန္တိ ဂစ္ဆန္တိ. ယာယ အာသာယ တိဋ္ဌာမီတိ ဧဝံ အဟမ္ပိ ယာယ အာသာယ ပတ္ထနာယ ဘဂဝါ တုမှာကံ ကပိလပုရဂမနပတ္ထနာယ ဣဓ တိဋ္ဌာမိ. သာ မေ အာသာ သမိဇ္ဈတု၊ တုမှေဟိ ‘‘ကပိလဝတ္ထု ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒတိ၊ အာသာယ သဒိသတာယ စေတ္ထ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒံ အာသာတိ အာဟ.

ဂမနမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာဒိနာ အနေကဝါရံ ယာစနာယ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ပုနပ္ပုန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – သကိံ ဝုတ္တမတ္တေန ဝပ္ပေ အသမ္ပဇ္ဇမာနေ ကဿကာ ပုနပ္ပုနံ ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ ဗီဇံ ဝပန္တိ. ပဇ္ဇုန္နော ဒေဝရာဇာပိ ဧကဝါရမေဝ အဝဿိတွာ ပုနပ္ပုနံ ကာလေန ကာလံ ဝဿတိ. ကဿကာပိ ဧကဝါရမေဝ အကသိတွာ သဿသမ္ပတ္တိအတ္ထံ ပံသုံ ကဒ္ဒမံ ဝါ မုဒုံ ကာတုံ ခေတ္တံ ပုနပ္ပုနံ ကသန္တိ. ဧကဝါရမေဝ ဓညံ သင်္ဂဟံ ကတွာ ‘‘အလမေတ္တာဝတာ’’တိ အပရိတုဿနတော ကောဋ္ဌာဂါရာဒီသု ပဋိသာမနဝသေန မနုဿေဟိ ဥပနီယမာနံ ပုနပ္ပုနံ သာလိအာဒိဓညံ ရဋ္ဌံ ဥပေတိ ဥပဂစ္ဆတိ.

ယာစနကာပိ ယာစန္တာ ပုနပ္ပုနံ ကုလာနိ စရန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ၊ န ဧကဝါရမေဝ၊ ယာစိတာ ပန တေသံ ပုနပ္ပုနံ ဒါနပတီ ဒဒန္တိ၊ န သကိံယေဝ. တထာ ပန ဒေယျဓမ္မံ ပုနပ္ပုနံ ဒါနပတီ ဒဒိတွာ ဒါနမယံ ပုညံ ဥပစိနိတွာ ပုနပ္ပုနံ အပရာပရံ သဂ္ဂမုပေန္တိ ဌာနံ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဒေဝလောကံ ဥပဂစ္ဆန္တိ. တသ္မာ အဟမ္ပိ ပုနပ္ပုနံ ယာစာမိ ဘဂဝါ မယှံ မနောရထံ မတ္ထကံ ပါပေဟီတိ အဓိပ္ပါယော.

ဣဒါနိ ယဒတ္ထံ သတ္ထာရံ ကပိလဝတ္ထုဂမနံ ယာစတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝီရော ဟဝေ’’တိဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ဝီရော ဝီရိယဝါ မဟာဝိက္ကန္တော ဘူရိပညော မဟာပညော ပုရိသော ယသ္မိံ ကုလေ ဇာယတိ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ တတ္ထ ဟဝေ ဧကံသေန သတ္တယုဂံ သတ္တပုရိသယုဂံ ယာဝသတ္တမံ ပိတာမဟယုဂံ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ပုနေတိ သောဓေတီတိ လောကဝါဒေါ အတိဝါဒေါ အညေသု. ဘဂဝါ ပန သဗ္ဗေသံ ဒေဝါနံ ဥတ္တမဒေဝတာယ ဒေဝဒေဝေါ ပါပနိဝါရဏေန ကလျာဏပတိဋ္ဌာပနေန တတော ပရမ္ပိ သောဓေတုံ သက္ကတိ သက္ကောတီတိ မညာမိ အဟံ. ကသ္မာ? တယာ ဟိ ဇာတော မုနိ သစ္စနာမော ယသ္မာ တယာ သတ္ထာရာ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော မုနိဘာဝေါ၊ မုနိ ဝါ သမာနော အတ္တဟိတပရဟိတာနံ ဣဓလောကပရလောကာနဉ္စ မုနနဋ္ဌေန ‘‘မုနီ’’တိ အဝိတထနာမော၊ မောနဝါ ဝါ မုနိ၊ ‘‘သမဏော ပဗ္ဗဇိတော ဣသီ’’တိ အဝိတထနာမော တယာ ဇာတော. တသ္မာ သတ္တာနံ ဧကန္တဟိတပဋိလာဘဟေတုဘာဝတော ဘဂဝါ တဝ တတ္ထ ဂမနံ ယာစာမာတိ အတ္ထော.

ဣဒါနိ ‘‘သတ္တယုဂ’’န္တိ ဝုတ္တေ ပိတုယုဂံ ဒဿေတုံ ‘‘သုဒ္ဓေါဒနော နာမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သုဒ္ဓံ ဩဒနံ ဇီဝနံ ဧတဿာတိ သုဒ္ဓေါဒနော. ဗုဒ္ဓပိတာ ဟိ ဧကံသတော သုဝိသုဒ္ဓကာယဝစီမနောသမာစာရော သုဝိသုဒ္ဓါဇီဝေါ ဟောတိ တထာ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နတ္တာ. မာယနာမာတိ ကုလရူပသီလာစာရာဒိသမ္ပတ္တိယာ ဉာတိမိတ္တာဒီဟိ ‘‘မာ ယာဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဂုဏတာယ ‘‘မာယာ’’တိ လဒ္ဓနာမာ. ပရိဟရိယာတိ ဓာရေတွာ. ကာယဿ ဘေဒါတိ သဒေဝကဿ လောကဿ စေတိယသဒိသဿ အတ္တနော ကာယဿ ဝိနာသတော ဥဒ္ဓံ. တိဒိဝမှီတိ တုသိတဒေဝလောကေ.

သာတိ မာယာဒေဝီ. ဂေါတမီတိ ဂေါတ္တေန တံ ကိတ္တေတိ. ဒိဗ္ဗေဟိ ကာမေဟီတိ၊ တုသိတဘဝနပရိယာပန္နေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ ဝတ္ထုကာမေဟိ. သမင်္ဂိဘူတာတိ သမန္နာဂတာ. ကာမဂုဏေဟီတိ ကာမကောဋ္ဌာသေဟိ၊ ‘‘ကာမေဟီ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ကာမဂုဏေဟီ’’တိ ဝစနေန အနေကဘာဂေဟိ ဝတ္ထုကာမေဟိ ပရိစာရိယတီတိ ဒီပေတိ. တေဟီတိ ယသ္မိံ ဒေဝနိကာယေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ တေဟိ တုသိတဒေဝဂဏေဟိ၊ တေဟိ ဝါ ကာမဂုဏေဟိ. ‘‘သမင်္ဂိဘူတာ ပရိဝါရိတာ’’တိ စ ဣတ္ထိလိင်္ဂနိဒ္ဒေသော ပုရိမတ္တဘာဝသိဒ္ဓံ ဣတ္ထိဘာဝံ၊ ဒေဝတာဘာဝံ ဝါ သန္ဓာယ ကတော၊ ဒေဝူပပတ္တိ ပန ပုရိသဘာဝေနေဝ ဇာတာ.

ဧဝံ ထေရေန ယာစိတော ဘဂဝါ တတ္ထ ဂမနေ ဗဟူနံ ဝိသေသာဓိဂမံ ဒိသွာ ဝီသတိသဟဿ ခီဏာသဝပရိဝုတော ရာဇဂဟတော အတုရိတစာရိကာဝသေန ကပိလဝတ္ထုဂါမိမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. ထေရော ဣဒ္ဓိယာ ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တွာ ရညော ပုရတော အာကာသေ ဌိတော အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ဝေသံ ဒိသွာ ရညာ ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ ပုစ္ဆိတော၊ ‘‘သစေ အမစ္စပုတ္တံ တယာ ဘဂဝတော သန္တိကံ ပေသိတံ မံ န ဇာနာသိ၊ ဧဝံ ပန ဇာနာဟီ’’တိ ဒဿေန္တော –

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တောမှိ အသယှသာဟိနော၊ အင်္ဂီရသဿပ္ပဋိမဿ တာဒိနော၊

ပိတုပိတာ မယှံ တုဝံသိ သက္က၊ ဓမ္မေန မေ ဂေါတမ အယျကောသီ’’တိ. –

ဩသာနဂါထမာဟ.

တတ္ထ ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တောမှီတိ၊ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ ဥရေ ဇာတတာယ ဩရသပုတ္တော အမှိ. အသယှသာဟိနောတိ၊ အဘိသမ္ဗောဓိတော ပုဗ္ဗေ ဌပေတွာ မဟာဗောဓိသတ္တံ အညေဟိ သဟိတုံ ဝဟိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ အသယှဿ သကလဿ ဗောဓိသမ္ဘာရဿ မဟာကာရုဏိကာဓိကာရဿ စ သဟနတော ဝဟနတော၊ တတော ပရမ္ပိ အညေဟိ သဟိတုံ အဘိဘဝိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ အသယှာနံ ပဉ္စန္နံ မာရာနံ သဟနတော အဘိဘဝနတော၊ အာသယာနုသယစရိတာဓိမုတ္တိအာဒိဝိဘာဂါဝဗောဓနေန ယထာရဟံ ဝေနေယျာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ အနုသာသနီသင်္ခါတဿ အညေဟိ အသယှဿ ဗုဒ္ဓကိစ္စဿ စ သဟနတော၊ တတ္ထ ဝါ သာဓုကာရီဘာဝတော အသယှသာဟိနော. အင်္ဂီရသဿာတိ အင်္ဂီကတသီလာဒိသမ္ပတ္တိကဿ. ‘‘အင်္ဂမင်္ဂေဟိ နိစ္ဆရဏကဩဘာသဿာ’’တိ အပရေ. ကေစိ ပန ‘‘အင်္ဂီရသော၊ သိဒ္ဓတ္ထောတိ ဒွေ နာမာနိ ပိတရာယေဝ ဂဟိတာနီ’’တိ ဝဒန္တိ. အပ္ပဋိမဿာတိ အနူပမဿ. ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တိယာ တာဒိနော. ပိတုပိတာ မယှံ တုဝံသီတိ အရိယဇာတိဝသေန မယှံ ပိတု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ လောကဝေါဟာရေန တွံ ပိတာ အသိ. သက္ကာတိ ဇာတိဝသေန ရာဇာနံ အာလပတိ. ဓမ္မေနာတိ သဘာဝေန အရိယဇာတိ လောကိယဇာတီတိ ဒွိန္နံ ဇာတီနံ သဘာဝသမောဓာနေန ဂေါတမာတိ ရာဇာနံ ဂေါတ္တေန အာလပတိ. အယျကောသီတိ ပိတာမဟော အသိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တောမှီ’’တိအာဒိံ ဝဒန္တော ထေရော အညံ ဗျာကာသိ.

ဧဝံ ပန အတ္တာနံ ဇာနာပေတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌေန ရညာ မဟာရဟေ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ အတ္တနော ပဋိယာဒိတဿ နာနဂ္ဂရသဿ ဘောဇနဿ ပတ္တံ ပူရေတွာ ဒိန္နေ ဂမနာကာရံ ဒဿေတိ. ‘‘ကသ္မာ ဂန္တုကာမတ္ထ၊ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ စ ဝုတ္တေ၊ ‘‘သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇိဿာမီ’’တိ. ‘‘ကဟံ ပန သတ္ထာ’’တိ? ‘‘ဝီသတိသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရော တုမှာကံ ဒဿနတ္ထာယ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော’’တိ. ‘‘တုမှေ ဣမံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ယာဝ မမ ပုတ္တော ဣမံ နဂရံ သမ္ပာပုဏာတိ၊ တာဝဿ ဣတောဝ ပိဏ္ဍပါတံ ဟရထာ’’တိ. ထေရော ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ရညော ပရိသာယ စ ဓမ္မံ ကထေတွာ သတ္ထု အာဂမနတော ပုရေတရမေဝ သကလံ ရာဇနိဝေသနံ ရတနတ္တယေ အဘိပ္ပသန္နံ ကရောန္တော သဗ္ဗေသံ ပဿန္တာနံယေဝ သတ္ထု အာဟရိတဗ္ဗဘတ္တပုဏ္ဏံ ပတ္တံ အာကာသေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သယမ္ပိ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဥပနေတွာ သတ္ထု ဟတ္ထေ ဌပေသိ. သတ္ထာ တံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိ. ဧဝံ သဋ္ဌိယောဇနံ မဂ္ဂံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ယောဇနံ ဂစ္ဆန္တဿ သတ္ထု ရာဇဂေဟတောဝ ဘတ္တံ အာဟရိတွာ အဒါသိ. အထ နံ ဘဂဝါ ‘‘မယှံ ပိတု မဟာရာဇဿ သကလနိဝေသနံ ပသာဒေသီ’’တိ ကုလပ္ပသာဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ကာဠုဒါယိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဧကဝိဟာရိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပုရတော ပစ္ဆတော ဝါတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဧကဝိဟာရိယတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ကဿပဒသဗလဿ ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဝိဝေကဝါသံ ဝသိ.

သော တေန ပုညကမ္မေန ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဓမ္မာသောကရညော ကနိဋ္ဌဘာတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. အသောကမဟာရာဇာ ကိရ သတ္ထု ပရိနိဗ္ဗာနတော ဒွိန္နံ ဝဿသတာနံ ဥပရိ အဋ္ဌာရသမေ ဝဿေ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဧကရဇ္ဇာဘိသေကံ ပတွာ အတ္တနော ကနိဋ္ဌံ တိဿကုမာရံ ဩပရဇ္ဇေ ဌပေတွာ ဧကေန ဥပါယေန တံ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နံ အကာသိ. သော ဧကဒိဝသံ မိဂဝံ ဂတော အရညေ ယောနကမဟာဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရံ ဟတ္ထိနာဂေန သာလသာခံ ဂဟေတွာ ဗီဇိယမာနံ နိသိန္နံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတပသာဒေါ ‘‘အဟော ဝတာဟမ္ပိ အယံ မဟာထေရော ဝိယ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညေ ဝိဟရေယျ’’န္တိ စိန္တေသိ. ထေရော တဿ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ တဿ ပဿန္တဿေဝ အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အသောကာရာမေ ပေါက္ခရဏိယာ အဘိဇ္ဇမာနေ ဥဒကေ ဌတွာ စီဝရဉ္စ ဥတ္တရာသင်္ဂဉ္စ အာကာသေ ဩလဂ္ဂေတွာ နှာယိတုံ အာရဘိ. ကုမာရော ထေရဿ အာနုဘာဝံ ဒိသွာ အဘိပ္ပသန္နော အရညတော နိဝတ္တိတွာ ရာဇဂေဟံ ဂန္တွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ တံ အနေကပ္ပကာရံ ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာဓိပ္ပါယံ နိဝတ္တေတုံ နာသက္ခိ. သော ဥပါသကော ဟုတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာသုခံ ပတ္ထေန္တော –

၅၃၇. ‘‘ပုရတော ပစ္ဆတော ဝါပိ၊ အပရော စေ န ဝိဇ္ဇတိ၊

အတီဝ ဖာသု ဘဝတိ၊ ဧကဿ ဝသတော ဝနေ.

၅၃၈. ‘‘ဟန္ဒ ဧကော ဂမိဿာမိ၊ အရညံ ဗုဒ္ဓဝဏ္ဏိတံ၊

ဖာသု ဧကဝိဟာရိဿ၊ ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော.

၅၃၉. ‘‘ယောဂီ-ပီတိကရံ ရမ္မံ၊ မတ္တကုဉ္ဇရသေဝိတံ၊

ဧကော အတ္ထဝသီ ခိပ္ပံ၊ ပဝိသိဿာမိ ကာနနံ.

၅၄၀. ‘‘သုပုပ္ဖိတေ သီတဝနေ၊ သီတလေ ဂိရိကန္ဒရေ၊

ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတွာ၊ စင်္ကမိဿာမိ ဧကကော.

၅၄၁. ‘‘ဧကာကိယော အဒုတိယော၊ ရမဏီယေ မဟာဝနေ၊

ကဒါဟံ ဝိဟရိဿာမိ၊ ကတကိစ္စော အနာသဝေါ.

၅၄၂. ‘‘ဧဝံ မေ ကတ္တုကာမဿ၊ အဓိပ္ပါယော သမိဇ္ဈတု၊

သာဓယိဿာမဟံယေဝ၊ နာညော အညဿ ကာရကော’’တိ. –

ဣမာ ဆ ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ ပုရတော ပစ္ဆတော ဝါတိ အတ္တနော ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ၊ ဝါ-သဒ္ဒဿ ဝိကပ္ပတ္ထတ္တာ ပဿတော ဝါ အပရော အညော ဇနော န ဝိဇ္ဇတိ စေ၊ အတီဝ အတိဝိယ ဖာသု စိတ္တသုခံ ဘဝတိ. ဧကဝိဟာရီဘာဝေန ဧကဿ အသဟာယဿ. ဝနေ ဝသတောတိ စိရပရိစိတေန ဝိဝေကဇ္ဈာသယေန အာကဍ္ဎိယမာနဟဒယော သော ရတ္တိန္ဒိဝံ မဟာဇနပရိဝုတဿ ဝသတော သင်္ဂဏိကဝိဟာရံ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဝိဝေကသုခဉ္စ ဗဟုံ မညန္တော ဝဒတိ.

ဟန္ဒာတိ ဝေါဿဂ္ဂတ္ထေ နိပါတော၊ တေန ဣဒါနိ ကရီယမာနဿ အရညဂမနဿ နိစ္ဆိတဘာဝမာဟ. ဧကော ဂမိဿာမီတိ ‘‘သုညာဂါရေ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ တထာဂတာ အဘိရမန္တီ’’တိအာဒိဝစနတော (စူဠဝ. ၃၀၆) ဗုဒ္ဓေဟိ ဝဏ္ဏိတံ ပသဋ္ဌံ အရညံ ဧကော အသဟာယော ဂမိဿာမိ ဝါသာဓိပ္ပါယေန ဥပဂစ္ဆာမိ. ယသ္မာ ဧကဝိဟာရိဿ ဌာနာဒီသု အသဟာယဘာဝေန ဧကဝိဟာရိဿ နိဗ္ဗာနံ ပဋိပေသိတစိတ္တတာယ ပဟိတတ္တဿ အဓိသီလသိက္ခာဒိကာ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခတော ဘိက္ခုနော အရညံ ဖာသု ဣဋ္ဌံ သုခါဝဟန္တိ အတ္ထော.

ယောဂီ-ပီတိကရန္တိ ယောဂီနံ ဘာဝနာယ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာနံ အပ္ပသဒ္ဒါဒိဘာဝေန ဈာနဝိပဿနာဒိပီတိံ အာဝဟနတော ယောဂီ-ပီတိကရံ. ဝိသဘာဂါရမ္မဏာဘာဝေန ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပတာယ ရမ္မံ. မတ္တကုဉ္ဇရသေဝိတန္တိ မတ္တဝရဝါရဏဝိစရိတံ၊ ဣမိနာပိ ဗြဟာရညဘာဝေန ဇနဝိဝေကံယေဝ ဒဿေတိ. အတ္ထဝသီတိ ဣဓ အတ္ထောတိ သမဏဓမ္မော အဓိပ္ပေတော. ‘‘ကထံ နု ခေါ သော မေ ဘဝေယျာ’’တိ တဿ ဝသံ ဂတော.

သုပုပ္ဖိတေတိ သုဋ္ဌု ပုပ္ဖိတေ. သီတဝနေတိ ဆာယူဒကသမ္ပတ္တိယာ သီတေ ဝနေ. ဥဘယေနပိ တဿ ရမဏီယတံယေဝ ဝိဘာဝေတိ. ဂိရိကန္ဒရေတိ ဂိရီနံ အဗ္ဘန္တရေ ကန္ဒရေ. ကန္တိ ဟိ ဥဒကံ၊ တေန ဒါရိတံ နိန္နဋ္ဌာနံ ကန္ဒရံ နာမ. တာဒိသေ သီတလေ ဂိရိကန္ဒရေ ဃမ္မပရိတာပံ ဝိနောဒေတွာ အတ္တနော ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတွာ နှာယိတွာ စင်္ကမိဿာမိ ဧကကောတိ ကတ္ထစိ အနာယတ္တဝုတ္တိတံ ဒဿေတိ.

ဧကာကိယောတိ ဧကာကီ အသဟာယော. အဒုတိယောတိ တဏှာသင်္ခါတဒုတိယာဘာဝေန အဒုတိယော. တဏှာ ဟိ ပုရိသဿ သဗ္ဗဒါ အဝိဇဟနဋ္ဌေန ဒုတိယာ နာမ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘တဏှာဒုတိယော ပုရိသော၊ ဒီဃမဒ္ဓါန သံသရ’’န္တိ (ဣတိဝု. ၁၅၊ ၁၀၅).

ဧဝံ မေ ကတ္တုကာမဿာတိ ‘‘ဟန္ဒ ဧကော ဂမိဿာမီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဝိဓိနာ အရညံ ဂန္တွာ ဘာဝနာဘိယောဂံ ကတ္တုကာမဿ မေ. အဓိပ္ပါယော သမိဇ္ဈတူတိ ‘‘ကဒါဟံ ဝိဟရိဿာမိ၊ ကတကိစ္စော အနာသဝေါ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တော မနောရထော ဣဇ္ဈတု သိဒ္ဓိံ ပါပုဏာတု. အရဟတ္တပ္ပတ္တိ စ ယသ္မာ န အာယာစနမတ္တေန သိဇ္ဈတိ၊ နာပိ အညေန သာဓေတဗ္ဗာ၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘သာဓယိဿာမဟံယေဝ၊ နာညော အညဿ ကာရကော’’တိ.

ဧဝံ ဥပရာဇဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဒဠှနိစ္ဆယတံ ဉတွာ ရာဇာ အသောကာရာမဂမနီယံ မဂ္ဂံ အလင်္ကာရာပေတွာ ကုမာရံ သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတံ မဟတိယာ သေနာယ မဟစ္စရာဇာနုဘာဝေန ဝိဟာရံ နေသိ. ကုမာရော ပဓာနဃရံ ဂန္တွာ မဟာဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ၊ အနေကသတာ မနုဿာ တံ အနုပဗ္ဗဇိံသု. ရညော ဘာဂိနေယျော သံဃမိတ္တာယ သာမိကော အဂ္ဂိဗြဟ္မာပိ တမေဝ အနုပဗ္ဗဇိ. သော ပဗ္ဗဇိတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော အတ္တနာ ကာတဗ္ဗံ ပကာသေန္တော –

၅၄၃. ‘‘ဧသ ဗန္ဓာမိ သန္နာဟံ၊ ပဝိသိဿာမိ ကာနနံ၊

န တတော နိက္ခမိဿာမိ၊ အပ္ပတ္တော အာသဝက္ခယံ.

၅၄၄. ‘‘မာလုတေ ဥပဝါယန္တေ၊ သီတေ သုရဘိဂန္ဓိကေ၊

အဝိဇ္ဇံ ဒါလယိဿာမိ၊ နိသိန္နော နဂမုဒ္ဓနိ.

၅၄၅. ‘‘ဝနေ ကုသုမသဉ္ဆန္နေ၊ ပဗ္ဘာရေ နူန သီတလေ၊

ဝိမုတ္တိသုခေန သုခိတော၊ ရမိဿာမိ ဂိရိဗ္ဗဇေ’’တိ. –

တိဿော ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ ဧသ ဗန္ဓာမိ သန္နာဟန္တိ ဧသာဟံ ဝီရိယသင်္ခါတံ သန္နာဟံ ဗန္ဓာမိ၊ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ နိရပေက္ခော ဝီရိယသန္နာဟေန သန္နယှာမိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ နာမ သူရော ပုရိသော ပစ္စတ္ထိကေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ တံ ဇေတုကာမော အညံ ကိစ္စံ ပဟာယ ကဝစပဋိမုစ္စနာဒိနာ ယုဒ္ဓါယ သန္နယှတိ၊ ယုဒ္ဓဘူမိဉ္စ ဂန္တွာ ပစ္စတ္ထိကေ အဇေတွာ တတော န နိဝတ္တတိ၊ ဧဝမဟမ္ပိ ကိလေသပစ္စတ္ထိကေ ဇေတုံ အာဒိတ္တမ္ပိ သီသံ စေလဉ္စ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယသန္နာဟံ သန္နယှာမိ၊ ကိလေသေ အဇေတွာ ကိလေသဝိဇယယောဂ္ဂံ ဝိဝေကဋ္ဌာနံ န ဝိဿဇ္ဇေမီတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပဝိသိဿာမိ ကာနနံ န တတော နိက္ခမိဿာမိ၊ အပ္ပတ္တော အာသဝက္ခယ’’န္တိ.

‘‘မာလုတေ ဥပဝါယန္တေ’’တိအာဒိနာ အရညဋ္ဌာနဿ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာယောဂျတံ ဝဒတိ၊ ရမိဿာမိ နူန ဂိရိဗ္ဗဇေတိ ယောဇနာ. ပဗ္ဗတပရိက္ခေပေ အဘိရမိဿာမိ မညေတိ အနာဂတတ္ထံ ပရိကပ္ပေန္တော ဝဒတိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဧဝံ ဝတွာ ထေရော အရညံ ပဝိသိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ဥပဇ္ဈာယေန သဒ္ဓိံ ကလိင်္ဂရဋ္ဌံ အဂမာသိ. တတ္ထဿ ပါဒေ စမ္မိကာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ တံ ဒိသွာ ဧကော ဝေဇ္ဇော ‘‘သပ္ပိံ၊ ဘန္တေ၊ ပရိယေသထ၊ တိကိစ္ဆိဿာမိ န’’န္တိ အာဟ. ထေရော သပ္ပိပရိယေသနံ အကတွာ ဝိပဿနာယ ဧဝ ကမ္မံ ကရောတိ၊ ရောဂေါ ဝဍ္ဎတိ၊ ဝေဇ္ဇော ထေရဿ တတ္ထ အပ္ပေါဿုက္ကတံ ဒိသွာ သယမေဝ သပ္ပိံ ပရိယေသိတွာ ထေရံ အရောဂံ အကာသိ. သော အရောဂေါ ဟုတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၄၄.၁-၁၂) –

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ၊ ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော၊

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန၊ ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

‘‘နိပ္ပပဉ္စော နိရာလမ္ဗော၊ အာကာသသမမာနသော၊

သုညတာဗဟုလော တာဒီ၊ အနိမိတ္တရတော ဝသီ.

‘‘အသင်္ဂစိတ္တော နိက္လေသော၊ အသံသဋ္ဌော ကုလေ ဂဏေ၊

မဟာကာရုဏိကော ဝီရော၊ ဝိနယောပါယကောဝိဒေါ.

‘‘ဥယျုတ္တော ပရကိစ္စေသု၊ ဝိနယန္တော သဒေဝကေ၊

နိဗ္ဗာနဂမနံ မဂ္ဂံ၊ ဂတိံ ပင်္ကဝိသောသနံ.

‘‘အမတံ ပရမဿာဒံ၊ ဇရာမစ္စုနိဝါရဏံ၊

မဟာပရိသမဇ္ဈေ သော၊ နိသိန္နော လောကတာရကော.

‘‘ကရဝီကရုတော နာထော၊ ဗြဟ္မဃောသော တထာဂတော၊

ဥဒ္ဓရန္တော မဟာဒုဂ္ဂါ၊ ဝိပ္ပနဋ္ဌေ အနာယကေ.

‘‘ဒေသေန္တော ဝိရဇံ ဓမ္မံ၊ ဒိဋ္ဌော မေ လောကနာယကော၊

တဿ ဓမ္မံ သုဏိတွာန၊ ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ တဒါပါဟံ၊ စိန္တေန္တော ဇိနသာသနံ၊

ဧကကောဝ ဝနေ ရမ္မေ၊ ဝသိံ သံသဂ္ဂပီဠိတော.

‘‘သက္ကာယဝူပကာသော မေ၊ ဟေတုဘူတော မမာဘဝီ၊

မနသော ဝူပကာသဿ၊ သံသဂ္ဂဘယဒဿိနော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ထေရေ တတ္ထ ဝိဟရန္တေ ရာဇာ ကောဋိဓနပရိစ္စာဂေန ဘောဇကဂိရိဝိဟာရံ နာမ ကာရေတွာ ထေရံ တတ္ထ ဝါသေသိ. သော တတ္ထ ဝိဟရန္တော ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ –

၅၄၆. ‘‘သောဟံ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပေါ၊ စန္ဒော ပန္နရသော ယထာ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏော၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. –

ဩသာနဂါထမာဟ. သာ ဥတ္တာနတ္ထာဝ. တဒေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ.

ဧကဝိဟာရိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. မဟာကပ္ပိနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အနာဂတံ ယော ပဋိကစ္စ ပဿတီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော မဟာကပ္ပိနတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဘိက္ခုဩဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တဇ္ဇံ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ.

သော တတ္ထ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ပုရိသသဟဿဂဏဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ ဂဗ္ဘသဟဿပဋိမဏ္ဍိတံ မဟန္တံ ပရိဝေဏံ ကာရာပေသိ. တေ သဗ္ဗေပိ ဇနာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ တံ ဥပါသကံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ သပုတ္တဒါရာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိံသု. တေသု ဂဏဇေဋ္ဌကော အမှာကံ သတ္ထု နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ပစ္စန္တဒေသေ ကုက္ကုဋနာမကေ နဂရေ ရာဇဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ တဿ ကပ္ပိနောတိ နာမံ အဟောသိ. သေသပုရိသာ တသ္မိံယေဝ နဂရေ အမစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. ကပ္ပိနကုမာရော ပိတု အစ္စယေန ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ မဟာကပ္ပိနရာဇာ နာမ ဇာတော. သော သုတဝိတ္တကတာယ ပါတောဝ စတူဟိ ဒွါရေဟိ သီဃံ ဒူတေ ပေသေသိ – ‘‘ယတ္ထ ဗဟုဿုတေ ပဿထ၊ တတော နိဝတ္တိတွာ မယှံ အာရောစေထာ’’တိ.

တေန စ သမယေန အမှာကံ သတ္ထာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သာဝတ္ထိံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ. တသ္မိံ ကာလေ သာဝတ္ထိဝါသိနော ဝါဏိဇာ သာဝတ္ထိယံ ဥဋ္ဌာနကဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ တံ နဂရံ ဂန္တွာ ဘဏ္ဍံ ပဋိသာမေတွာ ‘‘ရာဇာနံ ပဿိဿာမာ’’တိ ပဏ္ဏာကာရဟတ္ထာ ရညော အာရောစာပေသုံ. တေ ရာဇာ ပက္ကောသာပေတွာ နိယျာဒိတပဏ္ဏာကာရေ ဝန္ဒိတွာ ဌိတေ ‘‘ကုတော အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘သာဝတ္ထိတော၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကစ္စိ ဝေါ ရဋ္ဌံ သုဘိက္ခံ၊ ဓမ္မိကော ရာဇာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကီဒိသော ဓမ္မော တုမှာကံ ဒေသေ ဣဒါနိ ပဝတ္တတီ’’တိ? ‘‘တံ၊ ဒေဝ၊ န သက္ကာ ဥစ္ဆိဋ္ဌမုခေဟိ ကထေတု’’န္တိ. ရာဇာ သုဝဏ္ဏဘိင်္ဂါရေန ဥဒကံ ဒါပေသိ. တေ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဒသဗလာဘိမုခါ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ၊ ‘‘ဒေဝ၊ အမှာကံ ဒေသေ ဗုဒ္ဓရတနံ နာမ ဥပ္ပန္န’’န္တိ အာဟံသု. ရညော ‘‘ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝစနေ သုတမတ္တေယေဝ သကလသရီရံ ဖရမာနာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တတော ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ၊ တာတာ၊ ဝဒေထာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ၊ ဒေဝ၊ ဝဒါမာ’’တိ. ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ဝဒါပေတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ပဒံ အပရိမာဏ’’န္တိ တသ္မိံယေဝ ပဒေ ပသန္နော သတသဟဿံ ဒတွာ ‘‘အပရံ ဝဒေထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဒေဝ၊ လောကေ ဓမ္မရတနံ နာမ ဥပ္ပန္န’’န္တိ. တမ္ပိ သုတွာ တထေဝ သတသဟဿံ ဒတွာ ‘‘အပရံ ဝဒေထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဒေဝ၊ သင်္ဃရတနံ နာမ ဥပ္ပန္န’’န္တိ. တမ္ပိ သုတွာ တထေဝ သတသဟဿံ ဒတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ တတောဝ နိက္ခမိ. အမစ္စာပိ တထေဝ နိက္ခမိံသု. သော အမစ္စသဟဿေန သဒ္ဓိံ ဂင်္ဂါတီရံ ပတွာ ‘‘သစေ သတ္ထာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဣမေသံ အဿာနံ ခုရမတ္တမ္ပိ မာ တေမေတူ’’တိ သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဥဒကပိဋ္ဌေနေဝ ပူရံ ဂင်္ဂါနဒိံ အတိက္ကမိတွာ အပရမ္ပိ အဍ္ဎယောဇနဝိတ္ထာရံ နဒိံ တထေဝ အတိက္ကမိတွာ တတိယံ စန္ဒဘာဂံ နာမ မဟာနဒိံ ပတွာ တမ္ပိ တာယ ဧဝ သစ္စကိရိယာယ အတိက္ကမိ.

သတ္ထာပိ တံဒိဝသံ ပစ္စူသသမယံယေဝ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ‘‘အဇ္ဇ မဟာကပ္ပိနော တိယောဇနသတိကံ ရဇ္ဇံ ပဟာယ အမစ္စသဟဿပရိဝါရော မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတုံ အာဂမိဿတီ’’တိ ဒိသွာ ‘‘မယာ တေသံ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကာတုံ ယုတ္တ’’န္တိ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော သယမေဝ အာကာသေန ဂန္တွာ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ တေသံ ဥတ္တရဏတိတ္ထဿာဘိမုခဋ္ဌာနေ မဟာနိဂြောဓမူလေ ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေသိ. တေ တေန တိတ္ထေန ဥတ္တရန္တာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဣတော စိတော စ ဝိဓာဝန္တိယော ဩလောကေန္တော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ‘‘ယံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ မယံ အာဂတာ၊ အဒ္ဓါ သော ဧသော’’တိ ဒဿနေနေဝ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဩနမိတွာ ပရမနိပစ္စာကာရံ ကရောန္တာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု. ရာဇာ ဘဂဝတော ဂေါပ္ဖကေသု ဂဟေတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ သဒ္ဓိံ အမစ္စသဟဿေန. သတ္ထာ တေသံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သဒ္ဓိံ ပရိသာယ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၄.၆၆-၁၀၇) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော၊ သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ၊

ဥဒိတော အဇဋာကာသေ၊ ရဝီဝ သရဒမ္ဗရေ.

‘‘ဝစနာဘာယ ဗောဓေတိ၊ ဝေနေယျပဒုမာနိ သော၊

ကိလေသပင်္ကံ သောသေတိ၊ မတိရံသီဟိ နာယကော.

‘‘တိတ္ထိယာနံ ယသေ ဟန္တိ၊ ခဇ္ဇောတာဘာ ယထာ ရဝိ၊

သစ္စတ္ထာဘံ ပကာသေတိ၊ ရတနံဝ ဒိဝါကရော.

‘‘ဂုဏာနံ အာယတိဘူတော၊ ရတနာနံဝ သာဂရော၊

ပဇ္ဇုန္နောရိဝ ဘူတာနိ၊ ဓမ္မမေဃေန ဝဿတိ.

‘‘အက္ခဒဿော တဒါ အာသိံ၊ နဂရေ ဟံသသဝှယေ၊

ဥပေစ္စ ဓမ္မမဿောသိံ၊ ဇလဇုတ္တမနာမိနော.

‘‘ဩဝါဒကဿ ဘိက္ခူနံ၊ သာဝကဿ ကတာဝိနော၊

ဂုဏံ ပကာသယန္တဿ၊ တပ္ပယန္တဿ မေ မနံ.

‘‘သုတွာ ပတီတော သုမနော၊ နိမန္တေတွာ တထာဂတံ၊