၁၃. သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနီယသုတ္တ-(မဟာသမယသုတ္တ)-ဝဏ္ဏနာ

၃၆၂. ပုစ္ဆာမိ မုနိံ ပဟူတပညန္တိ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနီယသုတ္တံ၊ ‘‘မဟာသမယသုတ္တ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ မဟာသမယဒိဝသေ ကထိတတ္တာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ပုစ္ဆာဝသိကာ ဥပ္ပတ္တိ. နိမ္မိတဗုဒ္ဓေန ဟိ ပုဋ္ဌော ဘဂဝါ ဣမံ သုတ္တမဘာသိ၊ တံ သဒ္ဓိံ ပုစ္ဆာယ ‘‘သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနီယသုတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပန သာကိယကောလိယာနံ ဥပ္ပတ္တိတော ပဘုတိ ပေါရာဏေဟိ ဝဏ္ဏီယတိ.

တတြာယံ ဥဒ္ဒေသမဂ္ဂဝဏ္ဏနာ – ပဌမကပ္ပိကာနံ ကိရ ရညော မဟာသမ္မတဿ ရောဇော နာမ ပုတ္တော အဟောသိ. ရောဇဿ ဝရရောဇော၊ ဝရရောဇဿ ကလျာဏော၊ ကလျာဏဿ ဝရကလျာဏော၊ ဝရကလျာဏဿ မန္ဓာတာ၊ မန္ဓာတုဿ ဝရမန္ဓာတာ၊ ဝရမန္ဓာတုဿ ဥပေါသထော၊ ဥပေါသထဿ ဝရော၊ ဝရဿ ဥပဝရော၊ ဥပဝရဿ မဃဒေဝေါ၊ မဃဒေဝဿ ပရမ္ပရာ စတုရာသီတိ ခတ္တိယသဟဿာနိ အဟေသုံ. တေသံ ပရတော တယော ဩက္ကာကဝံသာ အဟေသုံ. တေသု တတိယဩက္ကာကဿ ပဉ္စ မဟေသိယော အဟေသုံ – ဟတ္ထာ၊ စိတ္တာ၊ ဇန္တု၊ ဇာလိနီ၊ ဝိသာခါတိ. ဧကေကိဿာ ပဉ္စ ပဉ္စ ဣတ္ထိသတာနိ ပရိဝါရာ. သဗ္ဗဇေဋ္ဌာယ စတ္တာရော ပုတ္တာ – ဩက္ကာမုခေါ၊ ကရကဏ္ဍု၊ ဟတ္ထိနိကော၊ သိနိပုရောတိ၊ ပဉ္စ ဓီတရော – ပိယာ၊ သုပ္ပိယာ၊ အာနန္ဒာ၊ ဝိဇိတာ၊ ဝိဇိတသေနာတိ. ဧဝံ သာ နဝ ပုတ္တေ လဘိတွာ ကာလမကာသိ.

အထ ရာဇာ အညံ ဒဟရံ အဘိရူပံ ရာဇဓီတရံ အာနေတွာ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သာပိ ဇန္တုံ နာမ ဧကံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တံ ဇန္တုကုမာရံ ပဉ္စမဒိဝသေ အလင်္ကရိတွာ ရညော ဒဿေသိ. ရာဇာ တုဋ္ဌော မဟေသိယာ ဝရံ အဒါသိ. သာ ဉာတကေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ ပုတ္တဿ ရဇ္ဇံ ယာစိ. ရာဇာ ‘‘နဿ ဝသလိ၊ မမ ပုတ္တာနံ အန္တရာယမိစ္ဆသီ’’တိ နာဒါသိ. သာ ပုနပ္ပုနံ ရဟော ရာဇာနံ ပရိတောသေတွာ ‘‘န၊ မဟာရာဇ၊ မုသာဝါဒေါ ဝဋ္ဋတီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ယာစတိ ဧဝ. အထ ရာဇာ ပုတ္တေ အာမန္တေသိ – ‘‘အဟံ၊ တာတာ၊ တုမှာကံ ကနိဋ္ဌံ ဇန္တုကုမာရံ ဒိသွာ တဿ မာတုယာ သဟသာ ဝရံ အဒါသိံ. သာ ပုတ္တဿ ရဇ္ဇံ ပရိဏာမေတုံ ဣစ္ဆတိ. တုမှေ မမစ္စယေန အာဂန္တွာ ရဇ္ဇံ ကာရေယျာထာ’’တိ အဋ္ဌဟိ အမစ္စေဟိ သဒ္ဓိံ ဥယျောဇေသိ. တေ ဘဂိနိယော အာဒါယ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ နဂရာ နိက္ခမိံသု. ‘‘ကုမာရာ ပိတုအစ္စယေန အာဂန္တွာ ရဇ္ဇံ ကာရေဿန္တိ၊ ဂစ္ဆာမ နေ ဥပဋ္ဌဟာမာ’’တိ စိန္တေတွာ ဗဟူ မနုဿာ အနုဗန္ဓိံသု. ပဌမဒိဝသေ ယောဇနမတ္တာ သေနာ အဟောသိ၊ ဒုတိယဒိဝသေ ဒွိယောဇနမတ္တာ၊ တတိယဒိဝသေ တိယောဇနမတ္တာ. ကုမာရာ စိန္တေသုံ – ‘‘မဟာ အယံ ဗလကာယော၊ သစေ မယံ ကဉ္စိ သာမန္တရာဇာနံ အက္ကမိတွာ ဇနပဒံ ဂဏှိဿာမ၊ သောပိ နော န ပဟောဿတိ၊ ကိံ ပရေသံ ပီဠံ ကတွာ လဒ္ဓရဇ္ဇေန၊ မဟာ ဇမ္ဗုဒီပေါ၊ အရညေ နဂရံ မာပေဿာမာ’’တိ ဟိမဝန္တာဘိမုခါ အဂမိံသု.

တတ္ထ နဂရမာပနောကာသံ ပရိယေသမာနာ ဟိမဝတိ ကပိလော နာမ ဃောရတပေါ တာပသော ပဋိဝသတိ ပေါက္ခရဏိတီရေ မဟာသာကသဏ္ဍေ၊ တဿ ဝသနောကာသံ ဂတာ. သော တေ ဒိသွာ ပုစ္ဆိတွာ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ သုတွာ တေသု အနုကမ္ပံ အကာသိ. သော ကိရ ဘုမ္မဇာလံ နာမ ဝိဇ္ဇံ ဇာနာတိ၊ ယာယ ဥဒ္ဓံ အသီတိဟတ္ထေ အာကာသေ စ ဟေဋ္ဌာ ဘူမိယဉ္စ ဂုဏဒေါသေ ပဿတိ. အထေကသ္မိံ ပဒေသေ သူကရမိဂါ သီဟဗျဂ္ဃါဒယော တာသေတွာ ပရိပါတေန္တိ၊ မဏ္ဍူကမူသိကာ သပ္ပေ ဘိံသာပေန္တိ. သော တေ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဘူမိပ္ပဒေသော ပထဝီအဂ္ဂ’’န္တိ တသ္မိံ ပဒေသေ အဿမံ မာပေသိ. တတော သော ရာဇကုမာရေ အာဟ – ‘‘သစေ မမ နာမေန နဂရံ ကရောထ၊ ဒေမိ ဝေါ ဣမံ ဩကာသ’’န္တိ. တေ တထာ ပဋိဇာနိံသု. တာပသော ‘‘ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ဌတွာ စဏ္ဍာလပုတ္တောပိ စက္ကဝတ္တိံ ဗလေန အတိသေတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အဿမေ ရညော ဃရံ မာပေတွာ နဂရံ မာပေထာ’’တိ တံ ဩကာသံ ဒတွာ သယံ အဝိဒူရေ ပဗ္ဗတပါဒေ အဿမံ ကတွာ ဝသိ. တတော ကုမာရာ တတ္ထ နဂရံ မာပေတွာ ကပိလဿ ဝုတ္ထောကာသေ ကတတ္တာ ‘‘ကပိလဝတ္ထူ’’တိ နာမံ အာရောပေတွာ တတ္ထ နိဝါသံ ကပ္ပေသုံ.

အထ အမစ္စာ ‘‘ဣမေ ကုမာရာ ဝယပ္ပတ္တာ၊ ယဒိ နေသံ ပိတာ သန္တိကေ ဘဝေယျ၊ သော အာဝါဟဝိဝါဟံ ကာရေယျ. ဣဒါနိ ပန အမှာကံ ဘာရော’’တိ စိန္တေတွာ ကုမာရေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေသုံ. ကုမာရာ ‘‘အမှာကံ သဒိသာ ခတ္တိယဓီတရော န ပဿာမ၊ တာသမ္ပိ ဘဂိနီနံ သဒိသေ ခတ္တိယကုမာရေ၊ ဇာတိသမ္ဘေဒဉ္စ န ကရောမာ’’တိ. တေ ဇာတိသမ္ဘေဒဘယေန ဇေဋ္ဌဘဂိနိံ မာတုဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ အဝသေသာဟိ သံဝါသံ ကပ္ပေသုံ. တေသံ ပိတာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘သကျာ ဝတ၊ ဘော ကုမာရာ၊ ပရမသကျာ ဝတ၊ ဘော ကုမာရာ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. အယံ တာဝ သကျာနံ ဥပ္ပတ္တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘အထ ခေါ၊ အမ္ဗဋ္ဌ၊ ရာဇာ ဩက္ကာကော အမစ္စေ ပါရိသဇ္ဇေ အာမန္တေသိ – ‘ကဟံ နု ခေါ၊ ဘော၊ ဧတရဟိ ကုမာရာ သမ္မန္တီ’တိ. အတ္ထိ၊ ဒေဝ၊ ဟိမဝန္တပဿေ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ မဟာသာကသဏ္ဍော၊ တတ္ထေတရဟိ ကုမာရာ သမ္မန္တိ. တေ ဇာတိသမ္ဘေဒဘယာ သကာဟိ ဘဂိနီဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေန္တီတိ. အထ ခေါ၊ အမ္ဗဋ္ဌ၊ ရာဇာ ဩက္ကာကော ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘သကျာ ဝတ၊ ဘော ကုမာရာ၊ ပရမသကျာ ဝတ၊ ဘော ကုမာရာ’တိ၊ တဒဂ္ဂေ ခေါ ပန၊ အမ္ဗဋ္ဌ၊ သကျာ ပညာယန္တိ၊ သော စ သကျာနံ ပုဗ္ဗပုရိသော’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၆၇).

တတော နေသံ ဇေဋ္ဌဘဂိနိယာ ကုဋ္ဌရောဂေါ ဥဒပါဒိ၊ ကောဝိဠာရပုပ္ဖသဒိသာနိ ဂတ္တာနိ အဟေသုံ. ရာဇကုမာရာ ‘‘ဣမာယ သဒ္ဓိံ ဧကတော နိသဇ္ဇဋ္ဌာနဘောဇနာဒီနိ ကရောန္တာနမ္ပိ ဥပရိ ဧသ ရောဂေါ သင်္ကမတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဥယျာနကီဠံ ဂစ္ဆန္တာ ဝိယ တံ ယာနေ အာရောပေတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ပေါက္ခရဏိံ ခဏာပေတွာ တံ တတ္ထ ခါဒနီယဘောဇနီယေဟိ သဒ္ဓိံ ပက္ခိပိတွာ ဥပရိ ပဒရံ ပဋိစ္ဆာဒါပေတွာ ပံသုံ ဒတွာ ပက္ကမိံသု. တေန စ သမယေန ရာမော နာမ ရာဇာ ကုဋ္ဌရောဂီ ဩရောဓေဟိ စ နာဋကေဟိ စ ဇိဂုစ္ဆိယမာနော တေန သံဝေဂေန ဇေဋ္ဌပုတ္တဿ ရဇ္ဇံ ဒတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ တတ္ထ ပဏ္ဏမူလဖလာနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တော နစိရဿေဝ အရောဂေါ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဟုတွာ၊ ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တော မဟန္တံ သုသိရရုက္ခံ ဒိသွာ တဿဗ္ဘန္တရေ သောဠသဟတ္ထပ္ပမာဏံ တံ ကောလာပံ သောဓေတွာ၊ ဒွါရဉ္စ ဝါတပါနဉ္စ ကတွာ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ တတ္ထ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. သော အင်္ဂါရကဋာဟေ အဂ္ဂိံ ကတွာ ရတ္တိံ ဝိဿရဉ္စ သုဿရဉ္စ သုဏန္တော သယတိ. သော ‘‘အသုကသ္မိံ ပဒေသေ သီဟော သဒ္ဒမကာသိ၊ အသုကသ္မိံ ဗျဂ္ဃေါ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ပဘာတေ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝိဃာသမံသံ အာဒါယ ပစိတွာ ခါဒတိ.

အထေကဒိဝသံ သော ပစ္စူသသမယေ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ နိသီဒိ. တေန စ သမယေန တဿာ ရာဇဓီတာယ ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ဗျဂ္ဃေါ တံ ပဒေသံ ခဏိတွာ ပဒရတ္ထရေ ဝိဝရမကာသိ. တေန ဝိဝရေန သာ ဗျဂ္ဃံ ဒိသွာ ဘီတာ ဝိဿရမကာသိ. သော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ဣတ္ထိသဒ္ဒေါ ဧသော’’တိ စ သလ္လက္ခေတွာ ပါတောဝ တတ္ထ ဂန္တွာ ‘‘ကော ဧတ္ထာ’’တိ အာဟ. ‘‘မာတုဂါမော သာမီ’’တိ. ‘‘နိက္ခမာ’’တိ. ‘‘န နိက္ခမာမီ’’တိ. ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’တိ? ‘‘ခတ္တိယကညာ အဟ’’န္တိ. ဧဝံ သောဗ္ဘေ နိခါတာပိ မာနမေဝ ကရောတိ. သော သဗ္ဗံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အဟမ္ပိ ခတ္တိယော’’တိ ဇာတိံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘ဧဟိ ဒါနိ ခီရေ ပက္ခိတ္တသပ္ပိ ဝိယ ဇာတ’’န္တိ အာဟ. သာ ‘‘ကုဋ္ဌရောဂိနီမှိ သာမိ၊ န သက္ကာ နိက္ခမိတု’’န္တိ အာဟ. သော ‘‘ကတကမ္မော ဒါနိ အဟံ သက္ကာ တိကိစ္ဆိတု’’န္တိ နိဿေဏိံ ဒတွာ တံ ဥဒ္ဓရိတွာ အတ္တနော ဝသနောကာသံ နေတွာ သယံ ပရိဘုတ္တဘေသဇ္ဇာနိ ဧဝ ဒတွာ နစိရဿေဝ အရောဂံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏမကာသိ. သော တာယ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေသိ. သာ ပဌမသံဝါသေနေဝ ဂဗ္ဘံ ဂဏှိတွာ ဒွေ ပုတ္တေ ဝိဇာယိ၊ ပုနပိ ဒွေတိ ဧဝံ သောဠသက္ခတ္တုံ ဝိဇာယိ. ဧဝံ တေ ဒွတ္တိံသ ဘာတရော အဟေသုံ. တေ အနုပုဗ္ဗေန ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တေ ပိတာ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ သိက္ခာပေသိ.

အထေကဒိဝသံ ဧကော ရာမရညော နဂရဝါသီ ပဗ္ဗတေ ရတနာနိ ဂဝေသန္တော တံ ပဒေသံ အာဂတော ရာဇာနံ ဒိသွာ အညာသိ. ‘‘ဇာနာမဟံ၊ ဒေဝ၊ တုမှေ’’တိ အာဟ. ‘‘ကုတော တွံ အာဂတောသီ’’တိ စ တေန ပုဋ္ဌော ‘‘နဂရတော ဒေဝါ’’တိ အာဟ. တတော နံ ရာဇာ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိ. ဧဝံ တေသု သမုလ္လပမာနေသု တေ ဒါရကာ အာဂမိံသု. သော တေ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ ကေ ဒေဝါ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ပုတ္တာ မေ ဘဏေ’’တိ. ‘‘ဣမေဟိ ဒါနိ၊ ဒေဝ၊ ဒွတ္တိံသကုမာရေဟိ ပရိဝုတော ဝနေ ကိံ ကရိဿသိ၊ ဧဟိ ရဇ္ဇမနုသာသာ’’တိ? ‘‘အလံ၊ ဘဏေ၊ ဣဓေဝ သုခ’’န္တိ. သော ‘‘လဒ္ဓံ ဒါနိ မေ ကထာပါဘတ’’န္တိ နဂရံ ဂန္တွာ ရညော ပုတ္တဿာရောစေသိ. ရညော ပုတ္တော ‘‘ပိတရံ အာနေဿာမီ’’တိ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ တတ္ထ ဂန္တွာ နာနပ္ပကာရေဟိ ပိတရံ ယာစိ. သောပိ ‘‘အလံ၊ တာတ ကုမာရ၊ ဣဓေဝ သုခ’’န္တိ နေဝ ဣစ္ဆိ. တတော ရာဇပုတ္တော ‘‘န ဒါနိ ရာဇာ အာဂန္တုံ ဣစ္ဆတိ၊ ဟန္ဒဿ ဣဓေဝ နဂရံ မာပေမီ’’တိ စိန္တေတွာ တံ ကောလရုက္ခံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဃရံ ကတွာ နဂရံ မာပေတွာ ကောလရုက္ခံ အပနေတွာ ကတတ္တာ ‘‘ကောလနဂရ’’န္တိ စ ဗျဂ္ဃပထေ ကတတ္တာ ‘‘ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ’’န္တိ စာတိ ဒွေ နာမာနိ အာရောပေတွာ အဂမာသိ.

တတော ဝယပ္ပတ္တေ ကုမာရေ မာတာ အာဏာပေသိ – ‘‘တာတာ၊ တုမှာကံ ကပိလဝတ္ထုဝါသိနော သကျာ မာတုလာ ဟောန္တိ၊ ဓီတရော နေသံ ဂဏှထာ’’တိ. တေ ယံ ဒိဝသံ ခတ္တိယကညာယော နဒီကီဠနံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တံ ဒိဝသံ ဂန္တွာ နဒီတိတ္ထံ ဥပရုန္ဓိတွာ နာမာနိ သာဝေတွာ ပတ္ထိတာ ပတ္ထိတာ ရာဇဓီတရော ဂဟေတွာ အဂမံသု. သကျရာဇာနော သုတွာ ‘‘ဟောတု ဘဏေ၊ အမှာကံ ဉာတကာ ဧဝါ’’တိ တုဏှီ အဟေသုံ. အယံ ကောလိယာနံ ဥပ္ပတ္တိ.

ဧဝံ တေသံ သာကိယကောလိယာနံ အညမညံ အာဝါဟဝိဝါဟံ ကရောန္တာနံ အာဂတော ဝံသော ယာဝ သီဟဟနုရာဇာ၊ တာဝ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗော – သီဟဟနုရညော ကိရ ပဉ္စ ပုတ္တာ အဟေသုံ – သုဒ္ဓေါဒနော၊ အမိတောဒနော၊ ဓောတောဒနော၊ သက္ကောဒနော၊ သုက္ကောဒနောတိ. တေသု သုဒ္ဓေါဒနေ ရဇ္ဇံ ကာရယမာနေ တဿ ပဇာပတိယာ အဉ္ဇနရညော ဓီတာယ မဟာမာယာဒေဝိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပူရိတပါရမီ မဟာပုရိသော ဇာတကနိဒါနေ ဝုတ္တနယေန တုသိတပုရာ စဝိတွာ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကတမဟာဘိနိက္ခမနော သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော အနုက္ကမေန ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တွာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာဒယော အရိယဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမိတွာ ပုနပိ အပရေန သမယေန ပစ္စာဂန္တွာ ပန္နရသဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ ဝိဟရတိ နိဂြောဓာရာမေ.

တတ္ထ ဝိဟရန္တေ စ ဘဂဝတိ သာကိယကောလိယာနံ ဥဒကံ ပဋိစ္စ ကလဟော အဟောသိ. ကထံ? နေသံ ကိရ ဥဘိန္နမ္ပိ ကပိလပုရကောလိယပုရာနံ အန္တရေ ရောဟိဏီ နာမ နဒီ ပဝတ္တတိ. သာ ကဒါစိ အပ္ပေါဒကာ ဟောတိ၊ ကဒါစိ မဟောဒကာ. အပ္ပေါဒကကာလေ သေတုံ ကတွာ သာကိယာပိ ကောလိယာပိ အတ္တနော အတ္တနော သဿပါယနတ္ထံ ဥဒကံ အာနေန္တိ. တေသံ မနုဿာ ဧကဒိဝသံ သေတုံ ကရောန္တာ အညမညံ ဘဏ္ဍန္တာ ‘‘အရေ တုမှာကံ ရာဇကုလံ ဘဂိနီဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေသိ ကုက္ကုဋသောဏသိင်္ဂါလာဒိတိရစ္ဆာနာ ဝိယ၊ တုမှာကံ ရာဇကုလံ သုသိရရုက္ခေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ ပိသာစိလ္လိကာ ဝိယာ’’တိ ဧဝံ ဇာတိဝါဒေန ခုံသေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ရာဇူနံ အာရောစေသုံ. တေ ကုဒ္ဓါ ယုဒ္ဓသဇ္ဇာ ဟုတွာ ရောဟိဏီနဒီတီရံ သမ္ပတ္တာ. ဧဝံ သာဂရသဒိသံ ဗလံ အဋ္ဌာသိ.

အထ ဘဂဝါ ‘‘ဉာတကာ ကလဟံ ကရောန္တိ၊ ဟန္ဒ၊ နေ ဝါရေဿာမီ’’တိ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒွိန္နံ သေနာနံ မဇ္ဈေ အဋ္ဌာသိ. တမ္ပိ အာဝဇ္ဇေတွာ သာဝတ္ထိတော အာဂတောတိ ဧကေ. ဧဝံ ဌတွာ စ ပန အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တံ (သု. နိ. ၉၄၁ အာဒယော) အဘာသိ. တံ သုတွာ သဗ္ဗေ သံဝေဂပ္ပတ္တာ အာဝုဓာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဘဂဝန္တံ နမဿမာနာ အဋ္ဌံသု၊ မဟဂ္ဃဉ္စ အာသနံ ပညာပေသုံ. ဘဂဝါ ဩရုယှ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ ‘‘ကုဌာရီဟတ္ထော ပုရိသော’’တိအာဒိကံ ဖန္ဒနဇာတကံ (ဇာ. ၁.၁၃.၁၄)၊ ‘‘ဝန္ဒာမိ တံ ကုဉ္ဇရာ’’တိအာဒိကံ လဋုကိကဇာတကံ (ဇာ. ၁.၅.၃၉).

‘‘သမ္မောဒမာနာ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဇာလမာဒါယ ပက္ခိနော၊

ယဒါ တေ ဝိဝဒိဿန္တိ၊ တဒါ ဧဟိန္တိ မေ ဝသ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၃၃) –

ဣမံ ဝဋ္ဋကဇာတကဉ္စ ကထေတွာ ပုန တေသံ စိရကာလပ္ပဝတ္တံ ဉာတိဘာဝံ ဒဿေန္တော ဣမံ မဟာဝံသံ ကထေသိ. တေ ‘‘ပုဗ္ဗေ ကိရ မယံ ဉာတကာ ဧဝါ’’တိ အတိဝိယ ပသီဒိံသု. တတော သကျာ အဍ္ဎတေယျကုမာရသတေ၊ ကောလိယာ အဍ္ဎတေယျကုမာရသတေတိ ပဉ္စ ကုမာရသတေ ဘဂဝတော ပရိဝါရတ္ထာယ အဒံသု. ဘဂဝါ တေသံ ပုဗ္ဗဟေတုံ ဒိသွာ ‘‘ဧထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ အာဟ. တေ သဗ္ဗေ ဣဒ္ဓိယာ နိဗ္ဗတ္တအဋ္ဌပရိက္ခာရယုတ္တာ အာကာသေ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာဂမ္မ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌံသု. ဘဂဝါ တေ အာဒါယ မဟာဝနံ အဂမာသိ. တေသံ ပဇာပတိယော ဒူတေ ပါဟေသုံ၊ တေ တာဟိ နာနပ္ပကာရေဟိ ပလောဘိယမာနာ ဥက္ကဏ္ဌိံသု. ဘဂဝါ တေသံ ဥက္ကဏ္ဌိတဘာဝံ ဉတွာ ဟိမဝန္တံ ဒဿေတွာ တတ္ထ ကုဏာလဇာတကကထာယ (ဇာ. ၂.၂၁.၂၈၉ ကုဏာလဇာတကံ) တေသံ အနဘိရတိံ ဝိနောဒေတုကာမော အာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟိမဝါ’’တိ? ‘‘န ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘ဧထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပေက္ခထာ’’တိ အတ္တနော ဣဒ္ဓိယာ တေ အာကာသေန နေန္တော ‘‘အယံ သုဝဏ္ဏပဗ္ဗတော၊ အယံ ရဇတပဗ္ဗတော၊ အယံ မဏိပဗ္ဗတော’’တိ နာနပ္ပကာရေ ပဗ္ဗတေ ဒဿေတွာ ကုဏာလဒဟေ မနောသိလာတလေ ပစ္စုဋ္ဌာသိ. တတော ‘‘ဟိမဝန္တေ သဗ္ဗေ စတုပ္ပဒဗဟုပ္ပဒါဒိဘေဒါ တိရစ္ဆာနဂတာ ပါဏာ အာဂစ္ဆန္တု၊ သဗ္ဗေသဉ္စ ပစ္ဆတော ကုဏာလသကုဏော’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. အာဂစ္ဆန္တေ စ တေ ဇာတိနာမနိရုတ္တိဝသေန ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘ဧတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟံသာ၊ ဧတေ ကောဉ္စာ၊ ဧတေ စက္ကဝါကာ၊ ကရဝီကာ၊ ဟတ္ထိသောဏ္ဍကာ၊ ပေါက္ခရသာတကာ’’တိ တေသံ ဒဿေသိ.

တေ ဝိမှိတဟဒယာ ပဿန္တာ သဗ္ဗပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တံ ဒွီဟိ ဒိဇကညာဟိ မုခတုဏ္ဍကေန ဍံသိတွာ ဂဟိတကဋ္ဌဝေမဇ္ဈေ နိသိန္နံ သဟဿဒိဇကညာပရိဝါရံ ကုဏာလသကုဏံ ဒိသွာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာ ဘဂဝန္တံ အာဟံသု – ‘‘ကစ္စိ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါပိ ဣဓ ကုဏာလရာဇာ ဘူတပုဗ္ဗော’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာဝေသ ကုဏာလဝံသော ကတော. အတီတေ ဟိ မယံ စတ္တာရော ဇနာ ဣဓ ဝသိမှာ – နာရဒေါ ဒေဝိလော ဣသိ၊ အာနန္ဒော ဂိဇ္ဈရာဇာ၊ ပုဏ္ဏမုခေါ ဖုဿကောကိလော၊ အဟံ ကုဏာလော သကုဏော’’တိ သဗ္ဗံ မဟာကုဏာလဇာတကံ ကထေသိ. တံ သုတွာ တေသံ ဘိက္ခူနံ ပုရာဏဒုတိယိကာယော အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနဘိရတိ ဝူပသန္တာ. တတော တေသံ ဘဂဝါ သစ္စကထံ ကထေသိ၊ ကထာပရိယောသာနေ သဗ္ဗပစ္ဆိမကော သောတာပန္နော၊ သဗ္ဗဥပရိမော အနာဂါမီ အဟောသိ၊ ဧကောပိ ပုထုဇ္ဇနော ဝါ အရဟာ ဝါ နတ္ထိ. တတော ဘဂဝါ တေ အာဒါယ ပုနဒေဝ မဟာဝနေ ဩရုဟိ. အာဂစ္ဆမာနာ စ တေ ဘိက္ခူ အတ္တနောဝ ဣဒ္ဓိယာ အာဂစ္ဆိံသု.

အထ နေသံ ဘဂဝါ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ပုန ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တေ ပဉ္စသတာပိ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. ပဌမံ ပတ္တော ပဌမမေဝ အဂမာသိ ‘‘ဘဂဝတော အာရောစေဿာမီ’’တိ. အာဂန္တွာ စ ‘‘အဘိရမာမဟံ ဘဂဝါ၊ န ဥက္ကဏ္ဌာမီ’’တိ ဝတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧဝံ တေ သဗ္ဗေပိ အနုက္ကမေန အာဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု ဇေဋ္ဌမာသဥပေါသထဒိဝသေ သာယနှသမယေ. တတော ပဉ္စသတခီဏာသဝပရိဝုတံ ဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ဌပေတွာ အသညသတ္တေ စ အရူပဗြဟ္မာနော စ သကလဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ အဝသေသဒေဝတာဒယော မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေန သုခုမတ္တဘာဝေ နိမ္မိနိတွာ သမ္ပရိဝါရေသုံ ‘‘ဝိစိတြပဋိဘာနံ ဓမ္မဒေသနံ သောဿာမာ’’တိ. တတ္ထ စတ္တာရော ခီဏာသဝဗြဟ္မာနော သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဗြဟ္မဂဏံ အပဿန္တာ ‘‘ကုဟိံ ဂတာ’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ တမတ္ထံ ဉတွာ ပစ္ဆာ အာဂန္တွာ ဩကာသံ အလဘမာနာ စက္ကဝါဠမုဒ္ဓနိ ဌတွာ ပစ္စေကဂါထာယော အဘာသိံသု. ယထာဟ –

‘‘အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘အယံ၊ ခေါ၊ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ. ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာ’’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၁၊ သံ. နိ. ၁.၃၇).

သဗ္ဗံ သဂါထာဝဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဂန္တွာ စ တတ္ထ ဧကော ဗြဟ္မာ ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠမုဒ္ဓနိ ဩကာသံ လဘိတွာ တတ္ထ ဌိတော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘မဟာသမယော ပဝနသ္မိံ။ပေ။

ဒက္ခိတာယေ အပရာဇိတသံဃ’’န္တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂၊ သံ. နိ. ၁.၃၇)၊

ဣမဉ္စဿ ဂါထံ ဘာသမာနဿ ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠပဗ္ဗတေ ဌိတော သဒ္ဒံ အဿောသိ.

ဒုတိယော ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုဒ္ဓနိ ဩကာသံ လဘိတွာ တတ္ထ ဌိတော တံ ဂါထံ သုတွာ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု။ပေ။

ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂၊ သံ. နိ. ၁.၃၇)၊

တတိယော ဒက္ခိဏစက္ကဝါဠမုဒ္ဓနိ ဩကာသံ လဘိတွာ တတ္ထ ဌိတော တံ ဂါထံ သုတွာ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ဆေတွာ ခီလံ ဆေတွာ ပလိဃံ။ပေ။ သုသုနာဂါ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂၊ သံ. နိ. ၁.၃၇)၊

စတုတ္ထော ဥတ္တရစက္ကဝါဠမုဒ္ဓနိ ဩကာသံ လဘိတွာ တတ္ထ ဌိတော တံ ဂါထံ သုတွာ ဣမံ ဂါထမဘာသိ –

‘‘ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ။ပေ။

ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တီ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂၊ သံ. နိ. ၁.၃၇)၊

တဿပိ တံ သဒ္ဒံ ဒက္ခိဏစက္ကဝါဠမုဒ္ဓနိ ဌိတော အဿောသိ. ဧဝံ တဒါ ဣမေ စတ္တာရော ဗြဟ္မာနော ပရိသံ ထောမေတွာ ဌိတာ အဟေသုံ၊ မဟာဗြဟ္မာနော ဧကစက္ကဝါဠံ ဆာဒေတွာ အဋ္ဌံသု.

အထ ဘဂဝါ ဒေဝပရိသံ ဩလောကေတွာ ဘိက္ခူနံ အာရောစေသိ – ‘‘ယေပိ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ တေသမ္ပိ ဘဂဝန္တာနံ ဧတပ္ပရမာယေဝ ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ အဟေသုံ. သေယျထာပိ မယှံ ဧတရဟိ၊ ယေပိ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘဝိဿန္တိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ တေသမ္ပိ ဘဂဝန္တာနံ ဧတပ္ပရမာယေဝ ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ ဘဝိဿန္တိ သေယျထာပိ မယှံ ဧတရဟီ’’တိ. တတော တံ ဒေဝပရိသံ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗဝသေန ဒွိဓာ ဝိဘဇိ ‘‘ဧတ္တကာ ဘဗ္ဗာ၊ ဧတ္တကာ အဘဗ္ဗာ’’တိ. တတ္ထ ‘‘အဘဗ္ဗပရိသာ ဗုဒ္ဓသတေပိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ န ဗုဇ္ဈတိ၊ ဘဗ္ဗပရိသာ သက္ကာ ဗောဓေတု’’န္တိ ဉတွာ ပုန ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ စရိယဝသေန ဆဓာ ဝိဘဇိ ‘‘ဧတ္တကာ ရာဂစရိတာ၊ ဧတ္တကာ ဒေါသ-မောဟ-ဝိတက္က-သဒ္ဓါ-ဗုဒ္ဓိစရိတာ’’တိ. ဧဝံ စရိယဝသေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အဿာ ပရိသာယ ကီဒိသာ ဓမ္မဒေသနာ သပ္ပါယာ’’တိ ဓမ္မကထံ ဝိစိနိတွာ ပုန တံ ပရိသံ မနသာကာသိ – ‘‘အတ္တဇ္ဈာသယေန နု ခေါ ဇာနေယျ၊ ပရဇ္ဈာသယေန၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန၊ ပုစ္ဆာဝသေနာ’’တိ. တတော ‘‘ပုစ္ဆာဝသေန ဇာနေယျာ’’တိ ဉတွာ ‘‘ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ သမတ္ထော အတ္ထိ၊ နတ္ထီ’’တိ ပုန သကလပရိသံ အာဝဇ္ဇေတွာ ‘‘နတ္ထိ ကောစီ’’တိ ဉတွာ ‘‘သစေ အဟမေဝ ပုစ္ဆိတွာ အဟမေဝ ဝိဿဇ္ဇေယျံ၊ ဧဝမဿာ ပရိသာယ သပ္ပါယံ န ဟောတိ. ယံနူနာဟံ နိမ္မိတဗုဒ္ဓံ မာပေယျန္တိ ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ မနောမယိဒ္ဓိယာ အဘိသင်္ခရိတွာ နိမ္မိတဗုဒ္ဓံ မာပေသိ. သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂီ လက္ခဏသမ္ပန္နော ပတ္တစီဝရဓရော အာလောကိတဝိလောကိတာဒိသမ္ပန္နော ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန သဟ ပါတုရဟောသိ. သော ပါစီနလောကဓာတုတော အာဂန္တွာ ဘဂဝတော သမသမေ အာသနေ နိသိန္နော ဧဝံ အာဂန္တွာ ယာနိ ဘဂဝတာ ဣမမှိ သမာဂမေ စရိယဝသေန ဆ သုတ္တာနိ (သု. နိ. ၈၅၄ အာဒယော၊ ၈၆၈ အာဒယော၊ ၈၈၄ အာဒယော၊ ၉၀၁ အာဒယော၊ ၉၂၁ အာဒယော) ကထိတာနိ. သေယျထိဒံ – ပုရာဘေဒသုတ္တံ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တံ စူဠဗျူဟံ မဟာဗျူဟံ တုဝဋကံ ဣဒမေဝ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနီယန္တိ. တေသု ရာဂစရိတဒေဝတာနံ သပ္ပါယဝသေန ကထေတဗ္ဗဿ ဣမဿ သုတ္တဿ ပဝတ္တနတ္ထံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ပုစ္ဆာမိ မုနိံ ပဟူတပည’’န္တိ ဣမံ ဂါထမာဟ.

တတ္ထ ပဟူတပညန္တိ မဟာပညံ. တိဏ္ဏန္တိ စတုရောဃတိဏ္ဏံ. ပါရင်္ဂတန္တိ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တံ. ပရိနိဗ္ဗုတန္တိ သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဝသေန ပရိနိဗ္ဗုတံ. ဌိတတ္တန္တိ လောကဓမ္မေဟိ အကမ္ပနီယစိတ္တံ. နိက္ခမ္မ ဃရာ ပနုဇ္ဇ ကာမေတိ ဝတ္ထုကာမေ ပနုဒိတွာ ဃရာဝါသာ နိက္ခမ္မ. ကထံ ဘိက္ခု သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျာတိ သော ဘိက္ခု ကထံ လောကေ သမ္မာ ပရိဗ္ဗဇေယျ ဝိဟရေယျ အနုပလိတ္တော လောကေန ဟုတွာ၊ လောကံ အတိက္ကမေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ.

၃၆၃. အထ ဘဂဝါ ယသ္မာ အာသဝက္ခယံ အပ္ပတွာ လောကေ သမ္မာ ပရိဗ္ဗဇန္တော နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ တသ္မိံ ရာဂစရိတာဒိဝသေန ပရိဂ္ဂဟိတေ သဗ္ဗပုဂ္ဂလသမူဟေ တံ တံ တေသံ တေသံ သမာနဒေါသာနံ ဒေဝတာဂဏာနံ အာစိဏ္ဏဒေါသပ္ပဟာနတ္ထံ ‘‘ယဿ မင်္ဂလာ’’တိ အာရဘိတွာ အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ခီဏာသဝပဋိပဒံ ပကာသေန္တော ပန္နရသ ဂါထာယော အဘာသိ.

တတ္ထ ပဌမဂါထာယ တာဝ မင်္ဂလာတိ မင်္ဂလသုတ္တေ ဝုတ္တာနံ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ. သမူဟတာတိ သုဋ္ဌု ဦဟတာ ပညာသတ္ထေန သမုစ္ဆိန္နာ. ဥပ္ပါတာတိ ‘‘ဥက္ကာပါတဒိသာဍာဟာဒယော ဧဝံ ဝိပါကာ ဟောန္တီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ဥပ္ပါတာဘိနိဝေသာ. သုပိနာတိ ‘‘ပုဗ္ဗဏှသမယေ သုပိနံ ဒိသွာ ဣဒံ နာမ ဟောတိ၊ မဇ္ဈနှိကာဒီသု ဣဒံ၊ ဝါမပဿေန သယတာ ဒိဋ္ဌေ ဣဒံ နာမ ဟောတိ၊ ဒက္ခိဏပဿာဒီဟိ ဣဒံ၊ သုပိနန္တေ စန္ဒံ ဒိသွာ ဣဒံ နာမ ဟောတိ၊ သူရိယာဒယော ဒိသွာ ဣဒ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ သုပိနာဘိနိဝေသာ. လက္ခဏာတိ ဒဏ္ဍလက္ခဏဝတ္ထလက္ခဏာဒိပါဌံ ပဌိတွာ ‘‘ဣမိနာ ဣဒံ နာမ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ လက္ခဏာဘိနိဝေသာ. တေ သဗ္ဗေပိ ဗြဟ္မဇာလေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သော မင်္ဂလဒေါသဝိပ္ပဟီနောတိ အဋ္ဌတိံသ မဟာမင်္ဂလာနိ ဌပေတွာ အဝသေသာ မင်္ဂလဒေါသာ နာမ. ယဿ ပနေတေ မင်္ဂလာဒယော သမူဟတာ၊ သော မင်္ဂလဒေါသဝိပ္ပဟီနော ဟောတိ. အထ ဝါ မင်္ဂလာနဉ္စ ဥပ္ပါတာဒိဒေါသာနဉ္စ ပဟီနတ္တာ မင်္ဂလဒေါသဝိပ္ပဟီနော ဟောတိ၊ န မင်္ဂလာဒီဟိ သုဒ္ဓိံ ပစ္စေတိ အရိယမဂ္ဂဿ အဓိဂတတ္တာ. တသ္မာ သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ၊ သော ခီဏာသဝေါ သမ္မာ လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ အနုပလိတ္တော လောကေနာတိ.

၃၆၄. ဒုတိယဂါထာယ ရာဂံ ဝိနယေထ မာနုသေသု၊ ဒိဗ္ဗေသု ကာမေသု စာပိ ဘိက္ခူတိ မာနုသေသု စ ဒိဗ္ဗေသု စ ကာမဂုဏေသု အနာဂါမိမဂ္ဂေန အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ နေန္တော ရာဂံ ဝိနယေထ. အတိက္ကမ္မ ဘဝံ သမေစ္စ ဓမ္မန္တိ ဧဝံ ရာဂံ ဝိနေတွာ တတော ပရံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗပ္ပကာရတော ပရိညာဘိသမယာဒယော သာဓေန္တော စတုသစ္စဘေဒမ္ပိ သမေစ္စ ဓမ္မံ ဣမာယ ပဋိပဒါယ တိဝိဓမ္ပိ အတိက္ကမ္မ ဘဝံ. သမ္မာ သောတိ သောပိ ဘိက္ခု သမ္မာ လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

၃၆၅. တတိယဂါထာယ ‘‘အနုရောဓဝိရောဓဝိပ္ပဟီနော’’တိ သဗ္ဗဝတ္ထူသု ပဟီနရာဂဒေါသော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ သဗ္ဗဂါထာသု စ ‘‘သောပိ ဘိက္ခု သမ္မာ လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျာ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣတော ပရဉှိ ယောဇနမ္ပိ အဝတွာ အဝုတ္တနယမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

၃၆၆. စတုတ္ထဂါထာယ သတ္တသင်္ခါရဝသေန ဒုဝိဓံ ပိယဉ္စ အပ္ပိယဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ တတ္ထ ဆန္ဒရာဂပဋိဃပ္ပဟာနေန ဟိတွာ. အနုပါဒါယာတိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ ကဉ္စိ ဓမ္မံ အဂ္ဂဟေတွာ. အနိဿိတော ကုဟိဉ္စီတိ အဋ္ဌသတဘေဒေန တဏှာနိဿယေန ဒွါသဋ္ဌိဘေဒေန ဒိဋ္ဌိနိဿယေန စ ကုဟိဉ္စိ ရူပါဒိဓမ္မေ ဘဝေ ဝါ အနိဿိတော. သံယောဇနိယေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တောတိ သဗ္ဗေပိ တေဘူမကဓမ္မာ ဒသဝိဓသံယောဇနဿ ဝိသယတ္တာ သံယောဇနိယာ၊ တေဟိ သဗ္ဗပ္ပကာရတော မဂ္ဂဘာဝနာယ ပရိညာတတ္တာ စ ဝိပ္ပမုတ္တောတိ အတ္ထော. ပဌမပါဒေန စေတ္ထ ရာဂဒေါသပ္ပဟာနံ ဝုတ္တံ၊ ဒုတိယေန ဥပါဒါနနိဿယာဘာဝေါ၊ တတိယေန သေသာကုသလေဟိ အကုသလဝတ္ထူဟိ စ ဝိပ္ပမောက္ခော. ပဌမေန ဝါ ရာဂဒေါသပ္ပဟာနံ၊ ဒုတိယေန တဒုပါယော၊ တတိယေန တေသံ ပဟီနတ္တာ သံယောဇနိယေဟိ ဝိပ္ပမောက္ခောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၃၆၇. ပဉ္စမဂါထာယ ဥပဓီသူတိ ခန္ဓုပဓီသု. အာဒါနန္တိ အာဒါတဗ္ဗဋ္ဌေန တေယေဝ ဝုစ္စန္တိ. အနညနေယျောတိ အနိစ္စာဒီနံ သုဒိဋ္ဌတ္တာ ‘‘ဣဒံ သေယျော’’တိ ကေနစိ အနေတဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနပဒတ္ထမေဝ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အာဒါနေသု စတုတ္ထမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ဆန္ဒရာဂံ ဝိနေတွာ သော ဝိနီတဆန္ဒရာဂေါ၊ တေသု ဥပဓီသု န သာရမေတိ၊ သဗ္ဗေ ဥပဓီ အသာရကတ္တေနေဝ ပဿတိ. တတော တေသု ဒုဝိဓေနပိ နိဿယေန အနိဿိတော အညေန ဝါ ကေနစိ ‘‘ဣဒံ သေယျော’’တိ အနေတဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

၃၆၈. ဆဋ္ဌဂါထာယ အဝိရုဒ္ဓေါတိ ဧတေသံ တိဏ္ဏံ ဒုစ္စရိတာနံ ပဟီနတ္တာ သုစရိတေဟိ သဒ္ဓိံ အဝိရုဒ္ဓေါ. ဝိဒိတွာ ဓမ္မန္တိ မဂ္ဂေန စတုသစ္စဓမ္မံ ဉတွာ. နိဗ္ဗာနပဒါဘိပတ္ထယာနောတိ အနုပါဒိသေသံ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနပဒံ ပတ္ထယမာနော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၃၆၉. သတ္တမဂါထာယ အက္ကုဋ္ဌောတိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အဘိသတ္တော. န သန္ဓိယေထာတိ န ဥပနယှေထ န ကုပ္ပေယျ. လဒ္ဓါ ပရဘောဇနံ န မဇ္ဇေတိ ပရေဟိ ဒိန္နံ သဒ္ဓါဒေယျံ လဘိတွာ ‘‘အဟံ ဉာတော ယသဿီ လာဘီ’’တိ န မဇ္ဇေယျ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၃၇၀. အဋ္ဌမဂါထာယ လောဘန္တိ ဝိသမလောဘံ. ဘဝန္တိ ကာမဘဝါဒိဘဝံ. ဧဝံ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဘဝဘောဂတဏှာ ဝုတ္တာ. ပုရိမေန ဝါ သဗ္ဗာပိ တဏှာ၊ ပစ္ဆိမေန ကမ္မဘဝေါ. ဝိရတော ဆေဒနဗန္ဓနာ စာတိ ဧဝမေတေသံ ကမ္မကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ ပရသတ္တဆေဒနဗန္ဓနာ စ ဝိရတောတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

၃၇၁. နဝမဂါထာယ သာရုပ္ပံ အတ္တနော ဝိဒိတွာတိ အတ္တနော ဘိက္ခုဘာဝဿ ပတိရူပံ အနေသနာဒိံ ပဟာယ သမ္မာဧသနာဒိအာဇီဝသုဒ္ဓိံ အညဉ္စ သမ္မာပဋိပတ္တိံ တတ္ထ ပတိဋ္ဌဟနေန ဝိဒိတွာ. န ဟိ ဉာတမတ္တေနေဝ ကိဉ္စိ ဟောတိ. ယထာတထိယန္တိ ယထာတထံ ယထာဘူတံ. ဓမ္မန္တိ ခန္ဓာယတနာဒိဘေဒံ ယထာဘူတဉာဏေန၊ စတုသစ္စဓမ္မံ ဝါ မဂ္ဂေန ဝိဒိတွာ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၃၇၂. ဒသမဂါထာယ သော နိရာသော အနာသိသာနောတိ ယဿ အရိယမဂ္ဂေန ဝိနာသိတတ္တာ အနုသယာ စ န သန္တိ၊ အကုသလမူလာ စ သမူဟတာ၊ သော နိရာသော နိတ္တဏှော ဟောတိ. တတော အာသာယ အဘာဝေန ကဉ္စိ ရူပါဒိဓမ္မံ နာသီသတိ. တေနာဟ ‘‘နိရာသော အနာသိသာနော’’တိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

၃၇၃. ဧကာဒသမဂါထာယ အာသဝခီဏောတိ ခီဏစတုရာသဝေါ. ပဟီနမာနောတိ ပဟီနနဝဝိဓမာနော. ရာဂပထန္တိ ရာဂဝိသယဘူတံ တေဘူမကဓမ္မဇာတံ. ဥပါတိဝတ္တောတိ ပရိညာပဟာနေဟိ အတိက္ကန္တော. ဒန္တောတိ သဗ္ဗဒွါရဝိသေဝနံ ဟိတွာ အရိယေန ဒမထေန ဒန္တဘူမိံ ပတ္တော. ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ကိလေသဂ္ဂိဝူပသမေန သီတိဘူတော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

၃၇၄. ဒွါဒသမဂါထာယ သဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓါဒိဂုဏေသု ပရပ္ပစ္စယဝိရဟိတတ္တာ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နေန အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော၊ န ပရဿ သဒ္ဓါယ ပဋိပတ္တိယံ ဂမနဘာဝေန. ယထာဟ – ‘‘န ခွာဟံ ဧတ္ထ ဘန္တေ ဘဂဝတော သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆာမီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၃၄). သုတဝါတိ ဝေါသိတသုတကိစ္စတ္တာ ပရမတ္ထိကသုတသမန္နာဂတော. နိယာမဒဿီတိ သံသာရကန္တာရမူဠှေ လောကေ အမတပုရဂါမိနော သမ္မတ္တနိယာမဘူတဿ မဂ္ဂဿ ဒဿာဝီ၊ ဒိဋ္ဌမဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝဂ္ဂဂတေသု န ဝဂ္ဂသာရီတိ ဝဂ္ဂဂတာ နာမ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတိကာ အညမညံ ပဋိလောမတ္တာ၊ ဧဝံ ဝဂ္ဂါဟိ ဒိဋ္ဌီဟိ ဂတေသု သတ္တေသု န ဝဂ္ဂသာရီ – ‘‘ဣဒံ ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿတိ၊ ဣဒံ တထေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိဝသေန အဂမနတော. ပဋိဃန္တိ ပဋိဃာတကံ၊ စိတ္တဝိဃာတကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒေါသဝိသေသနမေဝေတံ. ဝိနေယျာတိ ဝိနေတွာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

၃၇၅. တေရသမဂါထာယ သံသုဒ္ဓဇိနောတိ သံသုဒ္ဓေန အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဝိဇိတကိလေသော. ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါတိ ဝိဝဋရာဂဒေါသမောဟဆဒနော. ဓမ္မေသု ဝသီတိ စတုသစ္စဓမ္မေသု ဝသိပ္ပတ္တော. န ဟိဿ သက္ကာ တေ ဓမ္မာ ယထာ ဉာတာ ကေနစိ အညထာ ကာတုံ၊ တေန ခီဏာသဝေါ ‘‘ဓမ္မေသု ဝသီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပါရဂူတိ ပါရံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ၊ တံ ဂတော၊ သဥပါဒိသေသဝသေန အဓိဂတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနေဇောတိ အပဂတတဏှာစလနော. သင်္ခါရနိရောဓဉာဏကုသလောတိ သင်္ခါရနိရောဓော ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ၊ တမှိ ဉာဏံ အရိယမဂ္ဂပညာ၊ တတ္ထ ကုသလော၊ စတုက္ခတ္တုံ ဘာဝိတတ္တာ ဆေကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၃၇၆. စုဒ္ဒသမဂါထာယ အတီတေသူတိ ပဝတ္တိံ ပတွာ အတိက္ကန္တေသု ပဉ္စက္ခန္ဓေသု. အနာဂတေသူတိ ပဝတ္တိံ အပ္ပတ္တေသု ပဉ္စက္ခန္ဓေသု ဧဝ. ကပ္ပါတီတောတိ ‘‘အဟံ မမ’’န္တိ ကပ္ပနံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝါ တဏှာဒိဋ္ဌိကပ္ပံ အတီတော. အတိစ္စ သုဒ္ဓိပညောတိ အတီဝ သုဒ္ဓိပညော၊ အတိက္ကမိတွာ ဝါ သုဒ္ဓိပညော. ကိံ အတိက္ကမိတွာ? အဒ္ဓတ္တယံ. အရဟာ ဟိ ယွာယံ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရသင်္ခါတော အတီတော အဒ္ဓါ၊ ဇာတိဇရာမရဏသင်္ခါတော အနာဂတော အဒ္ဓါ၊ ဝိညာဏာဒိဘဝပရိယန္တော ပစ္စုပ္ပန္နော စ အဒ္ဓါ၊ တံ သဗ္ဗမ္ပိ အတိက္ကမ္မ ကင်္ခံ ဝိတရိတွာ ပရမသုဒ္ဓိပ္ပတ္တပညော ဟုတွာ ဌိတော. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘အတိစ္စ သုဒ္ဓိပညော’’တိ. သဗ္ဗာယတနေဟီတိ ဒွါဒသဟာယတနေဟိ. အရဟာ ဟိ ဧဝံ ကပ္ပါတီတော. ကပ္ပါတီတတ္တာ အတိစ္စ သုဒ္ဓိပညတ္တာ စ အာယတိံ န ကိဉ္စိ အာယတနံ ဥပေတိ. တေနာဟ – ‘‘သဗ္ဗာယတနေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တော’’တိ.

၃၇၇. ပန္နရသမဂါထာယ အညာယ ပဒန္တိ ယေ တေ ‘‘သစ္စာနံ စတုရော ပဒါ’’တိ ဝုတ္တာ၊ တေသု ဧကေကပဒံ ပုဗ္ဗဘာဂသစ္စဝဝတ္ထာပနပညာယ ဉတွာ. သမေစ္စ ဓမ္မန္တိ တတော ပရံ စတူဟိ အရိယမဂ္ဂေဟိ စတုသစ္စဓမ္မံ သမေစ္စ. ဝိဝဋံ ဒိသွာန ပဟာနမာသဝါနန္တိ အထ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန အာသဝက္ခယသညိတံ နိဗ္ဗာနံ ဝိဝဋံ ပါကဋမနာဝဋံ ဒိသွာ. သဗ္ဗုပဓီနံ ပရိက္ခယာတိ သဗ္ဗေသံ ခန္ဓကာမဂုဏကိလေသာဘိသင်္ခါရဘေဒါနံ ဥပဓီနံ ပရိက္ခီဏတ္တာ ကတ္ထစိ အသဇ္ဇမာနော ဘိက္ခု သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ ဝိဟရေယျ၊ အနလ္လီယန္တော လောကံ ဂစ္ဆေယျာတိ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

၃၇၈. တတော သော နိမ္မိတော ဓမ္မဒေသနံ ထောမေန္တော ‘‘အဒ္ဓါ ဟိ ဘဂဝါ’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ယော သော ဧဝံ ဝိဟာရီတိ ယော သော မင်္ဂလာဒီနိ သမူဟနိတွာ သဗ္ဗမင်္ဂလဒေါသပ္ပဟာနဝိဟာရီ၊ ယောပိ သော ဒိဗ္ဗမာနုသကေသု ကာမေသု ရာဂံ ဝိနေယျ ဘဝါတိက္ကမ္မ ဓမ္မာဘိသမယဝိဟာရီတိ ဧဝံ တာယ တာယ ဂါထာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌဘိက္ခုံ ဒဿေန္တော အာဟ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. အယံ ပန ယောဇနာ – အဒ္ဓါ ဟိ ဘဂဝါ တထေဝ ဧတံ ယံ တွံ ‘‘ယဿ မင်္ဂလာ သမူဟတာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ တဿာ တဿာ ဂါထာယ ပရိယောသာနေ ‘‘သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျာ’’တိ အဝစ. ကိံ ကာရဏံ? ယော သော ဧဝံဝိဟာရီ ဘိက္ခု၊ သော ဥတ္တမေန ဒမထေန ဒန္တော၊ သဗ္ဗာနိ စ ဒသပိ သံယောဇနာနိ စတုရော စ ယောဂေ ဝီတိဝတ္တော ဟောတိ. တသ္မာ သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ၊ နတ္ထိ မေ ဧတ္ထ ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဣတိ ဒေသနာထောမနဂါထမ္ပိ ဝတွာ အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. သုတ္တပရိယောသာနေ ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာနံ အဂ္ဂဖလပ္ပတ္တိ အဟောသိ၊ သောတာပတ္တိသကဒါဂါမိအနာဂါမိဖလပ္ပတ္တာ ပန ဂဏနတော အသင်္ချေယျာတိ.

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

နိဋ္ဌိတာ.