၁၁. ရာဟုလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၃၈. ကစ္စိ အဘိဏှသံဝါသာတိ ရာဟုလသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ ဗောဓိမဏ္ဍတော အနုပုဗ္ဗေန ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တွာ တတ္ထ ရာဟုလကုမာရေန ‘‘ဒါယဇ္ဇံ မေ သမဏ ဒေဟီ’’တိ ဒါယဇ္ဇံ ယာစိတော သာရိပုတ္တတ္ထေရံ အာဏာပေသိ – ‘‘ရာဟုလကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေဟီ’’တိ. တံ သဗ္ဗံ ခန္ဓကဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၀၅) ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတံ ပန ရာဟုလကုမာရံ ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တံ သာရိပုတ္တတ္ထေရောဝ ဥပသမ္ပာဒေသိ၊ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော အဿ ကမ္မဝါစာစရိယော အဟောသိ. တံ ဘဂဝါ ‘‘အယံ ကုမာရော ဇာတိအာဒိသမ္ပန္နော၊ သော ဇာတိဂေါတ္တကုလဝဏ္ဏပေါက္ခရတာဒီနိ နိဿာယ မာနံ ဝါ မဒံ ဝါ မာ အကာသီ’’တိ ဒဟရကာလတော ပဘုတိ ယာဝ န အရိယဘူမိံ ပါပုဏိ၊ တာဝ ဩဝဒန္တော အဘိဏှံ ဣမံ သုတ္တမဘာသိ. တသ္မာ စေတံ သုတ္တပရိယောသာနေပိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣတ္ထံ သုဒံ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အဘိဏှံ ဩဝဒတီ’’တိ. တတ္ထ ပဌမဂါထာယံ အယံ သင်္ခေပတ္ထော ‘‘ကစ္စိ တွံ၊ ရာဟုလ၊ အဘိဏှံ သံဝါသဟေတု ဇာတိအာဒီနံ အညတရေန ဝတ္ထုနာ န ပရိဘဝသိ ပဏ္ဍိတံ၊ ဉာဏပဒီပဿ ဓမ္မဒေသနာပဒီပဿ စ ဓာရဏတော ဥက္ကာဓာရော မနုဿာနံ ကစ္စိ အပစိတော တယာ၊ ကစ္စိ နိစ္စံ ပူဇိတော တယာ’’တိ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ သန္ဓာယ ဘဏတိ.

၃၃၉. ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ ရာဟုလော ‘‘နာဟံ ဘဂဝါ နီစပုရိသော ဝိယ သံဝါသဟေတု မာနံ ဝါ မဒံ ဝါ ကရောမီ’’တိ ဒီပေန္တော ဣမံ ပဋိဂါထမာဟ ‘‘နာဟံ အဘိဏှသံဝါသာ’’တိ. သာ ဥတ္တာနတ္ထာ ဧဝ.

၃၄၀. တတော နံ ဘဂဝါ ဥတ္တရိံ ဩဝဒန္တော ပဉ္စ ကာမဂုဏေတိအာဒိကာ အဝသေသဂါထာယော အာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ သတ္တာနံ ပိယရူပါ ပိယဇာတိကာ အတိဝိယ သတ္တေဟိ ဣစ္ဆိတာ ပတ္ထိတာ၊ မနော စ နေသံ ရမယန္တိ၊ တေ စာယသ္မာ ရာဟုလော ဟိတွာ သဒ္ဓါယ ဃရာ နိက္ခန္တော၊ န ရာဇာဘိနီတော၊ န စောရာဘိနီတော၊ န ဣဏဋ္ဋော၊ န ဘယဋ္ဋော၊ န ဇီဝိကာပကတော၊ တသ္မာ နံ ဘဂဝါ ‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ဟိတွာ၊ ပိယရူပေ မနောရမေ၊ သဒ္ဓါယ ဃရာ နိက္ခမ္မာ’’တိ သမုတ္တေဇေတွာ ဣမဿ နေက္ခမ္မဿ ပတိရူပါယ ပဋိပတ္တိယာ နိယောဇေန္တော အာဟ – ‘‘ဒုက္ခဿန္တကရော ဘဝါ’’တိ.

တတ္ထ သိယာ ‘‘နနု စာယသ္မာ ဒါယဇ္ဇံ ပတ္ထေန္တော ဗလက္ကာရေန ပဗ္ဗာဇိတော၊ အထ ကသ္မာ ဘဂဝါ အာဟ – ‘သဒ္ဓါယ ဃရာ နိက္ခမ္မာ’’’တိ ဝုစ္စတေ – နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တတ္တာ. အယဉှိ အာယသ္မာ ဒီဃရတ္တံ နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တော ပဒုမုတ္တရသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တံ ဥပရေဝတံ နာမ သာမဏေရံ ဒိသွာ သင်္ခေါ နာမ နာဂရာဇာ ဟုတွာ သတ္တ ဒိဝသေ ဒါနံ ဒတွာ တထာဘာဝံ ပတ္ထေတွာ တတော ပဘုတိ ပတ္ထနာသမ္ပန္နော အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော သတသဟဿကပ္ပေ ပါရမိယော ပူရေတွာ အန္တိမဘဝံ ဥပပန္နော. ဧဝံ နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တတဉ္စဿ ဘဂဝါ ဇာနာတိ. တထာဂတဗလညတရဉှိ ဧတံ ဉာဏံ. တသ္မာ အာဟ – ‘‘သဒ္ဓါယ ဃရာ နိက္ခမ္မာ’’တိ. အထ ဝါ ဒီဃရတ္တံ သဒ္ဓါယေဝ ဃရာ နိက္ခမ္မ ဣဒါနိ ဒုက္ခဿန္တကရော ဘဝါတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော.

၃၄၁. ဣဒါနိဿ အာဒိတော ပဘုတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယ ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘မိတ္တေ ဘဇဿု ကလျာဏေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သီလာဒီဟိ အဓိကာ ကလျာဏမိတ္တာ နာမ၊ တေ ဘဇန္တော ဟိမဝန္တံ နိဿာယ မဟာသာလာ မူလာဒီဟိ ဝိယ သီလာဒီဟိ ဝဍ္ဎတိ. တေနာဟ – ‘‘မိတ္တေ ဘဇဿု ကလျာဏေ’’တိ. ပန္တဉ္စ သယနာသနံ၊ ဝိဝိတ္တံ အပ္ပနိဂ္ဃေါသန္တိ ယဉ္စ သယနာသနံ ပန္တံ ဒူရံ ဝိဝိတ္တံ အပ္ပါကိဏ္ဏံ အပ္ပနိဂ္ဃေါသံ၊ ယတ္ထ မိဂသူကရာဒိသဒ္ဒေန အရညသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တထာရူပံ သယနာသနဉ္စ ဘဇဿု. မတ္တညူ ဟောဟိ ဘောဇနေတိ ပမာဏညူ ဟောဟိ၊ ပဋိဂ္ဂဟဏမတ္တံ ပရိဘောဂမတ္တဉ္စ ဇာနာဟီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟဏမတ္တညုနာ ဒေယျဓမ္မေပိ အပ္ပေ ဒါယကေပိ အပ္ပံ ဒါတုကာမေ အပ္ပမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဒေယျဓမ္မေ အပ္ပေ ဒါယကေ ပန ဗဟုံ ဒါတုကာမေပိ အပ္ပမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဒေယျဓမ္မေ ပန ဗဟုတရေ ဒါယကေပိ အပ္ပံ ဒါတုကာမေ အပ္ပမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဒေယျဓမ္မေပိ ဗဟုတရေ ဒါယကေပိ ဗဟုံ ဒါတုကာမေ အတ္တနော ဗလံ ဇာနိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. အပိစ မတ္တာယေဝ ဝဏ္ဏိတာ ဘဂဝတာတိ ပရိဘောဂမတ္တညုနာ ပုတ္တမံသံ ဝိယ အက္ခဗ္ဘဉ္ဇနမိဝ စ ယောနိသော မနသိ ကရိတွာ ဘောဇနံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ.

၃၄၂. ဧဝမိမာယ ဂါထာယ ဗြဟ္မစရိယဿ ဥပကာရဘူတာယ ကလျာဏမိတ္တသေဝနာယ နိယောဇေတွာ သေနာသနဘောဇနမုခေန စ ပစ္စယပရိဘောဂပါရိသုဒ္ဓိသီလေ သမာဒပေတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ စီဝရာဒီသု တဏှာယ မိစ္ဆာအာဇီဝေါ ဟောတိ၊ တသ္မာ တံ ပဋိသေဓေတွာ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလေ သမာဒပေန္တော ‘‘စီဝရေ ပိဏ္ဍပါတေ စာ’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ပစ္စယေတိ ဂိလာနပ္ပစ္စယေ. ဧတေသူတိ ဧတေသု စတူသု စီဝရာဒီသု ဘိက္ခူနံ တဏှုပ္ပါဒဝတ္ထူသု. တဏှံ မာကာသီတိ ‘‘ဟိရိကောပီနပဋိစ္ဆာဒနာဒိအတ္ထမေဝ တေ စတ္တာရော ပစ္စယာ နိစ္စာတုရာနံ ပုရိသာနံ ပဋိကာရဘူတာ ဇဇ္ဇရဃရဿေဝိမဿ အတိဒုဗ္ဗလဿ ကာယဿ ဥပတ္ထမ္ဘဘူတာ’’တိအာဒိနာ နယေန အာဒီနဝံ ပဿန္တော တဏှံ မာ ဇနေသိ၊ အဇနေန္တော အနုပ္ပါဒေန္တော ဝိဟရာဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိံ ကာရဏံ? မာ လောကံ ပုနရာဂမိ. ဧတေသု ဟိ တဏှံ ကရောန္တော တဏှာယ အာကဍ္ဎိယမာနော ပုနပိ ဣမံ လောကံ အာဂစ္ဆတိ. သော တွံ ဧတေသု တဏှံ မာကာသိ၊ ဧဝံ သန္တေ န ပုန ဣမံ လောကံ အာဂမိဿသီတိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ ရာဟုလော ‘‘စီဝရေ တဏှံ မာကာသီတိ မံ ဘဂဝါ အာဟာ’’တိ စီဝရပဋိသံယုတ္တာနိ ဒွေ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒိယိ ပံသုကူလိကင်္ဂဉ္စ၊ တေစီဝရိကင်္ဂဉ္စ. ‘‘ပိဏ္ဍပါတေ တဏှံ မာကာသီတိ မံ ဘဂဝါ အာဟာ’’တိ ပိဏ္ဍပါတပဋိသံယုတ္တာနိ ပဉ္စ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒိယိ – ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ၊ သပဒါနစာရိကင်္ဂံ၊ ဧကာသနိကင်္ဂံ၊ ပတ္တပိဏ္ဍိကင်္ဂံ၊ ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကင်္ဂန္တိ. ‘‘သေနာသနေ တဏှံ မာကာသီတိ မံ ဘဂဝါ အာဟာ’’တိ သေနာသနပဋိသံယုတ္တာနိ ဆ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒိယိ – အာရညိကင်္ဂံ၊ အဗ္ဘောကာသိကင်္ဂံ၊ ရုက္ခမူလိကင်္ဂံ၊ ယထာသန္ထတိကင်္ဂံ၊ သောသာနိကင်္ဂံ၊ နေသဇ္ဇိကင်္ဂန္တိ. ‘‘ဂိလာနပ္ပစ္စယေ တဏှံ မာကာသီတိ မံ ဘဂဝါ အာဟာ’’တိ သဗ္ဗပ္ပစ္စယေသု ယထာလာဘံ ယထာဗလံ ယထာသာရုပ္ပန္တိ တီဟိ သန္တောသေဟိ သန္တုဋ္ဌော အဟောသိ၊ ယထာ တံ သုဗ္ဗစော ကုလပုတ္တော ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ အနုသာသနိန္တိ.

၃၄၃. ဧဝံ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလေ သမာဒပေတွာ ဣဒါနိ အဝသေသသီလေ သမထဝိပဿနာသု စ သမာဒပေတုံ ‘‘သံဝုတော ပါတိမောက္ခသ္မိ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သံဝုတော ပါတိမောက္ခသ္မိန္တိ ဧတ္ထ ဘဝဿူတိ ပါဌသေသော. ဘဝါတိ အန္တိမပဒေန ဝါ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ တထာ ဒုတိယပဒေ. ဧဝမေတေဟိ ဒွီဟိ ဝစနေဟိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေ၊ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလေ စ သမာဒပေသိ. ပါကဋဝသေန စေတ္ထ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဝုတ္တာနိ. လက္ခဏတော ပန ဆဋ္ဌမ္ပိ ဝုတ္တံယေဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သတိ ကာယဂတာ တျတ္ထူတိ ဧဝံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ တုယှံ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနစတုဗ္ဗိဓသမ္ပဇညာနာပါနဿတိအာဟာရေပဋိကူလသညာဘာဝနာဒိဘေဒါ ကာယဂတာ သတိ အတ္ထု ဘဝတု၊ ဘာဝေဟိ နန္တိ အတ္ထော. နိဗ္ဗိဒါဗဟုလော ဘဝါတိ သံသာရဝဋ္ဋေ ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလော သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညီ ဟောဟီတိ အတ္ထော.

၃၄၄. ဧတ္တာဝတာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ ဥပစာရဘူမိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အပ္ပနာဘူမိံ ဒဿေန္တော ‘‘နိမိတ္တံ ပရိဝဇ္ဇေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နိမိတ္တန္တိ ရာဂဋ္ဌာနိယံ သုဘနိမိတ္တံ. တေနေဝ နံ ပရတော ဝိသေသေန္တော အာဟ – ‘‘သုဘံ ရာဂူပသဉှိတ’’န္တိ. ပရိဝဇ္ဇေဟီတိ အမနသိကာရေန ပရိစ္စဇာဟိ. အသုဘာယ စိတ္တံ ဘာဝေဟီတိ ယထာ သဝိညာဏကေ အဝိညာဏကေ ဝါ ကာယေ အသုဘဘာဝနာ သမ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ စိတ္တံ ဘာဝေဟိ. ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတန္တိ ဥပစာရသမာဓိနာ ဧကဂ္ဂံ၊ အပ္ပနာသမာဓိနာ သုသမာဟိတံ. ယထာ တေ ဤဒိသံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ တထာ နံ ဘာဝေဟီတိ အတ္ထော.

၃၄၅. ဧဝမဿ အပ္ပနာဘူမိံ ဒဿေတွာ ဝိပဿနံ ဒဿေန္တော ‘‘အနိမိတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနိမိတ္တဉ္စ ဘာဝေဟီတိ ဧဝံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယေန သမာဓိနာ သမာဟိတစိတ္တော ဝိပဿနံ ဘာဝေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိပဿနာ ဟိ ‘‘အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏံ နိစ္စနိမိတ္တတော ဝိမုစ္စတီတိ အနိမိတ္တော ဝိမောက္ခော’’တိအာဒိနာ နယေန ရာဂနိမိတ္တာဒီနံ ဝါ အဂ္ဂဟဏေန အနိမိတ္တဝေါဟာရံ လဘတိ. ယထာဟ –

‘‘သော ခွာဟံ၊ အာဝုသော၊ သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အမနသိကာရာ အနိမိတ္တံ စေတောသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. တဿ မယှံ၊ အာဝုသော၊ ဣမိနာ ဝိဟာရေန ဝိဟရတော နိမိတ္တာနုသာရိ ဝိညာဏံ ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၀).

မာနာနုသယမုဇ္ဇဟာတိ ဣမာယ အနိမိတ္တဘာဝနာယ အနိစ္စသညံ ပဋိလဘိတွာ ‘‘အနိစ္စသညိနော၊ မေဃိယ၊ အနတ္တသညာ သဏ္ဌာတိ၊ အနတ္တသညီ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃါတံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ (အ. နိ. ၉.၃၊ ဥဒါ. ၃၁) အနုက္ကမေန မာနာနုသယံ ဥဇ္ဇဟ ပဇဟ ပရိစ္စဇာဟီတိ အတ္ထော. တတော မာနာဘိသမယာ၊ ဥပသန္တော စရိဿသီတိ အထေဝံ အရိယမဂ္ဂေန မာနဿ အဘိသမယာ ခယာ ဝယာ ပဟာနာ ပဋိနိဿဂ္ဂါ ဥပသန္တော နိဗ္ဗုတော သီတိဘူတော သဗ္ဗဒရထပရိဠာဟဝိရဟိတော ယာဝ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာသိ၊ တာဝ သုညတာနိမိတ္တာပ္ပဏိဟိတာနံ အညတရညတရေန ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရေန စရိဿသိ ဝိဟရိဿသီတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

တတော ပရံ ‘‘ဣတ္ထံ သုဒံ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ သင်္ဂီတိကာရကာနံ ဝစနံ. တတ္ထ ဣတ္ထံ သုဒန္တိ ဣတ္ထံ သု ဣဒံ၊ ဧဝမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဧဝံ ဩဝဒိယမာနော စာယသ္မာ ရာဟုလော ပရိပါကဂတေသု ဝိမုတ္တိပရိပါစနိယေသု ဓမ္မေသု စူဠရာဟုလောဝါဒသုတ္တပရိယောသာနေ အနေကေဟိ ဒေဝတာသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသီတိ.

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ရာဟုလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.