၉. ဟေမဝတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

အဇ္ဇ ပန္နရသောတိ ဟေမဝတသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ပုစ္ဆာဝသိကာ ဥပ္ပတ္တိ. ဟေမဝတေန ဟိ ပုဋ္ဌော ဘဂဝါ ‘‘ဆသု လောကော သမုပ္ပန္နော’’တိအာဒီနိ အဘာသိ. တတ္ထ ‘‘အဇ္ဇ ပန္နရသော’’တိအာဒိ သာတာဂိရေန ဝုတ္တံ၊ ‘‘ဣတိ သာတာဂိရော’’တိအာဒိ သင်္ဂီတိကာရေဟိ၊ ‘‘ကစ္စိမနော’’တိအာဒိ ဟေမဝတေန၊ ‘‘ဆသု လောကော’’တိအာဒိ ဘဂဝတာ၊ တံ သဗ္ဗမ္ပိ သမောဓာနေတွာ ‘‘ဟေမဝတသုတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘သာတာဂိရိသုတ္တ’’န္တိ ဧကစ္စေဟိ.

တတ္ထ ယာယံ ‘‘အဇ္ဇ ပန္နရသော’’တိအာဒိ ဂါထာ. တဿာ ဥပ္ပတ္တိ – ဣမသ္မိံယေဝ ဘဒ္ဒကပ္ပေ ဝီသတိဝဿသဟဿာယုကေသု ပုရိသေသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သောဠသဝဿသဟဿာယုကာနိ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ဘဂဝတော ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ မဟတိယာ ပူဇာယ သရီရကိစ္စံ အကံသု. တဿ ဓာတုယော အဝိကိရိတွာ သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော ဝိယ ဧကဂ္ဃနာ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု. ဒီဃာယုကဗုဒ္ဓါနဉှိ ဧသာ ဓမ္မတာ. အပ္ပါယုကဗုဒ္ဓါ ပန ယသ္မာ ဗဟုတရေန ဇနေန အဒိဋ္ဌာ ဧဝ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ၊ တသ္မာ ဓာတုပူဇမ္ပိ ကတွာ ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ဇနာ ပုညံ ပသဝိဿန္တီ’’တိ အနုကမ္ပာယ ‘‘ဓာတုယော ဝိကိရန္တူ’’တိ အဓိဋ္ဌဟန္တိ. တေန တေသံ သုဝဏ္ဏစုဏ္ဏာနိ ဝိယ ဓာတုယော ဝိကိရန္တိ၊ သေယျထာပိ အမှာကံ ဘဂဝတော.

မနုဿာ တဿ ဘဂဝတော ဧကံယေဝ ဓာတုဃရံ ကတွာ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေသုံ ယောဇနံ ဥဗ္ဗေဓေန ပရိက္ခေပေန စ. တဿ ဧကေကဂါဝုတန္တရာနိ စတ္တာရိ ဒွါရာနိ အဟေသုံ. ဧကံ ဒွါရံ ကိကီ ရာဇာ အဂ္ဂဟေသိ၊ ဧကံ တဿေဝ ပုတ္တော ပထဝိန္ဓရော နာမ၊ ဧကံ သေနာပတိပမုခါ အမစ္စာ၊ ဧကံ သေဋ္ဌိပမုခါ ဇာနပဒါ ရတ္တသုဝဏ္ဏမယာ ဧကဂ္ဃနာ သုဝဏ္ဏရသပဋိဘာဂါ စ နာနာရတနမယာ ဣဋ္ဌကာ အဟေသုံ ဧကေကာ သတသဟဿဂ္ဃနိကာ. တေ ဟရိတာလမနောသိလာဟိ မတ္တိကာကိစ္စံ သုရဘိတေလေန ဥဒကကိစ္စဉ္စ ကတွာ တံ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေသုံ.

ဧဝံ ပတိဋ္ဌိတေ စေတိယေ ဒွေ ကုလပုတ္တာ သဟာယကာ နိက္ခမိတွာ သမ္မုခသာဝကာနံ ထေရာနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု. ဒီဃာယုကဗုဒ္ဓါနဉှိ သမ္မုခသာဝကာယေဝ ပဗ္ဗာဇေန္တိ၊ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ၊ နိဿယံ ဒေန္တိ၊ ဣတရေ န လဘန္တိ. တတော တေ ကုလပုတ္တာ ‘‘သာသနေ၊ ဘန္တေ၊ ကတိ ဓုရာနီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ထေရာ ‘‘ဒွေ ဓုရာနီ’’တိ ကထေသုံ – ‘‘ဝါသဓုရံ၊ ပရိယတ္တိဓုရဉ္စာ’’တိ. တတ္ထ ပဗ္ဗဇိတေန ကုလပုတ္တေန အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိကေ ပဉ္စ ဝဿာနိ ဝသိတွာ၊ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ပူရေတွာ၊ ပါတိမောက္ခံ ဒွေ တီဏိ ဘာဏဝါရသုတ္တန္တာနိ စ ပဂုဏံ ကတွာ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ၊ ကုလေ ဝါ ဂဏေ ဝါ နိရာလယေန အရညံ ပဝိသိတွာ၊ အရဟတ္တသစ္ဆိကိရိယာယ ဃဋိတဗ္ဗံ ဝါယမိတဗ္ဗံ၊ ဧတံ ဝါသဓုရံ. အတ္တနော ထာမေန ပန ဧကံ ဝါ နိကာယံ ပရိယာပုဏိတွာ ဒွေ ဝါ ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပရိယတ္တိတော စ အတ္ထတော စ သုဝိသဒံ သာသနံ အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ဧတံ ပရိယတ္တိဓုရန္တိ. အထ တေ ကုလပုတ္တာ ‘‘ဒွိန္နံ ဓုရာနံ ဝါသဓုရမေဝ သေဋ္ဌ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘မယံ ပနမှာ ဒဟရာ၊ ဝုဍ္ဎကာလေ ဝါသဓုရံ ပရိပူရေဿာမ၊ ပရိယတ္တိဓုရံ တာဝ ပူရေမာ’’တိ ပရိယတ္တိံ အာရဘိံသု. တေ ပကတိယာဝ ပညဝန္တော နစိရဿေဝ သကလေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ပကတညနော ဝိနယေ စ အတိဝိယ ဝိနိစ္ဆယကုသလာ အဟေသုံ. တေသံ ပရိယတ္တိံ နိဿာယ ပရိဝါရော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ ပရိဝါရံ နိဿာယ လာဘော၊ ဧကမေကဿ ပဉ္စသတပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ ပရိဝါရာ အဟေသုံ. တေ သတ္ထုသာသနံ ဒီပေန္တာ ဝိဟရိံသု၊ ပုန ဗုဒ္ဓကာလော ဝိယ အဟောသိ.

တဒါ ဒွေ ဘိက္ခူ ဂါမကာဝါသေ ဝိဟရန္တိ ဓမ္မဝါဒီ စ အဓမ္မဝါဒီ စ. အဓမ္မဝါဒီ စဏ္ဍော ဟောတိ ဖရုသော၊ မုခရော၊ တဿ အဇ္ဈာစာရော ဣတရဿ ပါကဋော ဟောတိ. တတော နံ ‘‘ဣဒံ တေ၊ အာဝုသော၊ ကမ္မံ သာသနဿ အပ္ပတိရူပ’’န္တိ စောဒေသိ. သော ‘‘ကိံ တေ ဒိဋ္ဌံ၊ ကိံ သုတ’’န္တိ ဝိက္ခိပတိ. ဣတရော ‘‘ဝိနယဓရာ ဇာနိဿန္တီ’’တိ အာဟ. တတော အဓမ္မဝါဒီ ‘‘သစေ ဣမံ ဝတ္ထုံ ဝိနယဓရာ ဝိနိစ္ဆိနိဿန္တိ၊ အဒ္ဓါ မေ သာသနေ ပတိဋ္ဌာ န ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော ပက္ခံ ကာတုကာမော တာဝဒေဝ ပရိက္ခာရေ အာဒါယ တေ ဒွေ ထေရေ ဥပသင်္ကမိတွာ သမဏပရိက္ခာရေ ဒတွာ တေသံ နိဿယေန ဝိဟရိတုမာရဒ္ဓေါ. သဗ္ဗဉ္စ နေသံ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောန္တော သက္ကစ္စံ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ပူရေတုကာမော ဝိယ အကာသိ. တတော ဧကဒိဝသံ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ တေဟိ ဝိဿဇ္ဇိယမာနောပိ အဋ္ဌာသိယေဝ. ထေရာ ‘‘ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗမတ္ထီ’’တိ တံ ပုစ္ဆိံသု. သော ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ ဧကေန မေ ဘိက္ခုနာ သဟ အဇ္ဈာစာရံ ပဋိစ္စ ဝိဝါဒေါ အတ္ထိ. သော ယဒိ တံ ဝတ္ထုံ ဣဓာဂန္တွာ အာရောစေတိ၊ ယထာဝိနိစ္ဆယံ န ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗ’’န္တိ. ထေရာ ‘‘ဩသဋံ ဝတ္ထုံ ယထာဝိနိစ္ဆယံ န ဝိနိစ္ဆိနိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟံသု. သော ‘‘ဧဝံ ကရိယမာနေ၊ ဘန္တေ၊ မမ သာသနေ ပတိဋ္ဌာ နတ္ထိ၊ မယှေတံ ပါပံ ဟောတု၊ မာ တုမှေ ဝိနိစ္ဆိနထာ’’တိ. တေ တေန နိပ္ပီဠိယမာနာ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု. သော တေသံ ပဋိညံ ဂဟေတွာ ပုန တံ အာဝါသံ ဂန္တွာ ‘‘သဗ္ဗံ ဝိနယဓရာနံ သန္တိကေ နိဋ္ဌိတ’’န္တိ တံ ဓမ္မဝါဒိံ သုဋ္ဌုတရံ အဝမညန္တော ဖရုသေန သမုဒါစရတိ. ဓမ္မဝါဒီ ‘‘နိဿင်္ကော အယံ ဇာတော’’တိ တာဝဒေဝ နိက္ခမိတွာ ထေရာနံ ပရိဝါရံ ဘိက္ခုသဟဿံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ – ‘‘နနု၊ အာဝုသော၊ ဩသဋံ ဝတ္ထု ယထာဓမ္မံ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ၊ အနောသရာပေတွာ ဧဝ ဝါ အညမညံ အစ္စယံ ဒေသာပေတွာ သာမဂ္ဂီ ကာတဗ္ဗာ. ဣမေ ပန ထေရာ နေဝ ဝတ္ထုံ ဝိနိစ္ဆိနိံသု၊ န သာမဂ္ဂိံ အကံသု. ကိံ နာမေတ’’န္တိ? တေပိ သုတွာ တုဏှီ အဟေသုံ – ‘‘နူန ကိဉ္စိ အာစရိယေဟိ ဉာတ’’န္တိ. တတော အဓမ္မဝါဒီ ဩကာသံ လဘိတွာ ‘‘တွံ ပုဗ္ဗေ ‘ဝိနယဓရာ ဇာနိဿန္တီ’တိ ဘဏသိ. ဣဒါနိ တေသံ ဝိနယဓရာနံ အာရောစေဟိ တံ ဝတ္ထု’’န္တိ ဓမ္မဝါဒိံ ပီဠေတွာ ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပရာဇိတော တွံ၊ မာ တံ အာဝါသံ အာဂစ္ဆီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. တတော ဓမ္မဝါဒီ ထေရေ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တုမှေ သာသနံ အနပေက္ခိတွာ ‘အမှေ ဥပဋ္ဌေသိ ပရိတောသေသီ’တိ ပုဂ္ဂလမေဝ အပေက္ခိတ္ထ၊ သာသနံ အရက္ခိတွာ ပုဂ္ဂလံ ရက္ခိတ္ထ၊ အဇ္ဇတဂ္ဂေ ဒါနိ တုမှာကံ ဝိနိစ္ဆယံ ဝိနိစ္ဆိနိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ အဇ္ဇ ပရိနိဗ္ဗုတော ကဿပေါ ဘဂဝါ’’တိ မဟာသဒ္ဒေန ကန္ဒိတွာ ‘‘နဋ္ဌံ သတ္ထု သာသန’’န္တိ ပရိဒေဝမာနော ပက္ကာမိ.

အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ သံဝိဂ္ဂမာနသာ ‘‘မယံ ပုဂ္ဂလမနုရက္ခန္တာ သာသနရတနံ သောဗ္ဘေ ပက္ခိပိမှာ’’တိ ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပါဒေသုံ. တေ တေနေဝ ကုက္ကုစ္စေန ဥပဟတာသယတ္တာ ကာလံ ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတုမသက္ကောန္တာ ဧကာစရိယော ဟိမဝတိ ဟေမဝတေ ပဗ္ဗတေ နိဗ္ဗတ္တိ ဟေမဝတော ယက္ခောတိ နာမေန. ဒုတိယာစရိယော မဇ္ဈိမဒေသေ သာတပဗ္ဗတေ သာတာဂိရောတိ နာမေန. တေပိ နေသံ ပရိဝါရာ ဘိက္ခူ တေသံယေဝ အနုဝတ္တိတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတုမသက္ကောန္တာ တေသံ ပရိဝါရာ ယက္ခာဝ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တေသံ ပန ပစ္စယဒါယကာ ဂဟဋ္ဌာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတိံသု. ဟေမဝတသာတာဂိရာ အဋ္ဌဝီသတိယက္ခသေနာပတီနမဗ္ဘန္တရာ မဟာနုဘာဝါ ယက္ခရာဇာနော အဟေသုံ.

ယက္ခသေနာပတီနဉ္စ အယံ ဓမ္မတာ – မာသေ မာသေ အဋ္ဌ ဒိဝသာနိ ဓမ္မဝိနိစ္ဆယတ္ထံ ဟိမဝတိ မနောသိလာတလေ နာဂဝတိမဏ္ဍပေ ဒေဝတာနံ သန္နိပါတော ဟောတိ၊ တတ္ထ သန္နိပတိတဗ္ဗန္တိ. အထ သာတာဂိရဟေမဝတာ တသ္မိံ သမာဂမေ အညမညံ ဒိသွာ သဉ္ဇာနိံသု – ‘‘တွံ၊ သမ္မ၊ ကုဟိံ ဥပ္ပန္နော၊ တွံ ကုဟိ’’န္တိ အတ္တနော အတ္တနော ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဉ္စ ပုစ္ဆိတွာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော အဟေသုံ. ‘‘နဋ္ဌာ မယံ၊ သမ္မ၊ ပုဗ္ဗေ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဧကံ ပါပသဟာယံ နိဿာယ ယက္ခယောနိယံ ဥပ္ပန္နာ၊ အမှာကံ ပန ပစ္စယဒါယကာ ကာမာဝစရဒေဝေသု နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ. အထ သာတာဂိရော အာဟ – ‘‘မာရိသ၊ ဟိမဝါ နာမ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတသမ္မတော၊ ကိဉ္စိ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ မမာပိ အာရောစေယျာသီ’’တိ. ဟေမဝတောပိ အာဟ – ‘‘မာရိသ၊ မဇ္ဈိမဒေသော နာမ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတသမ္မတော၊ ကိဉ္စိ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ မမာပိ အာရောစေယျာသီ’’တိ. ဧဝံ တေသု ဒွီသု သဟာယေသု အညမညံ ကတိကံ ကတွာ၊ တမေဝ ဥပ္ပတ္တိံ အဝိဝဇ္ဇေတွာ ဝသမာနေသု ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဝီတိဝတ္တံ၊ မဟာပထဝီ ဧကယောဇနတိဂါဝုတမတ္တံ ဥဿဒါ.

အထမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတပဏိဓာနော ယာဝ ဝေဿန္တရဇာတကံ၊ တာဝ ပါရမိယော ပူရေတွာ၊ တုသိတဘဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ၊ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ၊ ဓမ္မပဒနိဒါနေ ဝုတ္တနယေန ဒေဝတာဟိ အာယာစိတော ပဉ္စ မဟာဝိလောကနာနိ ဝိလောကေတွာ၊ ဒေဝတာနံ အာရောစေတွာ၊ ဒွတ္တိံသာယ ပုဗ္ဗနိမိတ္တေသု ဝတ္တမာနေသု ဣဓ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ကမ္ပေတွာ. တာနိ ဒိသွာပိ ဣမေ ရာဇယက္ခာ ‘‘ဣမိနာ ကာရဏေန နိဗ္ဗတ္တာနီ’’တိ န ဇာနိံသု. ‘‘ခိဍ္ဍာပသုတတ္တာ နေဝါဒ္ဒသံသူ’’တိ ဧကေ. ဧသ နယော ဇာတိယံ အဘိနိက္ခမနေ ဗောဓိယဉ္စ. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ ပန ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ အာမန္တေတွာ ဘဂဝတိ တိပရိဝဋ္ဋံ ဒွါဒသာကာရံ ဝရဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ မဟာဘူမိစာလံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ ပါဋိဟာရိယာနိ စ ဧတေသံ ဧကော သာတာဂိရောယေဝ ပဌမံ အဒ္ဒသ. နိဗ္ဗတ္တိကာရဏဉ္စ တေသံ ဉတွာ သပရိသော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမ္မ ဓမ္မဒေသနံ အဿောသိ၊ န စ ကိဉ္စိ ဝိသေသံ အဓိဂစ္ဆိ. ကသ္မာ? သော ဟိ ဓမ္မံ သုဏန္တော ဟေမဝတံ အနုဿရိတွာ ‘‘အာဂတော နု ခေါ မေ သဟာယကော၊ နော’’တိ ပရိသံ ဩလောကေတွာ တံ အပဿန္တော ‘‘ဝဉ္စိတော မေ သဟာယော၊ ယော ဧဝံ ဝိစိတြပဋိဘာနံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ န သုဏာတီ’’တိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော အဟောသိ. ဘဂဝါ စ အတ္ထင်္ဂတေပိ စ သူရိယေ ဒေသနံ န နိဋ္ဌာပေသိ.

အထ သာတာဂိရော ‘‘သဟာယံ ဂဟေတွာ တေန သဟာဂမ္မ ဓမ္မဒေသနံ သောဿာမီ’’တိ ဟတ္ထိယာနအဿယာနဂရုဠယာနာဒီနိ မာပေတွာ ပဉ္စဟိ ယက္ခသတေဟိ ပရိဝုတော ဟိမဝန္တာဘိမုခေါ ပါယာသိ၊ တဒါ ဟေမဝတောပိ. ယသ္မာ ပဋိသန္ဓိဇာတိ-အဘိနိက္ခမန-ဗောဓိပရိနိဗ္ဗာနေသွေဝ ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဟုတွာဝ ပတိဝိဂစ္ဆန္တိ၊ န စိရဋ္ဌိတိကာနိ ဟောန္တိ၊ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနေ ပန တာနိ သဝိသေသာနိ ဟုတွာ၊ စိရတရံ ဌတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ တသ္မာ ဟိမဝတိ တံ အစ္ဆရိယပါတုဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘ယတော အဟံ ဇာတော၊ န ကဒါစိ အယံ ပဗ္ဗတော ဧဝံ အဘိရာမော ဘူတပုဗ္ဗော၊ ဟန္ဒ ဒါနိ မမ သဟာယံ ဂဟေတွာ အာဂမ္မ တေန သဟ ဣမံ ပုပ္ဖသိရိံ အနုဘဝိဿာမီ’’တိ တထေဝ မဇ္ဈိမဒေသာဘိမုခေါ အာဂစ္ဆတိ. တေ ဥဘောပိ ရာဇဂဟဿ ဥပရိ သမာဂန္တွာ အညမညဿ အာဂမနကာရဏံ ပုစ္ဆိံသု. ဟေမဝတော အာဟ – ‘‘ယတော အဟံ၊ မာရိသ၊ ဇာတော၊ နာယံ ပဗ္ဗတော ဧဝံ အကာလကုသုမိတေဟိ ရုက္ခေဟိ အဘိရာမော ဘူတပုဗ္ဗော၊ တသ္မာ ဧတံ ပုပ္ဖသိရိံ တယာ သဒ္ဓိံ အနုဘဝိဿာမီတိ အာဂတောမှီ’’တိ. သာတာဂိရော အာဟ – ‘‘ဇာနာသိ၊ ပန၊ တွံ မာရိသ၊ ယေန ကာရဏေန ဣမံ အကာလပုပ္ဖပါဋိဟာရိယံ ဇာတ’’န္တိ? ‘‘န ဇာနာမိ၊ မာရိသာ’’တိ. ‘‘ဣမံ၊ မာရိသ၊ ပါဋိဟာရိယံ န ကေဝလ ဟိမဝန္တေယေဝ၊ အပိစ ခေါ ပန ဒသသဟဿိလောကဓာတူသု နိဗ္ဗတ္တံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော၊ အဇ္ဇ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ၊ တေန ကာရဏေနာ’’တိ. ဧဝံ သာတာဂိရော ဟေမဝတဿ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ ကထေတွာ၊ တံ ဘဂဝတော သန္တိကံ အာနေတုကာမော ဣမံ ဂါထမာဟ. ကေစိ ပန ဂေါတမကေ စေတိယေ ဝိဟရန္တေ ဘဂဝတိ အယမေဝမာဟာတိ ဘဏန္တိ ‘‘အဇ္ဇ ပန္နရသော’’တိ.

၁၅၃. တတ္ထ အဇ္ဇာတိ အယံ ရတ္တိန္ဒိဝေါ ပက္ခဂဏနတော ပန္နရသော၊ ဥပဝသိတဗ္ဗတော ဥပေါသထော. တီသု ဝါ ဥပေါသထေသု အဇ္ဇ ပန္နရသော ဥပေါသထော၊ န စာတုဒ္ဒသီ ဥပေါသထော၊ န သာမဂ္ဂီဥပေါသထော. ယသ္မာ ဝါ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသအဋ္ဌင်္ဂဥပဝါသပညတ္တိဒိဝသာဒီသု သမ္ဗဟုလေသု အတ္ထေသု ဥပေါသထသဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ. ‘‘အာယာမာဝုသော၊ ကပ္ပိန၊ ဥပေါသထံ ဂမိဿာမာ’’တိအာဒီသု ဟိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ ဥပေါသထသဒ္ဒေါ. ‘‘ဧဝံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတော ခေါ ဝိသာခေ ဥပေါသထော ဥပဝုတ္ထော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၄၃) ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိအာဒိကေသု အဋ္ဌင်္ဂေသု. ‘‘သုဒ္ဓဿ ဝေ သဒါ ဖဂ္ဂု၊ သုဒ္ဓဿုပေါသထော သဒါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၇၉) ဥပဝါသေ. ‘‘ဥပေါသထော နာမ နာဂရာဇာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၆၊ မ. နိ. ၃.၂၅၈) ပညတ္တိယံ. ‘‘တဒဟုပေါသထေ ပန္နရသေ သီသံနှာတဿာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၈၅၊ မ. နိ. ၃.၂၅၆) ဒိဝသေ. တသ္မာ အဝသေသတ္ထံ ပဋိက္ခိပိတွာ အာသာဠှီပုဏ္ဏမဒိဝသံယေဝ နိယာမေန္တော အာဟ – ‘‘အဇ္ဇ ပန္နရသော ဥပေါသထော’’တိ. ပါဋိပဒေါ ဒုတိယောတိ ဧဝံ ဂဏိယမာနေ အဇ္ဇ ပန္နရသော ဒိဝသောတိ အတ္ထော.

ဒိဝိ ဘဝါနိ ဒိဗ္ဗာနိ၊ ဒိဗ္ဗာနိ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ဒိဗ္ဗာ. ကာနိ တာနိ? ရူပါနိ. တဉှိ ရတ္တိံ ဒေဝါနံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုတော သန္နိပတိတာနံ သရီရဝတ္ထာဘရဏဝိမာနပ္ပဘာဟိ အဗ္ဘာဒိဥပက္ကိလေသဝိရဟိတာယ စန္ဒပ္ပဘာယ စ သကလဇမ္ဗုဒီပေါ အလင်္ကတော အဟောသိ. ဝိသေသာလင်္ကတော စ ပရမဝိသုဒ္ဓိဒေဝဿ ဘဂဝတော သရီရပ္ပဘာယ. တေနာဟ ‘‘ဒိဗ္ဗာ ရတ္တိ ဥပဋ္ဌိတာ’’တိ.

ဧဝံ ရတ္တိဂုဏဝဏ္ဏနာပဒေသေနာပိ သဟာယဿ စိတ္တပ္ပသာဒံ ဇနေန္တော ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ ကထေတွာ အာဟ ‘‘အနောမနာမံ သတ္ထာရံ၊ ဟန္ဒ ပဿာမ ဂေါတမ’’န္တိ. တတ္ထ အနောမေဟိ အလာမကေဟိ သဗ္ဗာကာရပရိပူရေဟိ ဂုဏေဟိ နာမံ အဿာတိ အနောမနာမော. တထာ ဟိဿ ‘‘ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၁၉၂၊ စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၉၇၊ ပဋိ. မ. ၁.၁၆၂) နယေန ဗုဒ္ဓေါတိ အနောမေဟိ ဂုဏေဟိ နာမံ၊ ‘‘ဘဂ္ဂရာဂေါတိ ဘဂဝါ၊ ဘဂ္ဂဒေါသောတိ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၈၄) နယေန စ အနောမေဟိ ဂုဏေဟိ နာမံ. ဧသ နယော ‘‘အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော’’တိအာဒီသု. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒီသု အတ္ထေသု ဒေဝမနုဿေ အနုသာသတိ ‘‘ဣမံ ပဇဟထ၊ ဣမံ သမာဒါယ ဝတ္တထာ’’တိ သတ္ထာ. အပိစ ‘‘သတ္ထာ ဘဂဝါ သတ္ထဝါဟော၊ ယထာ သတ္ထဝါဟော သတ္တေ ကန္တာရံ တာရေတီ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၁၉၀) နိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေနာပိ သတ္ထာ. တံ အနောမနာမံ သတ္ထာရံ. ဟန္ဒာတိ ဗျဝသာနတ္ထေ နိပါတော. ပဿာမာတိ တေန အတ္တာနံ သဟ သင်္ဂဟေတွာ ပစ္စုပ္ပန္နဝစနံ. ဂေါတမန္တိ ဂေါတမဂေါတ္တံ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ‘‘သတ္ထာ၊ န သတ္ထာ’’တိ မာ ဝိမတိံ အကာသိ၊ ဧကန္တဗျဝသိတော ဟုတွာဝ ဧဟိ ပဿာမ ဂေါတမန္တိ.

၁၅၄. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဟေမဝတော ‘‘အယံ သာတာဂိရော ‘အနောမနာမံ သတ္ထာရ’န္တိ ဘဏန္တော တဿ သဗ္ဗညုတံ ပကာသေတိ၊ သဗ္ဗညုနော စ ဒုလ္လဘာ လောကေ၊ သဗ္ဗညုပဋိညေဟိ ပူရဏာဒိသဒိသေဟေဝ လောကော ဥပဒ္ဒုတော. သော ပန ယဒိ သဗ္ဗညူ၊ အဒ္ဓါ တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တော ဘဝိဿတိ၊ တေန တံ ဧဝံ ပရိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တာဒိလက္ခဏံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ – ‘‘ကစ္စိ မနော’’တိ.

တတ္ထ ကစ္စီတိ ပုစ္ဆာ. မနောတိ စိတ္တံ. သုပဏိဟိတောတိ သုဋ္ဌု ဌပိတော၊ အစလော အသမ္ပဝေဓီ. သဗ္ဗေသု ဘူတေသု သဗ္ဗဘူတေသု. တာဒိနောတိ တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တဿေဝ သတော. ပုစ္ဆာ ဧဝ ဝါ အယံ ‘‘သော တေ သတ္ထာ သဗ္ဗဘူတေသု တာဒီ၊ ဥဒါဟု နော’’တိ. ဣဋ္ဌေ အနိဋ္ဌေ စာတိ ဧဝရူပေ အာရမ္မဏေ. သင်္ကပ္ပါတိ ဝိတက္ကာ. ဝသီကတာတိ ဝသံ ဂမိတာ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယံ တွံ သတ္ထာရံ ဝဒသိ၊ တဿ တေ သတ္ထုနော ကစ္စိ တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တဿ သတော သဗ္ဗဘူတေသု မနော သုပဏိဟိတော၊ ဥဒါဟု ယာဝ စလနပစ္စယံ န လဘတိ၊ တာဝ သုပဏိဟိတော ဝိယ ခါယတိ. သော ဝါ တေ သတ္ထာ ကစ္စိ သဗ္ဗဘူတေသု သမစိတ္တေန တာဒီ၊ ဥဒါဟု နော၊ ယေ စ ခေါ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု အာရမ္မဏေသု ရာဂဒေါသဝသေန သင်္ကပ္ပါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ တျာဿ ကစ္စိ ဝသီကတာ၊ ဥဒါဟု ကဒါစိ တေသမ္ပိ ဝသေန ဝတ္တတီတိ.

၁၅၅. တတော သာတာဂိရော ဘဂဝတော သဗ္ဗညုဘာဝေ ဗျဝသိတတ္တာ သဗ္ဗေ သဗ္ဗညုဂုဏေ အနုဇာနန္တော အာဟ ‘‘မနော စဿ သုပဏိဟိတော’’တိအာဒိ. တတ္ထ သုပဏိဟိတောတိ သုဋ္ဌု ဌပိတော၊ ပထဝီသမော အဝိရုဇ္ဈနဋ္ဌေန၊ သိနေရုသမော သုပ္ပတိဋ္ဌိတာစလနဋ္ဌေန၊ ဣန္ဒခီလသမော စတုဗ္ဗိဓမာရပရဝါဒိဂဏေဟိ အကမ္ပိယဋ္ဌေန. အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ၊ ဘဂဝတော ဣဒါနိ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နတ္တာ သဗ္ဗညုဘာဝေ ဌိတဿ မနော သုပဏိဟိတော အစလော ဘဝေယျ. ယဿ တိရစ္ဆာနဘူတဿာပိ သရာဂါဒိကာလေ ဆဒ္ဒန္တနာဂကုလေ ဥပ္ပန္နဿ သဝိသေန သလ္လေန ဝိဒ္ဓဿ အစလော အဟောသိ၊ ဝဓကေပိ တသ္မိံ နပ္ပဒုဿိ၊ အညဒတ္ထု တဿေဝ အတ္တနော ဒန္တေ ဆေတွာ အဒါသိ၊ တထာ မဟာကပိဘူတဿ မဟတိယာ သိလာယ သီသေ ပဟဋဿာပိ တဿေဝ စ မဂ္ဂံ ဒဿေသိ၊ တထာ ဝိဓုရပဏ္ဍိတဘူတဿ ပါဒေသု ဂဟေတွာ သဋ္ဌိယောဇနေ ကာဠပဗ္ဗတပပါတေ ပက္ခိတ္တဿာပိ အညဒတ္ထု တဿေဝ ယက္ခဿတ္ထာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တသ္မာ သမ္မဒေဝ အာဟ သာတာဂိရော – ‘‘မနော စဿ သုပဏိဟိတော’’တိ.

သဗ္ဗဘူတေသု တာဒိနောတိ သဗ္ဗသတ္တေသု တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တဿေဝ သတော မနော သုပဏိဟိတော၊ န ယာဝ ပစ္စယံ န လဘတီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဘဂဝတော တာဒိလက္ခဏံ ပဉ္စဓာ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာဟ –

‘‘ဘဂဝါ ပဉ္စဟာကာရေဟိ တာဒီ၊ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ တာဒီ၊ စတ္တာဝီတိ တာဒီ၊ မုတ္တာဝီတိ တာဒီ၊ တိဏ္ဏာဝီတိ တာဒီ၊ တန္နိဒ္ဒေသာတိ တာဒီ. ကထံ ဘဂဝါ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ တာဒီ? ဘဂဝါ လာဘေပိ တာဒီ’’တိ (မဟာနိ. ၃၈).

ဧဝမာဒိ သဗ္ဗံ နိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. လာဘာဒယော စ တဿ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝိတ္ထာရိတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ပုစ္ဆာ ဧဝ ဝါ အယံ. သော တေ သတ္ထာ သဗ္ဗဘူတေသု တာဒီ၊ ဥဒါဟု နော’’တိ ဣမသ္မိမ္ပိ ဝိကပ္ပေ သဗ္ဗဘူတေသု သမစိတ္တတာယ တာဒီ အမှာကံ သတ္ထာတိ အတ္ထော. အယဉှိ ဘဂဝါ သုခူပသံဟာရကာမတာယ ဒုက္ခာပနယနကာမတာယ စ သဗ္ဗသတ္တေသု သမစိတ္တော၊ ယာဒိသော အတ္တနိ၊ တာဒိသော ပရေသု၊ ယာဒိသော မာတရိ မဟာမာယာယ၊ တာဒိသော စိဉ္စမာဏဝိကာယ၊ ယာဒိသော ပိတရိ သုဒ္ဓေါဒနေ၊ တာဒိသော သုပ္ပဗုဒ္ဓေ၊ ယာဒိသော ပုတ္တေ ရာဟုလေ၊ တာဒိသော ဝဓကေသု ဒေဝဒတ္တဓနပါလကအင်္ဂုလိမာလာဒီသု. သဒေဝကေ လောကေပိ တာဒီ. တသ္မာ သမ္မဒေဝါဟ သာတာဂိရော – ‘‘သဗ္ဗဘူတေသု တာဒိနော’’တိ.

အထော ဣဋ္ဌေ အနိဋ္ဌေ စာတိ. ဧတ္ထ ပန ဧဝံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော – ယံ ကိဉ္စိ ဣဋ္ဌံ ဝါ အနိဋ္ဌံ ဝါ အာရမ္မဏံ၊ သဗ္ဗပ္ပကာရေဟိ တတ္ထ ယေ ရာဂဒေါသဝသေန သင်္ကပ္ပါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ တျာဿ အနုတ္တရေန မဂ္ဂေန ရာဂါဒီနံ ပဟီနတ္တာ ဝသီကတာ၊ န ကဒါစိ တေသံ ဝသေ ဝတ္တတိ. သော ဟိ ဘဂဝါ အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ သုဝိမုတ္တစိတ္တော သုဝိမုတ္တပညောတိ. ဧတ္ထ စ သုပဏိဟိတမနတာယ အယောနိသောမနသိကာရာဘာဝေါ ဝုတ္တော. သဗ္ဗဘူတေသု ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေဟိ သော ယတ္ထ ဘဝေယျ၊ တံ သတ္တသင်္ခါရဘေဒတော ဒုဝိဓမာရမ္မဏံ ဝုတ္တံ. သင်္ကပ္ပဝသီဘာဝေန တသ္မိံ အာရမ္မဏေ တဿ မနသိကာရာဘာဝတော ကိလေသပ္ပဟာနံ ဝုတ္တံ. သုပဏိဟိတမနတာယ စ မနောသမာစာရသုဒ္ဓိ၊ သဗ္ဗဘူတေသု တာဒိတာယ ကာယသမာစာရသုဒ္ဓိ၊ သင်္ကပ္ပဝသီဘာဝေန ဝိတက္ကမူလကတ္တာ ဝါစာယ ဝစီသမာစာရသုဒ္ဓိ. တထာ သုပဏိဟိတမနတာယ လောဘာဒိသဗ္ဗဒေါသာဘာဝေါ၊ သဗ္ဗဘူတေသု တာဒိတာယ မေတ္တာဒိဂုဏသဗ္ဘာဝေါ၊ သင်္ကပ္ပဝသီဘာဝေန ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညိတာဒိဘေဒါ အရိယိဒ္ဓိ၊ တာယ စဿ သဗ္ဗညုဘာဝေါ ဝုတ္တော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၅၆. ဧဝံ ဟေမဝတော ပုဗ္ဗေ မနောဒွါရဝသေနေဝ တာဒိဘာဝံ ပုစ္ဆိတွာ တဉ္စ ပဋိဇာနန္တမိမံ သုတွာ ဒဠှီကမ္မတ္ထံ ဣဒါနိ ဒွါရတ္တယဝသေနာပိ၊ ပုဗ္ဗေ ဝါ သင်္ခေပေန ကာယဝစီမနောဒွါရသုဒ္ဓိံ ပုစ္ဆိတွာ တဉ္စ ပဋိဇာနန္တမိမံ သုတွာ ဒဠှီကမ္မတ္ထမေဝ ဝိတ္ထာရေနာပိ ပုစ္ဆန္တော အာဟ ‘‘ကစ္စိ အဒိန္န’’န္တိ. တတ္ထ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထာယ ပဌမံ အဒိန္နာဒါနဝိရတိံ ပုစ္ဆတိ. အာရာ ပမာဒမှာတိ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု စိတ္တဝေါဿဂ္ဂတော ဒူရီဘာဝေန အဗြဟ္မစရိယဝိရတိံ ပုစ္ဆတိ. ‘‘အာရာ ပမဒမှာ’’တိပိ ပဌန္တိ၊ အာရာ မာတုဂါမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဈာနံ န ရိဉ္စတီတိ ဣမိနာ ပန တဿာယေဝ တိဝိဓာယ ကာယဒုစ္စရိတဝိရတိယာ ဗလဝဘာဝံ ပုစ္ဆတိ. ဈာနယုတ္တဿ ဟိ ဝိရတိ ဗလဝတီ ဟောတီတိ.

၁၅၇. အထ သာတာဂိရော ယသ္မာ ဘဂဝါ န ကေဝလံ ဧတရဟိ၊ အတီတေပိ အဒ္ဓါနေ ဒီဃရတ္တံ အဒိန္နာဒါနာဒီဟိ ပဋိဝိရတော၊ တဿာ တဿာယေဝ စ ဝိရတိယာ အာနုဘာဝေန တံ တံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘိ၊ သဒေဝကော စဿ လောကော ‘‘အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော သမဏော ဂေါတမော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. တသ္မာ ဝိဿဋ္ဌာယ ဝါစာယ သီဟနာဒံ နဒန္တော အာဟ ‘‘န သော အဒိန္နံ အာဒိယတီ’’တိ. တံ အတ္ထတော ပါကဋမေဝ. ဣမိဿာပိ ဂါထာယ တတိယပါဒေ ‘‘ပမာဒမှာ ပမဒမှာ’’တိ ဒွိဓာ ပါဌော. စတုတ္ထပါဒေ စ ဈာနံ န ရိဉ္စတီတိ ဈာနံ ရိတ္တကံ သုညကံ န ကရောတိ၊ န ပရိစ္စဇတီတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၅၈. ဧဝံ ကာယဒွါရေ သုဒ္ဓိံ သုတွာ ဣဒါနိ ဝစီဒွါရေ သုဒ္ဓိံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ – ‘‘ကစ္စိ မုသာ န ဘဏတီ’’တိ. ဧတ္ထ ခီဏာတီတိ ခီဏော၊ ဝိဟိံသတိ ဗဓတီတိ အတ္ထော. ဝါစာယ ပထော ဗျပ္ပထော၊ ခီဏော ဗျပ္ပထော အဿာတိ ခီဏဗျပ္ပထော. တံ န-ကာရေန ပဋိသေဓေတွာ ပုစ္ဆတိ ‘‘န ခီဏဗျပ္ပထော’’တိ၊ န ဖရုသဝါစောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘နာခီဏဗျပ္ပထော’’တိပိ ပါဌော၊ န အခီဏဝစနောတိ အတ္ထော. ဖရုသဝစနဉှိ ပရေသံ ဟဒယေ အခီယမာနံ တိဋ္ဌတိ. တာဒိသဝစနော ကစ္စိ န သောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိဘူတီတိ ဝိနာသော၊ ဝိဘူတိံ ကာသတိ ကရောတိ ဝါတိ ဝိဘူတိကံ၊ ဝိဘူတိကမေဝ ဝေဘူတိကံ၊ ဝေဘူတိယန္တိပိ ဝုစ္စတိ၊ ပေသုညဿေတံ အဓိဝစနံ. တဉှိ သတ္တာနံ အညမညတော ဘေဒနေန ဝိနာသံ ကရောတိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၁၅၉. အထ သာတာဂိရော ယသ္မာ ဘဂဝါ န ကေဝလံ ဧတရဟိ၊ အတီတေပိ အဒ္ဓါနေ ဒီဃရတ္တံ မုသာဝါဒါဒီဟိ ပဋိဝိရတော၊ တဿာ တဿာယေဝ စ ဝိရတိယာ အာနုဘာဝေန တံ တံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘိ၊ သဒေဝကော စဿ လောကော ‘‘မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော သမဏော ဂေါတမော’’တိ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. တသ္မာ ဝိဿဋ္ဌာယ ဝါစာယ သီဟနာဒံ နဒန္တော အာဟ၊ ‘‘မုသာ စ သော န ဘဏတီ’’တိ. တတ္ထ မုသာတိ ဝိနိဓာယ ဒိဋ္ဌာဒီနိ ပရဝိသံဝါဒနဝစနံ. တံ သော န ဘဏတိ. ဒုတိယပါဒေ ပန ပဌမတ္ထဝသေန န ခီဏဗျပ္ပထောတိ၊ ဒုတိယတ္ထဝသေန နာခီဏဗျပ္ပထောတိ ပါဌော. စတုတ္ထပါဒေ မန္တာတိ ပညာ ဝုစ္စတိ. ဘဂဝါ ယသ္မာ တာယ မန္တာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အတ္ထမေဝ ဘာသတိ အတ္ထတော အနပေတဝစနံ၊ န သမ္ဖံ. အညာဏပုရေက္ခာရဉှိ နိရတ္ထကဝစနံ ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ. တသ္မာ အာဟ – ‘‘မန္တာ အတ္ထံ သော ဘာသတီ’’တိ. သေသမေတ္ထ ပါကဋမေဝ.

၁၆၀. ဧဝံ ဝစီဒွါရသုဒ္ဓိမ္ပိ သုတွာ ဣဒါနိ မနောဒွါရသုဒ္ဓိံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ ‘‘ကစ္စိ န ရဇ္ဇတိ ကာမေသူ’’တိ. တတ္ထ ကာမာတိ ဝတ္ထုကာမာ. တေသု ကိလေသကာမေန န ရဇ္ဇတီတိ ပုစ္ဆန္တော အနဘိဇ္ဈာလုတံ ပုစ္ဆတိ. အနာဝိလန္တိ ပုစ္ဆန္တော ဗျာပါဒေန အာဝိလဘာဝံ သန္ဓာယ အဗျာပါဒတံ ပုစ္ဆတိ. မောဟံ အတိက္ကန္တောတိ ပုစ္ဆန္တော ယေန မောဟေန မူဠှော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ၊ တဿာတိက္ကမေန သမ္မာဒိဋ္ဌိတံ ပုစ္ဆတိ. ဓမ္မေသု စက္ခုမာတိ ပုစ္ဆန္တော သဗ္ဗဓမ္မေသု အပ္ပဋိဟတဿ ဉာဏစက္ခုနော၊ ပဉ္စစက္ခုဝိသယေသု ဝါ ဓမ္မေသု ပဉ္စန္နမ္ပိ စက္ခူနံ ဝသေန သဗ္ဗညုတံ ပုစ္ဆတိ ‘‘ဒွါရတ္တယပါရိသုဒ္ဓိယာပိ သဗ္ဗညူ န ဟောတီ’’တိ စိန္တေတွာ.

၁၆၁. အထ သာတာဂိရော ယသ္မာ ဘဂဝါ အပ္ပတွာဝ အရဟတ္တံ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ကာမရာဂဗျာပါဒါနံ ပဟီနတ္တာ နေဝ ကာမေသု ရဇ္ဇတိ၊ န ဗျာပါဒေန အာဝိလစိတ္တော၊ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေနေဝ စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယဿ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကမောဟဿ ပဟီနတ္တာ မောဟံ အတိက္ကန္တော၊ သာမဉ္စ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ ဗုဒ္ဓေါတိ ဝိမောက္ခန္တိကံ နာမံ ယထာဝုတ္တာနိ စ စက္ခူနိ ပဋိလဘိ၊ တသ္မာ တဿ မနောဒွါရသုဒ္ဓိံ သဗ္ဗညုတဉ္စ ဥဂ္ဃေါသေန္တော အာဟ ‘‘န သော ရဇ္ဇတိ ကာမေသူ’’တိ.

၁၆၂. ဧဝံ ဟေမဝတော ဘဂဝတော ဒွါရတ္တယပါရိသုဒ္ဓိံ သဗ္ဗညုတဉ္စ သုတွာ ဟဋ္ဌော ဥဒဂ္ဂေါ အတီတဇာတိယံ ဗာဟုသစ္စဝိသဒါယ ပညာယ အသဇ္ဇမာနဝစနပ္ပထော ဟုတွာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတရူပေ သဗ္ဗညုဂုဏေ သောတုကာမော အာဟ ‘‘ကစ္စိ ဝိဇ္ဇာယ သမ္ပန္နော’’တိ. တတ္ထ ဝိဇ္ဇာယ သမ္ပန္နောတိ ဣမိနာ ဒဿနသမ္ပတ္တိံ ပုစ္ဆတိ၊ သံသုဒ္ဓစာရဏောတိ ဣမိနာ ဂမနသမ္ပတ္တိံ. ဆန္ဒဝသေန စေတ္ထ ဒီဃံ ကတွာ စာကာရမာဟ၊ သံသုဒ္ဓစရဏောတိ အတ္ထော. အာသဝါ ခီဏာတိ ဣမိနာ ဧတာယ ဒဿနဂမနသမ္ပတ္တိယာ ပတ္တဗ္ဗာယ အာသဝက္ခယသညိတာယ ပဌမနိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပတ္တိံ ပုစ္ဆတိ၊ နတ္ထိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ ဣမိနာ ဒုတိယနိဗ္ဗာနဓာတုပတ္တိသမတ္ထတံ၊ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန ဝါ ပရမဿာသပ္ပတ္တိံ ဉတွာ ဌိတဘာဝံ.

၁၆၃. တတော ယာ ဧသာ ‘‘သော အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသ’’န္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၅၂) နယေန ဘယဘေရဝါဒီသု တိဝိဓာ၊ ‘‘သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ။ပေ။ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ ဉာဏဒဿနာယ စိတ္တံ အဘိနီဟရတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၂၇၉) နယေန အမ္ဗဋ္ဌာဒီသု အဋ္ဌဝိဓာ ဝိဇ္ဇာ ဝုတ္တာ၊ တာယ ယသ္မာ သဗ္ဗာယပိ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နာယ ဘဂဝါ ဥပေတော. ယဉ္စေတံ ‘‘ဣဓ၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ၊ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဟောတိ၊ ဘောဇနေ မတ္တညူ ဟောတိ၊ ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော ဟောတိ၊ သတ္တဟိ သဒ္ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ၊ စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘ကထဉ္စ၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော သီလသမ္ပန္နော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၂.၂၄) နယေန သေခသုတ္တေ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ပန္နရသပ္ပဘေဒံ စရဏံ. တဉ္စ ယသ္မာ သဗ္ဗူပက္ကိလေသပ္ပဟာနေန ဘဂဝတော အတိဝိယ သံသုဒ္ဓံ. ယေပိမေ ကာမာသဝါဒယော စတ္တာရော အာသဝါ၊ တေပိ ယသ္မာ သဗ္ဗေ သပရိဝါရာ သဝါသနာ ဘဂဝတော ခီဏာ. ယသ္မာ စ ဣမာယ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပဒါယ ခီဏာသဝေါ ဟုတွာ တဒါ ဘဂဝါ ‘‘နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဌိတော၊ တသ္မာ သာတာဂိရော ဘဂဝတော သဗ္ဗညုဘာဝေ ဗျဝသာယေန သမုဿာဟိတဟဒယော သဗ္ဗေပိ ဂုဏေ အနုဇာနန္တော အာဟ ‘‘ဝိဇ္ဇာယ စေဝ သမ္ပန္နော’’တိ.

၁၆၄. တတော ဟေမဝတော ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ ဘဂဝတိ နိက္ကင်္ခေါ ဟုတွာ အာကာသေ ဌိတောယေဝ ဘဂဝန္တံ ပသံသန္တော သာတာဂိရဉ္စ အာရာဓေန္တော အာဟ ‘‘သမ္ပန္နံ မုနိနော စိတ္တ’’န္တိ. တဿတ္ထော – သမ္ပန္နံ မုနိနော စိတ္တံ၊ ‘‘မနော စဿ သုပဏိဟိတော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တတာဒိဘာဝေန ပုဏ္ဏံ သမ္ပုဏ္ဏံ၊ ‘‘န သော အဒိန္နံ အာဒိယတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တကာယကမ္မုနာ၊ ‘‘န သော ရဇ္ဇတိ ကာမေသူ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တမနောကမ္မုနာ စ ပုဏ္ဏံ သမ္ပုဏ္ဏံ၊ ‘‘မုသာ စ သော န ဘဏတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဗျပ္ပထေန စ ဝစီကမ္မုနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ သမ္ပန္နစိတ္တဉ္စ အနုတ္တရာယ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပဒါယ သမ္ပန္နတ္တာ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နဉ္စ ဣမေဟိ ဂုဏေဟိ ‘‘မနော စဿ သုပဏိဟိတော’’တိအာဒိနာ နယေန ဓမ္မတော နံ ပသံသသိ၊ သဘာဝတော တစ္ဆတော ဘူတတော ဧဝ နံ ပသံသသိ၊ န ကေဝလံ သဒ္ဓါမတ္တကေနာတိ ဒဿေတိ.

၁၆၅-၁၆၆. တတော သာတာဂိရောပိ ‘‘ဧဝမေတံ၊ မာရိသ၊ သုဋ္ဌု တယာ ဉာတဉ္စ အနုမောဒိတဉ္စာ’’တိ အဓိပ္ပါယေန တမေဝ သံရာဓေန္တော အာဟ – ‘‘သမ္ပန္နံ မုနိနော။ပေ။ ဓမ္မတော အနုမောဒသီ’’တိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ပုန ဘဂဝတော ဒဿနေ တံ အဘိတ္ထဝယမာနော အာဟ ‘‘သမ္ပန္နံ။ပေ။ ဟန္ဒ ပဿာမ ဂေါတမ’’န္တိ.

၁၆၇. အထ ဟေမဝတော အတ္တနော အဘိရုစိတဂုဏေဟိ ပုရိမဇာတိဗာဟုသစ္စဗလေန ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထုနန္တော သာတာဂိရံ အာဟ – ‘‘ဧဏိဇင်္ဃံ။ပေ။ ဧဟိ ပဿာမ ဂေါတမ’’န္တိ. တဿတ္ထော – ဧဏိမိဂဿေဝ ဇင်္ဃာ အဿာတိ ဧဏိဇင်္ဃော. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဧဏိမိဂဿေဝ အနုပုဗ္ဗဝဋ္ဋာ ဇင်္ဃာ ဟောန္တိ၊ န ပုရတော နိမ္မံသာ ပစ္ဆတော သုသုမာရကုစ္ဆိ ဝိယ ဥဒ္ဓုမာတာ. ကိသာ စ ဗုဒ္ဓါ ဟောန္တိ ဒီဃရဿသမဝဋ္ဋိတယုတ္တဋ္ဌာနေသု တထာရူပါယ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ၊ န ဝဌရပုရိသာ ဝိယ ထူလာ. ပညာယ ဝိလိခိတကိလေသတ္တာ ဝါ ကိသာ. အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရသပတ္တဝိဒ္ဓံသနတော ဝီရာ. ဧကာသနဘောဇိတာယ ပရိမိတဘောဇိတာယ စ အပ္ပါဟာရာ၊ န ဒွတ္တိမတ္တာလောပဘောဇိတာယ. ယထာဟ –

‘‘အဟံ ခေါ ပန၊ ဥဒါယိ၊ အပ္ပေကဒါ ဣမိနာ ပတ္တေန သမတိတ္တိကမ္ပိ ဘုဉ္ဇာမိ၊ ဘိယျောပိ ဘုဉ္ဇာမိ. ‘အပ္ပါဟာရော သမဏော ဂေါတမော အပ္ပါဟာရတာယ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ’တိ ဣတိ စေ မံ၊ ဥဒါယိ၊ သာဝကာ သက္ကရေယျုံ၊ ဂရုံ ကရေယျုံ၊ မာနေယျုံ၊ ပူဇေယျုံ၊ သက္ကတွာ၊ ဂရုံ ကတွာ၊ ဥပနိဿာယ ဝိဟရေယျုံ. ယေ တေ၊ ဥဒါယိ၊ မမ သာဝကာ ကောသကာဟာရာပိ အဍ္ဎကောသကာဟာရာပိ ဗေလုဝါဟာရာပိ အဍ္ဎဗေလုဝါဟာရာပိ၊ န မံ တေ ဣမိနာ ဓမ္မေန သက္ကရေယျုံ။ပေ။ ဥပနိဿာယ ဝိဟရေယျု’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၂၄၂).

အာဟာရေ ဆန္ဒရာဂါဘာဝေန အလောလုပါ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ အာဟာရံ အာဟာရေန္တိ မောနေယျသမ္ပတ္တိယာ မုနိနော. အနဂါရိကတာယ ဝိဝေကနိန္နမာနသတာယ စ ဝနေ ဈာယန္တိ. တေနာဟ ဟေမဝတော ယက္ခော ‘‘ဧဏိဇင်္ဃံ။ပေ။ ဧဟိ ပဿာမ ဂေါတမ’’န္တိ.

၁၆၈. ဧဝဉ္စ ဝတွာ ပုန တဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မံ သောတုကာမတာယ ‘‘သီဟံဝေကစရ’’န္တိ ဣမံ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – သီဟံဝါတိ ဒုရာသဒဋ္ဌေန ခမနဋ္ဌေန နိဗ္ဘယဋ္ဌေန စ ကေသရသီဟသဒိသံ. ယာယ တဏှာယ ‘‘တဏှာဒုတိယော ပုရိသော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တဿာ အဘာဝေန ဧကစရံ၊ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွိန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ အနုပ္ပတ္တိတောပိ ဧကစရံ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနာပိ စေတ္ထ တံ တံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နာဂန္တိ ပုနဗ္ဘဝံ နေဝ ဂန္တာရံ နာဂန္တာရံ. အထ ဝါ အာဂုံ န ကရောတီတိပိ နာဂေါ. ဗလဝါတိပိ နာဂေါ. တံ နာဂံ. ကာမေသု အနပေက္ခိနန္တိ ဒွီသုပိ ကာမေသု ဆန္ဒရာဂါဘာဝေန အနပေက္ခိနံ. ဥပသင်္ကမ္မ ပုစ္ဆာမ၊ မစ္စုပါသပ္ပမောစနန္တိ တံ ဧဝရူပံ မဟေသိံ ဥပသင်္ကမိတွာ တေဘူမကဝဋ္ဋဿ မစ္စုပါသဿ ပမောစနံ ဝိဝဋ္ဋံ နိဗ္ဗာနံ ပုစ္ဆာမ. ယေန ဝါ ဥပါယေန ဒုက္ခသမုဒယသင်္ခါတာ မစ္စုပါသာ ပမုစ္စတိ၊ တံ မစ္စုပါသပ္ပမောစနံ ပုစ္ဆာမာတိ. ဣမံ ဂါထံ ဟေမဝတော သာတာဂိရဉ္စ သာတာဂိရပရိသဉ္စ အတ္တနော ပရိသဉ္စ သန္ဓာယ အာဟ.

တေန ခေါ ပန သမယေန အာသာဠှီနက္ခတ္တံ ဃောသိတံ အဟောသိ. အထ သမန္တတော အလင်္ကတပဋိယတ္တေ ဒေဝနဂရေ သိရိံ ပစ္စနုဘောန္တီ ဝိယ ရာဇဂဟေ ကာဠီ နာမ ကုရရဃရိကာ ဥပါသိကာ ပါသာဒမာရုယှ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ ဂဗ္ဘပရိဿမံ ဝိနောဒေန္တီ သဝါတပ္ပဒေသေ ဥတုဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဌိတာ တေသံ ယက္ခသေနာပတီနံ တံ ဗုဒ္ဓဂုဏပဋိသံယုတ္တံ ကထံ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနတော အဿောသိ. သုတွာ စ ‘‘ဧဝံ ဝိဝိဓဂုဏသမန္နာဂတာ ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဥပ္ပါဒေတွာ တာယ နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ တတ္ထေဝ ဌိတာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. တတော ဧဝ ဘဂဝတာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝိကာနံ ဥပါသိကာနံ အနုဿဝပ္ပသန္နာနံ၊ ယဒိဒံ ကာဠီ ဥပါသိကာ ကုရရဃရိကာ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၆၇) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတာ.

၁၆၉. တေပိ ယက္ခသေနာပတယော သဟဿယက္ခပရိဝါရာ မဇ္ဈိမယာမသမယေ ဣသိပတနံ ပတွာ၊ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တိတပလ္လင်္ကေနေဝ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမ္မ ဝန္ဒိတွာ၊ ဣမာယ ဂါထာယ ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝိတွာ ဩကာသမကာရယိံသု ‘‘အက္ခာတာရံ ပဝတ္တာရ’’န္တိ. တဿတ္ထော – ဌပေတွာ တဏှံ တေဘူမကေ ဓမ္မေ ‘‘ဣဒံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စ’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ မဟာဝ. ၁၄) နယေန သစ္စာနံ ဝဝတ္ထာနကထာယ အက္ခာတာရံ၊ ‘‘‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ပရိညေယျ’န္တိ မေ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ နယေန တေသု ကိစ္စဉာဏကတဉာဏပ္ပဝတ္တနေန ပဝတ္တာရံ. ယေ ဝါ ဓမ္မာ ယထာ ဝေါဟရိတဗ္ဗာ၊ တေသု တထာ ဝေါဟာရကထနေန အက္ခာတာရံ၊ တေသံယေဝ ဓမ္မာနံ သတ္တာနုရူပတော ပဝတ္တာရံ. ဥဂ္ဃဋိတညုဝိပဉ္စိတညူနံ ဝါ ဒေသနာယ အက္ခာတာရံ၊ နေယျာနံ ပဋိပါဒနေန ပဝတ္တာရံ. ဥဒ္ဒေသေန ဝါ အက္ခာတာရံ၊ ဝိဘင်္ဂေန တေဟိ တေဟိ ပကာရေဟိ ဝစနတော ပဝတ္တာရံ. ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဝါ သလက္ခဏကထနေန အက္ခာတာရံ၊ သတ္တာနံ စိတ္တသန္တာနေ ပဝတ္တနေန ပဝတ္တာရံ. သင်္ခေပတော ဝါ တီဟိ ပရိဝဋ္ဋေဟိ သစ္စာနံ ကထနေန အက္ခာတာရံ၊ ဝိတ္ထာရတော ပဝတ္တာရံ. ‘‘သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဓမ္မော၊ တံ ဓမ္မံ ပဝတ္တေတီတိ ဓမ္မစက္က’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၂.၄၀) ဧဝမာဒိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါနယေန ဝိတ္ထာရိတဿ ဓမ္မစက္ကဿ ပဝတ္တနတော ပဝတ္တာရံ.

သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ စတုဘူမကဓမ္မာနံ. ပါရဂုန္တိ ဆဟာကာရေဟိ ပါရံ ဂတံ အဘိညာယ၊ ပရိညာယ၊ ပဟာနေန၊ ဘာဝနာယ၊ သစ္ဆိကိရိယာယ၊ သမာပတ္တိယာ. သော ဟိ ဘဂဝါ သဗ္ဗဓမ္မေ အဘိဇာနန္တော ဂတောတိ အဘိညာပါရဂူ၊ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ ပရိဇာနန္တော ဂတောတိ ပရိညာပါရဂူ၊ သဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟန္တော ဂတောတိ ပဟာနပါရဂူ၊ စတ္တာရော မဂ္ဂေ ဘာဝေန္တော ဂတောတိ ဘာဝနာပါရဂူ၊ နိရောဓံ သစ္ဆိကရောန္တော ဂတောတိ သစ္ဆိကိရိယာပါရဂူ၊ သဗ္ဗာ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇန္တော ဂတောတိ သမာပတ္တိပါရဂူ. ဧဝံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပါရဂုံ. ဗုဒ္ဓံ ဝေရဘယာတီတန္တိ အညာဏသယနတော ပဋိဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓံ၊ သဗ္ဗေန ဝါ သရဏဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တေနတ္ထေန ဗုဒ္ဓံ၊ ပဉ္စဝေရဘယာနံ အတီတတ္တာ ဝေရဘယာတီတံ. ဧဝံ ဘဂဝန္တံ အတိတ္ထဝန္တာ ‘‘မယံ ပုစ္ဆာမ ဂေါတမ’’န္တိ ဩကာသမကာရယိံသု.

၁၇၀. အထ နေသံ ယက္ခာနံ တေဇေန စ ပညာယ စ အဂ္ဂေါ ဟေမဝတော ယထာဓိပ္ပေတံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကိသ္မိံ လောကော’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ. တဿာဒိပါဒေ ကိသ္မိန္တိ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏေ ဘုမ္မဝစနံ၊ ကိသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ လောကော သမုပ္ပန္နော ဟောတီတိ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. သတ္တလောကသင်္ခါရလောကေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆတိ. ကိသ္မိံ ကုဗ္ဗတိ သန္ထဝန္တိ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ တဏှာဒိဋ္ဌိသန္ထဝံ ကိသ္မိံ ကုဗ္ဗတိ၊ အဓိကရဏတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ. ကိဿ လောကောတိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ ကိံ ဥပါဒါယ လောကောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. ကိသ္မိံ လောကောတိ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏကာရဏတ္ထေသု ဘုမ္မဝစနံ. ကိသ္မိံ သတိ ကေန ကာရဏေန လောကော ဝိဟညတိ ပီဠီယတိ ဗာဓီယတီတိ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော.

၁၇၁. အထ ဘဂဝါ ယသ္မာ ဆသု အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု အာယတနေသု ဥပ္ပန္နေသု သတ္တလောကော စ ဓနဓညာဒိဝသေန သင်္ခါရလောကော စ ဥပ္ပန္နော ဟောတိ၊ ယသ္မာ စေတ္ထ သတ္တလောကော တေသွေဝ ဆသု ဒုဝိဓမ္ပိ သန္ထဝံ ကရောတိ. စက္ခာယတနံ ဝါ ဟိ ‘‘အဟံ မမ’’န္တိ ဂဏှာတိ အဝသေသေသု ဝါ အညတရံ. ယထာဟ – ‘‘စက္ခု အတ္တာတိ ယော ဝဒေယျ၊ တံ န ဥပပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၄၂၂). ယသ္မာ စ ဧတာနိယေဝ ဆ ဥပါဒါယ ဒုဝိဓောပိ လောကောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ၊ ယသ္မာ စ တေသွေဝ ဆသု သတိ သတ္တလောကော ဒုက္ခပါတုဘာဝေန ဝိဟညတိ. ယထာဟ –

‘‘ဟတ္ထေသု၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိ အာဒါနနိက္ခေပနံ ဟောတိ၊ ပါဒေသု သတိ အဘိက္ကမပဋိက္ကမော ဟောတိ၊ ပဗ္ဗေသု သတိ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ ဟောတိ၊ ကုစ္ဆိသ္မိံ သတိ ဇိဃစ္ဆာပိပါသာ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ခုသ္မိံ သတိ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ (သံ. နိ. ၄.၂၃၇).

တထာ တေသု အာဓာရဘူတေသု ပဋိဟတော သင်္ခါရလောကော ဝိဟညတိ. ယထာဟ –

‘‘စက္ခုသ္မိံ အနိဒဿနေ သပ္ပဋိဃေ ပဋိဟညိ ဝါ’’ဣတိ (ဓ. သ. ၅၉၇-၈) စ.

‘‘စက္ခု၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိဟညတိ မနာပါမနာပေသု ရူပေသူ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၃၈) ဧဝမာဒိ.

တထာ တေဟိယေဝ ကာရဏဘူတေဟိ ဒုဝိဓောပိ လောကော ဝိဟညတိ. ယထာဟ –

‘‘စက္ခု ဝိဟညတိ မနာပါမနာပေသု ရူပေသူ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၃၈) စ.

‘‘စက္ခု၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဒိတ္တံ၊ ရူပါ အာဒိတ္တာ. ကေန အာဒိတ္တံ? ရာဂဂ္ဂိနာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၈၊ မဟာဝ. ၅၄) ဧဝမာဒိ.

တသ္မာ ဆအဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနဝသေန တံ ပုစ္ဆံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော အာဟ ‘‘ဆသု လောကော သမုပ္ပန္နော’’တိ.

၁၇၂. အထ သော ယက္ခော အတ္တနာ ဝဋ္ဋဝသေန ပုဋ္ဌပဉှံ ဘဂဝတာ ဒွါဒသာယတနဝသေန သင်္ခိပိတွာ ဝိဿဇ္ဇိတံ န သုဋ္ဌု ဥပလက္ခေတွာ တဉ္စ အတ္ထံ တပ္ပဋိပက္ခဉ္စ ဉာတုကာမော သင်္ခေပေနေဝ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ ‘‘ကတမံ တ’’န္တိ. တတ္ထ ဥပါဒါတဗ္ဗဋ္ဌေန ဥပါဒါနံ၊ ဒုက္ခသစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ. ယတ္ထ လောကော ဝိဟညတီတိ ‘‘ဆသု လောကော ဝိဟညတီ’’တိ ဧဝံ ဘဂဝတာ ယတ္ထ ဆဗ္ဗိဓေ ဥပါဒါနေ လောကော ဝိဟညတီတိ ဝုတ္တော၊ တံ ကတမံ ဥပါဒါနန္တိ? ဧဝံ ဥပဍ္ဎဂါထာယ သရူပေနေဝ ဒုက္ခသစ္စံ ပုစ္ဆိ. သမုဒယသစ္စံ ပန တဿ ကာရဏဘာဝေန ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. နိယျာနံ ပုစ္ဆိတောတိ ဣမာယ ပန ဥပဍ္ဎဂါထာယ မဂ္ဂသစ္စံ ပုစ္ဆိ. မဂ္ဂသစ္စေန ဟိ အရိယသာဝကော ဒုက္ခံ ပရိဇာနန္တော၊ သမုဒယံ ပဇဟန္တော၊ နိရောဓံ သစ္ဆိကရောန္တော၊ မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တော လောကမှာ နိယျာတိ၊ တသ္မာ နိယျာနန္တိ ဝုစ္စတိ. ကထန္တိ ကေန ပကာရေန. ဒုက္ခာ ပမုစ္စတီတိ ‘‘ဥပါဒါန’’န္တိ ဝုတ္တာ ဝဋ္ဋဒုက္ခာ ပမောက္ခံ ပါပုဏာတိ. ဧဝမေတ္ထ သရူပေနေဝ မဂ္ဂသစ္စံ ပုစ္ဆိ၊ နိရောဓသစ္စံ ပန တဿ ဝိသယဘာဝေန ဂဟိတမေဝ ဟောတိ.

၁၇၃. ဧဝံ ယက္ခေန သရူပေန ဒဿေတွာ စ အဒဿေတွာ စ စတုသစ္စဝသေန ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဘဂဝါ တေနေဝ နယေန ဝိဿဇ္ဇေန္တော အာဟ ‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏာ’’တိ. တတ္ထ ပဉ္စကာမဂုဏသင်္ခါတဂေါစရဂ္ဂဟဏေန တဂ္ဂေါစရာနိ ပဉ္စာယတနာနိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ. မနော ဆဋ္ဌော ဧတေသန္တိ မနောဆဋ္ဌာ. ပဝေဒိတာတိ ပကာသိတာ. ဧတ္ထ အဇ္ဈတ္တိကေသု ဆဋ္ဌဿ မနာယတနဿ ဂဟဏေန တဿ ဝိသယဘူတံ ဓမ္မာယတနံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. ဧဝံ ‘‘ကတမံ တံ ဥပါဒါန’’န္တိ ဣမံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ပုနပိ ဒွါဒသာယတနာနံ ဝသေနေဝ ဒုက္ခသစ္စံ ပကာသေသိ. မနောဂဟဏေန ဝါ သတ္တန္နံ ဝိညာဏဓာတူနံ ဂဟိတတ္တာ တာသု ပုရိမပဉ္စဝိညာဏဓာတုဂ္ဂဟဏေန တာသံ ဝတ္ထူနိ ပဉ္စ စက္ခာဒီနိ အာယတနာနိ၊ မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတုဂ္ဂဟဏေန တာသံ ဝတ္ထုဂေါစရဘေဒံ ဓမ္မာယတနံ ဂဟိတမေဝါတိ ဧဝမ္ပိ ဒွါဒသာယတနဝသေန ဒုက္ခသစ္စံ ပကာသေသိ. လောကုတ္တရမနာယတနဓမ္မာယတနေကဒေသော ပနေတ္ထ ယတ္ထ လောကော ဝိဟညတိ၊ တံ သန္ဓာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ န သင်္ဂယှတိ.

ဧတ္ထ ဆန္ဒံ ဝိရာဇေတွာတိ ဧတ္ထ ဒွါဒသာယတနဘေဒေ ဒုက္ခသစ္စေ တာနေဝါယတနာနိ ခန္ဓတော ဓာတုတော နာမရူပတောတိ တထာ တထာ ဝဝတ္ထပေတွာ၊ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ၊ ဝိပဿန္တော အရဟတ္တမဂ္ဂပရိယောသာနာယ ဝိပဿနာယ တဏှာသင်္ခါတံ ဆန္ဒံ သဗ္ဗသော ဝိရာဇေတွာ ဝိနေတွာ ဝိဒ္ဓံသေတွာတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဒုက္ခာ ပမုစ္စတီတိ ဣမိနာ ပကာရေန ဧတသ္မာ ဝဋ္ဋဒုက္ခာ ပမုစ္စတီတိ. ဧဝမိမာယ ဥပဍ္ဎဂါထာယ ‘‘နိယျာနံ ပုစ္ဆိတော ဗြူဟိ၊ ကထံ ဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ အယံ ပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ၊ မဂ္ဂသစ္စဉ္စ ပကာသိတံ သမုဒယနိရောဓသစ္စာနိ ပနေတ္ထ ပုရိမနယေနေဝ သင်္ဂဟိတတ္တာ ပကာသိတာနေဝ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဥပဍ္ဎဂါထာယ ဝါ ဒုက္ခသစ္စံ၊ ဆန္ဒေန သမုဒယသစ္စံ၊ ‘‘ဝိရာဇေတွာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိရာဂေန နိရောဓသစ္စံ၊ ‘‘ဝိရာဂါဝိမုစ္စတီ’’တိ ဝစနတော ဝါ မဂ္ဂသစ္စံ. ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဥပါယနိဒဿနေန မဂ္ဂသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓန္တိ ဝစနတော ဝါ. ‘‘ဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ ဒုက္ခပမောက္ခေန နိရောဓသစ္စန္တိ ဧဝမေတ္ထ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသိတာနိ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

၁၇၄. ဧဝံ စတုသစ္စဂဗ္ဘာယ ဂါထာယ လက္ခဏတော နိယျာနံ ပကာသေတွာ ပုန တဒေဝ သကေန နိရုတ္တာဘိလာပေန နိဂမေန္တော အာဟ ‘‘ဧတံ လောကဿ နိယျာန’’န္တိ. ဧတ္ထ ဧတန္တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဿ နိဒ္ဒေသော၊ လောကဿာတိ တေဓာတုကလောကဿ. ယထာတထန္တိ အဝိပရီတံ. ဧတံ ဝေါ အဟမက္ခာမီတိ သစေပိ မံ သဟဿက္ခတ္တုံ ပုစ္ဆေယျာထ၊ ဧတံ ဝေါ အဟမက္ခာမိ၊ န အညံ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဧဝံ ဒုက္ခာ ပမုစ္စတိ၊ န အညထာတိ အဓိပ္ပါယော. အထ ဝါ ဧတေန နိယျာနေန ဧကဒွတ္တိက္ခတုံ နိဂ္ဂတာနမ္ပိ ဧတံ ဝေါ အဟမက္ခာမိ၊ ဥပရိဝိသေသာဓိဂမာယပိ ဧတဒေဝ အဟမက္ခာမီတိ အတ္ထော. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဧဝံ ဒုက္ခာ ပမုစ္စတိ အသေသနိဿေသာတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဒွေပိ ယက္ခသေနာပတယော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု သဒ္ဓိံ ယက္ခသဟဿေန.

၁၇၅. အထ ဟေမဝတော ပကတိယာပိ ဓမ္မဂရု ဣဒါနိ အရိယဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာယ သုဋ္ဌုတရံ အတိတ္တော ဘဂဝတော ဝိစိတြပဋိဘာနာယ ဒေသနာယ ဘဂဝန္တံ သေက္ခာသေက္ခဘူမိံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကော သူဓ တရတီ’’တိ ဂါထမဘာသိ. တတ္ထ ကော သူဓ တရတိ ဩဃန္တိ ဣမိနာ စတုရောဃံ ကော တရတီတိ သေက္ခဘူမိံ ပုစ္ဆတိ အဝိသေသေန. ယသ္မာ အဏ္ဏဝန္တိ န ဝိတ္ထတမတ္တံ နာပိ ဂမ္ဘီရမတ္တံ အပိစ ပန ယံ ဝိတ္ထတတရဉ္စ ဂမ္ဘီရတရဉ္စ၊ တံ ဝုစ္စတိ. တာဒိသော စ သံသာရဏ္ဏဝေါ. အယဉှိ သမန္တတော ပရိယန္တာဘာဝေန ဝိတ္ထတော၊ ဟေဋ္ဌာ ပတိဋ္ဌာဘာဝေန ဥပရိ အာလမ္ဗနာဘာဝေန စ ဂမ္ဘီရော၊ တသ္မာ ‘‘ကော ဣဓ တရတိ အဏ္ဏဝံ၊ တသ္မိဉ္စ အပ္ပတိဋ္ဌေ အနာလမ္ဗေ ဂမ္ဘီရေ အဏ္ဏဝေ ကော န သီဒတီ’’တိ အသေက္ခဘူမိံ ပုစ္ဆတိ.

၁၇၆. အထ ဘဂဝါ ယော ဘိက္ခု ဇီဝိတဟေတုပိ ဝီတိက္ကမံ အကရောန္တော သဗ္ဗဒါ သီလသမ္ပန္နော လောကိယလောကုတ္တရာယ စ ပညာယ ပညဝါ၊ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိနာ ဣရိယာပထဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဖလေဟိ စ သုသမာဟိတော၊ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနာယ နိယကဇ္ဈတ္တစိန္တနသီလော၊ သာတစ္စကိရိယာဝဟာယ အပ္ပမာဒသတိယာ စ သမန္နာဂတော. ယသ္မာ သော စတုတ္ထေန မဂ္ဂေန ဣမံ သုဒုတ္တရံ ဩဃံ အနဝသေသံ တရတိ၊ တသ္မာ သေက္ခဘူမိံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ‘‘သဗ္ဗဒါ သီလသမ္ပန္နော’’တိ ဣမံ တိသိက္ခာဂဗ္ဘံ ဂါထမာဟ. ဧတ္ထ ဟိ သီလသမ္ပဒါယ အဓိသီလသိက္ခာ၊ သတိသမာဓီဟိ အဓိစိတ္တသိက္ခာ၊ အဇ္ဈတ္တစိန္တိတာပညာဟိ အဓိပညာသိက္ခာတိ တိဿော သိက္ခာ သဥပကာရာ သာနိသံသာ စ ဝုတ္တာ. ဥပကာရော ဟိ သိက္ခာနံ လောကိယပညာ သတိ စ၊ အနိသံသော သာမညဖလာနီတိ.

၁၇၇. ဧဝံ ပဌမဂါထာယ သေက္ခဘူမိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အသေက္ခဘူမိံ ဒဿေန္တော ဒုတိယဂါထမာဟ. တဿတ္ထော ဝိရတော ကာမသညာယာတိ ယာ ကာစိ ကာမသညာ၊ တတော သဗ္ဗတော စတုတ္ထမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာယ သမုစ္ဆေဒဝိရတိယာ ဝိရတော. ‘‘ဝိရတ္တော’’တိပိ ပါဌော. တဒါ ‘‘ကာမသညာယာ’’တိ ဘုမ္မဝစနံ ဟောတိ၊ သဂါထာဝဂ္ဂေ ပန ‘‘ကာမသညာသူ’’တိပိ (သံ. နိ. ၁.၉၆) ပါဌော. စတူဟိပိ မဂ္ဂေဟိ ဒသန္နံ သံယောဇနာနံ အတီတတ္တာ သဗ္ဗသံယောဇနာတိဂေါ၊ စတုတ္ထေနေဝ ဝါ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသဗ္ဗသံယောဇနာတိဂေါ၊ တတြတတြာဘိနန္ဒိနီတဏှာသင်္ခါတာယ နန္ဒိယာ တိဏ္ဏဉ္စ ဘဝါနံ ပရိက္ခီဏတ္တာ နန္ဒီဘဝပရိက္ခီဏော သော တာဒိသော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ဂမ္ဘီရေ သံသာရဏ္ဏဝေ န သီဒတိ နန္ဒီပရိက္ခယေန သဥပါဒိသေသံ၊ ဘဝပရိက္ခယေန စ အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနထလံ သမာပဇ္ဇ ပရမဿာသပ္ပတ္တိယာတိ.

၁၇၈. အထ ဟေမဝတော သဟာယဉ္စ ယက္ခပရိသဉ္စ ဩလောကေတွာ ပီတိသောမနဿဇာတော ‘‘ဂမ္ဘီရပည’’န္တိ ဧဝမာဒီဟိ ဂါထာဟိ ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝိတွာ သဗ္ဗာဝတိယာ ပရိသာယ သဟာယေန စ သဒ္ဓိံ အဘိဝါဒေတွာ၊ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ၊ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ အဂမာသိ.

တာသံ ပန ဂါထာနံ အယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ – ဂမ္ဘီရပညန္တိ ဂမ္ဘီရာယ ပညာယ သမန္နာဂတံ. တတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ဝုတ္တနယေန ဂမ္ဘီရပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘ဂမ္ဘီရေသု ခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ဂမ္ဘီရပညာ’’တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၃.၄). နိပုဏတ္ထဒဿိန္တိ နိပုဏေဟိ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာဒီဟိ အဘိသင်္ခတာနံ ပဉှာနံ အတ္ထဒဿိံ အတ္ထာနံ ဝါ ယာနိ နိပုဏာနိ ကာရဏာနိ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာနိ အညေဟိ တေသံ ဒဿနေန နိပုဏတ္ထဒဿိံ. ရာဂါဒိကိဉ္စနာဘာဝေန အကိဉ္စနံ. ဒုဝိဓေ ကာမေ တိဝိဓေ စေ ဘဝေ အလဂ္ဂနေန ကာမဘဝေ အသတ္တံ. ခန္ဓာဒိဘေဒေသု သဗ္ဗာရမ္မဏေသု ဆန္ဒရာဂဗန္ဓနာဘာဝေန သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တံ. ဒိဗ္ဗေ ပထေ ကမမာနန္တိ အဋ္ဌသမာပတ္တိဘေဒေ ဒိဗ္ဗေ ပထေ သမာပဇ္ဇနဝသေန စင်္ကမန္တံ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ န တာယ ဝေလာယ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေ ပထေ ကမတိ၊ အပိစ ခေါ ပုဗ္ဗေ ကမနံ ဥပါဒါယ ကမနသတ္တိသဗ္ဘာဝေန တတ္ထ လဒ္ဓဝသီဘာဝတာယ ဧဝံ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ ယေ တေ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ အရဟန္တော၊ တေသံ ပထေ သန္တဝိဟာရေ ကမနေနာပေတံ ဝုတ္တံ. မဟန္တာနံ ဂုဏာနံ ဧသနေန မဟေသိံ.

၁၇၉. ဒုတိယဂါထာယ အပရေန ပရိယာယေန ထုတိ အာရဒ္ဓါတိ ကတွာ ပုန နိပုဏတ္ထဒဿိဂ္ဂဟဏံ နိဒဿေတိ. အထ ဝါ နိပုဏတ္ထေ ဒဿေတာရန္တိ အတ္ထော. ပညာဒဒန္တိ ပညာပဋိလာဘသံဝတ္တနိကာယ ပဋိပတ္တိယာ ကထနေန ပညာဒါယကံ. ကာမာလယေ အသတ္တန္တိ ယွာယံကာမေသု တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ဒုဝိဓော အာလယော၊ တတ္ထ အသတ္တံ. သဗ္ဗဝိဒုန္တိ သဗ္ဗဓမ္မဝိဒုံ၊ သဗ္ဗညုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုမေဓန္တိ တဿ သဗ္ဗညုဘာဝဿ မဂ္ဂဘူတာယ ပါရမီပညာသင်္ခါတာယ မေဓာယ သမန္နာဂတံ. အရိယေ ပထေတိ အဋ္ဌင်္ဂိကေ မဂ္ဂေ၊ ဖလသမာပတ္တိယံ ဝါ. ကမမာနန္တိ ပညာယ အဇ္ဈောဂါဟမာနံ မဂ္ဂလက္ခဏံ ဉတွာ ဒေသနတော၊ ပဝိသမာနံ ဝါ ခဏေ ခဏေ ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနတော၊ စတုဗ္ဗိဓမဂ္ဂဘာဝနာသင်္ခါတာယ ကမနသတ္တိယာ ကမိတပုဗ္ဗံ ဝါ.

၁၈၀. သုဒိဋ္ဌံ ဝတ နော အဇ္ဇာတိ. အဇ္ဇ အမှေဟိ သုန္ဒရံ ဒိဋ္ဌံ၊ အဇ္ဇ ဝါ အမှာကံ သုန္ဒရံ ဒိဋ္ဌံ၊ ဒဿနန္တိ အတ္ထော. သုပ္ပဘာတံ သုဟုဋ္ဌိတန္တိ အဇ္ဇ အမှာကံ သုဋ္ဌု ပဘာတံ သောဘနံ ဝါ ပဘာတံ အဟောသိ. အဇ္ဇ စ နော သုန္ဒရံ ဥဋ္ဌိတံ အဟောသိ၊ အနုပရောဓေန သယနတော ဥဋ္ဌိတံ. ကိံ ကာရဏံ? ယံ အဒ္ဒသာမ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ယသ္မာ သမ္ဗုဒ္ဓံ အဒ္ဒသာမာတိ အတ္တနော လာဘသမ္ပတ္တိံ အာရဗ္ဘ ပါမောဇ္ဇံ ပဝေဒေတိ.

၁၈၁. ဣဒ္ဓိမန္တောတိ ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတာ. ယသဿိနောတိ လာဘဂ္ဂပရိဝါရဂ္ဂသမ္ပန္နာ. သရဏံ ယန္တီတိ ကိဉ္စာပိ မဂ္ဂေနေဝ ဂတာ၊ တထာပိ သောတာပန္နဘာဝပရိဒီပနတ္ထံ ပသာဒဒဿနတ္ထဉ္စ ဝါစံ ဘိန္ဒတိ.

၁၈၂. ဂါမာ ဂါမန္တိ ဒေဝဂါမာ ဒေဝဂါမံ. နဂါ နဂန္တိ ဒေဝပဗ္ဗတာ ဒေဝပဗ္ဗတံ. နမဿမာနာ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဓမ္မဿ စ သုဓမ္မတန္တိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ ဘဂဝါ၊ သွာက္ခာတော ဝတ ဘဂဝတော ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ နယေန ဗုဒ္ဓသုဗောဓိတဉ္စ ဓမ္မသုဓမ္မတဉ္စ. ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော ဝတ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော’’တိအာဒိနာ သံဃ-သုပ္ပဋိပတ္တိဉ္စ အဘိတ္ထဝိတွာ အဘိတ္ထဝိတွာ နမဿမာနာ ဓမ္မဃောသကာ ဟုတွာ ဝိစရိဿာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ဟေမဝတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.