၁၀. အာဠဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ဧဝံ မေ သုတန္တိ အာဠဝကသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အတ္ထဝဏ္ဏနာနယေနေဝဿ ဥပ္ပတ္တိ အာဝိဘဝိဿတိ. အတ္ထဝဏ္ဏနာယ စ ‘‘ဧဝံ မေ သုတံ၊ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ’’တိ ဧတံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. အာဠဝိယံ ဝိဟရတိ အာဠဝကဿ ယက္ခဿ ဘဝနေတိ ဧတ္ထ ပန ကာ အာဠဝီ၊ ကသ္မာ စ ဘဂဝါ တဿ ယက္ခဿ ဘဝနေ ဝိဟရတီတိ? ဝုစ္စတေ – အာဠဝီတိ ရဋ္ဌမ္ပိ နဂရမ္ပိ ဝုစ္စတိ၊ တဒုဘယမ္ပိ ဣဓ ဝဋ္ဋတိ. အာဠဝီနဂရဿ ဟိ သမီပေ ဝိဟရန္တောပိ ‘‘အာဠဝိယံ ဝိဟရတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တဿ စ နဂရဿ သမီပေ အဝိဒူရေ ဂါဝုတမတ္တေ တံ ဘဝနံ၊ အာဠဝီရဋ္ဌေ ဝိဟရန္တောပိ ‘‘အာဠဝိယံ ဝိဟရတီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ အာဠဝီရဋ္ဌေ စေတံ ဘဝနံ.

ယသ္မာ ပန အာဠဝကော ရာဇာ ဝိဝိဓနာဋကူပဘောဂံ ဆဍ္ဍေတွာ စောရပဋိဗာဟနတ္ထံ ပဋိရာဇနိသေဓနတ္ထံ ဗျာယာမကရဏတ္ထဉ္စ သတ္တမေ သတ္တမေ ဒိဝသေ မိဂဝံ ဂစ္ဆန္တော ဧကဒိဝသံ ဗလကာယေန သဒ္ဓိံ ကတိကံ အကာသိ – ‘‘ယဿ ပဿေန မိဂေါ ပလာယတိ၊ တဿေဝ သော ဘာရော’’တိ. အထ တဿေဝ ပဿေန မိဂေါ ပလာယိ၊ ဇဝသမ္ပန္နော ရာဇာ ဓနုံ ဂဟေတွာ ပတ္တိကောဝ တိယောဇနံ တံ မိဂံ အနုဗန္ဓိ. ဧဏိမိဂါ စ တိယောဇနဝေဂါ ဧဝ ဟောန္တိ. အထ ပရိက္ခီဏဇဝံ တံ မိဂံ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ၊ ဌိတံ ဝဓိတွာ၊ ဒွိဓာ ဆေတွာ၊ အနတ္ထိကောပိ မံသေန ‘‘နာသက္ခိ မိဂံ ဂဟေတု’’န္တိ အပဝါဒမောစနတ္ထံ ကာဇေနာဒါယ အာဂစ္ဆန္တော နဂရဿာဝိဒူရေ ဗဟလပတ္တပလာသံ မဟာနိဂြောဓံ ဒိသွာ ပရိဿမဝိနောဒနတ္ထံ တဿ မူလမုပဂတော. တသ္မိဉ္စ နိဂြောဓေ အာဠဝကော ယက္ခော မဟာရာဇသန္တိကာ ဝရံ လဘိတွာ မဇ္ဈနှိကသမယေ တဿ ရုက္ခဿ ဆာယာယ ဖုဋ္ဌောကာသံ ပဝိဋ္ဌေ ပါဏိနော ခါဒန္တော ပဋိဝသတိ. သော တံ ဒိသွာ ခါဒိတုံ ဥပဂတော. အထ ရာဇာ တေန သဒ္ဓိံ ကတိကံ အကာသိ – ‘‘မုဉ္စ မံ၊ အဟံ တေ ဒိဝသေ ဒိဝသေ မနုဿဉ္စ ထာလိပါကဉ္စ ပေသေဿာမီ’’တိ. ယက္ခော ‘‘တွံ ရာဇူပဘောဂေန ပမတ္တော သမ္မုဿသိ၊ အဟံ ပန ဘဝနံ အနုပဂတဉ္စ အနနုညာတဉ္စ ခါဒိတုံ န လဘာမိ၊ သွာဟံ ဘဝန္တမ္ပိ ဇီယေယျ’’န္တိ န မုဉ္စိ. ရာဇာ ‘‘ယံ ဒိဝသံ န ပေသေမိ၊ တံ ဒိဝသံ မံ ဂဟေတွာ ခါဒါဟီ’’တိ အတ္တာနံ အနုဇာနိတွာ တေန မုတ္တော နဂရာဘိမုခေါ အဂမာသိ.

ဗလကာယော မဂ္ဂေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ ဌိတော ရာဇာနံ ဒိသွာ – ‘‘ကိံ၊ မဟာရာဇ၊ အယသမတ္တဘယာ ဧဝံ ကိလန္တောသီ’’တိ ဝဒန္တော ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပဋိဂ္ဂဟေသိ. ရာဇာ တံ ပဝတ္တိံ အနာရောစေတွာ နဂရံ ဂန္တွာ၊ ကတပါတရာသော နဂရဂုတ္တိကံ အာမန္တေတွာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. နဂရဂုတ္တိကော – ‘‘ကိံ၊ ဒေဝ၊ ကာလပရိစ္ဆေဒေါ ကတော’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘န ကတော၊ ဘဏေ’’တိ အာဟ. ‘‘ဒုဋ္ဌု ကတံ၊ ဒေဝ၊ အမနုဿာ ဟိ ပရိစ္ဆိန္နမတ္တမေဝ လဘန္တိ၊ အပရိစ္ဆိန္နေ ပန ဇနပဒဿ အာဗာဓော ဘဝိဿတိ. ဟောတု၊ ဒေဝ၊ ကိဉ္စာပိ ဧဝမကာသိ၊ အပ္ပေါဿုက္ကော တွံ ရဇ္ဇသုခံ အနုဘောဟိ၊ အဟမေတ္ထ ကာတဗ္ဗံ ကရိဿာမီ’’တိ. သော ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ ဗန္ဓနာဂါရံ ဂန္တွာ ယေ ယေ ဝဇ္ဈာ ဟောန္တိ၊ တေ တေ သန္ဓာယ – ‘‘ယော ဇီဝိတတ္ထိကော ဟောတိ၊ သော နိက္ခမတူ’’တိ ဘဏတိ. ယော ပဌမံ နိက္ခမတိ တံ ဂေဟံ နေတွာ၊ နှာပေတွာ၊ ဘောဇေတွာ စ၊ ‘‘ဣမံ ထာလိပါကံ ယက္ခဿ ဒေဟီ’’တိ ပေသေတိ. တံ ရုက္ခမူလံ ပဝိဋ္ဌမတ္တံယေဝ ယက္ခော ဘေရဝံ အတ္တဘာဝံ နိမ္မိနိတွာ မူလကန္ဒံ ဝိယ ခါဒတိ. ယက္ခာနုဘာဝေန ကိရ မနုဿာနံ ကေသာဒီနိ ဥပါဒါယ သကလသရီရံ နဝနီတပိဏ္ဍော ဝိယ ဟောတိ. ယက္ခဿ ဘတ္တံ ဂါဟာပေတ္တုံ ဂတပုရိသာ တံ ဒိသွာ ဘီတာ ယထာမိတ္တံ အာရောစေသုံ. တတော ပဘုတိ ‘‘ရာဇာ စောရေ ဂဟေတွာ ယက္ခဿ ဒေတီ’’တိ မနုဿာ စောရကမ္မတော ပဋိဝိရတာ. တတော အပရေန သမယေန နဝစောရာနံ အဘာဝေန ပုရာဏစောရာနဉ္စ ပရိက္ခယေန ဗန္ဓနာဂါရာနိ သုညာနိ အဟေသုံ.

အထ နဂရဂုတ္တိကော ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ အတ္တနော ဓနံ နဂရရစ္ဆာသု ဆဍ္ဍာပေသိ – ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ကောစိ လောဘေန ဂဏှေယျာ’’တိ. တံ ပါဒေနပိ န ကောစိ ဆုပိ. သော စောရေ အလဘန္တော အမစ္စာနံ အာရောစေသိ. အမစ္စာ ‘‘ကုလပဋိပါဋိယာ ဧကမေကံ ဇိဏ္ဏကံ ပေသေမ၊ သော ပကတိယာပိ မစ္စုမုခေ ဝတ္တတီ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ ‘‘‘အမှာကံ ပိတရံ၊ အမှာကံ ပိတာမဟံ ပေသေတီ’တိ မနုဿာ ခေါဘံ ကရိဿန္တိ၊ မာ ဝေါ ဧတံ ရုစ္စီ’’တိ နိဝါရေသိ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဒေဝ၊ ဒါရကံ ပေသေမ ဥတ္တာနသေယျကံ၊ တထာဝိဓဿ ဟိ ‘မာတာ မေ ပိတာ မေ’တိ သိနေဟော နတ္ထီ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ အနုဇာနိ. တေ တထာ အကံသု. နဂရေ ဒါရကမာတရော စ ဒါရကေ ဂဟေတွာ ဂဗ္ဘိနိယော စ ပလာယိတွာ ပရဇနပဒေ ဒါရကေ သံဝဍ္ဎေတွာ အာနေန္တိ. ဧဝံ သဗ္ဗာနိပိ ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဂတာနိ.

တတော ဧကဒိဝသံ သကလနဂရံ ဝိစိနိတွာ ဧကမ္ပိ ဒါရကံ အလဘိတွာ ရညော အာရောစေသုံ – ‘‘နတ္ထိ၊ ဒေဝ၊ နဂရေ ဒါရကော ဌပေတွာ အန္တေပုရေ တဝ ပုတ္တံ အာဠဝကကုမာရ’’န္တိ. ရာဇာ ‘‘ယထာ မမ ပုတ္တော ပိယော၊ ဧဝံ သဗ္ဗလောကဿ၊ အတ္တနာ ပန ပိယတရံ နတ္ထိ၊ ဂစ္ဆထ၊ တမ္ပိ ဒတွာ မမ ဇီဝိတံ ရက္ခထာ’’တိ အာဟ. တေန စ သမယေန အာဠဝကကုမာရဿ မာတာ ပုတ္တံ နှာပေတွာ၊ မဏ္ဍေတွာ၊ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေ ကတွာ၊ အင်္ကေ သယာပေတွာ၊ နိသိန္နာ ဟောတိ. ရာဇပုရိသာ ရညော အာဏာယ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝိပ္ပလပန္တိယာ တဿာ သောဠသန္နဉ္စ ဣတ္ထိသဟဿာနံ သဒ္ဓိံ ဓာတိယာ တံ အာဒါယ ပက္ကမိံသု ‘‘သွေ ယက္ခဘက္ခော ဘဝိဿတီ’’တိ. တံ ဒိဝသဉ္စ ဘဂဝါ ပစ္စူသသမယေ ပစ္စုဋ္ဌာယ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ဂန္ဓကုဋိယံ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပုန ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော အဒ္ဒသ အာဠဝကဿ ကုမာရဿ အနာဂါမိဖလုပ္ပတ္တိယာ ဥပနိဿယံ၊ ယက္ခဿ စ သောတာပတ္တိဖလုပ္ပတ္တိယာ ဥပနိဿယံ ဒေသနာပရိယောသာနေ စ စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘဿာတိ. တသ္မာ ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ ပုရေဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ အနိဋ္ဌိတပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စောဝ ကာဠပက္ခဥပေါသထဒိဝသေ ဝတ္တမာနေ ဩဂ္ဂတေ သူရိယေ ဧကကောဝ အဒုတိယော ပတ္တစီဝရမာဒါယ ပါဒဂမနေနေဝ သာဝတ္ထိတော တိံသ ယောဇနာနိ ဂန္တွာ တဿ ယက္ခဿ ဘဝနံ ပါဝိသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာဠဝကဿ ယက္ခဿ ဘဝနေ’’တိ.

ကိံ ပန ဘဂဝါ ယသ္မိံ နိဂြောဓေ အာဠဝကဿ ဘဝနံ၊ တဿ မူလေ ဝိဟာသိ၊ ဥဒါဟု ဘဝနေယေဝါတိ? ဝုစ္စတေ – ဘဝနေယေဝ. ယထေဝ ဟိ ယက္ခာ အတ္တနော ဘဝနံ ပဿန္တိ၊ တထာ ဘဂဝါပိ. သော တတ္ထ ဂန္တွာ ဘဝနဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. တဒါ အာဠဝကော ဟိမဝန္တေ ယက္ခသမာဂမံ ဂတော ဟောတိ. တတော အာဠဝကဿ ဒွါရပါလော ဂဒြဘော နာမ ယက္ခော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ဝန္ဒိတွာ – ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဝိကာလေ အာဂတော’’တိ အာဟ. ‘‘အာမ၊ ဂဒြဘ၊ အာဂတောမှိ. သစေ တေ အဂရု၊ ဝိဟရေယျာမေကရတ္တိံ အာဠဝကဿ ဘဝနေ’’တိ. ‘‘န မေ၊ ဘန္တေ၊ ဂရု၊ အပိစ ခေါ သော ယက္ခော ကက္ခဠော ဖရုသော၊ မာတာပိတူနမ္ပိ အဘိဝါဒနာဒီနိ န ကရောတိ၊ မာ ရုစ္စိ ဘဂဝတော ဣဓ ဝါသော’’တိ. ‘‘ဇာနာမိ၊ ဂဒြဘ၊ တဿ ကက္ခဠတ္တံ၊ န ကောစိ မမန္တရာယော ဘဝိဿတိ၊ သစေ တေ အဂရု၊ ဝိဟရေယျာမေကရတ္တိ’’န္တိ.

ဒုတိယမ္ပိ ဂဒြဘော ယက္ခော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဂ္ဂိတတ္တကပါလသဒိသော၊ ဘန္တေ၊ အာဠဝကော၊ ‘မာတာပိတရော’တိ ဝါ ‘သမဏဗြာဟ္မဏာ’တိ ဝါ ‘ဓမ္မော’တိ ဝါ န ဇာနာတိ၊ ဣဓာဂတာနံ စိတ္တက္ခေပမ္ပိ ကရောတိ၊ ဟဒယမ္ပိ ဖာလေတိ၊ ပါဒေပိ ဂဟေတွာ ပရသမုဒ္ဒေ ဝါ ပရစက္ကဝါဠေ ဝါ ခိပတီ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘ဇာနာမိ၊ ဂဒြဘ၊ သစေ တေ အဂရု၊ ဝိဟရေယျာမေကရတ္တိ’’န္တိ. တတိယမ္ပိ ဂဒြဘော ယက္ခော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဂ္ဂိတတ္တကပါလသဒိသော၊ ဘန္တေ၊ အာဠဝကော၊ ‘မာတာပိတရော’တိ ဝါ ‘သမဏဗြာဟ္မဏာ’တိ ဝါ ‘ဓမ္မော’တိ ဝါ န ဇာနာတိ၊ ဣဓာဂတာနံ စိတ္တက္ခေပမ္ပိ ကရောတိ၊ ဟဒယမ္ပိ ဖာလေတိ၊ ပါဒေပိ ဂဟေတွာ ပရသမုဒ္ဒေ ဝါ ပရစက္ကဝါဠေ ဝါ ခိပတီ’’တိ. တတိယမ္ပိ ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘ဇာနာမိ၊ ဂဒြဘ၊ သစေ တေ အဂရု၊ ဝိဟရေယျာမေကရတ္တိ’’န္တိ. ‘‘န မေ၊ ဘန္တေ၊ ဂရု၊ အပိစ ခေါ သော ယက္ခော အတ္တနော အနာရောစေတွာ အနုဇာနန္တံ မံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ၊ အာရောစေမိ၊ ဘန္တေ၊ တဿာ’’တိ. ‘‘ယထာသုခံ၊ ဂဒြဘ၊ အာရောစေဟီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဘန္တေ၊ တွမေဝ ဇာနာဟီ’’တိ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဟိမဝန္တာဘိမုခေါ ပက္ကာမိ. ဘဝနဒွါရမ္ပိ သယမေဝ ဘဂဝတော ဝိဝရမဒါသိ. ဘဂဝါ အန္တောဘဝနံ ပဝိသိတွာ ယတ္ထ အဘိလက္ခိတေသု မင်္ဂလဒိဝသာဒီသု နိသီဒိတွာ အာဠဝကော သိရိံ အနုဘောတိ၊ တသ္မိံယေဝ ဒိဗ္ဗရတနပလ္လင်္ကေ နိသီဒိတွာ သုဝဏ္ဏာဘံ မုဉ္စိ. တံ ဒိသွာ ယက္ခဿ ဣတ္ထိယော အာဂန္တွာ၊ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ၊ သမ္ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု. ဘဂဝါ ‘‘ပုဗ္ဗေ တုမှေ ဒါနံ ဒတွာ၊ သီလံ သမာဒိယိတွာ၊ ပူဇနေယျံ ပူဇေတွာ၊ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္တာ၊ ဣဒါနိပိ တထေဝ ကရောထ၊ မာ အညမညံ ဣဿာမစ္ဆရိယာဘိဘူတာ ဝိဟရထာ’’တိအာဒိနာ နယေန တာသံ ပကိဏ္ဏကဓမ္မကထံ ကထေသိ. တာ စ ဘဂဝတော မဓုရနိဂ္ဃေါသံ သုတွာ၊ သာဓုကာရသဟဿာနိ ဒတွာ၊ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသုယေဝ. ဂဒြဘောပိ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ အာဠဝကဿ အာရောစေသိ – ‘‘ယဂ္ဃေ၊ မာရိသ၊ ဇာနေယျာသိ၊ ဝိမာနေ တေ ဘဂဝါ နိသိန္နော’’တိ. သော ဂဒြဘဿ သညမကာသိ ‘‘တုဏှီ ဟောဟိ၊ ဂန္တွာ ကတ္တဗ္ဗံ ကရိဿာမီ’’တိ. ပုရိသမာနေန ကိရ လဇ္ဇိတော အဟောသိ၊ တသ္မာ ‘‘မာ ကောစိ ပရိသမဇ္ဈေ သုဏေယျာ’’တိ ဝါရေသိ.

တဒါ သာတာဂိရဟေမဝတာ ဘဂဝန္တံ ဇေတဝနေယေဝ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ယက္ခသမာဂမံ ဂမိဿာမာ’’တိ သပရိဝါရာ နာနာယာနေဟိ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တိ. အာကာသေ စ ယက္ခာနံ န သဗ္ဗတ္ထ မဂ္ဂေါ အတ္ထိ၊ အာကာသဋ္ဌာနိ ဝိမာနာနိ ပရိဟရိတွာ မဂ္ဂဋ္ဌာနေနေဝ မဂ္ဂေါ ဟောတိ. အာဠဝကဿ ပန ဝိမာနံ ဘူမဋ္ဌံ သုဂုတ္တံ ပါကာရပရိက္ခိတ္တံ သုသံဝိဟိတဒွါရဋ္ဋာလကဂေါပုရံ၊ ဥပရိ ကံသဇာလသဉ္ဆန္နံ မဉ္ဇူသသဒိသံ တိယောဇနံ ဥဗ္ဗေဓေန. တဿ ဥပရိ မဂ္ဂေါ ဟောတိ. တေ တံ ပဒေသမာဂမ္မ ဂန္တုံ အသမတ္ထာ အဟေသုံ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ နိသိန္နောကာသဿ ဥပရိဘာဂေန ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ၊ တာဝ ကောစိ ဂန္တုံ အသမတ္ထော. တေ ‘‘ကိမိဒ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ အာကာသေ ခိတ္တလေဍ္ဍု ဝိယ ဩရုယှ ဝန္ဒိတွာ၊ ဓမ္မံ သုတွာ၊ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ‘‘ယက္ခသမာဂမံ ဂစ္ဆာမ ဘဂဝါ’’တိ တီဏိ ဝတ္ထူနိ ပသံသန္တာ ယက္ခသမာဂမံ အဂမံသု. အာဠဝကော တေ ဒိသွာ ‘‘ဣဓ နိသီဒထာ’’တိ ပဋိက္ကမ္မ ဩကာသမဒါသိ. တေ အာဠဝကဿ နိဝေဒေသုံ ‘‘လာဘာ တေ၊ အာဠဝက၊ ယဿ တေ ဘဝနေ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ၊ ဂစ္ဆာဝုသော ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသဿူ’’တိ. ဧဝံ ဘဂဝါ ဘဝနေယေဝ ဝိဟာသိ၊ န ယသ္မိံ နိဂြောဓေ အာဠဝကဿ ဘဝနံ၊ တဿ မူလေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ အာဠဝိယံ ဝိဟရတိ အာဠဝကဿ ယက္ခဿ ဘဝနေ’’တိ.

အထ ခေါ အာဠဝကော။ပေ။ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘နိက္ခမ သမဏာ’’တိ. ‘‘ကသ္မာ ပနာယံ ဧတဒဝေါစာ’’တိ? ဝုစ္စတေ – ရောသေတုကာမတာယ. တတြေဝံ အာဒိတော ပဘုတိ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော – အယဉှိ ယသ္မာ အဿဒ္ဓဿ သဒ္ဓါကထာ ဒုက္ကထာ ဟောတိ ဒုဿီလာဒီနံ သီလာဒိကထာ ဝိယ၊ တသ္မာ တေသံ ယက္ခာနံ သန္တိကာ ဘဂဝတော ပသံသံ သုတွာ ဧဝ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တလောဏသက္ခရာ ဝိယ အဗ္ဘန္တရကောပေန တဋတဋာယမာနဟဒယော ဟုတွာ ‘‘ကော သော ဘဂဝါ နာမ၊ ယော မမ ဘဝနံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ အာဟ. တေ အာဟံသု – ‘‘န တွံ၊ အာဝုသော၊ ဇာနာသိ ဘဂဝန္တံ အမှာကံ သတ္ထာရံ၊ ယော တုသိတဘဝနေ ဌိတော ပဉ္စ မဟာဝိလောကနာနိ ဝိလောကေတွာ’’တိအာဒိနာ နယေန ယာဝ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ ကထေန္တာ ပဋိသန္ဓိအာဒိနာ ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဝတွာ ‘‘ဣမာနိပိ တွံ၊ အာဝုသော၊ အစ္ဆရိယာနိ နာဒ္ဒသာ’’တိ စောဒေသုံ. သော ဒိသွာပိ ကောဓဝသေန ‘‘နာဒ္ဒသ’’န္တိ အာဟ. အာဝုသော အာဠဝက ပဿေယျာသိ ဝါ တွံ၊ န ဝါ၊ ကော တယာ အတ္ထော ပဿတာ ဝါ အပဿတာ ဝါ၊ ကိံ တွံ ကရိဿသိ အမှာကံ သတ္ထုနော၊ ယော တွံ တံ ဥပနိဓာယ စလက္ကကုဓမဟာဥသဘသမီပေ တဒဟုဇာတဝစ္ဆကော ဝိယ၊ တိဓာပဘိန္နမတ္တဝါရဏသမီပေ ဘိင်္ကပေါတကော ဝိယ၊ ဘာသုရဝိလမ္ဗကေသရဥပသောဘိတက္ခန္ဓဿ မိဂရညော သမီပေ ဇရသိင်္ဂါလော ဝိယ၊ ဒိယဍ္ဎယောဇနသတပ္ပဝဍ္ဎကာယသုပဏ္ဏရာဇသမီပေ ဆိန္နပက္ခကာကပေါတကော ဝိယ ခါယသိ၊ ဂစ္ဆ ယံ တေ ကရဏီယံ၊ တံ ကရောဟီတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ကုဒ္ဓေါ အာဠဝကော ဥဋ္ဌဟိတွာ မနောသိလာတလေ ဝါမပါဒေန ဌတွာ ‘‘ပဿထ ဒါနိ တုမှာကံ ဝါ သတ္ထာ မဟာနုဘာဝေါ၊ အဟံ ဝါ’’တိ ဒက္ခိဏပါဒေန သဋ္ဌိယောဇနမတ္တံ ကေလာသပဗ္ဗတကူဋံ အက္ကမိ၊ တံ အယောကူဋပဟဋော နိဒ္ဓန္တအယောပိဏ္ဍော ဝိယ ပပဋိကာယော မုဉ္စိ. သော တတြ ဌတွာ ‘‘အဟံ အာဠဝကော’’တိ ဃောသေသိ၊ သကလဇမ္ဗုဒီပံ သဒ္ဒေါ ဖရိ.

စတ္တာရော ကိရ သဒ္ဒါ သကလဇမ္ဗုဒီပေ သုယျိံသု – ယဉ္စ ပုဏ္ဏကော ယက္ခသေနာပတိ ဓနဉ္စယကောရဗျရာဇာနံ ဇူတေ ဇိနိတွာ အပ္ဖေါဋေတွာ ‘‘အဟံ ဇိနိ’’န္တိ ဥဂ္ဃေါသေသိ၊ ယဉ္စ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပရိဟာယမာနေ ဝိဿကမ္မံ ဒေဝပုတ္တံ သုနခံ ကာရေတွာ ‘‘အဟံ ပါပဘိက္ခူ စ ပါပဘိက္ခုနိယော စ ဥပါသကေ စ ဥပါသိကာယော စ သဗ္ဗေဝ အဓမ္မဝါဒိနော ခါဒါမီ’’တိ ဥဂ္ဃေါသာပေသိ၊ ယဉ္စ ကုသဇာတကေ ပဘာဝတိဟေတု သတ္တဟိ ရာဇူဟိ နဂရေ ဥပရုဒ္ဓေ ပဘာဝတိံ အတ္တနာ သဟ ဟတ္ထိက္ခန္ဓံ အာရောပေတွာ နဂရာ နိက္ခမ္မ ‘‘အဟံ သီဟဿရကုသမဟာရာဇာ’’တိ မဟာပုရိသော ဥဂ္ဃေါသေသိ၊ ယဉ္စ အာဠဝကော ကေလာသမုဒ္ဓနိ ဌတွာ ‘‘အဟံ အာဠဝကော’’တိ. တဒါ ဟိ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဒွါရေ ဒွါရေ ဌတွာ ဥဂ္ဃေါသိတသဒိသံ အဟောသိ၊ တိယောဇနသဟဿဝိတ္ထတော စ ဟိမဝါပိ သင်္ကမ္ပိ ယက္ခဿ အာနုဘာဝေန.

သော ဝါတမဏ္ဍလံ သမုဋ္ဌာပေသိ – ‘‘ဧတေနေဝ သမဏံ ပလာပေဿာမီ’’တိ. တေ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါ ဝါတာ သမုဋ္ဌဟိတွာ အဍ္ဎယောဇနယောဇနဒွိယောဇနတိယောဇနပ္ပမာဏာနိ ပဗ္ဗတကူဋာနိ ပဒါလေတွာ ဝနဂစ္ဆရုက္ခာဒီနိ ဥမ္မူလေတွာ အာဠဝီနဂရံ ပက္ခန္တာ ဇိဏ္ဏဟတ္ထိသာလာဒီနိ စုဏ္ဏေန္တာ ဆဒနိဋ္ဌကာ အာကာသေ ဘမေန္တာ. ဘဂဝါ ‘‘မာ ကဿစိ ဥပရောဓော ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. တေ ဝါတာ ဒသဗလံ ပတွာ စီဝရကဏ္ဏမတ္တမ္ပိ စာလေတုံ နာသက္ခိံသု. တတော မဟာဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ ‘‘ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ သမဏံ မာရေဿာမီ’’တိ. တဿာနုဘာဝေန ဥပရူပရိ သတပဋလသဟဿပဋလာဒိဘေဒါ ဝလာဟကာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဝဿိံသု၊ ဝုဋ္ဌိဓာရာဝေဂေန ပထဝီ ဆိဒ္ဒါ အဟောသိ၊ ဝနရုက္ခာဒီနံ ဥပရိ မဟောဃော အာဂန္တွာ ဒသဗလဿ စီဝရေ ဥဿာဝဗိန္ဒုမတ္တမ္ပိ တေမေတုံ နာသက္ခိ. တတော ပါသာဏဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ၊ မဟန္တာနိ မဟန္တာနိ ပဗ္ဗတကူဋာနိ ဓူမာယန္တာနိ ပဇ္ဇလန္တာနိ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလံ ပတွာ ဒိဗ္ဗမာလာဂုဠာနိ သမ္ပဇ္ဇိံသု. တတော ပဟရဏဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ၊ ဧကတောဓာရာဥဘတောဓာရာ အသိသတ္တိခုရပ္ပါဒယော ဓူမာယန္တာ ပဇ္ဇလန္တာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလံ ပတွာ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖါနိ အဟေသုံ. တတော အင်္ဂါရဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ၊ ကိံသုကဝဏ္ဏာ အင်္ဂါရာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖါနိ ဟုတွာ ဝိကိရိံသု. တတော ကုက္ကုလဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ၊ အစ္စုဏှော ကုက္ကုလော အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ စန္ဒနစုဏ္ဏံ ဟုတွာ နိပတိ. တတော ဝါလုကာဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ၊ အတိသုခုမာ ဝါလုကာ ဓူမာယန္တာ ပဇ္ဇလန္တာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖါနိ ဟုတွာ နိပတိံသု. တတော ကလလဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ၊ တံ ကလလဝဿံ ဓူမာယန္တံ ပဇ္ဇလန္တံ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ ဟုတွာ နိပတိ. တတော အန္ဓကာရံ သမုဋ္ဌာပေသိ ‘‘ဘိံသေတွာ သမဏံ ပလာပေဿာမီ’’တိ. တံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတန္ဓကာရသဒိသံ ဟုတွာ ဒသဗလံ ပတွာ သူရိယပ္ပဘာဝိဟတမိဝန္ဓကာရံ အန္တရဓာယိ.

ဧဝံ ယက္ခော ဣမာဟိ နဝဟိ ဝါတဝဿပါသာဏပဟရဏင်္ဂါရကုက္ကုလဝါလုကကလလန္ဓကာရဝုဋ္ဌီဟိ ဘဂဝန္တံ ပလာပေတုံ အသက္ကောန္တော နာနာဝိဓပဟရဏဟတ္ထာယ အနေကပ္ပကာရရူပဘူတဂဏသမာကုလာယ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ သယမေဝ ဘဂဝန္တံ အဘိဂတော. တေ ဘူတဂဏာ အနေကပ္ပကာရေ ဝိကာရေ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဟနထာ’’တိ ဘဂဝတော ဥပရိ အာဂစ္ဆန္တာ ဝိယ ဟောန္တိ၊ အပိစ တေ နိဒ္ဓန္တလောဟပိဏ္ဍံ ဝိယ မက္ခိကာ၊ ဘဂဝန္တံ အလ္လီယိတုံ အသမတ္ထာ ဧဝံ အဟေသုံ. ဧဝံ သန္တေပိ ယထာ ဗောဓိမဏ္ဍေ မာရော အာဂတဝေလာယမေဝ နိဝတ္တော၊ တထာ အနိဝတ္တိတွာ ဥပဍ္ဎရတ္တိမတ္တံ ဗျာကုလမကံသု. ဧဝံ ဥပဍ္ဎရတ္တိမတ္တံ အနေကပ္ပကာရဝိဘိံသနဒဿနေနပိ ဘဂဝန္တံ စာလေတုမသက္ကောန္တော အာဠဝကော စိန္တေသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ကေနစိ အဇေယျံ ဒုဿာဝုဓံ မုဉ္စေယျ’’န္တိ.

စတ္တာရိ ကိရ အာဝုဓာနိ လောကေ သေဋ္ဌာနိ – သက္ကဿ ဝဇိရာဝုဓံ၊ ဝေဿဝဏဿ ဂဒါဝုဓံ၊ ယမဿ နယနာဝုဓံ၊ အာဠဝကဿ ဒုဿာဝုဓန္တိ. ယဒိ ဟိ သက္ကော ကုဒ္ဓေါ ဝဇိရာဝုဓံ သိနေရုမတ္ထကေ ပဟရေယျ အဋ္ဌသဋ္ဌိသဟဿာဓိကယောဇနသတသဟဿံ သိနေရုံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဟေဋ္ဌတော ဂစ္ဆေယျ. ဝေဿဝဏဿ ပုထုဇ္ဇနကာလေ ဝိဿဇ္ဇိတဂဒါ ဗဟူနံ ယက္ခသဟဿာနံ သီသံ ပါတေတွာ ပုန ဟတ္ထပါသံ အာဂန္တွာ တိဋ္ဌတိ. ယမေန ကုဒ္ဓေန နယနာဝုဓေန ဩလောကိတမတ္တေ အနေကာနိ ကုမ္ဘဏ္ဍသဟဿာနိ တတ္တကပါလေ တိလာ ဝိယ ဝိပ္ဖုရန္တာနိ ဝိနဿန္တိ. အာဠဝကော ကုဒ္ဓေါ သစေ အာကာသေ ဒုဿာဝုဓံ မုဉ္စေယျ၊ ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဒေဝေါ န ဝဿေယျ. သစေ ပထဝိယံ မုဉ္စေယျ၊ သဗ္ဗရုက္ခတိဏာဒီနိ သုဿိတွာ ဒွါဒသဝဿန္တရံ န ပုန ရုဟေယျုံ. သစေ သမုဒ္ဒေ မုဉ္စေယျ၊ တတ္တကပါလေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ သဗ္ဗမုဒကံ သုဿေယျ. သစေ သိနေရုသဒိသေပိ ပဗ္ဗတေ မုဉ္စေယျ၊ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ဟုတွာ ဝိကိရေယျ. သော ဧဝံ မဟာနုဘာဝံ ဒုဿာဝုဓံ ဥတ္တရီယကတံ မုဉ္စိတွာ အဂ္ဂဟေသိ. ယေဘုယျေန ဒသသဟဿိလောကဓာတုဒေဝတာ ဝေဂေန သန္နိပတိံသု – ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ အာဠဝကံ ဒမေဿတိ၊ တတ္ထ ဓမ္မံ သောဿာမာ’’တိ. ယုဒ္ဓဒဿနကာမာပိ ဒေဝတာ သန္နိပတိံသု. ဧဝံ သကလမ္ပိ အာကာသံ ဒေဝတာဟိ ပုရိပုဏ္ဏမဟောသိ.

အထ အာဠဝကော ဘဂဝတော သမီပေ ဥပရူပရိ ဝိစရိတွာ ဝတ္ထာဝုဓံ မုဉ္စိ. တံ အသနိဝိစက္ကံ ဝိယ အာကာသေ ဘေရဝသဒ္ဒံ ကရောန္တံ ဓူမာယန္တံ ပဇ္ဇလန္တံ ဘဂဝန္တံ ပတွာ ယက္ခဿ မာနမဒ္ဒနတ္ထံ ပါဒမုဉ္ဆနစောဠကံ ဟုတွာ ပါဒမူလေ နိပတိ. အာဠဝကော တံ ဒိသွာ ဆိန္နဝိသာဏော ဝိယ ဥသဘော၊ ဥဒ္ဓဋဒါဌော ဝိယ သပ္ပေါ၊ နိတ္တေဇော နိမ္မဒေါ နိပတိတမာနဒ္ဓဇော ဟုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဒုဿာဝုဓမ္ပိ သမဏံ နဘိဘောသိ၊ ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ? ဣဒံ ကာရဏံ၊ မေတ္တာဝိဟာရယုတ္တော သမဏော၊ ဟန္ဒ နံ ရောသေတွာ မေတ္တာယ ဝိယောဇေမီတိ. ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓေနေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာဠဝကော ယက္ခော ယေန ဘဂဝါ။ပေ။ နိက္ခမ သမဏာ’’တိ. တတြာယမဓိပ္ပါယော – ကသ္မာ မယာ အနနုညာတော မမ ဘဝနံ ပဝိသိတွာ ဃရသာမိကော ဝိယ ဣတ္ထာဂါရဿ မဇ္ဈေ နိသိန္နောသိ၊ နနု အယုတ္တမေတံ သမဏဿ ယဒိဒံ အဒိန္နပဋိဘောဂေါ ဣတ္ထိသံသဂ္ဂေါ စ၊ တသ္မာ ယဒိ တွံ သမဏဓမ္မေ ဌိတော၊ နိက္ခမ သမဏာတိ. ဧကေ ပန ‘‘ဧတာနိ အညာနိ စ ဖရုသဝစနာနိ ဝတွာ ဧဝါယံ ဧတဒဝေါစာ’’တိ ဘဏန္တိ.

အထ ဘဂဝါ ‘‘ယသ္မာ ထဒ္ဓေါ ပဋိထဒ္ဓဘာဝေန ဝိနေတုံ န သက္ကာ၊ သော ဟိ ပဋိထဒ္ဓဘာဝေ ကရိယမာနေ သေယျထာပိ စဏ္ဍဿ ကုက္ကုရဿ နာသာယ ပိတ္တံ ဘိန္ဒေယျ၊ သော ဘိယျောသော မတ္တာယ စဏ္ဍတရော အဿ၊ ဧဝံ ထဒ္ဓတရော ဟောတိ၊ မုဒုနာ ပန သော သက္ကာ ဝိနေတု’’န္တိ ဉတွာ ‘‘သာဓာဝုသော’’တိ ပိယဝစနေန တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သာဓာဝုသောတိ ဘဂဝါ နိက္ခမီ’’တိ.

တတော အာဠဝကော ‘‘သုဝစော ဝတာယံ သမဏော ဧကဝစနေနေဝ နိက္ခန္တော၊ ဧဝံ နာမ နိက္ခမေတုံ သုခံ သမဏံ အကာရဏေနေဝါဟံ သကလရတ္တိံ ယုဒ္ဓေန အဗ္ဘုယျာသိ’’န္တိ မုဒုစိတ္တော ဟုတွာ ပုန စိန္တေသိ ‘‘ဣဒါနိပိ န သက္ကာ ဇာနိတုံ၊ ကိံ နု ခေါ သုဝစတာယ နိက္ခန္တော၊ ဥဒါဟု ကောဓေန၊ ဟန္ဒ နံ ဝီမံသာမီ’’တိ. တတော ‘‘ပဝိသ သမဏာ’’တိ အာဟ. အထ ‘‘သုဝစော’’တိ မုဒုဘူတစိတ္တဝဝတ္ထာနကရဏတ္ထံ ပုနပိ ပိယဝစနံ ဝဒန္တော သာဓာဝုသောတိ ဘဂဝါ ပါဝိသိ. အာဠဝကော ပုနပ္ပုနံ တမေဝ သုဝစဘာဝံ ဝီမံသန္တော ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ ‘‘နိက္ခမ ပဝိသာ’’တိ အာဟ. ဘဂဝါပိ တထာ အကာသိ. ယဒိ န ကရေယျ၊ ပကတိယာပိ ထဒ္ဓယက္ခဿ စိတ္တံ ထဒ္ဓတရံ ဟုတွာ ဓမ္မကထာယ ဘာဇနံ န ဘဝေယျ. တသ္မာ ယထာ နာမ မာတာ ရောဒန္တံ ပုတ္တကံ ယံ သော ဣစ္ဆတိ၊ တံ ဒတွာ ဝါ ကတွာ ဝါ သညာပေတိ၊ တထာ ဘဂဝါ ကိလေသရောဒနေန ရောဒန္တံ ယက္ခံ သညာပေတုံ ယံ သော ဘဏတိ၊ တံ အကာသိ. ယထာ စ ဓာတီ ထညံ အပိဝန္တံ ဒါရကံ ကိဉ္စိ ဒတွာ ဥပလာဠေတွာ ပါယေတိ၊ တထာ ဘဂဝါ ယက္ခံ လောကုတ္တရဓမ္မခီရံ ပါယေတုံ တဿ ပတ္ထိတဝစနကရဏေန ဥပလာဠေန္တော ဧဝမကာသိ. ယထာ စ ပုရိသော လာဗုမှိ စတုမဓုရံ ပူရေတုကာမော တဿဗ္ဘန္တရံ သောဓေတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝါ ယက္ခဿ စိတ္တေ လောကုတ္တရစတုမဓုရံ ပူရေတုကာမော တဿ အဗ္ဘန္တရေ ကောဓမလံ သောဓေတုံ ယာဝ တတိယံ နိက္ခမနပဝေသနံ အကာသိ.

အထ အာဠဝကော ‘‘သုဝစော အယံ သမဏော၊ ‘နိက္ခမာ’တိ ဝုတ္တော နိက္ခမတိ၊ ‘ပဝိသာ’တိ ဝုတ္တော ပဝိသတိ၊ ယံနူနာဟံ ဣမံ သမဏံ ဧဝမေဝံ သကလရတ္တိံ ကိလမေတွာ၊ ပါဒေ ဂဟေတွာ၊ ပါရဂင်္ဂါယ ခိပေယျ’’န္တိ ပါပကံ စိတံ ဥပ္ပါဒေတွာ စတုတ္ထဝါရံ အာဟ – ‘‘နိက္ခမ သမဏာ’’တိ. တံ ဉတွာ ဘဂဝါ ‘‘န ခွာဟံ တ’’န္တိ အာဟ. ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ တဒုတ္တရိံ ကရဏီယံ ပရိယေသမာနော ပဉှံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ မညိဿတိ၊ တံ ဓမ္မကထာယ မုခံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘န ခွာဟံ တ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ နဣတိ ပဋိက္ခေပေ၊ ခေါဣတိ အဝဓာရဏေ. အဟန္တိ အတ္တနိဒဿနံ၊ န္တိ ဟေတုဝစနံ. တေနေတ္ထ ‘‘ယသ္မာ တွံ ဧဝံ စိန္တေသိ၊ တသ္မာ အဟံ အာဝုသော နေဝ နိက္ခမိဿာမိ၊ ယံ တေ ကရဏီယံ၊ တံ ကရောဟီ’’တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

တတော အာဠဝကော ယသ္မာ ပုဗ္ဗေပိ အာကာသေနာဂမနဝေလာယံ ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဧတံ သုဝဏ္ဏဝိမာနံ၊ ဥဒါဟု ရဇတမဏိဝိမာနာနံ အညတရံ၊ ဟန္ဒ နံ ပဿာမာ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော ဝိမာနံ အာဂတေ ဣဒ္ဓိမန္တေ တာပသပရိဗ္ဗာဇကေ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတုမသက္ကောန္တေ စိတ္တက္ခေပါဒီဟိ ဝိဟေဌေတိ. ကထံ? အမနုဿာ ဟိ ဘိံသနကရူပဒဿနေန ဝါ ဟဒယဝတ္ထုပရိမဒ္ဒနေန ဝါတိ ဒွီဟာကာရေဟိ စိတ္တက္ခေပံ ကရောန္တိ. အယံ ပန ယသ္မာ ‘‘ဣဒ္ဓိမန္တော ဘိံသနကရူပဒဿနေန န တသန္တီ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော ဣဒ္ဓိပ္ပဘာဝေန သုခုမတ္တဘာဝံ နိမ္မိနိတွာ၊ တေသံ အန္တော ပဝိသိတွာ ဟဒယဝတ္ထုံ ပရိမဒ္ဒတိ၊ တတော စိတ္တသန္တတိ န သဏ္ဌာတိ၊ တဿာ အသဏ္ဌမာနာယ ဥမ္မတ္တကာ ဟောန္တိ ခိတ္တစိတ္တာ. ဧဝံ ခိတ္တစိတ္တာနံ ဧတေသံ ဥရမ္ပိ ဖာလေတိ၊ ပါဒေပိ နေ ဂဟေတွာ ပါရဂင်္ဂါယ ခိပတိ ‘‘မာဿု မေ ပုန ဧဝရူပါ ဘဝနမာဂမိံသူ’’တိ၊ တသ္မာ တေ ပဉှေ သရိတွာ ‘‘ယံနူနာဟံ ဣမံ သမဏံ ဣဒါနိ ဧဝံ ဝိဟေဌေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ အာဟ ‘‘ပဉှံ တံ သမဏာ’’တိအာဒိ.

ကုတော ပနဿ တေ ပဉှာတိ? တဿ ကိရ မာတာပိတရော ကဿပံ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသိတွာ အဋ္ဌ ပဉှေ သဝိဿဇ္ဇနေ ဥဂ္ဂဟေသုံ. တေ ဒဟရကာလေ အာဠဝကံ ပရိယာပုဏာပေသုံ. သော ကာလစ္စယေန ဝိဿဇ္ဇနံ သမ္မုဿိ. တတော ‘‘ဣမေ ပဉှာပိ မာ ဝိနဿန္တူ’’တိ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋေ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန လိခါပေတွာ ဝိမာနေ နိက္ခိပိ. ဧဝမေတေ ဗုဒ္ဓပဉှာ ဗုဒ္ဓဝိသယာ ဧဝ ဟောန္တိ. ဘဂဝါ တံ သုတွာ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိစ္စတ္တလာဘန္တရာယော ဝါ ဇီဝိတန္တရာယော ဝါ သဗ္ဗညုတညာဏဗျာမပ္ပဘာနံ ပဋိဃာတော ဝါ န သက္ကာ ကေနစိ ကာတုံ၊ တသ္မာ တံ လောကေ အသာဓာရဏံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘န ခွာဟံ တံ၊ အာဝုသော၊ ပဿာမိ သဒေဝကေ လောကေ’’တိ.

တတ္ထ ‘‘သဒေဝကဝစနေန ပဉ္စကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဧတေသံ ပဒါနံ အတ္ထမတ္တဒဿနေန သင်္ခေပေါ ဝုတ္တော၊ န အနုသန္ဓိယောဇနာက္ကမေန ဝိတ္ထာရော. သွာယံ ဝုစ္စတိ – သဒေဝကဝစနေန ဟိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒတော သဗ္ဗဒေဝေသု ဂဟိတေသုပိ ယေသံ တတ္ထ သန္နိပတိတေ ဒေဝဂဏေ ဝိမတိ အဟောသိ ‘‘မာရော မဟာနုဘာဝေါ ဆကာမာဝစရိဿရော ဝသဝတ္တီ ပစ္စနီကသာတော ဓမ္မဒေဿီ ကုရုရကမ္မန္တော၊ ကိံ နု ခေါ၊ သောပိဿ စိတ္တက္ခေပါဒီနိ န ကရေယျာ’’တိ၊ တေသံ ဝိမတိပဋိဗာဟနတ္ထံ ‘‘သမာရကေ’’တိ အာဟ. တတော ယေသံ အဟောသိ – ‘‘ဗြဟ္မာ မဟာနုဘာဝေါ ဧကင်္ဂုလိယာ ဧကစက္ကဝါဠသဟဿေ အာလောကံ ကရောတိ၊ ဒွီဟိ။ပေ။ ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု၊ အနုတ္တရဉ္စ ဈာနသမာပတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒေတိ၊ ကိံ သောပိ န ကရေယျာ’’တိ၊ တေသံ ဝိမတိပဋိဗာဟနတ္ထံ ‘‘သဗြဟ္မကေ’’တိ အာဟ. အထ ယေသံ အဟောသိ ‘‘ပုထု သမဏဗြာဟ္မဏာ သာသနဿ ပစ္စတ္ထိကာ ပစ္စာမိတ္တာ မန္တာဒိဗလသမန္နာဂတာ၊ ကိံ တေပိ န ကရေယျု’’န္တိ၊ တေသံ ဝိမတိပဋိဗာဟနတ္ထံ ‘‘သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယာ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ဥက္ကဋ္ဌဋ္ဌာနေသု ကဿစိ အဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဒေဝမနုဿာယာတိ ဝစနေန သမ္မုတိဒေဝေ အဝသေသမနုဿေ စ ဥပါဒါယ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေနေဝ သေသသတ္တလောကေပိ ကဿစိ အဘာဝံ ဒဿေသီတိ ဧဝမေတ္ထ အနုသန္ဓိယောဇနာက္ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝံ ဘဂဝါ တဿ ဗာဓနစိတ္တံ ပဋိသေဓေတွာ ပဉှပုစ္ဆနေ ဥဿာဟံ ဇနေန္တော အာဟ ‘‘အပိစ တွံ၊ အာဝုသော၊ ပုစ္ဆ ယဒါကင်္ခသီ’’တိ. တဿတ္ထော – ပုစ္ဆ၊ ယဒိ အာကင်္ခသိ၊ န မေ ပဉှဝိဿဇ္ဇနေ ဘာရော အတ္ထိ. အထ ဝါ ‘‘ပုစ္ဆ ယံ အာကင်္ခသိ၊ တေ သဗ္ဗံ ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေသိ အသာဓာရဏံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓအဂ္ဂသာဝကမဟာသာဝကေဟိ. တေ ဟိ ‘‘ပုစ္ဆာဝုသော သုတွာ ဝေဒိဿာမာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဗုဒ္ဓါ ပန ‘‘ပုစ္ဆာဝုသော ယဒါကင်္ခသီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၇၊ ၂၄၆) ဝါ၊

‘‘ပုစ္ဆ ဝါသဝ မံ ပဉှံ၊ ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆသီ’’တိ ဝါ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၅၆)၊

‘‘ဗာဝရိဿ စ တုယှံ ဝါ၊ သဗ္ဗေသံ သဗ္ဗသံသယံ၊

ကတာဝကာသာ ပုစ္ဆဝှေါ၊ ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆထာ’’တိ ဝါ. (သု. နိ. ၁၀၃၆) –

ဧဝမာဒိနာ နယေန ဒေဝမနုဿာနံ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေန္တိ. အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ၊ ယံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓဘူမိံ ပတွာ ဧဝံ ပဝါရဏံ ပဝါရေယျ၊ ယော ဗောဓိသတ္တဘူမိယံ ပဒေသဉာဏေ ဝတ္တမာနောပိ –

‘‘ကောဏ္ဍည ပဉှာနိ ဝိယာကရောဟိ၊ ယာစန္တိ တံ ဣသယော သာဓုရူပါ၊

ကောဏ္ဍည ဧသော မနုဇေသု ဓမ္မော၊ ယံ ဝုဒ္ဓမာဂစ္ဆတိ ဧသ ဘာရော’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၆၀) –

ဧဝံ ဣသီဟိ ယာစိတော –

‘‘ကတာဝကာသာ ပုစ္ဆန္တု ဘောန္တော၊ ယံ ကိဉ္စိ ပဉှံ မနသာဘိပတ္ထိတံ၊

အဟဉှိ တံ တံ ဝေါ ဝိယာကရိဿံ၊ ဉတွာ သယံ လောကမိမံ ပရဉ္စာ’’တိ. –

ဧဝံ သရဘင်္ဂကာလေ သမ္ဘဝဇာတကေ စ သကလဇမ္ဗုဒီပေ တိက္ခတ္တုံ ဝိစရိတွာ ပဉှာနံ အန္တကရံ အဒိသွာ ဇာတိယာ သတ္တဝဿိကော ရထိကာယ ပံသုကီဠိကံ ကီဠန္တော သုစိရတေန ဗြာဟ္မဏေန ပုဋ္ဌော –

‘‘တဂ္ဃ တေ အဟမက္ခိဿံ၊ ယထာပိ ကုသလော တထာ၊

ရာဇာ စ ခေါ နံ ဇာနာတိ၊ ယဒိ ကာဟတိ ဝါ န ဝါ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၆.၁၇၂) –

ဧဝံ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေသိ. ဧဝံ ဘဂဝတာ အာဠဝကဿ သဗ္ဗညုပဝါရဏာယ ပဝါရိတာယ အထ ခေါ အာဠဝကော ယက္ခော ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ ‘‘ကိံ သူဓ ဝိတ္တ’’န္တိ.

၁၈၃. တတ္ထ ကိန္တိ ပုစ္ဆာဝစနံ. သူတိ ပဒပူရဏမတ္တေ နိပါတော. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ. ဝိတ္တန္တိ ဝိဒတိ၊ ပီတိံ ကရောတီတိ ဝိတ္တံ၊ ဓနဿေတံ အဓိဝစနံ. သုစိဏ္ဏန္တိ သုကတံ. သုခန္တိ ကာယိကစေတသိကံ သာတံ. အာဝဟာတီတိ အာဝဟတိ၊ အာနေတိ၊ ဒေတိ၊ အပ္ပေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ ဟဝေတိ ဒဠှတ္ထေ နိပါတော. သာဒုတရန္တိ အတိသယေန သာဒုံ. ‘‘သာဓုတရ’’န္တိပိ ပါဌော. ရသာနန္တိ ရသသညိတာနံ ဓမ္မာနံ. ကထန္တိ ကေန ပကာရေန၊ ကထံဇီဝိနော ဇီဝိတံ ကထံဇီဝိဇီဝိတံ၊ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ပန သာနုနာသိကံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ကထံဇီဝိံ ဇီဝတ’’န္တိ ဝါ ပါဌော. တဿ ဇီဝန္တာနံ ကထံဇီဝိန္တိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ပါကဋမေဝ. ဧဝမိမာယ ဂါထာယ ‘‘ကိံ သု ဣဓ လောကေ ပုရိသဿ ဝိတ္တံ သေဋ္ဌံ၊ ကိံ သု သုစိဏ္ဏံ သုခမာဝဟာတိ၊ ကိံ ရသာနံ သာဒုတရံ၊ ကထံဇီဝိနော ဇီဝိတံ သေဋ္ဌမာဟူ’’တိ ဣမေ စတ္တာရော ပဉှေ ပုစ္ဆိ.

၁၈၄. အထဿ ဘဂဝါ ကဿပဒသဗလေန ဝိဿဇ္ဇိတနယေနေဝ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ ‘‘သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တ’’န္တိ. တတ္ထ ယထာ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိ ဝိတ္တံ ဥပဘောဂပရိဘောဂသုခံ အာဝဟတိ၊ ခုပ္ပိပါသာဒိဒုက္ခံ ပဋိဗာဟတိ၊ ဒါလိဒ္ဒိယံ ဝူပသမေတိ၊ မုတ္တာဒိရတနပဋိလာဘဟေတု ဟောတိ၊ လောကသန္ထုတိဉ္စ အာဝဟတိ၊ ဧဝံ လောကိယလောကုတ္တရာ သဒ္ဓါပိ ယထာသမ္ဘဝံ လောကိယလောကုတ္တရဝိပါကသုခမာဝဟတိ၊ သဒ္ဓါဓုရေန ပဋိပန္နာနံ ဇာတိဇရာဒိဒုက္ခံ ပဋိဗာဟတိ၊ ဂုဏဒါလိဒ္ဒိယံ ဝူပသမေတိ၊ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိရတနပဋိလာဘဟေတု ဟောတိ.

‘‘သဒ္ဓေါ သီလေန သမ္ပန္နော၊ ယသော ဘောဂသမပ္ပိတော၊

ယံ ယံ ပဒေသံ ဘဇတိ၊ တတ္ထ တတ္ထေဝ ပူဇိတော’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၀၃) –

ဝစနတော လောကသန္ထုတိဉ္စ အာဝဟတီတိ ကတွာ ‘‘ဝိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ယသ္မာ ပနေတံ သဒ္ဓါဝိတ္တံ အနုဂါမိကံ အနညသာဓာရဏံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိဟေတု၊ လောကိယဿ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိဝိတ္တဿာပိ နိဒါနံ. သဒ္ဓေါယေဝ ဟိ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ဝိတ္တံ အဓိဂစ္ဆတိ၊ အဿဒ္ဓဿ ပန ဝိတ္တံ ယာဝဒေဝ အနတ္ထာယ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘သေဋ္ဌ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပုရိသဿာတိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဒေသနာ၊ တသ္မာ န ကေဝလံ ပုရိသဿ၊ ဣတ္ထိအာဒီနမ္ပိ သဒ္ဓါဝိတ္တမေဝ သေဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဓမ္မောတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မော၊ ဒါနသီလဘာဝနာဓမ္မော ဝါ. သုစိဏ္ဏောတိ သုကတော သုစရိတော. သုခမာဝဟာတီတိ သောဏသေဋ္ဌိပုတ္တရဋ္ဌပါလာဒီနံ ဝိယ မနုဿသုခံ၊ သက္ကာဒီနံ ဝိယ ဒိဗ္ဗသုခံ၊ ပရိယောသာနေ စ မဟာပဒုမာဒီနံ ဝိယ နိဗ္ဗာနသုခဉ္စ အာဝဟတီတိ.

သစ္စန္တိ အယံ သစ္စသဒ္ဒေါ အနေကေသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. သေယျထိဒံ – ‘‘သစ္စံ ဘဏေ န ကုဇ္ဈေယျာ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၂၂၄) ဝါစာသစ္စေ. ‘‘သစ္စေ ဌိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စာ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၂.၂၁.၄၃၃) ဝိရတိသစ္စေ. ‘‘ကသ္မာ နု သစ္စာနိ ဝဒန္တိ နာနာ၊ ပဝါဒိယာသေ ကုသလာဝဒါနာ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၈၉၁) ဒိဋ္ဌိသစ္စေ. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗြာဟ္မဏသစ္စာနီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၁၈၅) ဗြာဟ္မဏသစ္စေ. ‘‘ဧကဉှိ သစ္စံ န ဒုတီယမတ္ထီ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၈၉၀) ပရမတ္ထသစ္စေ. ‘‘စတုန္နံ သစ္စာနံ ကတိ ကုသလာ’’တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၂၁၆) အရိယသစ္စေ. ဣဓ ပန ပရမတ္ထသစ္စံ နိဗ္ဗာနံ၊ ဝိရတိသစ္စံ ဝါ အဗ္ဘန္တရံ ကတွာ ဝါစာသစ္စံ အဓိပ္ပေတံ၊ ယဿာနုဘာဝေန ဥဒကာဒီနိ ဝသေ ဝတ္တေန္တိ ဇာတိဇရာမရဏပါရံ တရန္တိ. ယထာဟ –

‘‘သစ္စေန ဝါစေနုဒကမ္ပိ ဓာဝတိ၊ ဝိသမ္ပိ သစ္စေန ဟနန္တိ ပဏ္ဍိတာ၊

သစ္စေန ဒေဝေါ ထနယံ ပဝဿတိ၊ သစ္စေ ဌိတာ နိဗ္ဗုတိံ ပတ္ထယန္တိ.

‘‘ယေ ကေစိမေ အတ္ထိ ရသာ ပထဗျာ၊ သစ္စံ တေသံ သာဒုတရံ ရသာနံ၊

သစ္စေ ဌိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စ၊ တရန္တိ ဇာတိမရဏဿ ပါရ’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၂၁.၄၃၃)၊

သာဒုတရန္တိ မဓုရတရံ၊ ပဏီတတရံ. ရသာနန္တိ ယေ ဣမေ ‘‘မူလရသော၊ ခန္ဓရသော’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၆၂၈-၆၃၀) နယေန သာယနီယဓမ္မာ၊ ယေ စိမေ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗံ ဖလရသံ (မဟာဝ. ၃၀၀) အရသရူပေါ ဘဝံ ဂေါတမော၊ ယေ တေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ရူပရသာ၊ သဒ္ဒရသာ (အ. နိ. ၈.၁၁၊ ပါရာ. ၃)၊ အနာပတ္တိ ရသရသေ (ပါစိ. ၆၀၇-၆၀၉)၊ အယံ ဓမ္မဝိနယော ဧကရသော ဝိမုတ္တိရသော (အ. နိ. ၈.၁၉၊ စူဠဝ. ၃၈၅)၊ ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အတ္ထရသဿ ဓမ္မရသဿာ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၁၄၉၊ စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂) နယေန ဝါစာရသူပဝဇ္ဇာ အဝသေသဗျဉ္ဇနာဒယော ဓမ္မာ ‘‘ရသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ တေသံ ရသာနံ သစ္စံ ဟဝေ သာဒုတရံ သစ္စမေဝ သာဒုတရံ၊ သာဓုတရံ ဝါ သေဋ္ဌတရံ၊ ဥတ္တမတရံ. မူလရသာဒယော ဟိ သရီရံ ဥပဗြူဟေန္တိ၊ သံကိလေသိကဉ္စ သုခမာဝဟန္တိ. သစ္စရသေ ဝိရတိသစ္စဝါစာသစ္စရသာ သမထဝိပဿနာဒီဟိ စိတ္တမုပဗြူဟေန္တိ၊ အသံကိလေသိကဉ္စ သုခမာဝဟန္တိ၊ ဝိမုတ္တိရသော ပရမတ္ထသစ္စရသပရိဘာဝိတတ္တာ သာဒု၊ အတ္ထရသဓမ္မရသာ စ တဒဓိဂမူပါယဘူတံ အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စ နိဿာယ ပဝတ္တိတောတိ.

ပညာဇီဝိန္တိ ဧတ္ထ ပန ယွာယံ အန္ဓေကစက္ခုဒွိစက္ခုကေသု ဒွိစက္ခုပုဂ္ဂလော ဂဟဋ္ဌော ဝါ ကမ္မန္တာနုဋ္ဌာနသရဏဂမနဒါနသံဝိဘာဂသီလသမာဒါနဥပေါသထကမ္မာဒိဂဟဋ္ဌပဋိပဒံ၊ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ အဝိပ္ပဋိသာရကရသီလသင်္ခါတံ တဒုတ္တရိစိတ္တဝိသုဒ္ဓိအာဒိဘေဒံ ဝါ ပဗ္ဗဇိတပဋိပဒံ ပညာယ အာရာဓေတွာ ဇီဝတိ၊ တဿ ပညာဇီဝိနော ဇီဝိတံ၊ တံ ဝါ ပညာဇီဝိံ ဇီဝိတံ သေဋ္ဌမာဟူတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၁၈၅-၆. ဧဝံ ဘဂဝတာ ဝိဿဇ္ဇိတေ စတ္တာရောပိ ပဉှေ သုတွာ အတ္တမနော ယက္ခော အဝသေသေပိ စတ္တာရော ပဉှေ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကထံ သု တရတိ ဩဃ’’န္တိ ဂါထမာဟ. အထဿ ဘဂဝါ ပုရိမနယေနေဝ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ‘‘သဒ္ဓါယ တရတီ’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ယော စတုဗ္ဗိဓံ ဩဃံ တရတိ၊ သော သံသာရဏ္ဏဝမ္ပိ တရတိ၊ ဝဋ္ဋဒုက္ခမ္ပိ အစ္စေတိ၊ ကိလေသမလာပိ ပရိသုဇ္ဈတိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ပန ယသ္မာ အဿဒ္ဓေါ ဩဃတရဏံ အသဒ္ဒဟန္တော န ပက္ခန္ဒတိ၊ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု စိတ္တဝေါဿဂ္ဂေန ပမတ္တော တတ္ထေဝ သတ္တဝိသတ္တတာယ သံသာရဏ္ဏဝံ န တရတိ၊ ကုသီတော ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ ဝေါကိဏ္ဏော အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ၊ အပ္ပညော သုဒ္ဓိမဂ္ဂံ အဇာနန္တော န ပရိသုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ တပ္ပဋိပက္ခံ ဒဿေန္တေန ဘဂဝတာ အယံ ဂါထာ ဝုတ္တာ.

ဧဝံ ဝုတ္တာယ စေတာယ ယသ္မာ သောတာပတ္တိယင်္ဂပဒဋ္ဌာနံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ တသ္မာ ‘‘သဒ္ဓါယ တရတိ ဩဃ’’န္တိ ဣမိနာ ပဒေန ဒိဋ္ဌောဃတရဏံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ သောတာပန္နဉ္စ ပကာသေတိ. ယသ္မာ ပန သောတာပန္နော ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာယ သာတစ္စကိရိယာသင်္ခါတေန အပ္ပမာဒေန သမန္နာဂတော ဒုတိယမဂ္ဂံ အာရာဓေတွာ ဌပေတွာ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂမနမတ္တံ အဝသေသံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန အတိဏ္ဏံ ဘဝေါဃဝတ္ထုံ သံသာရဏ္ဏဝံ တရတိ၊ တသ္မာ ‘‘အပ္ပမာဒေန အဏ္ဏဝ’’န္တိ ဣမိနာ ပဒေန ဘဝေါဃတရဏံ သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ သကဒါဂါမိဉ္စ ပကာသေတိ. ယသ္မာ သကဒါဂါမီ ဝီရိယေန တတိယမဂ္ဂံ အာရာဓေတွာ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန အနတီတံ ကာမောဃဝတ္ထုံ၊ ကာမောဃသညိတဉ္စ ကာမဒုက္ခမစ္စေတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဝီရိယေန ဒုက္ခမစ္စေတီ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန ကာမောဃတရဏံ အနာဂါမိမဂ္ဂံ အနာဂါမိဉ္စ ပကာသေတိ. ယသ္မာ ပန အနာဂါမီ ဝိဂတကာမပင်္ကတာယ ပရိသုဒ္ဓါယ ပညာယ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ စတုတ္ထမဂ္ဂပညံ အာရာဓေတွာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အပ္ပဟီနံ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတံ ပရမမလံ ပဇဟတိ၊ တသ္မာ ‘‘ပညာယ ပရိသုဇ္ဈတီ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန အဝိဇ္ဇောဃတရဏံ အရဟတ္တမဂ္ဂံ အရဟန္တဉ္စ ပကာသေတိ. ဣမာယ စ အရဟတ္တနိကူဋေန ကထိတာယ ဂါထာယ ပရိယောသာနေ ယက္ခော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ.

၁၈၇. ဣဒါနိ တမေဝ ‘‘ပညာယ ပရိသုဇ္ဈတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ပညာပဒံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ပဋိဘာနေန လောကိယလောကုတ္တရမိဿကံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကထံ သု လဘတေ ပည’’န္တိ ဣမံ ဆပ္ပဒဂါထမာဟ. တတ္ထ ကထံ သူတိ သဗ္ဗတ္ထေဝ အတ္ထယုတ္တိပုစ္ဆာ ဟောတိ. အယဉှိ ပညာဒိအတ္ထံ ဉတွာ တဿ ယုတ္တိံ ပုစ္ဆတိ ‘‘ကထံ ကာယ ယုတ္တိယာ ကေန ကာရဏေန ပညံ လဘတီ’’တိ. ဧသ နယော ဓနာဒီသု.

၁၈၈. အထဿ ဘဂဝါ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ပညာလာဘံ ဒဿေန္တော ‘‘သဒ္ဒဟာနော’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – ယေန ပုဗ္ဗဘာဂေ ကာယသုစရိတာဒိဘေဒေန၊ အပရဘာဂေ စ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဘေဒေန ဓမ္မေန အရဟန္တော ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တာ၊ တံ သဒ္ဒဟာနော အရဟတံ ဓမ္မံ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ လောကိယလောကုတ္တရံ ပညံ လဘတိ. တဉ္စ ခေါ န သဒ္ဓါမတ္တကေနေဝ၊ ယသ္မာ ပန သဒ္ဓါဇာတော ဥပသင်္ကမတိ၊ ဥပသင်္ကမန္တော ပယိရုပါသတိ၊ ပယိရုပါသန္တော သောတံ ဩဒဟတိ၊ ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏာတိ၊ တသ္မာ ဥပသင်္ကမနတော ပဘုတိ ယာဝ ဓမ္မဿဝနေန သုဿူသံ လဘတိ. ကိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တံ ဓမ္မံ သဒ္ဒဟိတွာပိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေ ကာလေန ဥပသင်္ကမိတွာ ဝတ္တကရဏေန ပယိရုပါသိတွာ ယဒါ ပယိရုပါသနာယ အာရာဓိတစိတ္တာ ကိဉ္စိ ဝတ္တုကာမာ ဟောန္တိ. အထ အဓိဂတာယ သောတုကာမတာယ သောတံ ဩဒဟိတွာ သုဏန္တော လဘတီတိ. ဧဝံ သုသူသမ္ပိ စ သတိအဝိပ္ပဝါသေန အပ္ပမတ္တော သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတညုတာယ ဝိစက္ခဏော ဧဝ လဘတိ၊ န ဣတရော. တေနာဟ ‘‘အပ္ပမတ္တော ဝိစက္ခဏော’’တိ.

ဧဝံ ယသ္မာ သဒ္ဓါယ ပညာလာဘသံဝတ္တနိကံ ပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ သုဿူသာယ သက္ကစ္စံ ပညာဓိဂမူပါယံ သုဏာတိ၊ အပ္ပမာဒေန ဂဟိတံ န သမ္မုဿတိ၊ ဝိစက္ခဏတာယ အနူနာဓိကံ အဝိပရီတဉ္စ ဂဟေတွာ ဝိတ္ထာရိကံ ကရောတိ. သုဿူသာယ ဝါ ဩဟိတသောတော ပညာပဋိလာဘဟေတုံ ဓမ္မံ သုဏာတိ၊ အပ္ပမာဒေန သုတွာ ဓမ္မံ ဓာရေတိ၊ ဝိစက္ခဏတာယ ဓတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထမုပပရိက္ခတိ၊ အထာနုပုဗ္ဗေန ပရမတ္ထသစ္စံ သစ္ဆိကရောတိ၊ တသ္မာဿ ဘဂဝါ ‘‘ကထံ သု လဘတေ ပည’’န္တိ ပုဋ္ဌော ဣမာနိ စတ္တာရိ ကာရဏာနိ ဒဿေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ – ‘‘သဒ္ဒဟာနော။ပေ။ ဝိစက္ခဏော’’တိ.

၁၈၉. ဣဒါနိ တတော ပရေ တယော ပဉှေ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ‘‘ပတိရူပကာရီ’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ဒေသကာလာဒီနိ အဟာပေတွာ လောကိယဿ လောကုတ္တရဿ ဝါ ဓနဿ ပတိရူပံ အဓိဂမူပါယံ ကရောတီတိ ပတိရူပကာရီ. ဓုရဝါတိ စေတသိကဝီရိယဝသေန အနိက္ခိတ္တဓုရော. ဥဋ္ဌာတာတိ ‘‘ယော စ သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ၊ တိဏာ ဘိယျော န မညတီ’’တိအာဒိနာ (ထေရဂါ. ၂၃၂၊ ဒီ. နိ. ၃.၂၅၃) နယေန ကာယိကဝီရိယဝသေန ဥဋ္ဌာနသမ္ပန္နော အသိထိလပရက္ကမော. ဝိန္ဒတေ ဓနန္တိ ဧကမူသိကာယ န စိရဿေဝ ဒွေသတသဟဿသင်္ခံ စူဠန္တေဝါသီ ဝိယ လောကိယဓနဉ္စ၊ မဟလ္လကမဟာတိဿတ္ထေရော ဝိယ လောကုတ္တရဓနဉ္စ လဘတိ. သော ဟိ ‘‘တီဟိ ဣရိယာပထေဟိ ဝိဟရိဿာမီ’’တိ ဝတ္တံ ကတွာ ထိနမိဒ္ဓါဂမနဝေလာယ ပလာလစုမ္ဗဋကံ တေမေတွာ၊ သီသေ ကတွာ၊ ဂလပ္ပမာဏံ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ၊ ထိနမိဒ္ဓံ ပဋိဗာဟေန္တော ဒွါဒသဟိ ဝဿေဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သစ္စေနာတိ ဝစီသစ္စေနာပိ ‘‘သစ္စဝါဒီ ဘူတဝါဒီ’’တိ၊ ပရမတ္ထသစ္စေနာပိ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အရိယသာဝကော’’တိ ဧဝံ ကိတ္တိံ ပပ္ပေါတိ. ဒဒန္တိ ယံကိဉ္စိ ဣစ္ဆိတပတ္ထိတံ ဒဒန္တော မိတ္တာနိ ဂန္ထတိ၊ သမ္ပာဒေတိ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဒုဒ္ဒဒံ ဝါ ဒဒံ ဂန္ထတိ၊ ဒါနမုခေန ဝါ စတ္တာရိပိ သင်္ဂဟဝတ္ထူနိ ဂဟိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တေဟိ မိတ္တာနိ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၁၉၀. ဧဝံ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ သာဓာရဏေန လောကိယလောကုတ္တရမိဿကေန နယေန စတ္တာရော ပဉှေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣဒါနိ ‘‘ကထံ ပေစ္စ န သောစတီ’’တိ ဣမံ ပဉ္စမံ ပဉှံ ဂဟဋ္ဌဝသေန ဝိဿဇ္ဇေန္တော အာဟ ‘‘ယဿေတေ’’တိ. တဿတ္ထော – ယဿ ‘‘သဒ္ဒဟာနော အရဟတ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တာယ သဗ္ဗကလျာဏဓမ္မုပ္ပါဒိကာယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတတ္တာ သဒ္ဓဿ ဃရမေသိနော ဃရာဝါသံ ပဉ္စ ဝါ ကာမဂုဏေ ဧသန္တဿ ဂဝေသန္တဿ ကာမဘောဂိနော ဂဟဋ္ဌဿ ‘‘သစ္စေန ကိတ္တိံ ပပ္ပေါတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရံ သစ္စံ၊ ‘‘သုဿူသံ လဘတေ ပည’’န္တိ ဧတ္ထ သုဿူသပညာနာမေန ဝုတ္တော ဓမ္မော၊ ‘‘ဓုရဝါ ဥဋ္ဌာတာ’’တိ ဧတ္ထ ဓုရနာမေန ဥဋ္ဌာနနာမေန စ ဝုတ္တာ ဓီတိ၊ ‘‘ဒဒံ မိတ္တာနိ ဂန္ထတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရော စာဂေါ စာတိ ဧတေ စတုရော ဓမ္မာ သန္တိ. သ ဝေ ပေစ္စ န သောစတီတိ ဣဓလောကာ ပရလောကံ ဂန္တွာ သ ဝေ န သောစတီတိ.

၁၉၁. ဧဝံ ဘဂဝါ ပဉ္စမမ္ပိ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တံ ယက္ခံ စောဒေန္တော အာဟ – ‘‘ဣင်္ဃ အညေပီ’’တိ. တတ္ထ ဣင်္ဃာတိ စောဒနတ္ထေ နိပါတော. အညေပီတိ အညေပိ ဓမ္မေ ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏေ ပုစ္ဆဿု၊ အညေပိ ဝါ ပူရဏာဒယော သဗ္ဗညုပဋိညေ ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏေ ပုစ္ဆဿု. ယဒိ အမှေဟိ ‘‘သစ္စေန ကိတ္တိံ ပပ္ပေါတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရာ သစ္စာ ဘိယျော ကိတ္တိပ္ပတ္တိကာရဏံ ဝါ၊ ‘‘သုဿူသံ လဘတေ ပည’’န္တိ ဧတ္ထ သုဿူသနပညာပဒေသေန ဝုတ္တာ ဒမာ ဘိယျော လောကိယလောကုတ္တရပညာပဋိလာဘကာရဏံ ဝါ. ‘‘ဒဒံ မိတ္တာနိ ဂန္ထတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရာ စာဂါ ဘိယျော မိတ္တဂန္ထနကာရဏံ ဝါ၊ ‘‘ဓုရဝါ ဥဋ္ဌာတာ’’တိ ဧတ္ထ တံ တံ အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ဓုရနာမေန ဥဋ္ဌာနနာမေန စ ဝုတ္တာယ မဟာဘာရသဟနဋ္ဌေန ဥဿောဠှီဘာဝပ္ပတ္တာယ ဝီရိယသင်္ခါတာယ ခန္တျာ ဘိယျော လောကိယလောကုတ္တရဓနဝိန္ဒနကာရဏံ ဝါ၊ ‘‘သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ ဣမေဟေဝ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ ဘိယျော အသ္မာ လောကာ ပရံ လောကံ ပေစ္စ အသောစနကာရဏံ ဝါ ဣဓ ဝိဇ္ဇတီတိ အယမေတ္ထ သဒ္ဓိံ သင်္ခေပယောဇနာယ အတ္ထဝဏ္ဏနာ. ဝိတ္ထာရတော ပန ဧကမေကံ ပဒံ အတ္ထုဒ္ဓါရပဒုဒ္ဓါရဝဏ္ဏနာနယေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၁၉၂. ဧဝံ ဝုတ္တေ ယက္ခော ယေန သံသယေန အညေ ပုစ္ဆေယျ၊ တဿ ပဟီနတ္တာ ‘‘ကထံ နု ဒါနိ ပုစ္ဆေယျံ၊ ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏေတိ ဝတွာ ယေပိဿ အပုစ္ဆနကာရဏံ န ဇာနန္တိ၊ တေပိ ဇာနာပေန္တော ‘‘ယောဟံ အဇ္ဇ ပဇာနာမိ၊ ယော အတ္ထော သမ္ပရာယိကော’’တိ အာဟ. တတ္ထ အဇ္ဇာတိ အဇ္ဇာဒိံ ကတွာတိ အဓိပ္ပါယော. ပဇာနာမီတိ ယထာဝုတ္တေန ပကာရေန ဇာနာမိ. ယော အတ္ထောတိ ဧတ္တာဝတာ ‘‘သုဿူသံ လဘတေ ပည’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ ဒဿေတိ သမ္ပရာယိကောတိ ဣမိနာ ‘‘ယဿေတေ စတုရော ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ ပေစ္စ သောကာဘာဝကရံ သမ္ပရာယိကံ. အတ္ထောတိ စ ကာရဏဿေတံ အဓိဝစနံ. အယဉှိ အတ္ထသဒ္ဒေါ ‘‘သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇန’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (ပါရာ. ၁၊ ဒီ. နိ. ၁.၂၅၅) ပါဌတ္ထေ ဝတ္တတိ. ‘‘အတ္ထော မေ၊ ဂဟပတိ၊ ဟိရညသုဝဏ္ဏေနာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၅၀၊ မ. နိ. ၃.၂၅၈) ကိစ္စတ္ထေ ‘‘ဟောတိ သီလဝတံ အတ္ထော’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁.၁၁) ဝုဍ္ဎိမှိ. ‘‘ဗဟုဇနော ဘဇတေ အတ္ထဟေတူ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁၅.၈၉) ဓနေ. ‘‘ဥဘိန္နမတ္ထံ စရတီ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၇.၆၆၊ သံ. နိ. ၁.၂၅၀၊ ထေရဂါ. ၄၄၃) ဟိတေ. ‘‘အတ္ထေ ဇာတေ စ ပဏ္ဍိတ’’န္တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁.၉၂) ကာရဏေ. ဣဓ ပန ကာရဏေ. တသ္မာ ယံ ပညာဒိလာဘာဒီနံ ကာရဏံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ၊ ယဉ္စ ပေစ္စ သောကာဘာဝဿ ကာရဏံ သမ္ပရာယိကံ၊ တံ ယောဟံ အဇ္ဇ ဘဂဝတာ ဝုတ္တနယေန သာမံယေဝ ပဇာနာမိ၊ သော ကထံ နု ဒါနိ ပုစ္ဆေယျံ ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏေတိ ဧဝမေတ္ထ သင်္ခေပတော အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၉၃. ဧဝံ ယက္ခော ‘‘ပဇာနာမိ ယော အတ္ထော သမ္ပရာယိကော’’တိ ဝတွာ တဿ ဉာဏဿ ဘဂဝံမူလကတ္တံ ဒဿေန္တော ‘‘အတ္ထာယ ဝတ မေ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ အာဟ. တတ္ထ အတ္ထာယာတိ ဟိတာယ၊ ဝုဍ္ဎိယာ ဝါ. ယတ္ထ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလန္တိ ‘‘ယဿေတေ စတုရော ဓမ္မာ’’တိ (ဇာ. ၁.၁.၉၇) ဧတ္ထ ဝုတ္တစာဂေန ယတ္ထ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ၊ တံ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျံ ဗုဒ္ဓံ ပဇာနာမီတိ အတ္ထော. ကေစိ ပန ‘‘သံဃံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟာ’’တိ ဘဏန္တိ.

၁၉၄. ဧဝံ ဣမာယ ဂါထာယ အတ္တနော ဟိတာဓိဂမံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပရဟိတာယ ပဋိပတ္တိံ ဒီပေန္တော အာဟ ‘‘သော အဟံ ဝိစရိဿာမီ’’တိ. တဿတ္ထော ဟေမဝတသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝမိမာယ ဂါထာယ ပရိယောသာနဉ္စ ရတ္တိဝိဘာယနဉ္စ သာဓုကာရသဒ္ဒုဋ္ဌာနဉ္စ အာဠဝကကုမာရဿ ယက္ခဿ ဘဝနံ အာနယနဉ္စ ဧကက္ခဏေယေဝ အဟောသိ. ရာဇပုရိသာ သာဓုကာရသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ဧဝရူပေါ သာဓုကာရသဒ္ဒေါ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓေ န အညေသံ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ၊ အာဂတော နု ခေါ ဘဂဝါ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တာ ဘဂဝတော သရီရပ္ပဘံ ဒိသွာ၊ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဗဟိ အဋ္ဌတွာ၊ နိဗ္ဗိသင်္ကာ အန္တောယေဝ ပဝိသိတွာ၊ အဒ္ဒသံသု ဘဂဝန္တံ ယက္ခဿ ဘဝနေ နိသိန္နံ၊ ယက္ခဉ္စ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဌိတံ. ဒိသွာန ယက္ခံ အာဟံသု – ‘‘အယံ တေ၊ မဟာယက္ခ၊ ရာဇကုမာရော ဗလိကမ္မာယ အာနီတော၊ ဟန္ဒ နံ ခါဒ ဝါ ဘုဉ္ဇ ဝါ၊ ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရောဟီ’’တိ. သော သောတာပန္နတ္တာ လဇ္ဇိတော ဝိသေသတော စ ဘဂဝတော ပုရတော ဧဝံ ဝုစ္စမာနော၊ အထ တံ ကုမာရံ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘဂဝတော ဥပနာမေသိ – ‘‘အယံ ဘန္တေ ကုမာရော မယှံ ပေသိတော၊ ဣမာဟံ ဘဂဝတော ဒမ္မိ၊ ဟိတာနုကမ္ပကာ ဗုဒ္ဓါ၊ ပဋိဂ္ဂဏှာတု၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဣမံ ဒါရကံ ဣမဿ ဟိတတ္ထာယ သုခတ္ထာယာ’’တိ. ဣမဉ္စ ဂါထမာဟ –

‘‘ဣမံ ကုမာရံ သတပုညလက္ခဏံ၊ သဗ္ဗင်္ဂုပေတံ ပရိပုဏ္ဏဗျဉ္ဇနံ၊

ဥဒဂ္ဂစိတ္တော သုမနော ဒဒါမိ တေ၊ ပဋိဂ္ဂဟ လောကဟိတာယ စက္ခုမာ’’တိ.

ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ ကုမာရံ၊ ပဋိဂ္ဂဏှန္တော စ ယက္ခဿ စ ကုမာရဿ စ မင်္ဂလကရဏတ္ထံ ပါဒူနဂါထံ အဘာသိ. တံ ယက္ခော ကုမာရံ သရဏံ ဂမေန္တော တိက္ခတ္တုံ စတုတ္ထပါဒေန ပူရေတိ. သေယျထိဒံ –

‘‘ဒီဃာယုကော ဟောတု အယံ ကုမာရော၊

တုဝဉ္စ ယက္ခ သုခိတော ဘဝါဟိ၊

အဗျာဓိတာ လောကဟိတာယ တိဋ္ဌထ၊

အယံ ကုမာရော သရဏမုပေတိ ဗုဒ္ဓံ။ပေ။ ဓမ္မံ။ပေ။ သံဃ’’န္တိ.

ဘဂဝါ ကုမာရံ ရာဇပုရိသာနံ အဒါသိ – ‘‘ဣမံ ဝဍ္ဎေတွာ ပုန မမေဝ ဒေထာ’’တိ. ဧဝံ သော ကုမာရော ရာဇပုရိသာနံ ဟတ္ထတော ယက္ခဿ ဟတ္ထံ ယက္ခဿ ဟတ္ထတော ဘဂဝတော ဟတ္ထံ၊ ဘဂဝတော ဟတ္ထတော ပုန ရာဇပုရိသာနံ ဟတ္ထံ ဂတတ္တာ နာမတော ‘‘ဟတ္ထကော အာဠဝကော’’တိ ဇာတော. တံ အာဒါယ ပဋိနိဝတ္တေ ရာဇပုရိသေ ဒိသွာ ကဿကဝနကမ္မိကာဒယော ‘‘ကိံ ယက္ခော ကုမာရံ အတိဒဟရတ္တာ န ဣစ္ဆတီ’’တိ ဘီတာ ပုစ္ဆိံသု. ရာဇပုရိသာ ‘‘မာ ဘာယထ၊ ခေမံ ကတံ ဘဂဝတာ’’တိ သဗ္ဗမာရောစေသုံ. တတော ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ သကလံ အာဠဝီနဂရံ ဧကကောလာဟလေန ယက္ခာဘိမုခံ အဟောသိ. ယက္ခောပိ ဘဂဝတော ဘိက္ခာစာရကာလေ အနုပ္ပတ္တေ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဥပဍ္ဎမဂ္ဂံ အာဂန္တွာ နိဝတ္တိ.

အထ ဘဂဝါ နဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စော နဂရဒွါရေ အညတရသ္မိံ ဝိဝိတ္တေ ရုက္ခမူလေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိ. တတော မဟာဇနကာယေန သဒ္ဓိံ ရာဇာ စ နာဂရာ စ ဧကတော သမ္ပိဏ္ဍိတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမ္မ ဝန္ဒိတွာ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာ ‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ ဒါရုဏံ ယက္ခံ ဒမယိတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. တေသံ ဘဂဝါ ယုဒ္ဓမာဒိံ ကတွာ ‘‘ဧဝံ နဝဝိဓဝဿံ ဝဿိ၊ ဧဝံ ဝိဘိံသနကံ အကာသိ၊ ဧဝံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ၊ တဿာဟံ ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇေသိ’’န္တိ တမေဝါဠဝကသုတ္တံ ကထေသိ. ကထာပရိယောသာနေ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တတော ရာဇာ စ နာဂရာ စ ဝေဿဝဏမဟာရာဇဿ ဘဝနသမီပေ ယက္ခဿ ဘဝနံ ကတွာ ပုပ္ဖဂန္ဓာဒိသက္ကာရူပေတံ နိစ္စံ ဗလိံ ပဝတ္တေသုံ. တဉ္စ ကုမာရံ ဝိညုတံ ပတ္တံ ‘‘တွံ ဘဂဝန္တံ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဘိ၊ ဂစ္ဆ၊ ဘဂဝန္တံယေဝ ပယိရုပါသဿု ဘိက္ခုသံဃဉ္စာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေသုံ. သော ဘဂဝန္တဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ပယိရုပါသမာနော န စိရဿေဝ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပဉ္စသတဥပါသကပရိဝါရော အဟောသိ. ဘဂဝါ စ နံ ဧတဒဂ္ဂေ နိဒ္ဒိသိ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဥပါသကာနံ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ပရိသံ သင်္ဂဏှန္တာနံ ယဒိဒံ ဟတ္ထကော အာဠဝကော’’တိ (အ နိ. ၁.၂၅၁).

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ အာဠဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.