၃. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

သဗ္ဗေသု ဘူတေသူတိ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သဗ္ဗသုတ္တာနံ စတုဗ္ဗိဓာ ဥပ္ပတ္တိ – အတ္တဇ္ဈာသယတော၊ ပရဇ္ဈာသယတော၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော၊ ပုစ္ဆာဝသိတော စာတိ. ဒွယတာနုပဿနာဒီနဉှိ အတ္တဇ္ဈာသယတော ဥပ္ပတ္တိ၊ မေတ္တသုတ္တာဒီနံ ပရဇ္ဈာသယတော၊ ဥရဂသုတ္တာဒီနံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော၊ ဓမ္မိကသုတ္တာဒီနံ ပုစ္ဆာဝသိတော. တတ္ထ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တဿ အဝိသေသေန ပုစ္ဆာဝသိတော ဥပ္ပတ္တိ. ဝိသေသေန ပန ယသ္မာ ဧတ္ထ ကာစိ ဂါထာ တေန တေန ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေန ပုဋ္ဌေန ဝုတ္တာ၊ ကာစိ အပုဋ္ဌေန အတ္တနာ အဓိဂတမဂ္ဂနယာနုရူပံ ဥဒါနံယေဝ ဥဒါနေန္တေန၊ တသ္မာ ကာယစိ ဂါထာယ ပုစ္ဆာဝသိတော၊ ကာယစိ အတ္တဇ္ဈာသယတော ဥပ္ပတ္တိ.

တတ္ထ ယာ အယံ အဝိသေသေန ပုစ္ဆာဝသိတော ဥပ္ပတ္တိ၊ သာ အာဒိတော ပဘုတိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ပတ္ထနာ စ အဘိနီဟာရော စ ဒိဿတိ၊ တထာ သာဝကာနံ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ န ဒိဿတိ၊ ယံနူနာဟံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ. သော ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ယထာက္ကမေန ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆိ. အထဿ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗယောဂါဝစရသုတ္တံ အဘာသိ –

‘‘ပဉ္စိမေ၊ အာနန္ဒ၊ အာနိသံသာ ပုဗ္ဗယောဂါဝစရေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဋိကစ္စေဝ အညံ အာရာဓေတိ. နော စေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဋိကစ္စေဝ အညံ အာရာဓေတိ၊ အထ မရဏကာလေ အညံ အာရာဓေတိ. နော စေ မရဏကာလေ အညံ အာရာဓေတိ၊ အထ ဒေဝပုတ္တော သမာနော အညံ အာရာဓေတိ၊ အထ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝေ ခိပ္ပါဘိညော ဟောတိ၊ အထ ပစ္ဆိမေ ကာလေ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟောတီ’’တိ –

ဧဝံ ဝတွာ ပုန အာဟ –

‘‘ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ၊ အာနန္ဒ၊ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နာ ပုဗ္ဗယောဂါဝစရာ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာနံ သဗ္ဗေသံ ပတ္ထနာ စ အဘိနီဟာရော စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိ.

သော အာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ၊ ဘန္တေ၊ ပတ္ထနာ ကီဝ စိရံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ဗုဒ္ဓါနံ၊ အာနန္ဒ၊ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ၊ မဇ္ဈိမပရိစ္ဆေဒေန အဋ္ဌ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ၊ ဥပရိမပရိစ္ဆေဒေန သောဠသ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ. ဧတေ စ ဘေဒါ ပညာဓိကသဒ္ဓါဓိကဝီရိယာဓိကဝသေန ဉာတဗ္ဗာ. ပညာဓိကာနဉှိ သဒ္ဓါ မန္ဒာ ဟောတိ၊ ပညာ တိက္ခာ. သဒ္ဓါဓိကာနံ ပညာ မဇ္ဈိမာ ဟောတိ၊ သဒ္ဓါ ဗလဝါ. ဝီရိယာဓိကာနံ သဒ္ဓါပညာ မန္ဒာ၊ ဝီရိယံ ဗလဝန္တိ. အပ္ပတွာ ပန စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဝေဿန္တရဒါနသဒိသံ ဒါနံ ဒေန္တောပိ တဒနုရူပသီလာဒိသဗ္ဗပါရမိဓမ္မေ အာစိနန္တောပိ အန္တရာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ဉာဏံ ဂဗ္ဘံ န ဂဏှာတိ၊ ဝေပုလ္လံ နာပဇ္ဇတိ၊ ပရိပါကံ န ဂစ္ဆတီတိ. ယထာ နာမ တိမာသစတုမာသပဉ္စမာသစ္စယေန နိပ္ဖဇ္ဇနကံ သဿံ တံ တံ ကာလံ အပ္ပတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သဟဿက္ခတ္တုံ ကေဠာယန္တောပိ ဥဒကေန သိဉ္စန္တောပိ အန္တရာ ပက္ခေန ဝါ မာသေန ဝါ နိပ္ဖါဒေဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? သဿံ ဂဗ္ဘံ န ဂဏှာတိ၊ ဝေပုလ္လံ နာပဇ္ဇတိ၊ ပရိပါကံ န ဂစ္ဆတီတိ. ဧဝမေဝံ အပ္ပတွာ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ။ပေ။ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ. တသ္မာ ယထာဝုတ္တမေဝ ကာလံ ပါရမိပူရဏံ ကာတဗ္ဗံ ဉာဏပရိပါကတ္ထာယ. ဧတ္တကေနပိ စ ကာလေန ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထယတော အဘိနီဟာရကရဏေ အဋ္ဌ သမ္ပတ္တိယော ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. အယဉှိ –

‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ၊ ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ၊

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ၊ အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ၊

အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာ၊ အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတီ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၉)၊

အဘိနီဟာရောတိ စ မူလပဏိဓာနဿေတံ အဓိဝစနံ. တတ္ထ မနုဿတ္တန္တိ မနုဿဇာတိ. အညတြ ဟိ မနုဿဇာတိယာ အဝသေသဇာတီသု ဒေဝဇာတိယမ္ပိ ဌိတဿ ပဏိဓိ န ဣဇ္ဈတိ. ဧတ္ထ ဌိတေန ပန ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထေန္တေန ဒါနာဒီနိ ပုညကမ္မာနိ ကတွာ မနုဿတ္တံယေဝ ပတ္ထေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဌတွာ ပဏိဓိ ကာတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ သမိဇ္ဈတိ. လိင်္ဂသမ္ပတ္တီတိ ပုရိသဘာဝေါ. မာတုဂါမနပုံသကဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနဉှိ မနုဿဇာတိယံ ဌိတာနမ္ပိ ပဏိဓိ န သမိဇ္ဈတိ. တတ္ထ ဌိတေန ပန ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထေန္တေန ဒါနာဒီနိ ပုညကမ္မာနိ ကတွာ ပုရိသဘာဝေါယေဝ ပတ္ထေတဗ္ဗော. တတ္ထ ဌတွာ ပဏိဓိ ကာတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ သမိဇ္ဈတိ. ဟေတူတိ အရဟတ္တဿ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိ. ယော ဟိ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဝါယမန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ သမတ္ထော၊ တဿ သမိဇ္ဈတိ၊ နော ဣတရဿ၊ ယထာ သုမေဓပဏ္ဍိတဿ. သော ဟိ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ပဗ္ဗဇိတွာ တေနတ္တဘာဝေန အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ သမတ္ထော အဟောသိ. သတ္ထာရဒဿနန္တိ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခါဒဿနံ. ဧဝဉှိ ဣဇ္ဈတိ၊ နော အညထာ၊ ယထာ သုမေဓပဏ္ဍိတဿ. သော ဟိ ဒီပင်္ကရံ သမ္မုခါ ဒိသွာ ပဏိဓေသိ. ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ အနဂါရိယဘာဝေါ. သော စ ခေါ သာသနေ ဝါ ကမ္မဝါဒိကိရိယဝါဒိတာပသပရိဗ္ဗာဇကနိကာယေ ဝါ ဝဋ္ဋတိ ယထာ သုမေဓပဏ္ဍိတဿ. သော ဟိ သုမေဓော နာမ တာပသော ဟုတွာ ပဏိဓေသိ. ဂုဏသမ္ပတ္တီတိ ဈာနာဒိဂုဏပဋိလာဘော. ပဗ္ဗဇိတဿာပိ ဟိ ဂုဏသမ္ပန္နဿေဝ ဣဇ္ဈတိ၊ နော ဣတရဿ၊ ယထာ သုမေဓပဏ္ဍိတဿ. သော ဟိ ပဉ္စာဘိညော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ စ ဟုတွာ ပဏိဓေသိ. အဓိကာရောတိ အဓိကကာရော၊ ပရိစ္စာဂေါတိ အတ္ထော. ဇီဝိတာဒိပရိစ္စာဂဉှိ ကတွာ ပဏိဒဟတောယေဝ ဣဇ္ဈတိ၊ နော ဣတရဿ၊ ယထာ သုမေဓပဏ္ဍိတဿ. သော ဟိ –

‘‘အက္ကမိတွာန မံ ဗုဒ္ဓေါ၊ သဟ သိဿေဟိ ဂစ္ဆတု၊

မာ နံ ကလလေ အက္ကမိတ္ထ၊ ဟိတာယ မေ ဘဝိဿတီ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၃) –

ဧဝံ ဇီဝိတပရိစ္စာဂံ ကတွာ ပဏိဓေသိ. ဆန္ဒတာတိ ကတ္တုကမျတာ. သာ ယဿ ဗလဝတီ ဟောတိ၊ တဿ ဣဇ္ဈတိ. သာ စ၊ သစေ ကောစိ ဝဒေယျ ‘‘ကော စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ သတသဟဿဉ္စ ကပ္ပေ နိရယေ ပစ္စိတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ဣစ္ဆတီ’’တိ၊ တံ သုတွာ ယော ‘‘အဟ’’န္တိ ဝတ္တုံ ဥဿဟတိ၊ တဿ ဗလဝတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ယဒိ ကောစိ ဝဒေယျ ‘‘ကော သကလစက္ကဝါဠံ ဝီတစ္စိကာနံ အင်္ဂါရာနံ ပူရံ အက္ကမန္တော အတိက္ကမိတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ဣစ္ဆတိ၊ ကော သကလစက္ကဝါဠံ သတ္တိသူလေဟိ အာကိဏ္ဏံ အက္ကမန္တော အတိက္ကမိတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ဣစ္ဆတိ၊ ကော သကလစက္ကဝါဠံ သမတိတ္တိကံ ဥဒကပုဏ္ဏံ ဥတ္တရိတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ဣစ္ဆတိ၊ ကော သကလစက္ကဝါဠံ နိရန္တရံ ဝေဠုဂုမ္ဗသဉ္ဆန္နံ မဒ္ဒန္တော အတိက္ကမိတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ဣစ္ဆတီ’’တိ တံ သုတွာ ယော ‘‘အဟ’’န္တိ ဝတ္တုံ ဥဿဟတိ၊ တဿ ဗလဝတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝရူပေန စ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒေန သမန္နာဂတော သုမေဓပဏ္ဍိတော ပဏိဓေသီတိ.

ဧဝံ သမိဒ္ဓါဘိနီဟာရော စ ဗောဓိသတ္တော ဣမာနိ အဋ္ဌာရသ အဘဗ္ဗဋ္ဌာနာနိ န ဥပေတိ. သော ဟိ တတော ပဘုတိ န ဇစ္စန္ဓော ဟောတိ၊ န ဇစ္စဗဓိရော၊ န ဥမ္မတ္တကော၊ န ဧဠမူဂေါ၊ န ပီဌသပ္ပီ၊ န မိလက္ခူသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န ဒါသိကုစ္ဆိယာ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ န နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ၊ နာဿ လိင်္ဂံ ပရိဝတ္တတိ၊ န ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မာနိ ကရောတိ၊ န ကုဋ္ဌီ ဟောတိ၊ န တိရစ္ဆာနယောနိယံ ဝဋ္ဋကတော ပစ္ဆိမတ္တဘာဝေါ ဟောတိ၊ န ခုပ္ပိပါသိကနိဇ္ဈာမတဏှိကပေတေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န ကာလကဉ္စိကာသုရေသု၊ န အဝီစိနိရယေ၊ န လောကန္တရိကေသု၊ ကာမာဝစရေသု န မာရော ဟောတိ၊ ရူပါဝစရေသု န အသညီဘဝေ၊ န သုဒ္ဓါဝါသဘဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န အရူပဘဝေသု၊ န အညံ စက္ကဝါဠံ သင်္ကမတိ.

ယာ စိမာ ဥဿာဟော ဥမ္မင်္ဂေါ အဝတ္ထာနံ ဟိတစရိယာ စာတိ စတဿော ဗုဒ္ဓဘူမိယော၊ တာဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ. တတ္ထ –

‘‘ဥဿာဟော ဝီရိယံ ဝုတ္တံ၊ ဥမ္မင်္ဂေါ ပညာ ပဝုစ္စတိ၊

အဝတ္ထာနံ အဓိဋ္ဌာနံ၊ ဟိတစရိယာ မေတ္တာဘာဝနာ’’တိ. –

ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယေ စာပိ ဣမေ နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယော၊ ပဝိဝေကဇ္ဈာသယော၊ အလောဘဇ္ဈာသယော၊ အဒေါသဇ္ဈာသယော၊ အမောဟဇ္ဈာသယော၊ နိဿရဏဇ္ဈာသယောတိ ဆ အဇ္ဈာသယာ ဗောဓိပရိပါကာယ သံဝတ္တန္တိ၊ ယေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ ကာမေ ဒေါသဒဿာဝိနော၊ ပဝိဝေကဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ သင်္ဂဏိကာယ ဒေါသဒဿာဝိနော၊ အလောဘဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ လောဘေ ဒေါသဒဿာဝိနော၊ အဒေါသဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ ဒေါသေ ဒေါသဒဿာဝိနော၊ အမောဟဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ မောဟေ ဒေါသဒဿာဝိနော၊ နိဿရဏဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ သဗ္ဗဘဝေသု ဒေါသဒဿာဝိနောတိ ဝုစ္စန္တိ၊ တေဟိ စ သမန္နာဂတော ဟောတိ.

ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပန ကီဝ စိရံ ပတ္ထနာ ဝဋ္ဋတီတိ? ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဒွေ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ. တတော ဩရံ န သက္ကာ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ ကာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္တကေနာပိ စ ကာလေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထယတော အဘိနီဟာရကရဏေ ပဉ္စ သမ္ပတ္တိယော ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. တေသဉှိ –

မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ၊ ဝိဂတာသဝဒဿနံ၊

အဓိကာရော ဆန္ဒတာ ဧတေ၊ အဘိနီဟာရကာရဏာ.

တတ္ထ ဝိဂတာသဝဒဿနန္တိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ယဿ ကဿစိ ဒဿနန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

အထ သာဝကာနံ ပတ္ထနာ ကိတ္တကံ ဝဋ္ဋတီတိ? ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ ဧကံ အသင်္ချေယျံ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ၊ အသီတိမဟာသာဝကာနံ ကပ္ပသတသဟဿံ၊ တထာ ဗုဒ္ဓဿ မာတာပိတူနံ ဥပဋ္ဌာကဿ ပုတ္တဿ စာတိ. တတော ဩရံ န သက္ကာ. ဝုတ္တနယမေဝေတ္ထ ကာရဏံ. ဣမေသံ ပန သဗ္ဗေသမ္ပိ အဓိကာရော ဆန္ဒတာတိ ဒွင်္ဂသမ္ပန္နောယေဝ အဘိနီဟာရော ဟောတိ.

ဧဝံ ဣမာယ ပတ္ထနာယ ဣမိနာ စ အဘိနီဟာရေန ယထာဝုတ္တပ္ပဘေဒံ ကာလံ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗုဒ္ဓါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တာ ခတ္တိယကုလေ ဝါ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဂဟပတိကုလာနံ အညတရသ္မိံ၊ အဂ္ဂသာဝကာ ပန ခတ္တိယဗြာဟ္မဏကုလေသွေဝ ဗုဒ္ဓါ ဣဝ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါ သံဝဋ္ဋမာနေ ကပ္ပေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဝိဝဋ္ဋမာနေ ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓေ အပ္ပတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပဇ္ဇနကာလေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဗုဒ္ဓါ သယဉ္စ ဗုဇ္ဈန္တိ၊ ပရေ စ ဗောဓေန္တိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သယမေဝ ဗုဇ္ဈန္တိ၊ န ပရေ ဗောဓေန္တိ. အတ္ထရသမေဝ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ၊ န ဓမ္မရသံ. န ဟိ တေ လောကုတ္တရဓမ္မံ ပညတ္တိံ အာရောပေတွာ ဒေသေတုံ သက္ကောန္တိ၊ မူဂေန ဒိဋ္ဌသုပိနော ဝိယ ဝနစရကေန နဂရေ သာယိတဗျဉ္ဇနရသော ဝိယ စ နေသံ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ. သဗ္ဗံ ဣဒ္ဓိသမာပတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါပဘေဒံ ပါပုဏန္တိ၊ ဂုဏဝိသိဋ္ဌတာယ ဗုဒ္ဓါနံ ဟေဋ္ဌာ သာဝကာနံ ဥပရိ ဟောန္တိ၊ အညေ ပဗ္ဗာဇေတွာ အာဘိသမာစာရိကံ သိက္ခာပေန္တိ၊ ‘‘စိတ္တသလ္လေခေါ ကာတဗ္ဗော၊ ဝေါသာနံ နာပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ ဥဒ္ဒေသေန ဥပေါသထံ ကရောန္တိ၊ ‘အဇ္ဇုပေါသထော’တိ ဝစနမတ္တေန ဝါ. ဥပေါသထံ ကရောန္တာ စ ဂန္ဓမာဒနေ မဉ္ဇူသကရုက္ခမူလေ ရတနမာဠေ သန္နိပတိတွာ ကရောန္တီတိ. ဧဝံ ဘဂဝါ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ ပတ္ထနဉ္စ အဘိနီဟာရဉ္စ ကထေတွာ၊ ဣဒါနိ ဣမာယ ပတ္ထနာယ ဣမိနာ စ အဘိနီဟာရေန သမုဒါဂတေ တေ တေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ကထေတုံ ‘‘သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဣမံ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တံ အဘာသိ. အယံ တာဝ အဝိသေသေန ပုစ္ဆာဝသိတော ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိ.

၃၅. ဣဒါနိ ဝိသေသေန ဝတ္တဗ္ဗာ. တတ္ထ ဣမိဿာ တာဝ ဂါထာယ ဧဝံ ဥပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ – အယံ ကိရ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တဘူမိံ ဩဂါဟန္တော ဒွေ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပါရမိယော ပူရေတွာ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အာရညိကော ဟုတွာ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေန္တော သမဏဓမ္မံ အကာသိ. ဧတံ ကိရ ဝတ္တံ အပရိပူရေတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ ပါပုဏန္တာ နာမ နတ္ထိ. ကိံ ပနေတံ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ နာမ? ဟရဏပစ္စာဟရဏန္တိ. တံ ယထာ ဝိဘူတံ ဟောတိ၊ တထာ ကထေဿာမ.

ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ဟရတိ၊ န ပစ္စာဟရတိ၊ ဧကစ္စော ပစ္စာဟရတိ၊ န ဟရတိ၊ ဧကစ္စော ပန နေဝ ဟရတိ၊ န ပစ္စာဟရတိ၊ ဧကစ္စော ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ပဂေဝ ဝုဋ္ဌာယ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဝတ္တံ ကတွာ၊ ဗောဓိရုက္ခေ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတွာ၊ ပါနီယဃဋံ ပူရေတွာ ပါနီယမာဠေ ဌပေတွာ၊ အာစရိယဝတ္တံ ဥပဇ္ဈာယဝတ္တံ ကတွာ၊ ဒွေအသီတိ ခုဒ္ဒကဝတ္တာနိ စုဒ္ဒသ မဟာဝတ္တာနိ စ သမာဒါယ ဝတ္တတိ၊ သော သရီရပရိကမ္မံ ကတွာ၊ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ၊ ယာဝ ဘိက္ခာစာရဝေလာ တာဝ ဝိဝိတ္တာသနေ ဝီတိနာမေတွာ၊ ဝေလံ ဉတွာ၊ နိဝါသေတွာ၊ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ၊ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ၊ သင်္ဃာဋိံ ခန္ဓေ ကရိတွာ၊ ပတ္တံ အံသေ အာလဂ္ဂေတွာ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောန္တော စေတိယင်္ဂဏံ ပတွာ၊ စေတိယဉ္စ ဗောဓိဉ္စ ဝန္ဒိတွာ၊ ဂါမသမီပေ စီဝရံ ပါရုပိတွာ၊ ပတ္တမာဒါယ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ၊ ဧဝံ ပဝိဋ္ဌော စ လာဘီ ဘိက္ခု ပုညဝါ ဥပါသကေဟိ သက္ကတဂရုကတော ဥပဋ္ဌာကကုလေ ဝါ ပဋိက္ကမနသာလာယံ ဝါ ပဋိက္ကမိတွာ ဥပါသကေဟိ တံ တံ ပဉှံ ပုစ္ဆိယမာနော တေသံ ပဉှဝိဿဇ္ဇနေန ဓမ္မဒေသနာဝိက္ခေပေန စ တံ မနသိကာရံ ဆဍ္ဍေတွာ နိက္ခမတိ၊ ဝိဟာရံ အာဂတောပိ ဘိက္ခူနံ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ကထေတိ၊ ဓမ္မံ ဘဏတိ၊ တံ တံ ဗျာပါရမာပဇ္ဇတိ၊ ပစ္ဆာဘတ္တမ္ပိ ပုရိမယာမမ္ပိ မဇ္ဈိမယာမမ္ပိ ဧဝံ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပပဉ္စိတွာ ကာယဒုဋ္ဌုလ္လာဘိဘူတော ပစ္ဆိမယာမေပိ သယတိ၊ နေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဟရတိ၊ န ပစ္စာဟရတီတိ.

ယော ပန ဗျာဓိဗဟုလော ဟောတိ၊ ဘုတ္တာဟာရော ပစ္စူသသမယေ န သမ္မာ ပရိဏမတိ၊ ပဂေဝ ဝုဋ္ဌာယ ယထာဝုတ္တံ ဝတ္တံ ကာတုံ န သက္ကောတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိ ကာတုံ၊ အညဒတ္ထု ယာဂုံ ဝါ ဘေသဇ္ဇံ ဝါ ပတ္ထယမာနော ကာလဿေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ပဝိသတိ. တတ္ထ ယာဂုံ ဝါ ဘေသဇ္ဇံ ဝါ ဘတ္တံ ဝါ လဒ္ဓါ ဘတ္တကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ၊ ပညတ္တာသနေ နိသိန္နော ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကတွာ၊ ဝိသေသံ ပတွာ ဝါ အပ္ပတွာ ဝါ၊ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ၊ တေနေဝ မနသိကာရေန ဝိဟရတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပစ္စာဟရတိ န ဟရတီတိ. ဧဒိသာ စ ဘိက္ခူ ယာဂုံ ပိဝိတွာ၊ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ၊ ဗုဒ္ဓသာသနေ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ. သီဟဠဒီပေယေဝ တေသု တေသု ဂါမေသု အာသနသာလာယ န တံ အာသနံ အတ္ထိ၊ ယတ္ထ ယာဂုံ ပိဝိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဘိက္ခု နတ္ထီတိ.

ယော ပန ပမာဒဝိဟာရီ ဟောတိ နိက္ခိတ္တဓုရော၊ သဗ္ဗဝတ္တာနိ ဘိန္ဒိတွာ ပဉ္စဝိဓစေတောခိလဝိနိဗန္ဓနဗဒ္ဓစိတ္တော ဝိဟရန္တော ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရမနနုယုတ္တော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ ဂိဟိပပဉ္စေန ပပဉ္စိတော တုစ္ဆကော နိက္ခမတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ နေဝ ဟရတိ န ပစ္စာဟရတီတိ.

ယော ပန ပဂေဝ ဝုဋ္ဌာယ ပုရိမနယေနေဝ သဗ္ဗဝတ္တာနိ ပရိပူရေတွာ ယာဝ ဘိက္ခာစာရဝေလာ၊ တာဝ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. ကမ္မဋ္ဌာနံ နာမ ဒုဝိဓံ – သဗ္ဗတ္ထကံ၊ ပါရိဟာရိယဉ္စ. သဗ္ဗတ္ထကံ နာမ မေတ္တာ စ မရဏဿတိ စ. တံ သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတော ‘‘သဗ္ဗတ္ထက’’န္တိ ဝုစ္စတိ. မေတ္တာ နာမ အာဝါသာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. အာဝါသေသု ဟိ မေတ္တာဝိဟာရီ ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော ဟောတိ၊ တေန ဖာသု အသင်္ဃဋ္ဌော ဝိဟရတိ. ဒေဝတာသု မေတ္တာဝိဟာရီ ဒေဝတာဟိ ရက္ခိတဂေါပိတော သုခံ ဝိဟရတိ. ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီသု မေတ္တာဝိဟာရီ၊ တေဟိ မမာယိတော သုခံ ဝိဟရတိ. ဂါမနိဂမာဒီသု မေတ္တာဝိဟာရီ သဗ္ဗတ္ထ ဘိက္ခာစရိယာဒီသု မနုဿေဟိ သက္ကတဂရုကတော သုခံ ဝိဟရတိ. မရဏဿတိဘာဝနာယ ဇီဝိတနိကန္တိံ ပဟာယ အပ္ပမတ္တော ဝိဟရတိ.

ယံ ပန သဒါ ပရိဟရိတဗ္ဗံ စရိတာနုကူလေန ဂဟိတတ္တာ ဒသာသုဘကသိဏာနုဿတီသု အညတရံ၊ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနမေဝ ဝါ၊ တံ သဒါ ပရိဟရိတဗ္ဗတော၊ ရက္ခိတဗ္ဗတော၊ ဘာဝေတဗ္ဗတော စ ပါရိဟာရိယန္တိ ဝုစ္စတိ၊ မူလကမ္မဋ္ဌာနန္တိပိ တဒေဝ. တတ္ထ ယံ ပဌမံ သဗ္ဗတ္ထကကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရိတွာ ပစ္ဆာ ပါရိဟာရိယကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ၊ တံ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနမုခေန ဒဿေဿာမ.

အယဉှိ ယထာဌိတံ ယထာပဏိဟိတံ ကာယံ ဓာတုသော ပစ္စဝေက္ခတိ – ယံ ဣမသ္မိံ သရီရေ ဝီသတိကောဋ္ဌာသေသု ကက္ခဠံ ခရဂတံ၊ သာ ပထဝီဓာတု. ယံ ဒွါဒသသု အာဗန္ဓနကိစ္စကရံ သ္နေဟဂတံ၊ သာ အာပေါဓာတု. ယံ စတူသု ပရိပါစနကရံ ဥသုမဂတံ၊ သာ တေဇောဓာတု. ယံ ပန ဆသု ဝိတ္ထမ္ဘနကရံ ဝါယောဂတံ၊ သာ ဝါယောဓာတု. ယံ ပနေတ္ထ စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ အသမ္ဖုဋ္ဌံ ဆိဒ္ဒံ ဝိဝရံ၊ သာ အာကာသဓာတု. တံဝိဇာနနကံ စိတ္တံ ဝိညာဏဓာတု. တတော ဥတ္တရိ အညော သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထိ. ကေဝလံ သုဒ္ဓသင်္ခါရပုဉ္ဇောဝ အယန္တိ.

ဧဝံ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနတော ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရိတွာ၊ ကာလံ ဉတွာ၊ ဥဋ္ဌာယာသနာ နိဝါသေတွာ၊ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ဂစ္ဆတိ. ဂစ္ဆန္တော စ ယထာ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာ အဘိက္ကမာဒီသု ‘‘အတ္တာ အဘိက္ကမတိ၊ အတ္တနာ အဘိက္ကမော နိဗ္ဗတ္တိတော’’တိ ဝါ၊ ‘‘အဟံ အဘိက္ကမာမိ၊ မယာ အဘိက္ကမော နိဗ္ဗတ္တိတော’’တိ ဝါ သမ္မုယှန္တိ၊ တထာ အသမ္မုယှန္တော ‘‘အဘိက္ကမာမီတိ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ တေနေဝ စိတ္တေန သဒ္ဓိံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ သန္ဓာရဏဝါယောဓာတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သာ ဣမံ ပထဝီဓာတွာဒိသန္နိဝေသဘူတံ ကာယသမ္မတံ အဋ္ဌိကသင်္ဃာဋံ ဝိပ္ဖရတိ၊ တတော စိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရဝသေန အယံ ကာယသမ္မတော အဋ္ဌိကသင်္ဃာဋော အဘိက္ကမတိ. တဿေဝံ အဘိက္ကမတော ဧကေကပါဒုဒ္ဓါရဏေ စတူသု ဓာတူသု ဝါယောဓာတုအနုဂတာ တေဇောဓာတု အဓိကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ မန္ဒာ ဣတရာ. အတိဟရဏဝီတိဟရဏာပဟရဏေသု ပန တေဇောဓာတုအနုဂတာ ဝါယောဓာတု အဓိကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ မန္ဒာ ဣတရာ. ဩရောဟဏေ ပန ပထဝီဓာတုအနုဂတာ အာပေါဓာတု အဓိကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ မန္ဒာ ဣတရာ. သန္နိက္ခေပနသမုပ္ပီဠနေသု အာပေါဓာတုအနုဂတာ ပထဝီဓာတု အဓိကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ မန္ဒာ ဣတရာ. ဣစ္စေတာ ဓာတုယော တေန တေန အတ္တနော ဥပ္ပါဒကစိတ္တေန သဒ္ဓိံ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ. တတ္ထ ကော ဧကော အဘိက္ကမတိ၊ ကဿ ဝါ ဧကဿ အဘိက္ကမန’’န္တိ ဧဝံ ဧကေကပါဒုဒ္ဓါရဏာဒိပ္ပကာရေသု ဧကေကသ္မိံ ပကာရေ ဥပ္ပန္နဓာတုယော၊ တဒဝိနိဗ္ဘုတ္တာ စ သေသာ ရူပဓမ္မာ၊ တံသမုဋ္ဌာပကံ စိတ္တံ၊ တံသမ္ပယုတ္တာ စ သေသာ အရူပဓမ္မာတိ ဧတေ ရူပါရူပဓမ္မာ. တတော ပရံ အတိဟရဏဝီတိဟရဏာဒီသု အညံ ပကာရံ န သမ္ပာပုဏန္တိ၊ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ အနိစ္စာ. ယဉ္စ အနိစ္စံ၊ တံ ဒုက္ခံ. ယံ ဒုက္ခံ၊ တဒနတ္တာတိ ဧဝံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တောဝ ဂစ္ဆတိ. အတ္ထကာမာ ဟိ ကုလပုတ္တာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒသပိ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ စတ္တာလီသမ္ပိ ပညာသမ္ပိ သဋ္ဌိပိ သတ္တတိပိ သတမ္ပိ ဧကတော ဝသန္တာ ကတိကဝတ္တံ ကတွာ ဝိဟရန္တိ – ‘‘အာဝုသော၊ တုမှေ န ဣဏဋ္ဌာ၊ န ဘယဋ္ဌာ၊ န ဇီဝိကာပကတာ ပဗ္ဗဇိတာ၊ ဒုက္ခာ မုစ္စိတုကာမာ ပနေတ္ထ ပဗ္ဗဇိတာ. တသ္မာ ဂမနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ ဂမနေယေဝ နိဂ္ဂဏှထ၊ ဌာနေ နိသဇ္ဇာယ၊ သယနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ ဂမနေယေဝ နိဂ္ဂဏှထာ’’တိ. တေ ဧဝံ ကတိကဝတ္တံ ကတွာ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆန္တာ အဍ္ဎဥသဘဥသဘအဍ္ဎဂါဝုတဂါဝုတန္တရေသု ပါသာဏာ ဟောန္တိ၊ တာယ သညာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တာဝ ဂစ္ဆန္တိ. သစေ ကဿစိ ဂမနေ ကိလေသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတ္ထေဝ နံ နိဂ္ဂဏှာတိ. တထာ အသက္ကောန္တော တိဋ္ဌတိ. အထဿ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တောပိ တိဋ္ဌတိ. သော – ‘‘အယံ ဘိက္ခု တုယှံ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကံ ဇာနာတိ၊ အနနုစ္ဆဝိကံ တေ ဧတ’’န္တိ အတ္တာနံ ပဋိစောဒေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ တတ္ထေဝ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမတိ. တထာ အသက္ကောန္တော နိသီဒတိ. အထဿ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တောပိ နိသီဒတီတိ သောယေဝ နယော. အရိယဘူမိ ဩက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တောပိ တံ ကိလေသံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တောဝ ဂစ္ဆတိ. န ကမ္မဋ္ဌာနဝိပ္ပယုတ္တေန စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရတိ. ဥဒ္ဓရတိ စေ၊ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပုရိမပ္ပဒေသံယေဝ ဧတိ သီဟဠဒီပေ အာလိန္ဒကဝါသီ မဟာဖုဿဒေဝတ္ထေရော ဝိယ.

သော ကိရ ဧကူနဝီသတိ ဝဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေန္တော ဧဝ ဝိဟာသိ. မနုဿာပိ သုဒံ အန္တရာမဂ္ဂေ ကသန္တာ စ ဝပန္တာ စ မဒ္ဒန္တာ စ ကမ္မာနိ ကရောန္တာ ထေရံ တထာ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ ထေရော ပုနပ္ပုနံ နိဝတ္တိတွာ ဂစ္ဆတိ၊ ကိံ နု ခေါ မဂ္ဂမူဠှော၊ ဥဒါဟု ကိဉ္စိ ပမုဋ္ဌော’’တိ သမုလ္လပန္တိ. သော တံ အနာဒိယိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တေနေဝ စိတ္တေန သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ဝီသတိဝဿဗ္ဘန္တရေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တပ္ပတ္တဒိဝသေ စဿ စင်္ကမနကောဋိယံ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ အင်္ဂုလီဟိ ဒီပံ ဥဇ္ဇာလေတွာ အဋ္ဌာသိ. စတ္တာရောပိ မဟာရာဇာနော သက္ကော စ ဒေဝါနမိန္ဒော၊ ဗြဟ္မာ စ သဟမ္ပတိ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂမံသု. တဉ္စ ဩဘာသံ ဒိသွာ ဝနဝါသီ မဟာတိဿတ္ထေရော တံ ဒုတိယဒိဝသေ ပုစ္ဆိ ‘‘ရတ္တိဘာဂေ အာယသ္မတော သန္တိကေ ဩဘာသော အဟောသိ၊ ကိံ သော ဩဘာသော’’တိ? ထေရော ဝိက္ခေပံ ကရောန္တော ‘‘ဩဘာသော နာမ ဒီပေါဘာသောပိ ဟောတိ၊ မဏိဩဘာသောပီ’’တိ ဧဝမာဒိံ အာဟ. သော ‘‘ပဋိစ္ဆာဒေထ တုမှေ’’တိ နိဗဒ္ဓေါ ‘‘အာမာ’’တိ ပဋိဇာနိတွာ အာရောစေသိ.

ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသီ မဟာနာဂတ္ထေရော ဝိယ စ. သောပိ ကိရ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေန္တော ‘‘ပဌမံ တာဝ ဘဂဝတော မဟာပဓာနံ ပူဇေမီ’’တိ သတ္တ ဝဿာနိ ဌာနစင်္ကမမေဝ အဓိဋ္ဌာသိ. ပုန သောဠသ ဝဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ဧဝံ ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တေနေဝ စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရန္တော ဝိပ္ပယုတ္တေန စိတ္တေန ဥဒ္ဓဋေ ပန ပဋိနိဝတ္တန္တော ဂါမသမီပံ ဂန္တွာ၊ ‘‘ဂါဝီ နု ပဗ္ဗဇိတော နူ’’တိ အာသင်္ကနီယပ္ပဒေသေ ဌတွာ၊ သင်္ဃာဋိံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ၊ ဂါမဒွါရံ ပတွာ၊ ကစ္ဆကန္တရတော ဥဒကံ ဂဟေတွာ၊ ဂဏ္ဍူသံ ကတွာ ဂါမံ ပဝိသတိ ‘‘ဘိက္ခံ ဒါတုံ ဝါ ဝန္ဒိတုံ ဝါ ဥပဂတေ မနုဿေ ‘ဒီဃာယုကာ ဟောထာ’တိ ဝစနမတ္တေနပိ မာ မေ ကမ္မဋ္ဌာနဝိက္ခေပေါ အဟောသီ’’တိ သစေ ပန ‘‘အဇ္ဇ၊ ဘန္တေ၊ ကိံ သတ္တမီ၊ ဥဒါဟု အဋ္ဌမီ’’တိ ဒိဝသံ ပုစ္ဆန္တိ၊ ဥဒကံ ဂိလိတွာ အာရောစေတိ. သစေ ဒိဝသပုစ္ဆကာ န ဟောန္တိ၊ နိက္ခမနဝေလာယံ ဂါမဒွါရေ နိဋ္ဌုဘိတွာဝ ယာတိ.

သီဟဠဒီပေယေဝ ကလမ္ဗတိတ္ထဝိဟာရေ ဝဿူပဂတာ ပညာသဘိက္ခူ ဝိယ စ. တေ ကိရ ဝဿူပနာယိကဥပေါသထဒိဝသေ ကတိကဝတ္တံ အကံသု – ‘‘အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ အညမညံ နာလပိဿာမာ’’တိ. ဂါမဉ္စ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တာ ဂါမဒွါရေ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကတွာ ပဝိသိံသု၊ ဒိဝသေ ပုစ္ဆိတေ ဥဒကံ ဂိလိတွာ အာရောစေသုံ၊ အပုစ္ဆိတေ ဂါမဒွါရေ နိဋ္ဌုဘိတွာ ဝိဟာရံ အာဂမံသု. တတ္ထ မနုဿာ နိဋ္ဌုဘနဋ္ဌာနံ ဒိသွာ ဇာနိံသု ‘‘အဇ္ဇ ဧကော အာဂတော၊ အဇ္ဇ ဒွေ’’တိ. ဧဝဉ္စ စိန္တေသုံ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတေ အမှေဟေဝ သဒ္ဓိံ န သလ္လပန္တိ၊ ဥဒါဟု အညမညမ္ပိ? ယဒိ အညမညမ္ပိ န သလ္လပန္တိ၊ အဒ္ဓါ ဝိဝါဒဇာတာ ဘဝိဿန္တိ၊ ဟန္ဒ နေသံ အညမညံ ခမာပေဿာမာ’’တိ သဗ္ဗေ ဝိဟာရံ အဂမံသု. တတ္ထ ပညာသဘိက္ခူသု ဝဿံ ဥပဂတေသု ဒွေ ဘိက္ခူ ဧကောကာသေ နာဒ္ဒသံသု. တတော ယော တေသု စက္ခုမာ ပုရိသော၊ သော ဧဝမာဟ – ‘‘န၊ ဘော၊ ကလဟကာရကာနံ ဝသနောကာသော ဤဒိသော ဟောတိ၊ သုသမ္မဋ္ဌံ စေတိယင်္ဂဏံ ဗောဓိယင်္ဂဏံ၊ သုနိက္ခိတ္တာ သမ္မဇ္ဇနိယော၊ သူပဋ္ဌပိတံ ပါနီယပရိဘောဇနီယ’’န္တိ. တေ တတောဝ နိဝတ္တာ. တေ ဘိက္ခူ အန္တောတေမာသေယေဝ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ မဟာပဝါရဏာယ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေသုံ.

ဧဝံ ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသီ မဟာနာဂတ္ထေရော ဝိယ ကလမ္ဗတိတ္ထဝိဟာရေ ဝဿူပဂတဘိက္ခူ ဝိယ စ ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တေနေဝ စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရန္တော ဂါမသမီပံ ပတွာ၊ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကတွာ၊ ဝီထိယော သလ္လက္ခေတွာ၊ ယတ္ထ သုရာသောဏ္ဍဓုတ္တာဒယော ကလဟကာရကာ စဏ္ဍဟတ္ထိအဿာဒယော ဝါ နတ္ထိ၊ တံ ဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇတိ. တတ္ထ စ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော န တုရိတတုရိတော ဝိယ ဇဝေန ဂစ္ဆတိ၊ ဇဝနပိဏ္ဍပါတိကဓုတင်္ဂံ နာမ နတ္ထိ. ဝိသမဘူမိဘာဂပ္ပတ္တံ ပန ဥဒကဘရိတသကဋမိဝ နိစ္စလောဝ ဟုတွာ ဂစ္ဆတိ. အနုဃရံ ပဝိဋ္ဌော စ ဒါတုကာမံ အဒါတုကာမံ ဝါ သလ္လက္ခေတုံ တဒနုရူပံ ကာလံ အာဂမေန္တော ဘိက္ခံ ဂဟေတွာ၊ ပတိရူပေ ဩကာသေ နိသီဒိတွာ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောန္တော အာဟာရေ ပဋိကူလသညံ ဥပဋ္ဌပေတွာ၊ အက္ခဗ္ဘဉ္ဇနဝဏာလေပနပုတ္တမံသူပမာဝသေန ပစ္စဝေက္ခန္တော အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ အာဟာရံ အာဟာရေတိ၊ နေဝ ဒဝါယ န မဒါယ။ပေ။ ဘုတ္တာဝီ စ ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ၊ မုဟုတ္တံ ဘတ္တကိလမထံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ၊ ယထာ ပုရေ ဘတ္တံ၊ ဧဝံ ပစ္ဆာ ဘတ္တံ ပုရိမယာမံ ပစ္ဆိမယာမဉ္စ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ဟရတိ စေဝ ပစ္စာဟရတိ စာတိ. ဧဝမေတံ ဟရဏပစ္စာဟရဏံ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ.

ဧတံ ပူရေန္တော ယဒိ ဥပနိဿယသမ္ပန္နော ဟောတိ၊ ပဌမဝယေ ဧဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. နော စေ ပဌမဝယေ ပါပုဏာတိ၊ အထ မဇ္ဈိမဝယေ ပါပုဏာတိ. နော စေ မဇ္ဈိမဝယေ ပါပုဏာတိ၊ အထ မရဏသမယေ ပါပုဏာတိ. နော စေ မရဏသမယေ ပါပုဏာတိ၊ အထ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ ပါပုဏာတိ. နော စေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ ပါပုဏာတိ၊ အထ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ. နော စေ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ၊ အထ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ ခိပ္ပါဘိညော ဟောတိ၊ သေယျထာပိ – ထေရော ဗာဟိယော၊ မဟာပညော ဝါ ဟောတိ၊ သေယျထာပိ ထေရော သာရိပုတ္တော.

အယံ ပန ပစ္စေကဗောဓိသတ္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ၊ အာရညိကော ဟုတွာ၊ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဧတံ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေတွာ၊ ကာလံ ကတွာ၊ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တတော စဝိတွာ ဗာရာဏသိရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. ကုသလာ ဣတ္ထိယော တဒဟေဝ ဂဗ္ဘသဏ္ဌာနံ ဇာနန္တိ၊ သာ စ တာသမညတရာ၊ တသ္မာ တံ ဂဗ္ဘပတိဋ္ဌာနံ ရညော နိဝေဒေသိ. ဓမ္မတာ ဧသာ၊ ယံ ပုညဝန္တေ သတ္တေ ဂဗ္ဘေ ဥပ္ပန္နေ မာတုဂါမော ဂဗ္ဘပရိဟာရံ လဘတိ. တသ္မာ ရာဇာ တဿာ ဂဗ္ဘပရိဟာရံ အဒါသိ. သာ တတော ပဘုတိ နာစ္စုဏှံ ကိဉ္စိ အဇ္ဈောဟရိတုံ လဘတိ၊ နာတိသီတံ၊ နာတိအမ္ဗိလံ၊ နာတိလောဏံ၊ နာတိကဋုကံ၊ နာတိတိတ္တကံ. အစ္စုဏှေ ဟိ မာတရာ အဇ္ဈောဟဋေ ဂဗ္ဘဿ လောဟကုမ္ဘိဝါသော ဝိယ ဟောတိ၊ အတိသီတေ လောကန္တရိကဝါသော ဝိယ၊ အစ္စမ္ဗိလလောဏကဋုကတိတ္တကေသု ဘုတ္တေသု သတ္ထေန ဖာလေတွာ အမ္ဗိလာဒီဟိ သိတ္တာနိ ဝိယ ဂဗ္ဘသေယျကဿ အင်္ဂါနိ တိဗ္ဗဝေဒနာနိ ဟောန္တိ. အတိစင်္ကမနဋ္ဌာနနိသဇ္ဇာသယနတောပိ နံ နိဝါရေန္တိ – ‘‘ကုစ္ဆိဂတဿ သဉ္စလနဒုက္ခံ မာ အဟောသီ’’တိ. မုဒုကတ္ထရဏတ္ထတာယ ဘူမိယံ စင်္ကမနာဒီနိ မတ္တာယ ကာတုံ လဘတိ၊ ဝဏ္ဏဂန္ဓာဒိသမ္ပန္နံ သာဒုသပ္ပါယံ အန္နပါနံ လဘတိ. ပရိဂ္ဂဟေတွာဝ နံ စင်္ကမာပေန္တိ၊ နိသီဒါပေန္တိ၊ ဝုဋ္ဌာပေန္တိ.

သာ ဧဝံ ပရိဟရိယမာနာ ဂဗ္ဘပရိပါကကာလေ သူတိဃရံ ပဝိသိတွာ ပစ္စူသသမယေ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ ပက္ကတေလမဒ္ဒိတမနောသိလာပိဏ္ဍိသဒိသံ ဓညပုညလက္ခဏူပေတံ. တတော နံ ပဉ္စမဒိဝသေ အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တံ ရညော ဒဿေသုံ၊ ရာဇာ တုဋ္ဌော ဆသဋ္ဌိယာ ဓာတီဟိ ဥပဋ္ဌာပေသိ. သော သဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ ဝဍ္ဎမာနော န စိရဿေဝ ဝိညုတံ ပါပုဏိ. တံ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကမေဝ သမာနံ ရာဇာ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိ၊ ဝိဝိဓနာဋကာနိ စဿ ဥပဋ္ဌာပေသိ. အဘိသိတ္တော ရာဇပုတ္တော ရဇ္ဇံ ကာရေသိ နာမေန ဗြဟ္မဒတ္တော သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဝီသတိယာ နဂရသဟဿေသု. ဇမ္ဗုဒီပေ ဟိ ပုဗ္ဗေ စတုရာသီတိ နဂရသဟဿာနိ အဟေသုံ. တာနိ ပရိဟာယန္တာနိ သဋ္ဌိ အဟေသုံ၊ တတော ပရိဟာယန္တာနိ စတ္တာလီသံ၊ သဗ္ဗပရိဟာယနကာလေ ပန ဝီသတိ ဟောန္တိ. အယဉ္စ ဗြဟ္မဒတ္တော သဗ္ဗပရိဟာယနကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တေနဿ ဝီသတိ နဂရသဟဿာနိ အဟေသုံ၊ ဝီသတိ ပါသာဒသဟဿာနိ၊ ဝီသတိ ဟတ္ထိသဟဿာနိ၊ ဝီသတိ အဿသဟဿာနိ၊ ဝီသတိ ရထသဟဿာနိ၊ ဝီသတိ ပတ္တိသဟဿာနိ၊ ဝီသတိ ဣတ္ထိသဟဿာနိ – ဩရောဓာ စ နာဋကိတ္ထိယော စ၊ ဝီသတိ အမစ္စသဟဿာနိ. သော မဟာရဇ္ဇံ ကာရယမာနော ဧဝ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ ပဉ္စ အဘိညာယော၊ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေသိ. ယသ္မာ ပန အဘိသိတ္တရညာ နာမ အဝဿံ အဋ္ဋကရဏေ နိသီဒိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ဧကဒိဝသံ ပဂေဝ ပါတရာသံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ နိသီဒိ. တတ္ထ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒံ အကံသု. သော ‘‘အယံ သဒ္ဒေါ သမာပတ္တိယာ ဥပက္ကိလေသော’’တိ ပါသာဒတလံ အဘိရုဟိတွာ ‘‘သမာပတ္တိံ အပ္ပေမီ’’တိ နိသိန္နော နာသက္ခိ အပ္ပေတုံ၊ ရဇ္ဇဝိက္ခေပေန သမာပတ္တိ ပရိဟီနာ. တတော စိန္တေသိ ‘‘ကိံ ရဇ္ဇံ ဝရံ၊ ဥဒါဟု သမဏဓမ္မော’’တိ. တတော ‘‘ရဇ္ဇသုခံ ပရိတ္တံ အနေကာဒီနဝံ၊ သမဏဓမ္မသုခံ ပန ဝိပုလမနေကာနိသံသံ ဥတ္တမပုရိသသေဝိတဉ္စာ’’တိ ဉတွာ အညတရံ အမစ္စံ အာဏာပေသိ – ‘‘ဣမံ ရဇ္ဇံ ဓမ္မေန သမေန အနုသာသ၊ မာ ခေါ အဓမ္မကာရံ အကာသီ’’တိ သဗ္ဗံ နိယျာတေတွာ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ သမာပတ္တိသုခေန ဝိဟရတိ၊ န ကောစိ ဥပသင်္ကမိတုံ လဘတိ အညတြ မုခဓောဝနဒန္တကဋ္ဌဒါယကဘတ္တနီဟာရကာဒီဟိ.

တတော အဒ္ဓမာသမတ္တေ ဝီတိက္ကန္တေ မဟေသီ ပုစ္ဆိ ‘‘ရာဇာ ဥယျာနဂမနဗလဒဿနနာဋကာဒီသု ကတ္ထစိ န ဒိဿတိ၊ ကုဟိံ ဂတော’’တိ? တဿာ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. သာ အမစ္စဿ ပါဟေသိ ‘‘ရဇ္ဇေ ပဋိစ္ဆိတေ အဟမ္ပိ ပဋိစ္ဆိတာ ဟောမိ၊ ဧတု မယာ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေတူ’’တိ. သော ဥဘော ကဏ္ဏေ ထကေတွာ ‘‘အသဝနီယမေတ’’န္တိ ပဋိက္ခိပိ. သာ ပုနပိ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ပေသေတွာ အနိစ္ဆမာနံ တဇ္ဇာပေသိ – ‘‘ယဒိ န ကရောသိ၊ ဌာနာပိ တေ စာဝေမိ၊ ဇီဝိတာပိ ဝေါရောပေမီ’’တိ. သော ဘီတော ‘‘မာတုဂါမော နာမ ဒဠှနိစ္ဆယော၊ ကဒါစိ ဧဝမ္ပိ ကာရာပေယျာ’’တိ ဧကဒိဝသံ ရဟော ဂန္တွာ တာယ သဒ္ဓိံ သိရိသယနေ သံဝါသံ ကပ္ပေသိ. သာ ပုညဝတီ သုခသမ္ဖဿာ. သော တဿာ သမ္ဖဿရာဂေန ရတ္တော တတ္ထ အဘိက္ခဏံ သင်္ကိတသင်္ကိတောဝ အဂမာသိ. အနုက္ကမေန အတ္တနော ဃရသာမိကော ဝိယ နိဗ္ဗိသင်္ကော ပဝိသိတုမာရဒ္ဓေါ.

တတော ရာဇမနုဿာ တံ ပဝတ္တိံ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ န သဒ္ဒဟတိ. ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ အာရောစေသုံ. တတော နိလီနော သယမေဝ ဒိသွာ သဗ္ဗာမစ္စေ သန္နိပါတာပေတွာ အာရောစေသိ. တေ – ‘‘အယံ ရာဇာပရာဓိကော ဟတ္ထစ္ဆေဒံ အရဟတိ၊ ပါဒစ္ဆေဒံ အရဟတီ’’တိ ယာဝ သူလေ ဥတ္တာသနံ၊ တာဝ သဗ္ဗကမ္မကာရဏာနိ နိဒ္ဒိသိံသု. ရာဇာ – ‘‘ဧတဿ ဝဓဗန္ဓနတာဠနေ မယှံ ဝိဟိံသာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ဇီဝိတာ ဝေါရောပနေ ပါဏာတိပါတော ဘဝေယျ၊ ဓနဟရဏေ အဒိန္နာဒါနံ၊ အလံ ဧဝရူပေဟိ ကတေဟိ၊ ဣမံ မမ ရဇ္ဇာ နိက္ကဍ္ဎထာ’’တိ အာဟ. အမစ္စာ တံ နိဗ္ဗိသယံ အကံသု. သော အတ္တနော ဓနသာရဉ္စ ပုတ္တဒါရဉ္စ ဂဟေတွာ ပရဝိသယံ အဂမာသိ. တတ္ထ ရာဇာ သုတွာ ‘‘ကိံ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဒေဝ၊ ဣစ္ဆာမိ တံ ဥပဋ္ဌာတု’’န္တိ. သော တံ သမ္ပဋိစ္ဆိ. အမစ္စော ကတိပါဟစ္စယေန လဒ္ဓဝိဿာသော တံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မဟာရာဇ၊ အမက္ခိကမဓုံ ပဿာမိ၊ တံ ခါဒန္တော နတ္ထီ’’တိ. ရာဇာ ‘‘ကိံ ဧတံ ဥပ္ပဏ္ဍေတုကာမော ဘဏတီ’’တိ န သုဏာတိ. သော အန္တရံ လဘိတွာ ပုနပိ သုဋ္ဌုတရံ ဝဏ္ဏေတွာ အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ ‘‘မံ နေတွာ မာရေတုကာမောသီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘မာ၊ ဒေဝ၊ ဧဝံ အဝစ၊ ယဒိ န သဒ္ဒဟသိ၊ မနုဿေ ပေသေဟီ’’တိ. သော မနုဿေ ပေသေသိ. တေ ဂန္တွာ ဂေါပုရံ ခဏိတွာ ရညော သယနဃရေ ဥဋ္ဌဟိံသု.

ရာဇာ ဒိသွာ ‘‘ကိဿ အာဂတာတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘စောရာ မယံ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ရာဇာ တေသံ ဓနံ ဒါပေတွာ ‘‘မာ ပုန ဧဝမကတ္ထာ’’တိ ဩဝဒိတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. တေ အာဂန္တွာ တဿ ရညော အာရောစေသုံ. သော ပုနပိ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ တထေဝ ဝီမံသိတွာ ‘‘သီလဝါ ရာဇာ’’တိ စတုရင်္ဂိနိံ သေနံ သန္နယှိတွာ သီမန္တရေ ဧကံ နဂရံ ဥပဂမ္မ တတ္ထ အမစ္စဿ ပါဟေသိ ‘‘နဂရံ ဝါ မေ ဒေဟိ ယုဒ္ဓံ ဝါ’’တိ. သော ဗြဟ္မဒတ္တဿ တမတ္ထံ အာရောစာပေသိ ‘‘အာဏာပေတု ဒေဝေါ ကိံ ယုဇ္ဈာမိ၊ ဥဒါဟု နဂရံ ဒေမီ’’တိ. ရာဇာ ‘‘န ယုဇ္ဈိတဗ္ဗံ၊ နဂရံ ဒတွာ ဣဓာဂစ္ဆာ’’တိ ပေသေသိ. သော တထာ အကာသိ. ပဋိရာဇာပိ တံ နဂရံ ဂဟေတွာ အဝသေသနဂရေသုပိ တထေဝ ဒူတံ ပါဟေသိ. တေပိ အမစ္စာ တထေဝ ဗြဟ္မဒတ္တဿ အာရောစေတွာ တေန ‘‘န ယုဇ္ဈိတဗ္ဗံ၊ ဣဓာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တာ ဗာရာဏသိံ အာဂမံသု.

တတော အမစ္စာ ဗြဟ္မဒတ္တံ အာဟံသု – ‘‘မဟာရာဇ၊ တေန သဟ ယုဇ္ဈာမာ’’တိ. ရာဇာ – ‘‘မမ ပါဏာတိပါတော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝါရေသိ. အမစ္စာ – ‘‘မယံ၊ မဟာရာဇ၊ တံ ဇီဝဂ္ဂါဟံ ဂဟေတွာ ဣဓေဝ အာနေဿာမာ’’တိ နာနာဥပါယေဟိ ရာဇာနံ သညာပေတွာ ‘‘ဧဟိ မဟာရာဇာ’’တိ ဂန္တုံ အာရဒ္ဓါ. ရာဇာ ‘‘သစေ သတ္တမာရဏပ္ပဟရဏဝိလုမ္ပနကမ္မံ န ကရောထ၊ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဘဏတိ. အမစ္စာ ‘‘န၊ ဒေဝ၊ ကရောမ၊ ဘယံ ဒဿေတွာ ပလာပေမာ’’တိ စတုရင်္ဂိနိံ သေနံ သန္နယှိတွာ ဃဋေသု ဒီပေ ပက္ခိပိတွာ ရတ္တိံ ဂစ္ဆိံသု. ပဋိရာဇာ တံ ဒိဝသံ ဗာရာဏသိသမီပေ နဂရံ ဂဟေတွာ ဣဒါနိ ကိန္တိ ရတ္တိံ သန္နာဟံ မောစာပေတွာ ပမတ္တော နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ သဒ္ဓိံ ဗလကာယေန. တတော အမစ္စာ ဗာရာဏသိရာဇာနံ ဂဟေတွာ ပဋိရညော ခန္ဓာဝါရံ ဂန္တွာ သဗ္ဗဃဋေဟိ ဒီပေ နိဟရာပေတွာ ဧကပဇ္ဇောတာယ သေနာယ သဒ္ဒံ အကံသု. ပဋိရညော အမစ္စော မဟာဗလံ ဒိသွာ ဘီတော အတ္တနော ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ အမက္ခိကမဓုံ ခါဒါဟီ’’တိ မဟာသဒ္ဒံ အကာသိ. တထာ ဒုတိယောပိ၊ တတိယောပိ. ပဋိရာဇာ တေန သဒ္ဒေန ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ ဘယံ သန္တာသံ အာပဇ္ဇိ. ဥက္ကုဋ္ဌိသတာနိ ပဝတ္တိံသု. သော ‘‘ပရဝစနံ သဒ္ဒဟိတွာ အမိတ္တဟတ္ထံ ပတ္တောမှီ’’တိ သဗ္ဗရတ္တိံ တံ တံ ဝိပ္ပလပိတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ‘‘ဓမ္မိကော ရာဇာ၊ ဥပရောဓံ န ကရေယျ၊ ဂန္တွာ ခမာပေမီ’’တိ စိန္တေတွာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဇဏ္ဏုကေဟိ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ‘‘ခမ၊ မဟာရာဇ၊ မယှံ အပရာဓ’’န္တိ အာဟ. ရာဇာ တံ ဩဝဒိတွာ ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ၊ ခမာမိ တေ’’တိ အာဟ. သော ရညာ ဧဝံ ဝုတ္တမတ္တေယေဝ ပရမဿာသပ္ပတ္တော အဟောသိ၊ ဗာရာဏသိရညော သမီပေယေဝ ဇနပဒေ ရဇ္ဇံ လဘိ. တေ အညမညံ သဟာယကာ အဟေသုံ.

အထ ဗြဟ္မဒတ္တော ဒွေပိ သေနာ သမ္မောဒမာနာ ဧကတော ဌိတာ ဒိသွာ ‘‘မမေကဿ စိတ္တာနုရက္ခဏာယ အသ္မိံ ဇနကာယေ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာယ ပိဝနမတ္တမ္ပိ လောဟိတဗိန္ဒု န ဥပ္ပန္နံ. အဟော သာဓု၊ အဟော သုဋ္ဌု၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ အဝေရာ ဟောန္တု၊ အဗျာပဇ္ဈာ ဟောန္တူ’’တိ မေတ္တာဈာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ၊ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ၊ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ၊ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ သစ္ဆိကတွာ၊ သယမ္ဘုတံ ပါပုဏိ. တံ မဂ္ဂသုခေန ဖလသုခေန သုခိတံ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ နိသိန္နံ အမစ္စာ ပဏိပါတံ ကတွာ အာဟံသု – ‘‘ယာနကာလော၊ မဟာရာဇ၊ ဝိဇိတဗလကာယဿ သက္ကာရော ကာတဗ္ဗော၊ ပရာဇိတဗလကာယဿ ဘတ္တပရိဗ္ဗယော ဒါတဗ္ဗော’’တိ. သော အာဟ – ‘‘နာဟံ၊ ဘဏေ၊ ရာဇာ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ နာမာဟ’’န္တိ. ကိံ ဒေဝေါ ဘဏတိ၊ န ဧဒိသာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ? ကီဒိသာ၊ ဘဏေ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတိ? ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ ဒွင်္ဂုလကေသမဿု အဋ္ဌပရိက္ခာရယုတ္တာ ဘဝန္တီတိ. သော ဒက္ခိဏဟတ္ထေန သီသံ ပရာမသိ၊ တာဝဒေဝ ဂိဟိလိင်္ဂံ အန္တရဓာယိ၊ ပဗ္ဗဇိတဝေသော ပါတုရဟောသိ၊ ဒွင်္ဂုလကေသမဿု အဋ္ဌပရိက္ခာရသမန္နာဂတော ဝဿသတိကတ္ထေရသဒိသော အဟောသိ. သော စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓတော ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပဒုမပုပ္ဖေ နိသီဒိ. အမစ္စာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ ကထံ အဓိဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. သော ယတော အဿ မေတ္တာဈာနကမ္မဋ္ဌာနံ အဟောသိ၊ တဉ္စ ဝိပဿနံ ဝိပဿိတွာ အဓိဂတော၊ တသ္မာ တမတ္ထံ ဒဿေန္တော ဥဒါနဂါထဉ္စ ဗျာကရဏဂါထဉ္စ ဣမညေဝ ဂါထံ အဘာသိ ‘‘သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍ’’န္တိ.

တတ္ထ သဗ္ဗေသူတိ အနဝသေသေသု. ဘူတေသူတိ သတ္တေသု. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရံ ပန ရတနသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝက္ခာမ. နိဓာယာတိ နိက္ခိပိတွာ. ဒဏ္ဍန္တိ ကာယဝစီမနောဒဏ္ဍံ၊ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ. ကာယဒုစ္စရိတဉှိ ဒဏ္ဍယတီတိ ဒဏ္ဍော၊ ဗာဓေတိ အနယဗျသနံ ပါပေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ စ. ပဟရဏဒဏ္ဍော ဧဝ ဝါ ဒဏ္ဍော၊ တံ နိဓာယာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဝိဟေဌယန္တိ အဝိဟေဌယန္တော. အညတရမ္ပီတိ ယံကိဉ္စိ ဧကမ္ပိ. တေသန္တိ တေသံ သဗ္ဗဘူတာနံ. န ပုတ္တမိစ္ဆေယျာတိ အတြဇော၊ ခေတြဇော၊ ဒိန္နကော၊ အန္တေဝါသိကောတိ ဣမေသု စတူသု ပုတ္တေသု ယံ ကိဉ္စိ ပုတ္တံ န ဣစ္ဆေယျ. ကုတော သဟာယန္တိ သဟာယံ ပန ဣစ္ဆေယျာတိ ကုတော ဧဝ ဧတံ.

ဧကောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတေန ဧကော၊ အဒုတိယဋ္ဌေန ဧကော၊ တဏှာပဟာနေန ဧကော၊ ဧကန္တဝိဂတကိလေသောတိ ဧကော၊ ဧကော ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧကော. သမဏသဟဿဿာပိ ဟိ မဇ္ဈေ ဝတ္တမာနော ဂိဟိသညောဇနဿ ဆိန္နတ္တာ ဧကော – ဧဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတေန ဧကော. ဧကော တိဋ္ဌတိ၊ ဧကော ဂစ္ဆတိ၊ ဧကော နိသီဒတိ၊ ဧကော သေယျံ ကပ္ပေတိ၊ ဧကော ဣရိယတိ ဝတ္တတီတိ – ဧဝံ အဒုတိယဋ္ဌေန ဧကော.

‘‘တဏှာဒုတိယော ပုရိသော၊ ဒီဃမဒ္ဓါနသံသရံ၊

ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ၊ သံသာရံ နာတိဝတ္တတိ.

‘‘ဧဝမာဒီနဝံ ဉတွာ၊ တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ၊

ဝီတတဏှော အနာဒါနော၊ သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ. (ဣတိဝု. ၁၅၊ ၁၀၅၊ မဟာနိ. ၁၉၁၊ စူဠနိ. ပါရာယနာနုဂီတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၀၇) –

ဧဝံ တဏှာပဟာနဋ္ဌေန ဧကော. သဗ္ဗကိလေသာဿ ပဟီနာ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာတိ – ဧဝံ ဧကန္တဝိဂတကိလေသောတိ ဧကော. အနာစရိယကော ဟုတွာ သယမ္ဘူ သာမညေဝ ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ – ဧဝံ ဧကော ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧကော.

စရေတိ ယာ ဣမာ အဋ္ဌ စရိယာယော၊ သေယျထိဒံ – ပဏိဓိသမ္ပန္နာနံ စတူသု ဣရိယာပထေသု ဣရိယာပထစရိယာ၊ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာနံ အဇ္ဈတ္တိကာယတနေသု အာယတနစရိယာ၊ အပ္ပမာဒဝိဟာရီနံ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သတိစရိယာ၊ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တာနံ စတူသု ဈာနေသု သမာဓိစရိယာ၊ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နာနံ စတူသု အရိယသစ္စေသု ဉာဏစရိယာ၊ သမ္မာ ပဋိပန္နာနံ စတူသု အရိယမဂ္ဂေသု မဂ္ဂစရိယာ၊ အဓိဂတပ္ဖလာနံ စတူသု သာမညဖလေသု ပတ္တိစရိယာ၊ တိဏ္ဏံ ဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗသတ္တေသု လောကတ္ထစရိယာ၊ တတ္ထ ပဒေသတော ပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာနန္တိ. ယထာဟ – ‘‘စရိယာတိ အဋ္ဌ စရိယာယော ဣရိယာပထစရိယာ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၉၇၊ ၃.၂၈) ဝိတ္ထာရော. တာဟိ စရိယာဟိ သမန္နာဂတော ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယာ ဣမာ ‘‘အဓိမုစ္စန္တော သဒ္ဓါယ စရတိ၊ ပဂ္ဂဏှန္တော ဝီရိယေန စရတိ၊ ဥပဋ္ဌဟန္တော သတိယာ စရတိ၊ အဝိက္ခိတ္တော သမာဓိနာ စရတိ၊ ပဇာနန္တော ပညာယ စရတိ၊ ဝိဇာနန္တော ဝိညာဏေန စရတိ၊ ဧဝံ ပဋိပန္နဿ ကုသလာ ဓမ္မာ အာယတန္တီတိ အာယတနစရိယာယ စရတိ၊ ဧဝံ ပဋိပန္နော ဝိသေသမဓိဂစ္ဆတီတိ ဝိသေသစရိယာယ စရတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၉၇၊ ၃.၂၉) ဧဝံ အပရာပိ အဋ္ဌ စရိယာ ဝုတ္တာ. တာဟိပိ သမန္နာဂတော ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါတိ ဧတ္ထ ခဂ္ဂဝိသာဏံ နာမ ခဂ္ဂမိဂသိင်္ဂံ. ကပ္ပသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ပကာသယိဿာမ. ဣဓ ပနာယံ ‘‘သတ္ထုကပ္ပေန ဝတ၊ ဘော၊ ကိရ သာဝကေန သဒ္ဓိံ မန္တယမာနာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၆၀) ဧဝမာဒီသု ဝိယ ပဋိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါတိ ခဂ္ဂဝိသာဏသဒိသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယံ တာဝေတ္ထ ပဒတော အတ္ထဝဏ္ဏနာ.

အဓိပ္ပါယာနုသန္ဓိတော ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ယွာယံ ဝုတ္တပ္ပကာရော ဒဏ္ဍော ဘူတေသု ပဝတ္တိယမာနော အဟိတော ဟောတိ၊ တံ တေသု အပ္ပဝတ္တနေန တပ္ပဋိပက္ခဘူတာယ မေတ္တာယ ပရဟိတူပသံဟာရေန စ သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍံ၊ နိဟိတဒဏ္ဍတ္တာ ဧဝ စ. ယထာ အနိဟိတဒဏ္ဍာ သတ္တာ ဘူတာနိ ဒဏ္ဍေန ဝါ သတ္ထေန ဝါ ပါဏိနာ ဝါ လေဍ္ဍုနာ ဝါ ဝိဟေဌယန္တိ၊ တထာ အဝိဟေဌယံ အညတရမ္ပိ တေသံ. ဣမံ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာနမာဂမ္မ ယဒေဝ တတ္ထ ဝေဒနာဂတံ သညာသင်္ခါရဝိညာဏဂတံ တဉ္စ တဒနုသာရေနေဝ တဒညဉ္စ သင်္ခါရဂတံ ဝိပဿိတွာ ဣမံ ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောမှီတိ အယံ တာဝ အဓိပ္ပါယော.

အယံ ပန အနုသန္ဓိ – ဧဝံ ဝုတ္တေ တေ အမစ္စာ အာဟံသု – ‘‘ဣဒါနိ၊ ဘန္တေ၊ ကုဟိံ ဂစ္ဆထာ’’တိ? တတော တေန ‘‘ပုဗ္ဗပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓါ ကတ္ထ ဝသန္တီ’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ဉတွာ ‘‘ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ’’တိ ဝုတ္တေ ပုနာဟံသု – ‘‘အမှေ ဒါနိ၊ ဘန္တေ၊ ပဇဟထ၊ န ဣစ္ဆထာ’’တိ. အထ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အာဟ – ‘‘န ပုတ္တမိစ္ဆေယျာ’’တိ သဗ္ဗံ. တတြာဓိပ္ပါယော – အဟံ ဣဒါနိ အတြဇာဒီသု ယံ ကိဉ္စိ ပုတ္တမ္ပိ န ဣစ္ဆေယျံ၊ ကုတော ပန တုမှာဒိသံ သဟာယံ? တသ္မာ တုမှေသုပိ ယော မယာ သဒ္ဓိံ ဂန္တုံ မာဒိသော ဝါ ဟောတုံ ဣစ္ဆတိ၊ သော ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ. အထ ဝါ တေဟိ ‘‘အမှေ ဒါနိ၊ ဘန္တေ၊ ပဇဟထ န ဣစ္ဆထာ’’တိ ဝုတ္တေ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ‘‘န ပုတ္တမိစ္ဆေယျ ကုတော သဟာယ’’န္တိ ဝတွာ အတ္တနော ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန ဧကစရိယာယ ဂုဏံ ဒိသွာ ပမုဒိတော ပီတိသောမနဿဇာတော ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘‘ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ. ဧဝံ ဝတွာ ပေက္ခမာနဿေဝ မဟာဇနဿ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ဂန္ဓမာဒနံ အဂမာသိ.

ဂန္ဓမာဒနော နာမ ဟိမဝတိ စူဠကာဠပဗ္ဗတံ၊ မဟာကာဠပဗ္ဗတံ၊ နာဂပလိဝေဌနံ၊ စန္ဒဂဗ္ဘံ၊ သူရိယဂဗ္ဘံ၊ သုဝဏ္ဏပဿံ၊ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတန္တိ သတ္တ ပဗ္ဗတေ အတိက္ကမ္မ ဟောတိ. တတ္ထ နန္ဒမူလကံ နာမ ပဗ္ဘာရံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဝသနောကာသော. တိဿော စ ဂုဟာယော – သုဝဏ္ဏဂုဟာ၊ မဏိဂုဟာ၊ ရဇတဂုဟာတိ. တတ္ထ မဏိဂုဟာဒွါရေ မဉ္ဇူသကော နာမ ရုက္ခော ယောဇနံ ဥဗ္ဗေဓေန၊ ယောဇနံ ဝိတ္ထာရေန. သော ယတ္တကာနိ ဥဒကေ ဝါ ထလေ ဝါ ပုပ္ဖါနိ၊ သဗ္ဗာနိ တာနိ ပုပ္ဖယတိ ဝိသေသေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဂမနဒိဝသေ. တဿူပရိတော သဗ္ဗရတနမာဠော ဟောတိ. တတ္ထ သမ္မဇ္ဇနကဝါတော ကစဝရံ ဆဍ္ဍေတိ၊ သမကရဏဝါတော သဗ္ဗရတနမယံ ဝါလိကံ သမံ ကရောတိ၊ သိဉ္စနကဝါတော အနောတတ္တဒဟတော အာနေတွာ ဥဒကံ သိဉ္စတိ၊ သုဂန္ဓကရဏဝါတော ဟိမဝန္တတော သဗ္ဗေသံ ဂန္ဓရုက္ခာနံ ဂန္ဓေ အာနေတိ၊ ဩစိနကဝါတော ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတွာ ပါတေတိ၊ သန္ထရကဝါတော သဗ္ဗတ္ထ သန္ထရတိ. သဒါ ပညတ္တာနေဝ စေတ္ထ အာသနာနိ ဟောန္တိ၊ ယေသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓုပ္ပါဒဒိဝသေ ဥပေါသထဒိဝသေ စ သဗ္ဗပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သန္နိပတိတွာ နိသီဒန္တိ. အယံ တတ္ထ ပကတိ. အဘိသမ္ဗုဒ္ဓ-ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တတ္ထ ဂန္တွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒတိ. တတော သစေ တသ္မိံ ကာလေ အညေပိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ တေပိ တင်္ခဏံ သန္နိပတိတွာ ပညတ္တာသနေသု နိသီဒန္တိ. နိသီဒိတွာ စ ကိဉ္စိဒေဝ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌဟန္တိ၊ တတော သင်္ဃတ္ထေရော အဓုနာဂတပစ္စေကဗုဒ္ဓံ သဗ္ဗေသံ အနုမောဒနတ္ထာယ ‘‘ကထမဓိဂတ’’န္တိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆတိ. တဒါပိ သော တမေဝ အတ္တနော ဥဒါနဗျာကရဏဂါထံ ဘာသတိ. ပုန ဘဂဝါပိ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ပုဋ္ဌော တမေဝ ဂါထံ ဘာသတိ၊ အာနန္ဒော စ သင်္ဂီတိယန္တိ ဧဝမေကေကာ ဂါထာ ပစ္စေကသမ္ဗောဓိအဘိသမ္ဗုဒ္ဓဋ္ဌာနေ၊ မဉ္ဇူသကမာဠေ၊ အာနန္ဒေန ပုစ္ဆိတကာလေ၊ သင်္ဂီတိယန္တိ စတုက္ခတ္တုံ ဘာသိတာ ဟောတီတိ.

ပဌမဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

၃၆. သံသဂ္ဂဇာတဿာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ပုရိမနယေနေဝ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ၊ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ၊ နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ၊ လက္ခဏသမ္မသနံ ကတွာ၊ အရိယမဂ္ဂံ အနဓိဂမ္မ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. သော တတော စုတော ဗာရာဏသိရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပုရိမနယေနေဝ ဝဍ္ဎမာနော ယတော ပဘုတိ ‘‘အယံ ဣတ္ထီ အယံ ပုရိသော’’တိ ဝိသေသံ အညာသိ၊ တတုပါဒါယ ဣတ္ထီနံ ဟတ္ထေ န ရမတိ၊ ဥစ္ဆာဒနနှာပနမဏ္ဍနာဒိမတ္တမ္ပိ န သဟတိ. တံ ပုရိသာ ဧဝ ပေါသေန္တိ၊ ထညပါယနကာလေ ဓာတိယော ကဉ္စုကံ ပဋိမုဉ္စိတွာ ပုရိသဝေသေန ထညံ ပါယေန္တိ. သော ဣတ္ထီနံ ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ သဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ ရောဒတိ၊ ဝိညုတံ ပတ္တောပိ ဣတ္ထိယော ပဿိတုံ န ဣစ္ဆတိ၊ တေန တံ အနိတ္ထိဂန္ဓောတွေဝ သဉ္ဇာနိံသု.

တသ္မိံ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကေ ဇာတေ ရာဇာ ‘‘ကုလဝံသံ သဏ္ဌပေဿာမီ’’တိ နာနာကုလေဟိ တဿ အနုရူပါ ကညာယော အာနေတွာ အညတရံ အမစ္စံ အာဏာပေသိ ‘‘ကုမာရံ ရမာပေဟီ’’တိ. အမစ္စော ဥပါယေန တံ ရမာပေတုကာမော တဿ အဝိဒူရေ သာဏိပါကာရံ ပရိက္ခိပါပေတွာ နာဋကာနိ ပယောဇာပေသိ. ကုမာရော ဂီတဝါဒိတသဒ္ဒံ သုတွာ – ‘‘ကဿေသော သဒ္ဒေါ’’တိ အာဟ. အမစ္စော ‘‘တဝေသော၊ ဒေဝ၊ နာဋကိတ္ထီနံ သဒ္ဒေါ၊ ပုညဝန္တာနံ ဤဒိသာနိ နာဋကာနိ ဟောန္တိ၊ အဘိရမ၊ ဒေဝ၊ မဟာပုညောသိ တွ’’န္တိ အာဟ. ကုမာရော အမစ္စံ ဒဏ္ဍေန တာဠာပေတွာ နိက္ကဍ္ဎာပေသိ. သော ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ကုမာရဿ မာတရာ သဟ ဂန္တွာ၊ ကုမာရံ ခမာပေတွာ၊ ပုန အမစ္စံ အပ္ပေသိ. ကုမာရော တေဟိ အတိနိပ္ပီဠိယမာနော သေဋ္ဌသုဝဏ္ဏံ ဒတွာ သုဝဏ္ဏကာရေ အာဏာပေသိ – ‘‘သုန္ဒရံ ဣတ္ထိရူပံ ကရောထာ’’တိ. တေ ဝိဿကမ္မုနာ နိမ္မိတသဒိသံ သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတံ ဣတ္ထိရူပံ ကတွာ ဒဿေသုံ. ကုမာရော ဒိသွာ ဝိမှယေန သီသံ စာလေတွာ မာတာပိတူနံ ပေသေသိ ‘‘ယဒိ ဤဒိသိံ ဣတ္ထိံ လဘိဿာမိ၊ ဂဏှိဿာမီ’’တိ. မာတာပိတရော ‘‘အမှာကံ ပုတ္တော မဟာပုညော၊ အဝဿံ တေန သဟ ကတပုညာ ကာစိ ဒါရိကာ လောကေ ဥပ္ပန္နာ ဘဝိဿတီ’’တိ တံ သုဝဏ္ဏရူပံ ရထံ အာရောပေတွာ အမစ္စာနံ အပ္ပေသုံ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဤဒိသိံ ဒါရိကံ ဂဝေသထာ’’တိ. တေ ဂဟေတွာ သောဠသ မဟာဇနပဒေ ဝိစရန္တာ တံ တံ ဂါမံ ဂန္တွာ ဥဒကတိတ္ထာဒီသု ယတ္ထ ယတ္ထ ဇနသမူဟံ ပဿန္တိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဒေဝတံ ဝိယ သုဝဏ္ဏရူပံ ဌပေတွာ နာနာပုပ္ဖဝတ္ထာလင်္ကာရေဟိ ပူဇံ ကတွာ၊ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ၊ ဧကမန္တံ တိဋ္ဌန္တိ – ‘‘ယဒိ ကေနစိ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ ဘဝိဿတိ၊ သော ကထံ သမုဋ္ဌာပေဿတီ’’တိ? ဧတေနုပါယေန အညတြ မဒ္ဒရဋ္ဌာ သဗ္ဗေ ဇနပဒေ အာဟိဏ္ဍိတွာ တံ ‘‘ခုဒ္ဒကရဋ္ဌ’’န္တိ အဝမညမာနာ တတ္ထ ပဌမံ အဂန္တွာ နိဝတ္တိံသု.

တတော နေသံ အဟောသိ ‘‘မဒ္ဒရဋ္ဌမ္ပိ တာဝ ဂစ္ဆာမ၊ မာ နော ဗာရာဏသိံ ပဝိဋ္ဌေပိ ရာဇာ ပုန ပါဟေသီ’’တိ မဒ္ဒရဋ္ဌေ သာဂလနဂရံ အဂမံသု. သာဂလနဂရေ စ မဒ္ဒဝေါ နာမ ရာဇာ. တဿ ဓီတာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ အဘိရူပါ ဟောတိ. တဿာ ဝဏ္ဏဒါသိယော နှာနောဒကတ္ထာယ တိတ္ထံ ဂတာ. တတ္ထ အမစ္စေဟိ ဌပိတံ တံ သုဝဏ္ဏရူပံ ဒူရတောဝ ဒိသွာ ‘‘အမှေ ဥဒကတ္ထာယ ပေသေတွာ ရာဇပုတ္တီ သယမေဝ အာဂတာ’’တိ ဘဏန္တိယော သမီပံ ဂန္တွာ ‘‘နာယံ သာမိနီ၊ အမှာကံ သာမိနီ ဣတော အဘိရူပတရာ’’တိ အာဟံသု. အမစ္စာ တံ သုတွာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ အနုရူပေန နယေန ဒါရိကံ ယာစိံသု၊ သောပိ အဒါသိ. တတော ဗာရာဏသိရညော ပါဟေသုံ ‘‘လဒ္ဓါ ဒါရိကာ၊ သာမံ အာဂစ္ဆိဿတိ၊ ဥဒါဟု အမှေဝ အာနေမာ’’တိ? သော စ ‘‘မယိ အာဂစ္ဆန္တေ ဇနပဒပီဠာ ဘဝိဿတိ၊ တုမှေဝ အာနေထာ’’တိ ပေသေသိ.

အမစ္စာ ဒါရိကံ ဂဟေတွာ နဂရာ နိက္ခမိတွာ ကုမာရဿ ပါဟေသုံ – ‘‘လဒ္ဓါ သုဝဏ္ဏရူပသဒိသီ ဒါရိကာ’’တိ. ကုမာရော သုတွာဝ ရာဂေန အဘိဘူတော ပဌမဇ္ဈာနာ ပရိဟာယိ. သော ဒူတပရမ္ပရံ ပေသေသိ ‘‘သီဃံ အာနေထ၊ သီဃံ အာနေထာ’’တိ. တေ သဗ္ဗတ္ထ ဧကရတ္တိဝါသေနေဝ ဗာရာဏသိံ ပတွာ ဗဟိနဂရေ ဌိတာ ရညော ပါဟေသုံ – ‘‘အဇ္ဇ ပဝိသိတဗ္ဗံ၊ နော’’တိ? ရာဇာ ‘‘သေဋ္ဌကုလာ အာနီတာ ဒါရိကာ၊ မင်္ဂလကိရိယံ ကတွာ မဟာသက္ကာရေန ပဝေသေဿာမ၊ ဥယျာနံ တာဝ နံ နေထာ’’တိ အာဏာပေသိ. တေ တထာ အကံသု. သာ အစ္စန္တသုခုမာလာ ယာနုဂ္ဃါတေန ဥဗ္ဗာဠှာ အဒ္ဓါနပရိဿမေန ဥပ္ပန္နဝါတရောဂါ မိလာတမာလာ ဝိယ ဟုတွာ ရတ္တိံယေဝ ကာလမကာသိ. အမစ္စာ ‘‘သက္ကာရာ ပရိဘဋ္ဌမှာ’’တိ ပရိဒေဝိံသု. ရာဇာ စ နာဂရာ စ ‘‘ကုလဝံသော ဝိနဋ္ဌော’’တိ ပရိဒေဝိံသု. နဂရေ မဟာကောလာဟလံ အဟောသိ. ကုမာရဿ သုတမတ္တေယေဝ မဟာသောကော ဥဒပါဒိ. တတော ကုမာရော သောကဿ မူလံ ခဏိတုမာရဒ္ဓေါ. သော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ သောကော နာမ န အဇာတဿ ဟောတိ၊ ဇာတဿ ပန ဟောတိ၊ တသ္မာ ဇာတိံ ပဋိစ္စ သောကော’’တိ. ‘‘ဇာတိ ပန ကိံ ပဋိစ္စာ’’တိ? တတော ‘‘ဘဝံ ပဋိစ္စ ဇာတီ’’တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဝနာနုဘာဝေန ယောနိသော မနသိကရောန္တော အနုလောမပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ဒိသွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော တတ္ထေဝ နိသိန္နော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. တံ မဂ္ဂဖလသုခေန သုခိတံ သန္တိန္ဒြိယံ သန္တမာနသံ နိသိန္နံ ဒိသွာ၊ ပဏိပါတံ ကတွာ၊ အမစ္စာ အာဟံသု – ‘‘မာ သောစိ၊ ဒေဝ၊ မဟန္တော ဇမ္ဗုဒီပေါ၊ အညံ တတော သုန္ဒရတရံ အာနေဿာမာ’’တိ. သော အာဟ – ‘‘နာဟံ သောစကော၊ နိဿောကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အဟ’’န္တိ. ဣတော ပရံ သဗ္ဗံ ပုရိမဂါထာသဒိသမေဝ ဌပေတွာ ဂါထာဝဏ္ဏနံ.

ဂါထာဝဏ္ဏနာယံ ပန သံသဂ္ဂဇာတဿာတိ ဇာတသံသဂ္ဂဿ. တတ္ထ ဒဿန၊ သဝန၊ ကာယ၊ သမုလ္လပန၊ သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂဝသေန ပဉ္စဝိဓော သံသဂ္ဂေါ. တတ္ထ အညမညံ ဒိသွာ စက္ခုဝိညာဏဝီထိဝသေန ဥပ္ပန္နရာဂေါ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ နာမ. တတ္ထ သီဟဠဒီပေ ကာဠဒီဃဝါပီဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ကလျာဏဝိဟာရဝါသီဒီဃဘာဏကဒဟရဘိက္ခုံ ဒိသွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ကေနစိ ဥပါယေန တံ အလဘိတွာ၊ ကာလကတာ ကုဋုမ္ဗိယဓီတာ၊ တဿာ နိဝါသနစောဠခဏ္ဍံ ဒိသွာ ‘‘ဧဝရူပဝတ္ထဓာရိနိယာ နာမ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ နာလတ္ထ’’န္တိ ဟဒယံ ဖာလေတွာ ကာလကတော. သော ဧဝ စ ဒဟရော နိဒဿနံ.

ပရေဟိ ပန ကထိယမာနံ ရူပါဒိသမ္ပတ္တိံ အတ္တနာ ဝါ ဟသိတလပိတဂီတသဒ္ဒံ သုတွာ သောတဝိညာဏဝီထိဝသေန ဥပ္ပန္နော ရာဂေါ သဝနသံသဂ္ဂေါ နာမ. တတြာပိ ဂိရိဂါမဝါသီကမ္မာရဓီတာယ ပဉ္စဟိ ကုမာရီဟိ သဒ္ဓိံ ပဒုမဿရံ ဂန္တွာ၊ နှတွာ မာလံ အာရောပေတွာ၊ ဥစ္စာသဒ္ဒေန ဂါယန္တိယာ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော သဒ္ဒံ သုတွာ ကာမရာဂေန ဝိသေသာ ပရိဟာယိတွာ အနယဗျသနံ ပတ္တော ပဉ္စဂ္ဂဠလေဏဝါသီ တိဿဒဟရော နိဒဿနံ.

အညမညံ အင်္ဂပရာမသနေန ဥပ္ပန္နရာဂေါ ကာယသံသဂ္ဂေါ နာမ. ဓမ္မဂါယနဒဟရဘိက္ခု စေတ္ထ နိဒဿနံ. မဟာဝိဟာရေ ကိရ ဒဟရဘိက္ခု ဓမ္မံ ဘာသတိ. တတ္ထ မဟာဇနေ အာဂတေ ရာဇာပိ အဂမာသိ သဒ္ဓိံ အန္တေပုရေန. တတော ရာဇဓီတာယ တဿ ရူပဉ္စ သဒ္ဒဉ္စ အာဂမ္မ ဗလဝရာဂေါ ဥပ္ပန္နော၊ တဿ စ ဒဟရဿာပိ. တံ ဒိသွာ ရာဇာ သလ္လက္ခေတွာ သာဏိပါကာရေန ပရိက္ခိပါပေသိ. တေ အညမညံ ပရာမသိတွာ အာလိင်္ဂိံသု. ပုန သာဏိပါကာရံ အပနေတွာ ပဿန္တာ ဒွေပိ ကာလကတေယေဝ အဒ္ဒသံသူတိ.

အညမညံ အာလပနသမုလ္လပနေ ဥပ္ပန္နော ရာဂေါ ပန သမုလ္လပနသံသဂ္ဂေါ နာမ. ဘိက္ခုဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဘောဂကရဏေ ဥပ္ပန္နရာဂေါ သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂေါ နာမ. ဒွီသုပိ စေတေသု ပါရာဇိကပ္ပတ္တော ဘိက္ခု စ ဘိက္ခုနီ စ နိဒဿနံ. မရိစိဝဋ္ဋိနာမမဟာဝိဟာရမဟေ ကိရ ဒုဋ္ဌဂါမဏိ အဘယမဟာရာဇာ မဟာဒါနံ ပဋိယာဒေတွာ ဥဘတောသံဃံ ပရိဝိသတိ. တတ္ထ ဥဏှယာဂုယာ ဒိန္နာယ သံဃနဝကသာမဏေရီ အနာဓာရကဿ သံဃနဝကသာမဏေရဿ ဒန္တဝလယံ ဒတွာ သမုလ္လာပံ အကာသိ. တေ ဥဘောပိ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ သဋ္ဌိဝဿာ ဟုတွာ ပရတီရံ ဂတာ အညမညံ သမုလ္လာပေန ပုဗ္ဗသညံ ပဋိလဘိတွာ တာဝဒေဝ ဇာတသိနေဟာ သိက္ခာပဒံ ဝီတိက္ကမိတွာ ပါရာဇိကာ အဟေသုန္တိ.

ဧဝံ ပဉ္စဝိဓေ သံသဂ္ဂေ ယေန ကေနစိ သံသဂ္ဂေန ဇာတသံသဂ္ဂဿ ဘဝတိ သ္နေဟော၊ ပုရိမရာဂပစ္စယာ ဗလဝရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတော သ္နေဟနွယံ ဒုက္ခမိဒံ ပဟောတိ တမေဝ သ္နေဟံ အနုဂစ္ဆန္တံ သန္ဒိဋ္ဌိကသမ္ပရာယိကသောကပရိဒေဝါဒိနာနပ္ပကာရကံ ဒုက္ခမိဒံ ပဟောတိ၊ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ဘဝတိ၊ ဇာယတိ. အပရေ ပန ‘‘အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ ဝေါဿဂ္ဂေါ သံသဂ္ဂေါ’’တိ ဘဏန္တိ. တတော သ္နေဟော၊ သ္နေဟာ ဒုက္ခမိဒန္တိ.

ဧဝမတ္ထပ္ပဘေဒံ ဣမံ အဍ္ဎဂါထံ ဝတွာ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အာဟ – ‘‘သွာဟံ ယမိဒံ သ္နေဟနွယံ သောကာဒိဒုက္ခံ ပဟောတိ၊ တဿ ဒုက္ခဿ မူလံ ခနန္တော ပစ္စေကသမ္ဗောဓိမဓိဂတော’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ တေ အမစ္စာ အာဟံသု – ‘‘အမှေဟိ ဒါနိ၊ ဘန္တေ၊ ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ? တတော သော အာဟ – ‘‘တုမှေ ဝါ အညေ ဝါ ယော ဣမမှာ ဒုက္ခာ မုစ္စိတုကာမော၊ သော သဗ္ဗောပိ အာဒီနဝံ သ္နေဟဇံ ပေက္ခမာနော၊ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ. ဧတ္ထ စ ယံ ‘‘သ္နေဟနွယံ ဒုက္ခမိဒံ ပဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ ‘‘တဒေဝ သန္ဓာယ အာဒီနဝံ သ္နေဟဇံ ပေက္ခမာနော’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ ယထာဝုတ္တေန သံသဂ္ဂေန သံသဂ္ဂဇာတဿ ဘဝတိ သ္နေဟော၊ သ္နေဟနွယံ ဒုက္ခမိဒံ ပဟောတိ၊ ဧတံ ယထာဘူတံ အာဒီနဝံ သ္နေဟဇံ ပေက္ခမာနော အဟံ အဓိဂတောတိ. ဧဝံ အဘိသမ္ဗန္ဓိတွာ စတုတ္ထပါဒေါ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥဒါနဝသေန ဝုတ္တောပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတော ပရံ သဗ္ဗံ ပုရိမဂါထာယ ဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ.

သံသဂ္ဂဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

၃၇. မိတ္တေ သုဟဇ္ဇေတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တော ပုရိမဂါထာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဗာရာဏသိယံ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ပဌမံ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ‘‘ကိံ သမဏဓမ္မော ဝရော၊ ရဇ္ဇံ ဝရ’’န္တိ ဝီမံသိတွာ စတုန္နံ အမစ္စာနံ ဟတ္ထေ ရဇ္ဇံ နိယျာတေတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ. အမစ္စာ ‘‘ဓမ္မေန သမေန ကရောထာ’’တိ ဝုတ္တာပိ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ အဓမ္မေန ကရောန္တိ. တေ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ သာမိကေ ပရာဇေန္တာ ဧကဒါ အညတရံ ရာဇဝလ္လဘံ ပရာဇေသုံ. သော ရညော ဘတ္တဟာရကေန သဒ္ဓိံ ပဝိသိတွာ သဗ္ဗံ အာရောစေသိ. ရာဇာ ဒုတိယဒိဝသေ သယံ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. တတော မဟာဇနကာယာ – ‘‘အမစ္စာ သာမိကေ အသာမိကေ ကရောန္တီ’’တိ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တာ မဟာယုဒ္ဓံ ဝိယ အကံသု. အထ ရာဇာ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနာ ဝုဋ္ဌာယ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတုံ နိသိန္နော တေန သဒ္ဒေန ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော န သက္ကောတိ အပ္ပေတုံ. သော ‘‘ကိံ မေ ရဇ္ဇေန၊ သမဏဓမ္မော ဝရော’’တိ ရဇ္ဇသုခံ ပဟာယ ပုန သမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. ကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ ပုစ္ဆိတော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘မိတ္တေ သုဟဇ္ဇေ အနုကမ္ပမာနော၊ ဟာပေတိ အတ္ထံ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော၊

ဧတံ ဘယံ သန္ထဝေ ပေက္ခမာနော၊ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ.

တတ္ထ မေတ္တာယနဝသေန မိတ္တာ. သုဟဒယဘာဝေန သုဟဇ္ဇာ. ကေစိ ဟိ ဧကန္တဟိတကာမတာယ မိတ္တာဝ ဟောန္တိ၊ န သုဟဇ္ဇာ. ကေစိ ဂမနာဂမနဋ္ဌာနနိသဇ္ဇာသမုလ္လာပါဒီသု ဟဒယသုခဇနနေန သုဟဇ္ဇာဝ ဟောန္တိ၊ န မိတ္တာ. ကေစိ တဒုဘယဝသေန သုဟဇ္ဇာ စေဝ မိတ္တာ စ. တေ ဒုဝိဓာ ဟောန္တိ – အဂါရိယာ အနဂါရိယာ စ. တတ္ထ အဂါရိယာ တိဝိဓာ ဟောန္တိ – ဥပကာရော၊ သမာနသုခဒုက္ခော၊ အနုကမ္ပကောတိ. အနဂါရိယာ ဝိသေသေန အတ္ထက္ခာယိနော ဧဝ. တေ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ ဟောန္တိ. ယထာဟ –

‘‘စတူဟိ ခေါ၊ ဂဟပတိပုတ္တ၊ ဌာနေဟိ ဥပကာရော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – ပမတ္တံ ရက္ခတိ၊ ပမတ္တဿ သာပတေယျံ ရက္ခတိ၊ ဘီတဿ သရဏံ ဟောတိ၊ ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု တဒ္ဒိဂုဏံ ဘောဂံ အနုပ္ပဒေတိ’’ (ဒီ. နိ. ၃.၂၆၁).

တထာ –

‘‘စတူဟိ ခေါ၊ ဂဟပတိပုတ္တ၊ ဌာနေဟိ သမာနသုခဒုက္ခော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – ဂုယှမဿ အာစိက္ခတိ၊ ဂုယှမဿ ပရိဂူဟတိ၊ အာပဒါသု န ဝိဇဟတိ၊ ဇီဝိတမ္ပိဿ အတ္ထာယ ပရိစ္စတ္တံ ဟောတိ’’ (ဒီ. နိ. ၃.၂၆၂).

တထာ –

‘‘စတူဟိ ခေါ၊ ဂဟပတိပုတ္တ၊ ဌာနေဟိ အနုကမ္ပကော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – အဘဝေနဿ န နန္ဒတိ၊ ဘဝေနဿ နန္ဒတိ၊ အဝဏ္ဏံ ဘဏမာနံ နိဝါရေတိ၊ ဝဏ္ဏံ ဘဏမာနံ ပသံသတိ’’ (ဒီ. နိ. ၃.၂၆၄).

တထာ –

‘‘စတူဟိ ခေါ၊ ဂဟပတိပုတ္တ၊ ဌာနေဟိ အတ္ထက္ခာယီ မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – ပါပါ နိဝါရေတိ၊ ကလျာဏေ နိဝေသေတိ၊ အဿုတံ သာဝေတိ၊ သဂ္ဂဿ မဂ္ဂံ အာစိက္ခတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၂၆၃).

တေသွိဓ အဂါရိယာ အဓိပ္ပေတာ. အတ္ထတော ပန သဗ္ဗေပိ ယုဇ္ဇန္တိ. တေ မိတ္တေ သုဟဇ္ဇေ. အနုကမ္ပမာနောတိ အနုဒယမာနော. တေသံ သုခံ ဥပသံဟရိတုကာမော ဒုက္ခံ အပဟရိတုကာမော စ.

ဟာပေတိ အတ္ထန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထဝသေန တိဝိဓံ၊ တထာ အတ္တတ္ထပရတ္ထဥဘယတ္ထဝသေနာပိ တိဝိဓံ. အတ္ထံ လဒ္ဓဝိနာသနေန အလဒ္ဓါနုပ္ပါဒနေနာတိ ဒွိဓာပိ ဟာပေတိ ဝိနာသေတိ. ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တောတိ ‘‘အဟံ ဣမံ ဝိနာ န ဇီဝါမိ၊ ဧသ မေ ဂတိ၊ ဧသ မေ ပရာယဏ’’န္တိ ဧဝံ အတ္တာနံ နီစေ ဌာနေ ဌပေန္တောပိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟောတိ. ‘‘ဣမေ မံ ဝိနာ န ဇီဝန္တိ၊ အဟံ တေသံ ဂတိ၊ တေသံ ပရာယဏ’’န္တိ ဧဝံ အတ္တာနံ ဥစ္စေ ဌာနေ ဌပေန္တောပိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟောတိ. ဣဓ ပန ဧဝံ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော အဓိပ္ပေတော. ဧတံ ဘယန္တိ ဧတံ အတ္ထဟာပနဘယံ၊ အတ္တနော သမာပတ္တိဟာနိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သန္ထဝေတိ တိဝိဓော သန္ထဝေါ – တဏှာဒိဋ္ဌိမိတ္တသန္ထဝဝသေန. တတ္ထ အဋ္ဌသတပ္ပဘေဒါပိ တဏှာ တဏှာသန္ထဝေါ၊ ဒွါသဋ္ဌိဘေဒါပိ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိသန္ထဝေါ၊ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တတာယ မိတ္တာနုကမ္ပနာ မိတ္တသန္ထဝေါ. သော ဣဓာဓိပ္ပေတော. တေန ဟိဿ သမာပတ္တိ ပရိဟီနာ. တေနာဟ – ‘‘ဧတံ ဘယံ သန္ထဝေ ပေက္ခမာနော အဟမဓိဂတော’’တိ. သေသံ ဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

မိတ္တသုဟဇ္ဇဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

၃၈. ဝံသော ဝိသာလောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ပုဗ္ဗေ ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ တယော ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေတွာ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နာ. တတော စဝိတွာ တေသံ ဇေဋ္ဌကော ဗာရာဏသိရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တော၊ ဣတရေ ပစ္စန္တရာဇကုလေသု. တေ ဥဘောပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ၊ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ၊ အနုက္ကမေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဟုတွာ၊ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရေ ဝသန္တာ ဧကဒိဝသံ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘မယံ ကိံ ကမ္မံ ကတွာ ဣမံ လောကုတ္တရသုခံ အနုပ္ပတ္တာ’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ပစ္စဝေက္ခမာနာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ အတ္တနော စရိယံ အဒ္ဒသံသု. တတော ‘‘တတိယော ကုဟိ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တာ ဗာရာဏသိယံ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တံ ဒိသွာ တဿ ဂုဏေ သရိတွာ ‘‘သော ပကတိယာဝ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏသမန္နာဂတော အဟောသိ၊ အမှာကညေဝ ဩဝါဒကော ဝတ္တာ ဝစနက္ခမော ပါပဂရဟီ၊ ဟန္ဒ၊ နံ အာရမ္မဏံ ဒဿေတွာ မောစေဿာမာ’’တိ ဩကာသံ ဂဝေသန္တာ တံ ဧကဒိဝသံ သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတံ ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဥယျာနဒွါရေ ဝေဠုဂုမ္ဗမူလေ အဋ္ဌံသု. မဟာဇနော အတိတ္တော ရာဇဒဿနေန ရာဇာနံ ဩလောကေတိ. တတော ရာဇာ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ကောစိ မမ ဒဿနေ အဗျာဝဋော’’တိ ဩလောကေန္တော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ အဒ္ဒက္ခိ. သဟ ဒဿနေနေဝ စဿ တေသု သိနေဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ.

သော ဟတ္ထိက္ခန္ဓာ ဩရုယှ သန္တေန ဥပစာရေန တေ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ကိံ နာမာ တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိ. တေ အာဟံသု ‘‘မယံ၊ မဟာရာဇ၊ အသဇ္ဇမာနာ နာမာ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ‘အသဇ္ဇမာနာ’တိ ဧတဿ ကော အတ္ထော’’တိ? ‘‘အလဂ္ဂနတ္ထော၊ မဟာရာဇာ’’တိ. တတော တံ ဝေဠုဂုမ္ဗံ ဒဿေန္တာ အာဟံသု – ‘‘သေယျထာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမံ ဝေဠုဂုမ္ဗံ သဗ္ဗသော မူလခန္ဓသာခါနုသာခါဟိ သံသိဗ္ဗိတွာ ဌိတံ အသိဟတ္ထော ပုရိသော မူလေ ဆေတွာ အာဝိဉ္ဆန္တော န သက္ကုဏေယျ ဥဒ္ဓရိတုံ၊ ဧဝမေဝ တွံ အန္တော စ ဗဟိ စ ဇဋာယ ဇဋိတော အာသတ္တဝိသတ္တော တတ္ထ လဂ္ဂေါ. သေယျထာပိ ဝါ ပနဿ ဝေမဇ္ဈဂတောပိ အယံ ဝံသကဠီရော အသဉ္ဇာတသာခတ္တာ ကေနစိ အလဂ္ဂေါ ဌိတော၊ သက္ကာ စ ပန အဂ္ဂေ ဝါ မူလေ ဝါ ဆေတွာ ဥဒ္ဓရိတုံ၊ ဧဝမေဝ မယံ ကတ္ထစိ အသဇ္ဇမာနာ သဗ္ဗဒိသာ ဂစ္ဆာမာ’’တိ တာဝဒေဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပဿတော ဧဝ ရညော အာကာသေန နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမံသု. တတော ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ကဒါ နု ခေါ အဟမ္ပိ ဧဝံ အသဇ္ဇမာနော ဘဝေယျ’’န္တိ တတ္ထေဝ နိသီဒိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. ပုရိမနယေနေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိတော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ဝံသော ဝိသာလောဝ ယထာ ဝိသတ္တော၊ ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ၊

ဝံသက္ကဠီရောဝ အသဇ္ဇမာနော၊ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ.

တတ္ထ ဝံသောတိ ဝေဠု. ဝိသာလောတိ ဝိတ္ထိဏ္ဏော. စကာရော အဝဓာရဏတ္ထော၊ ဧဝကာရော ဝါ အယံ၊ သန္ဓိဝသေနေတ္ထ ဧကာရော နဋ္ဌော. တဿ ပရပဒေန သမ္ဗန္ဓော၊ တံ ပစ္ဆာ ယောဇေဿာမ. ယထာတိ ပဋိဘာဂေ. ဝိသတ္တောတိ လဂ္ဂေါ၊ ဇဋိတော သံသိဗ္ဗိတော. ပုတ္တေသု ဒါရေသု စာတိ ပုတ္တဓီတုဘရိယာသု. ယာ အပေက္ခာတိ ယာ တဏှာ ယော သ္နေဟော. ဝံသက္ကဠီရောဝ အသဇ္ဇမာနောတိ ဝံသကဠီရော ဝိယ အလဂ္ဂမာနော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာ ဝံသော ဝိသာလော ဝိသတ္တော ဧဝ ဟောတိ၊ ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ၊ သာပိ ဧဝံ တာနိ ဝတ္ထူနိ သံသိဗ္ဗိတွာ ဌိတတ္တာ ဝိသတ္တာ ဧဝ. သွာဟံ တာယ အပေက္ခာယ အပေက္ခဝါ ဝိသာလော ဝံသော ဝိယ ဝိသတ္တောတိ ဧဝံ အပေက္ခာယ အာဒီနဝံ ဒိသွာ တံ အပေက္ခံ မဂ္ဂဉာဏေန ဆိန္ဒန္တော အယံ ဝံသကဠီရောဝ ရူပါဒီသု ဝါ လောဘာဒီသု ဝါ ကာမဘဝါဒီသု ဝါ ဒိဋ္ဌာဒီသု ဝါ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန အသဇ္ဇမာနော ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

ဝံသကဠီရဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

၃၉. မိဂေါ အရညမှီတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဧကော ကိရ ဘိက္ခု ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ယောဂါဝစရော ကာလံ ကတွာ၊ ဗာရာဏသိယံ သေဋ္ဌိကုလေ ဥပ္ပန္နော အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ မဟာဘောဂေ၊ သော သုဘဂေါ အဟောသိ. တတော ပရဒါရိကော ဟုတွာ တတ္ထ ကာလကတော နိရယေ နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ပစ္စိတွာ ဝိပါကာဝသေသေန သေဋ္ဌိဘရိယာယ ကုစ္ဆိမှိ ဣတ္ထိပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. နိရယတော အာဂတာနံ ဂတ္တာနိ ဥဏှာနိ ဟောန္တိ. တေန သေဋ္ဌိဘရိယာ ဍယှမာနေန ဥဒရေန ကိစ္ဆေန ကသိရေန တံ ဂဗ္ဘံ ဓာရေတွာ ကာလေန ဒါရိကံ ဝိဇာယိ. သာ ဇာတဒိဝသတော ပဘုတိ မာတာပိတူနံ သေသဗန္ဓုပရိဇနာနဉ္စ ဒေဿာ အဟောသိ. ဝယပ္ပတ္တာ စ ယမှိ ကုလေ ဒိန္နာ၊ တတ္ထာပိ သာမိကသဿုသသုရာနံ ဒေဿာဝ အဟောသိ အပ္ပိယာ အမနာပါ. အထ နက္ခတ္တေ ဃောသိတေ သေဋ္ဌိပုတ္တော တာယ သဒ္ဓိံ ကီဠိတုံ အနိစ္ဆန္တော ဝေသိံ အာနေတွာ ကီဠတိ. သာ တံ ဒါသီနံ သန္တိကာ သုတွာ သေဋ္ဌိပုတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ နာနပ္ပကာရေဟိ အနုနယိတွာ အာဟ – ‘‘အယျပုတ္တ၊ ဣတ္ထီ နာမ သစေပိ ဒသန္နံ ရာဇူနံ ကနိဋ္ဌာ ဟောတိ၊ စက္ကဝတ္တိနော ဝါ ဓီတာ၊ တထာပိ သာမိကဿ ပေသနကရာ ဟောတိ. သာမိကေ အနာလပန္တေ သူလေ အာရောပိတာ ဝိယ ဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒေတိ. သစေ အဟံ အနုဂ္ဂဟာရဟာ၊ အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗာ. နော စေ၊ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာ၊ အတ္တနော ဉာတိကုလံ ဂမိဿာမီ’’တိ. သေဋ္ဌိပုတ္တော – ‘‘ဟောတု၊ ဘဒ္ဒေ၊ မာ သောစိ၊ ကီဠနသဇ္ဇာ ဟောဟိ၊ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမာ’’တိ အာဟ. သေဋ္ဌိဓီတာ တာဝတကေနပိ သလ္လာပမတ္တေန ဥဿာဟဇာတာ ‘‘သွေ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမီ’’တိ ဗဟုံ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇံ ပဋိယာဒေတိ. သေဋ္ဌိပုတ္တော ဒုတိယဒိဝသေ အနာရောစေတွာဝ ကီဠနဋ္ဌာနံ ဂတော. သာ ‘‘ဣဒါနိ ပေသေဿတိ၊ ဣဒါနိ ပေသေဿတီ’’တိ မဂ္ဂံ ဩလောကေန္တီ နိသိန္နာ ဥဿူရံ ဒိသွာ မနုဿေ ပေသေသိ. တေ ပစ္စာဂန္တွာ ‘‘သေဋ္ဌိပုတ္တော ဂတော’’တိ အာရောစေသုံ. သာ သဗ္ဗံ တံ ပဋိယာဒိတံ အာဒါယ ယာနံ အဘိရုဟိတွာ ဥယျာနံ ဂန္တုံ အာရဒ္ဓါ.

အထ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရေ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ သတ္တမေ ဒိဝသေ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ အနောတတ္တေ မုခံ ဓောဝိတွာ နာဂလတာဒန္တပေါဏံ ခါဒိတွာ ‘‘ကတ္ထ အဇ္ဇ ဘိက္ခံ စရိဿာမီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော တံ သေဋ္ဌိဓီတရံ ဒိသွာ ‘‘ဣမိဿာ မယိ သက္ကာရံ ကရိတွာ တံ ကမ္မံ ပရိက္ခယံ ဂမိဿတီ’’တိ ဉတွာ ပဗ္ဘာရသမီပေ သဋ္ဌိယောဇနံ မနောသိလာတလံ၊ တတ္ထ ဌတွာ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ အာကာသေနာဂန္တွာ တဿာ ပဋိပထေ ဩရုယှ ဗာရာဏသီဘိမုခေါ အဂမာသိ. တံ ဒိသွာ ဒါသိယော သေဋ္ဌိဓီတာယ အာရောစေသုံ. သာ ယာနာ ဩရုယှ သက္ကစ္စံ ဝန္ဒိတွာ၊ ပတ္တံ ဂဟေတွာ၊ သဗ္ဗရသသမ္ပန္နေန ခါဒနီယဘောဇနီယေန ပူရေတွာ၊ ပဒုမပုပ္ဖေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဟေဋ္ဌာပိ ပဒုမပုပ္ဖံ ကတွာ၊ ပုပ္ဖကလာပံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ တဿ ဟတ္ထေ ပတ္တံ ဒတွာ၊ ဝန္ဒိတွာ၊ ပုပ္ဖကလာပဟတ္ထာ ပတ္ထေသိ ‘‘ဘန္တေ၊ ယထာ ဣဒံ ပုပ္ဖံ၊ ဧဝါဟံ ယတ္ထ ယတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇာမိ၊ တတ္ထ တတ္ထ မဟာဇနဿ ပိယာ ဘဝေယျံ မနာပါ’’တိ. ဧဝံ ပတ္ထေတွာ ဒုတိယံ ပတ္ထေသိ ‘‘ဘန္တေ၊ ဒုက္ခော ဂဗ္ဘဝါသော၊ တံ အနုပဂမ္မ ပဒုမပုပ္ဖေ ဧဝံ ပဋိသန္ဓိ ဘဝေယျာ’’တိ. တတိယမ္ပိ ပတ္ထေသိ ‘‘ဘန္တေ၊ ဇိဂုစ္ဆနီယော မာတုဂါမော၊ စက္ကဝတ္တိဓီတာပိ ပရဝသံ ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ အဟံ ဣတ္ထိဘာဝံ အနုပဂမ္မ ပုရိသော ဘဝေယျ’’န္တိ. စတုတ္ထမ္ပိ ပတ္ထေသိ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမံ သံသာရဒုက္ခံ အတိက္ကမ္မ ပရိယောသာနေ တုမှေဟိ ပတ္တံ အမတံ ပါပုဏေယျ’’န္တိ.

ဧဝံ စတုရော ပဏိဓယော ကတွာ၊ တံ ပဒုမပုပ္ဖကလာပံ ပူဇေတွာ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ‘‘ပုပ္ဖသဒိသော ဧဝ မေ ဂန္ဓော စေဝ ဝဏ္ဏော စ ဟောတူ’’တိ ဣမံ ပဉ္စမံ ပဏိဓိံ အကာသိ. တတော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ပတ္တံ ပုပ္ဖကလာပဉ္စ ဂဟေတွာ အာကာသေ ဌတွာ –

‘‘ဣစ္ဆိတံ ပတ္ထိတံ တုယှံ၊ ခိပ္ပမေဝ သမိဇ္ဈတု၊

သဗ္ဗေ ပူရေန္တု သင်္ကပ္ပါ၊ စန္ဒော ပန္နရသော ယထာ’’တိ. –

ဣမာယ ဂါထာယ သေဋ္ဌိဓီတာယ အနုမောဒနံ ကတွာ ‘‘သေဋ္ဌိဓီတာ မံ ဂစ္ဆန္တံ ပဿတူ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမာသိ. သေဋ္ဌိဓီတာယ တံ ဒိသွာ မဟတီ ပီတိ ဥပ္ပန္နာ. ဘဝန္တရေ ကတံ အကုသလကမ္မံ အနောကာသတာယ ပရိက္ခီဏံ၊ စိဉ္စမ္ဗိလဓောတတမ္ဗဘာဇနမိဝ သုဒ္ဓါ ဇာတာ. တာဝဒေဝ စဿာ ပတိကုလေ ဉာတိကုလေ စ သဗ္ဗော ဇနော တုဋ္ဌော ‘‘ကိံ ကရောမာ’’တိ ပိယဝစနာနိ ပဏ္ဏာကာရာနိ စ ပေသေသိ. သေဋ္ဌိပုတ္တော မနုဿေ ပေသေသိ ‘‘သီဃံ သီဃံ အာနေထ သေဋ္ဌိဓီတရံ၊ အဟံ ဝိဿရိတွာ ဥယျာနံ အာဂတော’’တိ. တတော ပဘုတိ စ နံ ဥရေ ဝိလိတ္တစန္ဒနံ ဝိယ အာမုတ္တမုတ္တာဟာရံ ဝိယ ပုပ္ဖမာလံ ဝိယ စ ပိယာယန္တော ပရိဟရိ.

သာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဣဿရိယဘောဂသုခံ အနုဘဝိတွာ ကာလံ ကတွာ ပုရိသဘာဝေန ဒေဝလောကေ ပဒုမပုပ္ဖေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော ဒေဝပုတ္တော ဂစ္ဆန္တောပိ ပဒုမပုပ္ဖဂဗ္ဘေယေဝ ဂစ္ဆတိ၊ တိဋ္ဌန္တောပိ၊ နိသီဒန္တောပိ၊ သယန္တောပိ ပဒုမဂဗ္ဘေယေဝ သယတိ. မဟာပဒုမဒေဝပုတ္တောတိ စဿ နာမံ အကံသု. ဧဝံ သော တေန ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန အနုလောမပဋိလောမံ ဆဒေဝလောကေ ဧဝ သံသရတိ.

တေန စ သမယေန ဗာရာဏသိရညော ဝီသတိ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ဟောန္တိ. ရာဇာ ဧကိဿာပိ ကုစ္ဆိယံ ပုတ္တံ န လဘတိ. အမစ္စာ ရာဇာနံ ဝိညာပေသုံ ‘‘ဒေဝ၊ ကုလဝံသာနုပါလကော ပုတ္တော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော၊ အတြဇေ အဝိဇ္ဇမာနေ ခေတြဇောပိ ကုလဝံသဓရော ဟောတီ’’တိ. ရာဇာ ‘‘ဌပေတွာ မဟေသိံ အဝသေသာ နာဋကိတ္ထိယော သတ္တာဟံ ဓမ္မနာဋကံ ကရောထာ’’တိ ယထာကာမံ ဗဟိ စရာပေသိ၊ တထာပိ ပုတ္တံ နာလတ္ထ. ပုန အမစ္စာ အာဟံသု – ‘‘မဟာရာဇ၊ မဟေသီ နာမ ပုညေန စ ပညာယ စ သဗ္ဗိတ္ထီနံ အဂ္ဂါ၊ အပ္ပေဝ နာမ ဒေဝေါ မဟေသိယာပိ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပုတ္တံ လဘေယျာ’’တိ. ရာဇာ မဟေသိယာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. သာ အာဟ – ‘‘မဟာရာဇ၊ ယာ ဣတ္ထီ သစ္စဝါဒိနီ သီလဝတီ၊ သာ ပုတ္တံ လဘေယျ၊ ဟိရောတ္တပ္ပရဟိတာယ ကုတော ပုတ္တော’’တိ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ ပဉ္စ သီလာနိ သမာဒိယိတွာ ပုနပ္ပုနံ အနုမဇ္ဇတိ. သီလဝတိယာ ရာဇဓီတာယ ပဉ္စ သီလာနိ အနုမဇ္ဇန္တိယာ ပုတ္တပတ္ထနာစိတ္တေ ဥပ္ပန္နမတ္တေ သက္ကဿ အာသနံ သန္တပ္ပိ.

အထ သက္ကော အာသနတာပကာရဏံ အာဝဇ္ဇေန္တော ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ ‘‘သီလဝတိယာ ရာဇဓီတာယ ပုတ္တဝရံ ဒေမီ’’တိ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒေဝိယာ သမ္မုခေ ဌတွာ ‘‘ကိံ ပတ္ထေသိ ဒေဝီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ပုတ္တံ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ဒမ္မိ တေ၊ ဒေဝိ၊ ပုတ္တံ၊ မာ စိန္တယီ’’တိ ဝတွာ ဒေဝလောကံ ဂန္တွာ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ဧတ္ထ ခီဏာယုကော’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘အယံ မဟာပဒုမော ဥပရိဒေဝလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ဣတော စဝတီ’’တိ ဉတွာ တဿ ဝိမာနံ ဂန္တွာ ‘‘တာတ မဟာပဒုမ၊ မနုဿလောကံ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ ယာစိ. သော အာဟ – ‘‘မဟာရာဇ၊ မာ ဧဝံ ဘဏိ၊ ဇေဂုစ္ဆော မနုဿလောကော’’တိ. ‘‘တာတ၊ တွံ မနုဿလောကေ ပုညံ ကတွာ ဣဓူပပန္နော၊ တတ္ထေဝ ဌတွာ ပါရမိယော ပူရေတဗ္ဗာ၊ ဂစ္ဆ၊ တာတာ’’တိ. ‘‘ဒုက္ခော၊ မဟာရာဇ၊ ဂဗ္ဘဝါသော၊ န သက္ကောမိ တတ္ထ ဝသိတု’’န္တိ. ‘‘ကိံ တေ၊ တာတ၊ ဂဗ္ဘဝါသေန၊ တထာ ဟိ တွံ ကမ္မမကာသိ၊ ယထာ ပဒုမဂဗ္ဘေယေဝ နိဗ္ဗတ္တိဿသိ၊ ဂစ္ဆ၊ တာတာ’’တိ ပုနပ္ပုနံ ဝုစ္စမာနော အဓိဝါသေသိ.

တတော မဟာပဒုမော ဒေဝလောကာ စဝိတွာ ဗာရာဏသိရညော ဥယျာနေ သိလာပဋ္ဋပေါက္ခရဏိယံ ပဒုမဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တော. တဉ္စ ရတ္တိံ မဟေသီ ပစ္စူသသမယေ သုပိနန္တေန ဝီသတိဣတ္ထိသဟဿပရိဝုတာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ သိလာပဋ္ဋပေါက္ခရဏိယံ ပဒုမဿရေ ပုတ္တံ လဒ္ဓါ ဝိယ အဟောသိ. သာ ပဘာတာယ ရတ္တိယာ သီလာနိ ရက္ခမာနာ တထေဝ တတ္ထ ဂန္တွာ ဧကံ ပဒုမပုပ္ဖံ အဒ္ဒသ. တံ နေဝ တီရေ ဟောတိ န ဂမ္ဘီရေ. သဟ ဒဿနေနေဝ စဿာ တတ္ထ ပုတ္တသိနေဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ. သာ သာမံယေဝ ပဝိသိတွာ တံ ပုပ္ဖံ အဂ္ဂဟေသိ. ပုပ္ဖေ ဂဟိတမတ္တေယေဝ ပတ္တာနိ ဝိကသိံသု. တတ္ထ တဋ္ဋကေ အာသိတ္တသုဝဏ္ဏပဋိမံ ဝိယ ဒါရကံ အဒ္ဒသ. ဒိသွာဝ ‘‘ပုတ္တော မေ လဒ္ဓေါ’’တိ သဒ္ဒံ နိစ္ဆာရေသိ. မဟာဇနော သာဓုကာရသဟဿာနိ မုဉ္စိ၊ ရညော စ ပေသေသိ. ရာဇာ သုတွာ ‘‘ကတ္ထ လဒ္ဓေါ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ လဒ္ဓေါကာသဉ္စ သုတွာ ‘‘ဥယျာနဉ္စ ပေါက္ခရဏိယံ ပဒုမဉ္စ အမှာကညေဝ ခေတ္တံ၊ တသ္မာ အမှာကံ ခေတ္တေ ဇာတတ္တာ ခေတြဇော နာမာယံ ပုတ္တော’’တိ ဝတွာ နဂရံ ပဝေသေတွာ ဝီသတိသဟဿဣတ္ထိယော ဓာတိကိစ္စံ ကာရာပေသိ. ယာ ယာ ကုမာရဿ ရုစိံ ဉတွာ ပတ္ထိတပတ္ထိတံ ခါဒနီယံ ခါဒါပေတိ၊ သာ သာ သဟဿံ လဘတိ. သကလဗာရာဏသီ စလိတာ၊ သဗ္ဗော ဇနော ကုမာရဿ ပဏ္ဏာကာရသဟဿာနိ ပေသေသိ. ကုမာရော တံ တံ အတိနေတွာ ‘‘ဣမံ ခါဒ၊ ဣမံ ဘုဉ္ဇာ’’တိ ဝုစ္စမာနော ဘောဇနေန ဥဗ္ဗာဠှော ဥက္ကဏ္ဌိတော ဟုတွာ၊ ဂေါပုရဒွါရံ ဂန္တွာ၊ လာခါဂုဠကေန ကီဠတိ.

တဒါ အညတရော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဗာရာဏသိံ နိဿာယ ဣသိပတနေ ဝသတိ. သော ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ သေနာသနဝတ္တသရီရပရိကမ္မမနသိကာရာဒီနိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကတွာ၊ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ‘‘အဇ္ဇ ကတ္ထ ဘိက္ခံ ဂဟေဿာမီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ကုမာရဿ သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘ဧသ ပုဗ္ဗေ ကိံ ကမ္မံ ကရီ’’တိ ဝီမံသန္တော ‘‘မာဒိသဿ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ၊ စတဿော ပတ္ထနာ ပတ္ထေသိ တတ္ထ တိဿော သိဒ္ဓါ၊ ဧကာ တာဝ န သိဇ္ဈတိ၊ တဿ ဥပါယေန အာရမ္မဏံ ဒဿေမီ’’တိ ဘိက္ခာစရိယဝသေန ကုမာရဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. ကုမာရော တံ ဒိသွာ ‘‘သမဏ၊ မာ ဣဓ အာဂစ္ဆိ၊ ဣမေ ဟိ တမ္ပိ ‘ဣဒံ ခါဒ၊ ဣဒံ ဘုဉ္ဇာ’တိ ဝဒေယျု’’န္တိ အာဟ. သော ဧကဝစနေနေဝ တတော နိဝတ္တိတွာ အတ္တနော သေနာသနံ ပါဝိသိ. ကုမာရော ပရိဇနံ အာဟ – ‘‘အယံ သမဏော မယာ ဝုတ္တမတ္တောဝ နိဝတ္တော၊ ကုဒ္ဓေါ၊ နု၊ ခေါ မမာ’’တိ. တတော တေဟိ ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ နာမ၊ ဒေဝ၊ န ကောဓပရာယဏာ ဟောန္တိ၊ ပရေန ပသန္နမနေန ယံ ဒိန္နံ ဟောတိ၊ တေန ယာပေန္တီ’’တိ ဝုစ္စမာနောပိ ‘‘ကုဒ္ဓေါ ဧဝ မမာယံ သမဏော၊ ခမာပေဿာမိ န’’န္တိ မာတာပိတူနံ အာရောစေတွာ ဟတ္ထိံ အဘိရုဟိတွာ၊ မဟတာ ရာဇာနုဘာဝေန ဣသိပတနံ ဂန္တွာ၊ မိဂယူထံ ဒိသွာ၊ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ နာမ ဧတေ’’တိ? ‘‘ဧတေ၊ သာမိ၊ မိဂါ နာမာ’’တိ. ဧတေသံ ‘‘ဣမံ ခါဒထ၊ ဣမံ ဘုဉ္ဇထ၊ ဣမံ သာယထာ’’တိ ဝတွာ ပဋိဇဂ္ဂန္တာ အတ္ထီတိ. နတ္ထိ သာမိ၊ ယတ္ထ တိဏောဒကံ သုလဘံ၊ တတ္ထ ဝသန္တီတိ.

ကုမာရော ‘‘ယထာ ဣမေ အရက္ခိယမာနာဝ ယတ္ထ ဣစ္ဆန္တိ၊ တတ္ထ ဝသန္တိ၊ ကဒါ နု၊ ခေါ၊ အဟမ္ပိ ဧဝံ ဝသေယျ’’န္တိ ဧတမာရမ္မဏံ အဂ္ဂဟေသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ တဿ အာဂမနံ ဉတွာ သေနာသနမဂ္ဂဉ္စ စင်္ကမဉ္စ သမ္မဇ္ဇိတွာ၊ မဋ္ဌံ ကတွာ၊ ဧကဒွိက္ခတ္တုံ စင်္ကမိတွာ၊ ပဒနိက္ခေပံ ဒဿေတွာ၊ ဒိဝါဝိဟာရောကာသဉ္စ ပဏ္ဏသာလဉ္စ သမ္မဇ္ဇိတွာ၊ မဋ္ဌံ ကတွာ၊ ပဝိသနပဒနိက္ခေပံ ဒဿေတွာ၊ နိက္ခမနပဒနိက္ခေပံ အဒဿေတွာ၊ အညတြ အဂမာသိ. ကုမာရော တတ္ထ ဂန္တွာ တံ ပဒေသံ သမ္မဇ္ဇိတွာ မဋ္ဌံ ကတံ ဒိသွာ ‘‘ဝသတိ မညေ ဧတ္ထ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ’’တိ ပရိဇနေန ဘာသိတံ သုတွာ အာဟ – ‘‘ပါတောပိ သော သမဏော ကုဒ္ဓေါ၊ ဣဒါနိ ဟတ္ထိအဿာဒီဟိ အတ္တနော ဩကာသံ အက္ကန္တံ ဒိသွာ၊ သုဋ္ဌုတရံ ကုဇ္ဈေယျ၊ ဣဓေဝ တုမှေ တိဋ္ဌထာ’’တိ ဟတ္ထိက္ခန္ဓာ ဩရုယှ ဧကကောဝ သေနာသနံ ပဝိဋ္ဌော ဝတ္တသီသေန သုသမ္မဋ္ဌောကာသေ ပဒနိက္ခေပံ ဒိသွာ၊ ‘‘အယံ သမဏော ဧတ္ထ စင်္ကမန္တော န ဝဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ စိန္တေသိ၊ အဒ္ဓါ အတ္တနော ဟိတမေဝ စိန္တေသိ မညေ’’တိ ပသန္နမာနသော စင်္ကမံ အာရုဟိတွာ၊ ဒူရီကတပုထုဝိတက္ကော ဂန္တွာ၊ ပါသာဏဖလကေ နိသီဒိတွာ၊ သဉ္ဇာတဧကဂ္ဂေါ ဟုတွာ၊ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ၊ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ အဓိဂန္တွာ၊ ပုရိမနယေနေဝ ပုရောဟိတေန ကမ္မဋ္ဌာနေ ပုစ္ဆိတေ ဂဂနတလေ နိသိန္နော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘မိဂေါ အရညမှိ ယထာ အဗဒ္ဓေါ၊ ယေနိစ္ဆကံ ဂစ္ဆတိ ဂေါစရာယ၊

ဝိညူ နရော သေရိတံ ပေက္ခမာနော၊ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ.

တတ္ထ မိဂေါတိ ဒွေ မိဂါ ဧဏီမိဂေါ၊ ပသဒမိဂေါ စာတိ. အပိစ သဗ္ဗေသံ အာရညိကာနံ စတုပ္ပဒါနမေတံ အဓိဝစနံ. ဣဓ ပန ပသဒမိဂေါ အဓိပ္ပေတော. အရညမှီတိ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသံ အရညံ၊ ဣဓံ ပန ဥယျာနမဓိပ္ပေတံ၊ တသ္မာ ဥယျာနမှီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာတိ ပဋိဘာဂေ. အဗဒ္ဓေါတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟိ အဗဒ္ဓေါ၊ ဧတေန ဝိဿတ္ထစရိယံ ဒီပေတိ. ယေနိစ္ဆကံ ဂစ္ဆတိ ဂေါစရာယတိ ယေန ယေန ဒိသာဘာဂေန ဂန္တုမိစ္ဆတိ၊ တေန တေန ဒိသာဘာဂေန ဂေါစရာယ ဂစ္ဆတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာရညကော မိဂေါ အရညေ ပဝနေ စရမာနော ဝိဿတ္ထော ဂစ္ဆတိ၊ ဝိဿတ္ထော တိဋ္ဌတိ၊ ဝိဿတ္ထော နိသီဒတိ၊ ဝိဿတ္ထော သေယျံ ကပ္ပေတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနာပါထဂတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ လုဒ္ဒဿ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ။ပေ။ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အန္ဓမကာသိ မာရံ အပဒံ၊ ဝဓိတွာ မာရစက္ခုံ အဒဿနံ ဂတော ပါပိမတော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၈၇၊ စူဠနိ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၅) ဝိတ္ထာရော.

ဝိညူ နရောတိ ပဏ္ဍိတပုရိသော. သေရိတန္တိ သစ္ဆန္ဒဝုတ္တိတံ အပရာယတ္တတံ. ပေက္ခမာနောတိ ပညာစက္ခုနာ ဩလောကယမာနော. အထ ဝါ ဓမ္မသေရိတံ ပုဂ္ဂလသေရိတဉ္စ. လောကုတ္တရဓမ္မာ ဟိ ကိလေသဝသံ အဂမနတော သေရိနော တေဟိ သမန္နာဂတာ ပုဂ္ဂလာ စ၊ တေသံ ဘာဝနိဒ္ဒေသော သေရိတာ. တံ ပေက္ခမာနောတိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ‘‘ယထာ မိဂေါ အရညမှိ အဗဒ္ဓေါ ယေနိစ္ဆကံ ဂစ္ဆတိ ဂေါစရာယ၊ ကဒါ နု ခေါ အဟမ္ပိ ဧဝံ ဂစ္ဆေယျ’’န္တိ ဣတိ မေ တုမှေဟိ ဣတော စိတော စ ပရိဝါရေတွာ ဌိတေဟိ ဗဒ္ဓဿ ယေနိစ္ဆကံ ဂန္တုံ အလဘန္တဿ တသ္မိံ ယေနိစ္ဆကဂမနာဘာဝေန ယေနိစ္ဆကဂမနေ စာနိသံသံ ဒိသွာ အနုက္ကမေန သမထဝိပဿနာ ပါရိပူရိံ အဂမံသု. တတော ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောမှိ. တသ္မာ အညောပိ ဝိညူ ပဏ္ဍိတော နရော သေရိတံ ပေက္ခမာနော ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါတိ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

မိဂအရညဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

၄၀. အာမန္တနာ ဟောတီတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အတီတေ ကိရ ဧကဝဇ္ဇိကဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ အဟောသိ မုဒုကဇာတိကော. ယဒါ အမစ္စာ တေန သဟ ယုတ္တံ ဝါ အယုတ္တံ ဝါ မန္တေတုကာမာ ဟောန္တိ၊ တဒါ နံ ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ ဧကမန္တံ နေန္တိ. တံ ဧကဒိဝသံ ဒိဝါသေယျံ ဥပဂတံ အညတရော အမစ္စော ‘‘ဒေဝ၊ မမ သောတဗ္ဗံ အတ္ထီ’’တိ ဧကမန္တံ ဂမနံ ယာစိ. သော ဥဋ္ဌာယ အဂမာသိ. ပုန ဧကော မဟာဥပဋ္ဌာနေ နိသိန္နံ ဝရံ ယာစိ၊ ဧကော ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ၊ ဧကော အဿပိဋ္ဌိယံ၊ ဧကော သုဝဏ္ဏရထေ၊ ဧကော သိဝိကာယ နိသီဒိတွာ ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တံ ယာစိ. ရာဇာ တတော ဩရောဟိတွာ ဧကမန္တံ အဂမာသိ. အပရော ဇနပဒစာရိကံ ဂစ္ဆန္တံ ယာစိ၊ တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ ဟတ္ထိတော ဩရုယှ ဧကမန္တံ အဂမာသိ. ဧဝံ သော တေဟိ နိဗ္ဗိန္နော ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိ. အမစ္စာ ဣဿရိယေန ဝဍ္ဎန္တိ. တေသု ဧကော ဂန္တွာ ရာဇာနံ အာဟ – ‘‘အမုကံ၊ မဟာရာဇ၊ ဇနပဒံ မယှံ ဒေဟီ’’တိ. ရာဇာ ‘‘တံ ဣတ္ထန္နာမော ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဘဏတိ. သော ရညော ဝစနံ အနာဒိယိတွာ ‘‘ဂစ္ဆာမဟံ တံ ဇနပဒံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇာမီ’’တိ တတ္ထ ဂန္တွာ၊ ကလဟံ ကတွာ၊ ပုန ဥဘောပိ ရညော သန္တိကံ အာဂန္တွာ၊ အညမညဿ ဒေါသံ အာရောစေန္တိ. ရာဇာ ‘‘န သက္ကာ ဣမေ တောသေတု’’န္တိ တေသံ လောဘေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. သော ပုရိမနယေနေဝ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ –

‘‘အာမန္တနာ ဟောတိ သဟာယမဇ္ဈေ၊ ဝါသေ ဌာနေ ဂမနေ စာရိကာယ၊

အနဘိဇ္ဈိတံ သေရိတံ ပေက္ခမာနော၊ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ.

တဿတ္ထော – သဟာယမဇ္ဈေ ဌိတဿ ဒိဝါသေယျသင်္ခါတေ ဝါသေ စ၊ မဟာဥပဋ္ဌာနသင်္ခါတေ ဌာနေ စ၊ ဥယျာနဂမနသင်္ခါတေ ဂမနေ စ၊ ဇနပဒစာရိကသင်္ခါတာယ စာရိကာယ စ ‘‘ဣဒံ မေ သုဏ၊ ဣဒံ မေ ဒေဟီ’’တိအာဒိနာ နယေန တထာ တထာ အာမန္တနာ ဟောတိ၊ တသ္မာ အဟံ တတ္ထ နိဗ္ဗိဇ္ဇိတွာ ယာယံ အရိယဇနသေဝိတာ အနေကာနိသံသာ ဧကန္တသုခါ၊ ဧဝံ သန္တေပိ လောဘာဘိဘူတေဟိ သဗ္ဗကာပုရိသေဟိ အနဘိဇ္ဈိတာ အနဘိပတ္ထိတာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ တံ အနဘိဇ္ဈိတံ ပရေသံ အဝသဝတ္တနေန ဓမ္မပုဂ္ဂလဝသေန စ သေရိတံ ပေက္ခမာနော ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ အနုက္ကမေန ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ အဓိဂတောမှီတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

အာမန္တနာဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

၄၁. ခိဍ္ဍာ ရတီတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ဧကပုတ္တကဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ အဟောသိ. သော စဿ ဧကပုတ္တကော ပိယော အဟောသိ မနာပေါ ပါဏသမော. သော သဗ္ဗိရိယာပထေသု ပုတ္တံ ဂဟေတွာဝ ဝတ္တတိ. သော ဧကဒိဝသံ ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော တံ ဌပေတွာ ဂတော. ကုမာရောပိ တံ ဒိဝသံယေဝ ဥပ္ပန္နေန ဗျာဓိနာ မတော. အမစ္စာ ‘‘ပုတ္တသိနေဟေန ရညော ဟဒယမ္ပိ ဖလေယျာ’’တိ အနာရောစေတွာဝ နံ ဈာပေသုံ. ရာဇာ ဥယျာနေ သုရာမဒေန မတ္တော ပုတ္တံ နေဝ သရိ၊ တထာ ဒုတိယဒိဝသေပိ နှာနဘောဇနဝေလာသု. အထ ဘုတ္တာဝီ နိသိန္နော သရိတွာ ‘‘ပုတ္တံ မေ အာနေထာ’’တိ အာဟ. တဿ အနုရူပေန ဝိဓာနေန တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ. တတော သောကာဘိဘူတော နိသိန္နော ဧဝံ ယောနိသော မနသာကာသိ ‘‘ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ၊ ဣမဿုပ္ပါဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. သော ဧဝံ အနုက္ကမေန အနုလောမပဋိလောမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ သမ္မသန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. သေသံ သံသဂ္ဂဂါထာယ ဝုတ္တသဒိသမေဝ ဌပေတွာ ဂါထာယတ္ထဝဏ္ဏနံ.

အတ္ထဝဏ္ဏနာယံ ပန ခိဍ္ဍာတိ ကီဠနာ. သာ ဒုဝိဓာ ဟောတိ – ကာယိကာ၊ ဝါစသိကာ စ. တတ္ထ ကာယိကာ နာမ ဟတ္ထီဟိပိ ကီဠန္တိ၊ အဿေဟိပိ၊ ရထေဟိပိ၊ ဓနူဟိပိ၊ ထရူဟိပီတိ ဧဝမာဒိ. ဝါစသိကာ နာမ ဂီတံ၊ သိလောကဘဏနံ၊ မုခဘေရီတိ ဧဝမာဒိ. ရတီတိ ပဉ္စကာမဂုဏရတိ. ဝိပုလန္တိ ယာဝ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ ဌာနေန သကလတ္တဘာဝဗျာပကံ. သေသံ ပါကဋမေဝ. အနုသန္ဓိယောဇနာပိ စေတ္ထ သံသဂ္ဂဂါထာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ တတော ပရဉ္စ သဗ္ဗန္တိ.

ခိဍ္ဍာရတိဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

၄၂. စာတုဒ္ဒိသောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ပုဗ္ဗေ ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဉ္စ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေတွာ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နာ. တတော စဝိတွာ တေသံ ဇေဋ္ဌကော ဗာရာဏသိယံ ရာဇာ အဟောသိ၊ သေသာ ပါကတိကရာဇာနော. တေ စတ္တာရောပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ၊ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ၊ အနုက္ကမေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဟုတွာ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရေ ဝသန္တာ ဧကဒိဝသံ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဝံသကဠီရဂါထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္တနော ကမ္မဉ္စ သဟာယဉ္စ အာဝဇ္ဇေတွာ ဉတွာ ဗာရာဏသိရညော ဥပါယေန အာရမ္မဏံ ဒဿေတုံ ဩကာသံ ဂဝေသန္တိ. သော စ ရာဇာ တိက္ခတ္တုံ ရတ္တိယာ ဥဗ္ဗိဇ္ဇတိ၊ ဘီတော ဝိဿရံ ကရောတိ၊ မဟာတလေ ဓာဝတိ. ပုရောဟိတေန ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ သုခသေယျံ ပုစ္ဆိတောပိ ‘‘ကုတော မေ၊ အာစရိယ၊ သုခ’’န္တိ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. ပုရောဟိတောပိ ‘‘အယံ ရောဂေါ န သက္ကာ ယေန ကေနစိ ဥဒ္ဓံဝိရေစနာဒိနာ ဘေသဇ္ဇကမ္မေန ဝိနေတုံ၊ မယှံ ပန ခါဒနူပါယော ဥပ္ပန္နော’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ရဇ္ဇဟာနိဇီဝိတန္တရာယာဒီနံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ ဧတံ မဟာရာဇာ’’တိ ရာဇာနံ သုဋ္ဌုတရံ ဥဗ္ဗေဇေတွာ တဿ ဝူပသမနတ္ထံ ‘‘ဧတ္တကေ စ ဧတ္တကေ စ ဟတ္ထိအဿရထာဒယော ဟိရညသုဝဏ္ဏဉ္စ ဒက္ခိဏံ ဒတွာ ယညော ယဇိတဗ္ဗော’’တိ တံ ယညယဇနေ သမာဒပေသိ.

တတော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အနေကာနိ ပါဏသဟဿာနိ ယညတ္ထာယ သမ္ပိဏ္ဍိယမာနာနိ ဒိသွာ ‘‘ဧတသ္မိံ ကမ္မေ ကတေ ဒုဗ္ဗောဓနေယျော ဘဝိဿတိ၊ ဟန္ဒ နံ ပဋိကစ္စေဝ ဂန္တွာ ပေက္ခာမာ’’တိ ဝံသကဠီရဂါထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ အာဂန္တွာ ပိဏ္ဍာယ စရမာနာ ရာဇင်္ဂဏေ ပဋိပါဋိယာ အဂမံသု. ရာဇာ သီဟပဉ္ဇရေ ဌိတော ရာဇင်္ဂဏံ ဩလောကယမာနော တေ အဒ္ဒက္ခိ၊ သဟ ဒဿနေနေဝ စဿ သိနေဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ. တတော တေ ပက္ကောသာပေတွာ အာကာသတလေ ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေတွာ သက္ကစ္စံ ဘောဇေတွာ ကတဘတ္တကိစ္စေ ‘‘ကေ တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘မယံ၊ မဟာရာဇ၊ စာတုဒ္ဒိသာ နာမာ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ စာတုဒ္ဒိသာတိ ဣမဿ ကော အတ္ထော’’တိ? ‘‘စတူသု ဒိသာသု ကတ္ထစိ ကုတောစိ ဘယံ ဝါ စိတ္တုတြာသော ဝါ အမှာကံ နတ္ထိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှာကံ တံ ဘယံ ကိံ ကာရဏာ န ဟောတီ’’တိ? ‘‘မယဉှိ၊ မဟာရာဇ၊ မေတ္တံ ဘာဝေမ၊ ကရုဏံ ဘာဝေမ၊ မုဒိတံ ဘာဝေမ၊ ဥပေက္ခံ ဘာဝေမ၊ တေန နော တံ ဘယံ န ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ အတ္တနော ဝသတိံ အဂမံသု.

တတော ရာဇာ စိန္တေသိ ‘‘ဣမေ သမဏာ မေတ္တာဒိဘာဝနာယ ဘယံ န ဟောတီတိ ဘဏန္တိ၊ ဗြာဟ္မဏာ ပန အနေကသဟဿပါဏဝဓံ ဝဏ္ဏယန္တိ၊ ကေသံ နု ခေါ ဝစနံ သစ္စ’’န္တိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သမဏာ သုဒ္ဓေန အသုဒ္ဓံ ဓောဝန္တိ၊ ဗြာဟ္မဏာ ပန အသုဒ္ဓေန အသုဒ္ဓံ. န စ သက္ကာ အသုဒ္ဓေန အသုဒ္ဓံ ဓောဝိတုံ၊ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဧဝ ဝစနံ သစ္စ’’န္တိ. သော ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ နယေန မေတ္တာဒယော စတ္တာရောပိ ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဟိတဖရဏစိတ္တေန အမစ္စေ အာဏာပေသိ ‘‘သဗ္ဗေ ပါဏေ မုဉ္စထ၊ သီတာနိ ပါနီယာနိ ပိဝန္တု၊ ဟရိတာနိ တိဏာနိ ခါဒန္တု၊ သီတော စ နေသံ ဝါတော ဥပဝါယတူ’’တိ. တေ တထာ အကံသု.

တတော ရာဇာ ‘‘ကလျာဏမိတ္တာနံ ဝစနေနေဝ ပါပကမ္မတော မုတ္တောမှီ’’တိ တတ္ထေဝ နိသိန္နော ဝိပဿိတွာ ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. အမစ္စေဟိ စ ဘောဇနဝေလာယံ ‘‘ဘုဉ္ဇ၊ မဟာရာဇ၊ ကာလော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘နာဟံ ရာဇာ’’တိ ပုရိမနယေနေဝ သဗ္ဗံ ဝတွာ ဣမံ ဥဒါနဗျာကရဏဂါထံ အဘာသိ –

‘‘စာတုဒ္ဒိသော အပ္ပဋိဃော စ ဟောတိ၊ သန္တုဿမာနော ဣတရီတရေန၊

ပရိဿယာနံ သဟိတာ အဆမ္ဘီ၊ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ.

တတ္ထ စာတုဒ္ဒိသောတိ စတူသု ဒိသာသု ယထာသုခဝိဟာရီ၊ ‘‘ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၈၊ အ. နိ. ၄.၁၂၅၊ စူဠနိ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၈) ဝါ နယေန ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာဖရိတာ စတဿော ဒိသာ အဿ သန္တီတိပိ စာတုဒ္ဒိသော. တာသု ဒိသာသု ကတ္ထစိ သတ္တေ ဝါ သင်္ခါရေ ဝါ ဘယေန န ပဋိဟညတီတိ အပ္ပဋိဃော. သန္တုဿမာနောတိ ဒွါဒသဝိဓဿ သန္တောသဿဝသေန သန္တုဿကော၊ ဣတရီတရေနာတိ ဥစ္စာဝစေန ပစ္စယေန. ပရိဿယာနံ သဟိတာ အဆမ္ဘီတိ ဧတ္ထ ပရိဿယန္တိ ကာယစိတ္တာနိ၊ ပရိဟာပေန္တိ ဝါ တေသံ သမ္ပတ္တိံ၊ တာနိ ဝါ ပဋိစ္စ သယန္တီတိ ပရိဿယာ၊ ဗာဟိရာနံ သီဟဗျဂ္ဃါဒီနံ အဗ္ဘန္တရာနဉ္စ ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနံ ကာယစိတ္တုပဒ္ဒဝါနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. တေ ပရိဿယေ အဓိဝါသနခန္တိယာ စ ဝီရိယာဒီဟိ ဓမ္မေဟိ စ သဟတီတိ ပရိဿယာနံ သဟိတာ. ထဒ္ဓဘာဝကရဘယာဘာဝေန အဆမ္ဘီ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာ တေ စတ္တာရော သမဏာ၊ ဧဝံ ဣတရီတရေန ပစ္စယေန သန္တုဿမာနော ဧတ္ထ ပဋိပတ္တိပဒဋ္ဌာနေ သန္တောသေ ဌိတော စတူသု ဒိသာသု မေတ္တာဒိဘာဝနာယ စာတုဒ္ဒိသော၊ သတ္တသင်္ခါရေသု ပဋိဟနနဘယာဘာဝေန အပ္ပဋိဃော စ ဟောတိ. သော စာတုဒ္ဒိသတ္တာ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ ပရိဿယာနံ သဟိတာ၊ အပ္ပဋိဃတ္တာ အဆမ္ဘီ စ ဟောတီတိ ဧဝံ ပဋိပတ္တိဂုဏံ ဒိသွာ ယောနိသော ပဋိပဇ္ဇိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောမှီတိ. အထ ဝါ တေ သမဏာ ဝိယ သန္တုဿမာနော ဣတရီတရေန ဝုတ္တနယေနေဝ စာတုဒ္ဒိသော ဟောတီတိ ဉတွာ ဧဝံ စာတုဒ္ဒိသဘာဝံ ပတ္ထယန္တော ယောနိသော ပဋိပဇ္ဇိတွာ အဓိဂတောမှိ. တသ္မာ အညောပိ ဤဒိသံ ဌာနံ ပတ္ထယမာနော စာတုဒ္ဒိသတာယ ပရိဿယာနံ သဟိတာ အပ္ပဋိဃတာယ စ အဆမ္ဘီ ဟုတွာ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

စာတုဒ္ဒိသဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

၄၃. ဒုဿင်္ဂဟာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိရညော ကိရ အဂ္ဂမဟေသီ ကာလမကာသိ. တတော ဝီတိဝတ္တေသု သောကဒိဝသေသု ဧကံ ဒိဝသံ အမစ္စာ ‘‘ရာဇူနံ နာမ တေသု တေသု ကိစ္စေသု အဂ္ဂမဟေသီ အဝဿံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ၊ သာဓု၊ ဒေဝေါ၊ အညံ ဒေဝိံ အာနေတူ’’တိ ယာစိံသု. ရာဇာ‘‘တေန ဟိ၊ ဘဏေ၊ ဇာနာထာ’’တိ အာဟ. တေ ပရိယေသန္တာ သာမန္တရဇ္ဇေ ရာဇာ မတော. တဿ ဒေဝီ ရဇ္ဇံ အနုသာသတိ. သာ စ ဂဗ္ဘိနီ ဟောတိ. အမစ္စာ ‘‘အယံ ရညော အနုရူပါ’’တိ ဉတွာ တံ ယာစိံသု. သာ ‘‘ဂဗ္ဘိနီ နာမ မနုဿာနံ အမနာပါ ဟောတိ၊ သစေ အာဂမေထ၊ ယာဝ ဝိဇာယာမိ၊ ဧဝံ ဟောတု၊ နော စေ၊ အညံ ပရိယေသထာ’’တိ အာဟ. တေ ရညောပိ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ရာဇာ ‘‘ဂဗ္ဘိနီပိ ဟောတု အာနေထာ’’တိ. တေ အာနေသုံ. ရာဇာ တံ အဘိသိဉ္စိတွာ သဗ္ဗံ မဟေသီဘောဂံ အဒါသိ. တဿာ ပရိဇနဉ္စ နာနာဝိဓေဟိ ပဏ္ဏာကာရေဟိ သင်္ဂဏှာတိ. သာ ကာလေန ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တမ္ပိ ရာဇာ အတ္တနော ဇာတပုတ္တမိဝ သဗ္ဗိရိယာပထေသု အင်္ကေ စ ဥရေ စ ကတွာ ဝိဟရတိ. တတော ဒေဝိယာ ပရိဇနော စိန္တေသိ ‘‘ရာဇာ အတိဝိယ သင်္ဂဏှာတိ ကုမာရံ၊ အတိဝိဿာသနိယာနိ ရာဇဟဒယာနိ၊ ဟန္ဒ နံ ပရိဘေဒေမာ’’တိ.

တတော ကုမာရံ – ‘‘တွံ၊ တာတ၊ အမှာကံ ရညော ပုတ္တော၊ န ဣမဿ ရညော၊ မာ ဧတ္ထ ဝိဿာသံ အာပဇ္ဇီ’’တိ အာဟံသု. အထ ကုမာရော ‘‘ဧဟိ ပုတ္တာ’’တိ ရညာ ဝုစ္စမာနောပိ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိယမာနောပိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ရာဇာနံ န အလ္လီယတိ. ရာဇာ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ ဝီမံသန္တော တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ‘‘အရေ၊ ဧတေ မယာ ဧဝံ သင်္ဂဟိတာပိ ပဋိကူလဝုတ္တိနော ဧဝါ’’တိ နိဗ္ဗိဇ္ဇိတွာ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော. ‘‘ရာဇာ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ အမစ္စပရိဇနာပိ ဗဟူ ပဗ္ဗဇိတာ၊ ‘‘သပရိဇနော ရာဇာ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ မနုဿာ ပဏီတေ ပစ္စယေ ဥပနေန္တိ. ရာဇာ ပဏီတေ ပစ္စယေ ယထာဝုဍ္ဎံ ဒါပေတိ. တတ္ထ ယေ သုန္ဒရံ လဘန္တိ၊ တေ တုဿန္တိ. ဣတရေ ဥဇ္ဈာယန္တိ ‘‘မယံ ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနာဒီနိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကရောန္တာ လူခဘတ္တံ ဇိဏ္ဏဝတ္ထဉ္စ လဘာမာ’’တိ. သော တမ္ပိ ဉတွာ ‘‘အရေ၊ ယထာဝုဍ္ဎံ ဒိယျမာနေပိ နာမ ဥဇ္ဈာယန္တိ၊ အဟော၊ အယံ ပရိသာ ဒုဿင်္ဂဟာ’’တိ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဧကော အရညံ ပဝိသိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. တတ္ထ အာဂတေဟိ စ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိတော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ဒုဿင်္ဂဟာ ပဗ္ဗဇိတာပိ ဧကေ၊ အထော ဂဟဋ္ဌာ ဃရမာဝသန္တာ၊

အပ္ပေါဿုက္ကော ပရပုတ္တေသု ဟုတွာ၊ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ.

သာ အတ္ထတော ပါကဋာ ဧဝ. အယံ ပန ယောဇနာ – ဒုဿင်္ဂဟာ ပဗ္ဗဇိတာပိ ဧကေ၊ ယေ အသန္တောသာဘိဘူတာ၊ တထာဝိဓာ ဧဝ စ အထော ဂဟဋ္ဌာ ဃရမာဝသန္တာ. ဧတမဟံ ဒုဿင်္ဂဟဘာဝံ ဇိဂုစ္ဆန္တော ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောမှီတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

ဒုဿင်္ဂဟဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

၄၄. ဩရောပယိတွာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ စာတုမာသိကဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ ဂိမှာနံ ပဌမေ မာသေ ဥယျာနံ ဂတော. တတ္ထ ရမဏီယေ ဘူမိဘာဂေ နီလဃနပတ္တသဉ္ဆန္နံ ကောဝိဠာရရုက္ခံ ဒိသွာ ‘‘ကောဝိဠာရမူလေ မမ သယနံ ပညာပေထာ’’တိ ဝတွာ ဥယျာနေ ကီဠိတွာ သာယနှသမယံ တတ္ထ သေယျံ ကပ္ပေသိ. ပုန ဂိမှာနံ မဇ္ဈိမေ မာသေ ဥယျာနံ ဂတော. တဒါ ကောဝိဠာရော ပုပ္ဖိတော ဟောတိ၊ တဒါပိ တထေဝ အကာသိ. ပုန ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေ ဂတော. တဒါ ကောဝိဠာရော သဉ္ဆိန္နပတ္တော သုက္ခရုက္ခော ဝိယ ဟောတိ. တဒါပိ သော အဒိသွာဝ တံ ရုက္ခံ ပုဗ္ဗပရိစယေန တတ္ထေဝ သေယျံ အာဏာပေသိ. အမစ္စာ ဇာနန္တာပိ ‘‘ရညာ အာဏတ္တ’’န္တိ ဘယေန တတ္ထ သယနံ ပညာပေသုံ. သော ဥယျာနေ ကီဠိတွာ သာယနှသမယံ တတ္ထ သေယျံ ကပ္ပေန္တော တံ ရုက္ခံ ဒိသွာ ‘‘အရေ၊ အယံ ပုဗ္ဗေ သဉ္ဆန္နပတ္တော မဏိမယော ဝိယ အဘိရူပဒဿနော အဟောသိ. တတော မဏိဝဏ္ဏသာခန္တရေ ဌပိတပဝါဠင်္ကုရသဒိသေဟိ ပုပ္ဖေဟိ သဿိရိကစာရုဒဿနော အဟောသိ. မုတ္တာဒလသဒိသဝါလိကာကိဏ္ဏော စဿ ဟေဋ္ဌာ ဘူမိဘာဂေါ ဗန္ဓနာ ပမုတ္တပုပ္ဖသဉ္ဆန္နော ရတ္တကမ္ဗလသန္ထတော ဝိယ အဟောသိ. သော နာမဇ္ဇ သုက္ခရုက္ခော ဝိယ သာခါမတ္တာဝသေသော ဌိတော. ‘အဟော၊ ဇရာယ ဥပဟတော ကောဝိဠာရော’’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အနုပါဒိန္နမ္ပိ တာဝ ဇရာ ဟညတိ၊ ကိမင်္ဂ ပန ဥပါဒိန္န’’န္တိ အနိစ္စသညံ ပဋိလဘိ. တဒနုသာရေနေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေ ဒုက္ခတော အနတ္တတော စ ဝိပဿန္တော ‘‘အဟော ဝတာဟမ္ပိ သဉ္ဆိန္နပတ္တော ကောဝိဠာရော ဝိယ အပေတဂိဟိဗျဉ္ဇနော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထယမာနော အနုပုဗ္ဗေန တသ္မိံ သယနတလေ ဒက္ခိဏေန ပဿေန နိပန္နောယေဝ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. တတော ဂမနကာလေ အမစ္စေဟိ ‘‘ကာလော ဂန္တုံ၊ မဟာရာဇာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘နာဟံ ရာဇာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ပုရိမနယေနေဝ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ဩရောပယိတွာ ဂိဟိဗျဉ္ဇနာနိ၊ သဉ္ဆိန္နပတ္တော ယထာ ကောဝိဠာရော၊

ဆေတွာန ဝီရော ဂိဟိဗန္ဓနာနိ၊ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ.

တတ္ထ ဩရောပယိတွာတိ အပနေတွာ. ဂိဟိဗျဉ္ဇနာနီတိ ကေသမဿုဩဒါတဝတ္ထာလင်္ကာရမာလာဂန္ဓဝိလေပနဣတ္ထိပုတ္တဒါသိဒါသာဒီနိ. ဧတာနိ ဟိ ဂိဟိဘာဝံ ဗျဉ္ဇယန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘ဂိဟိဗျဉ္ဇနာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. သဉ္ဆိန္နပတ္တောတိ ပတိတပတ္တော. ဆေတွာနာတိ မဂ္ဂဉာဏေန ဆိန္ဒိတွာ. ဝီရောတိ မဂ္ဂဝီရိယသမန္နာဂတော. ဂိဟိဗန္ဓနာနီတိ ကာမဗန္ဓနာနိ. ကာမာ ဟိ ဂိဟီနံ ဗန္ဓနာနိ. အယံ တာဝ ပဒတ္ထော.

အယံ ပန အဓိပ္ပါယော – ‘‘အဟော ဝတာဟမ္ပိ ဩရောပယိတွာ ဂိဟိဗျဉ္ဇနာနိ သဉ္ဆိန္နပတ္တော ယထာ ကောဝိဠာရော ဘဝေယျ’’န္တိ ဧဝဉှိ စိန္တယမာနော ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောမှီတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

ကောဝိဠာရဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. ပဌမော ဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

၄၅-၄၆. သစေ လဘေထာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ပုဗ္ဗေ ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဒွေ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေတွာ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နာ. တတော စဝိတွာ တေသံ ဇေဋ္ဌကော ဗာရာဏသိရညော ပုတ္တော အဟောသိ၊ ကနိဋ္ဌော ပုရောဟိတဿ ပုတ္တော အဟောသိ. တေ ဧကဒိဝသံယေဝ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဧကဒိဝသမေဝ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိတွာ သဟပံသုကီဠိတသဟာယကာ အဟေသုံ. ပုရောဟိတပုတ္တော ပညဝါ အဟောသိ. သော ရာဇပုတ္တံ အာဟ – ‘‘သမ္မ၊ တွံ ပိတုနော အစ္စယေန ရဇ္ဇံ လဘိဿသိ၊ အဟံ ပုရောဟိတဋ္ဌာနံ၊ သုသိက္ခိတေန စ သုခံ ရဇ္ဇံ အနုသာသိတုံ သက္ကာ၊ ဧဟိ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဟေဿာမာ’’တိ. တတော ဥဘောပိ ပုဗ္ဗောပစိတကမ္မာ ဟုတွာ ဂါမနိဂမာဒီသု ဘိက္ခံ စရမာနာ ပစ္စန္တဇနပဒဂါမံ ဂတာ. တဉ္စ ဂါမံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ပဝိသန္တိ. အထ မနုဿာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ ဥဿာဟဇာတာ အာသနာနိ ပညာပေန္တိ၊ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဥပနာမေန္တိ၊ မာနေန္တိ၊ ပူဇေန္တိ. တေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အမှေဟိ သဒိသာ ဥစ္စာကုလိကာ နာမ နတ္ထိ၊ အထ စ ပနိမေ မနုဿာ ယဒိ ဣစ္ဆန္တိ၊ အမှာကံ ဘိက္ခံ ဒေန္တိ၊ ယဒိ စ နိစ္ဆန္တိ၊ န ဒေန္တိ၊ ဣမေသံ ပန ပဗ္ဗဇိတာနံ ဧဝရူပံ သက္ကာရံ ကရောန္တိ၊ အဒ္ဓါ ဧတေ ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ဇာနန္တိ၊ ဟန္ဒ နေသံ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှာမာ’’တိ.

တေ မနုဿေသု ပဋိက္ကန္တေသု ဩကာသံ လဘိတွာ ‘‘ယံ၊ ဘန္တေ၊ တုမှေ သိပ္ပံ ဇာနာထ၊ တံ အမှေပိ သိက္ခာပေထာ’’တိ ယာစိံသု. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ‘‘န သက္ကာ အပဗ္ဗဇိတေန သိက္ခိတု’’န္တိ အာဟံသု. တေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇိံသု. တတော နေသံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ‘‘ဧဝံ ဝေါ နိဝါသေတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ပါရုပိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ နယေန အာဘိသမာစာရိကံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘ဣမဿ သိပ္ပဿ ဧကီဘာဝါဘိရတိ နိပ္ဖတ္တိ၊ တသ္မာ ဧကေနေဝ နိသီဒိတဗ္ဗံ၊ ဧကေန စင်္ကမိတဗ္ဗံ၊ ဌာတဗ္ဗံ၊ သယိတဗ္ဗ’’န္တိ ပါဋိယေက္ကံ ပဏ္ဏသာလမဒံသု. တတော တေ အတ္တနော အတ္တနော ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိံသု. ပုရောဟိတပုတ္တော နိသိန္နကာလတော ပဘုတိ စိတ္တသမာဓာနံ လဒ္ဓါ ဈာနံ လဘိ. ရာဇပုတ္တော မုဟုတ္တေနေဝ ဥက္ကဏ္ဌိတော တဿ သန္တိကံ အာဂတော. သော တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ၊ သမ္မာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဥက္ကဏ္ဌိတောမှီ’’တိ အာဟ. ‘‘တေန ဟိ ဣဓ နိသီဒါ’’တိ. သော တတ္ထ မုဟုတ္တံ နိသီဒိတွာ အာဟ – ‘‘ဣမဿ ကိရ၊ သမ္မ၊ သိပ္ပဿ ဧကီဘာဝါဘိရတိ နိပ္ဖတ္တီ’’တိ ပုရောဟိတပုတ္တော ‘‘ဧဝံ၊ သမ္မ၊ တေန ဟိ တွံ အတ္တနော နိသိန္နောကာသံ ဧဝ ဂစ္ဆ၊ ဥဂ္ဂဟေဿာမိ ဣမဿ သိပ္ပဿ နိပ္ဖတ္တိ’’န္တိ အာဟ. သော ဂန္တွာ ပုနပိ မုဟုတ္တေနေဝ ဥက္ကဏ္ဌိတော ပုရိမနယေနေဝ တိက္ခတ္တုံ အာဂတော.

တတော နံ ပုရောဟိတပုတ္တော တထေဝ ဥယျောဇေတွာ တသ္မိံ ဂတေ စိန္တေသိ ‘‘အယံ အတ္တနော စ ကမ္မံ ဟာပေတိ၊ မမ စ ဣဓာဘိက္ခဏံ အာဂစ္ဆန္တော’’တိ. သော ပဏ္ဏသာလတော နိက္ခမ္မ အရညံ ပဝိဋ္ဌော. ဣတရော အတ္တနော ပဏ္ဏသာလာယေဝ နိသိန္နော ပုနပိ မုဟုတ္တေနေဝ ဥက္ကဏ္ဌိတော ဟုတွာ တဿ ပဏ္ဏသာလံ အာဂန္တွာ ဣတော စိတော စ မဂ္ဂန္တောပိ တံ အဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ယော ဂဟဋ္ဌကာလေ ပဏ္ဏာကာရမ္ပိ အာဒါယ အာဂတော မံ ဒဋ္ဌုံ န လဘတိ၊ သော နာမ မယိ အာဂတေ ဒဿနမ္ပိ အဒါတုကာမော ပက္ကာမိ၊ အဟော၊ ရေ စိတ္တ၊ န လဇ္ဇသိ၊ ယံ မံ စတုက္ခတ္တုံ ဣဓာနေသိ၊ သောဒါနိ တေ ဝသေ န ဝတ္တိဿာမိ၊ အညဒတ္ထု တံယေဝ မမ ဝသေ ဝတ္တာပေဿာမီ’’တိ အတ္တနော သေနာသနံ ပဝိသိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ အာကာသေန နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမာသိ. ဣတရောပိ အရညံ ပဝိသိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ တတ္ထေဝ အဂမာသိ. တေ ဥဘောပိ မနောသိလာတလေ နိသီဒိတွာ ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ ဣမာ ဥဒါနဂါထာယော အဘာသိံသု –

‘‘သစေ လဘေထ နိပကံ သဟာယံ၊ သဒ္ဓိံ စရံ သာဓုဝိဟာရိ ဓီရံ၊

အဘိဘုယျ သဗ္ဗာနိ ပရိဿယာနိ၊ စရေယျ တေနတ္တမနော သတီမာ.

‘‘နော စေ လဘေထ နိပကံ သဟာယံ၊ သဒ္ဓိံ စရံ သာဓုဝိဟာရိ ဓီရံ၊

ရာဇာဝ ရဋ္ဌံ ဝိဇိတံ ပဟာယ၊ ဧကော စရေ မာတင်္ဂရညေဝ နာဂေါ’’တိ.

တတ္ထ နိပကန္တိ ပကတိနိပုဏံ ပဏ္ဍိတံ ကသိဏပရိကမ္မာဒီသု ကုသလံ. သာဓုဝိဟာရိန္တိ အပ္ပနာဝိဟာရေန ဝါ ဥပစာရေန ဝါ သမန္နာဂတံ. ဓီရန္တိ ဓိတိသမ္ပန္နံ. တတ္ထ နိပကတ္တေန ဓိတိသမ္ပဒါ ဝုတ္တာ. ဣဓ ပန ဓိတိသမ္ပန္နမေဝါတိ အတ္ထော. ဓိတိ နာမ အသိထိလပရက္ကမတာ၊ ‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၄၊ အ. နိ. ၂.၅၊ မဟာနိ. ၁၉၆) ဧဝံ ပဝတ္တဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ. အပိစ ဓိကတပါပေါတိပိ ဓီရော. ရာဇာဝ ရဋ္ဌံ ဝိဇိတံ ပဟာယာတိ ယထာ ပဋိရာဇာ ‘‘ဝိဇိတံ ရဋ္ဌံ အနတ္ထာဝဟ’’န္တိ ဉတွာ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ဧကော စရတိ၊ ဧဝံ ဗာလသဟာယံ ပဟာယ ဧကော စရေ. အထ ဝါ ရာဇာဝ ရဋ္ဌန္တိ ယထာ သုတသောမော ရာဇာ ဝိဇိတံ ရဋ္ဌံ ပဟာယ ဧကော စရိ၊ ယထာ စ မဟာဇနကော၊ ဧဝံ ဧကော စရေတိ အယမ္ပိ တဿတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တာနုသာရေန သက္ကာ ဇာနိတုန္တိ န ဝိတ္ထာရိတန္တိ.

သဟာယဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

၄၇. အဒ္ဓါ ပသံသာမာတိ ဣမိဿာ ဂါထာယ ယာဝ အာကာသတလေ ပညတ္တာသနေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ နိသဇ္ဇာ၊ တာဝ စာတုဒ္ဒိသဂါထာယ ဥပ္ပတ္တိသဒိသာ ဧဝ ဥပ္ပတ္တိ. အယံ ပန ဝိသေသော – ယထာ သော ရာဇာ ရတ္တိယာ တိက္ခတ္တုံ ဥဗ္ဗိဇ္ဇိ၊ န တထာ အယံ၊ နေဝဿ ယညော ပစ္စုပဋ္ဌိတော အဟောသိ. သော အာကာသတလေ ပညတ္တေသု အာသနေသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ နိသီဒါပေတွာ ‘‘ကေ တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘မယံ၊ မဟာရာဇ၊ အနဝဇ္ဇဘောဇိနော နာမာ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ‘အနဝဇ္ဇဘောဇိနော’တိ ဣမဿ ကော အတ္ထော’’တိ? ‘‘သုန္ဒရံ ဝါ အသုန္ဒရံ ဝါ လဒ္ဓါ နိဗ္ဗိကာရာ ဘုဉ္ဇာမ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. တံ သုတွာ ရညော ဧတဒဟောသိ ‘‘ယံနူနာဟံ ဣမေ ဥပပရိက္ခေယျံ ဧဒိသာ ဝါ နော ဝါ’’တိ. တံ ဒိဝသံ ကဏာဇကေန ဗိလင်္ဂဒုတိယေန ပရိဝိသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အမတံ ဘုဉ္ဇန္တာ ဝိယ နိဗ္ဗိကာရာ ဘုဉ္ဇိံသု. ရာဇာ ‘‘ဟောန္တိ နာမ ဧကဒိဝသံ ပဋိညာတတ္တာ နိဗ္ဗိကာရာ၊ သွေ ဇာနိဿာမီ’’တိ သွာတနာယပိ နိမန္တေသိ. တတော ဒုတိယဒိဝသေပိ တထေဝါကာသိ. တေပိ တထေဝ ပရိဘုဉ္ဇိံသု. အထ ရာဇာ ‘‘ဣဒါနိ သုန္ဒရံ ဒတွာ ဝီမံသိဿာမီ’’တိ ပုနပိ နိမန္တေတွာ၊ ဒွေ ဒိဝသေ မဟာသက္ကာရံ ကတွာ၊ ပဏီတေန အတိဝိစိတြေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန ပရိဝိသိ. တေပိ တထေဝ နိဗ္ဗိကာရာ ဘုဉ္ဇိတွာ ရညော မင်္ဂလံ ဝတွာ ပက္ကမိံသု. ရာဇာ အစိရပက္ကန္တေသု တေသု ‘‘အနဝဇ္ဇဘောဇိနောဝ ဧတေ သမဏာ၊ အဟော ဝတာဟမ္ပိ အနဝဇ္ဇဘောဇီ ဘဝေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ မဟာရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမာဒါယ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ၊ မဉ္ဇူသကရုက္ခမူလေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ မဇ္ဈေ အတ္တနော အာရမ္မဏံ ဝိဘာဝေန္တော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘အဒ္ဓါ ပသံသာမ သဟာယသမ္ပဒံ၊ သေဋ္ဌာ သမာ သေဝိတဗ္ဗာ သဟာယာ၊

ဧတေ အလဒ္ဓါ အနဝဇ္ဇဘောဇီ၊ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ.

သာ ပဒတ္ထတော ဥတ္တာနာ ဧဝ. ကေဝလံ ပန သဟာယသမ္ပဒန္တိ ဧတ္ထ အသေခေဟိ သီလာဒိက္ခန္ဓေဟိ သမ္ပန္နာ သဟာယာ ဧဝ သဟာယသမ္ပဒါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ – ယာယံ ဝုတ္တာ သဟာယသမ္ပဒါ၊ တံ သဟာယသမ္ပဒံ အဒ္ဓါ ပသံသာမ၊ ဧကံသေနေဝ ထောမေမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကထံ? သေဋ္ဌာ သမာ သေဝိတဗ္ဗာ သဟာယာတိ. ကသ္မာ? အတ္တနော ဟိ သီလာဒီဟိ သေဋ္ဌေ သေဝမာနဿ သီလာဒယော ဓမ္မာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပန္နာ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ ပါပုဏန္တိ. သမေ သေဝမာနဿ အညမညံ သမဓာရဏေန ကုက္ကုစ္စဿ ဝိနောဒနေန စ လဒ္ဓါ န ပရိဟာယန္တိ. ဧတေ ပန သဟာယကေ သေဋ္ဌေ စ သမေ စ အလဒ္ဓါ ကုဟနာဒိမိစ္ဆာဇီဝံ ဝဇ္ဇေတွာ ဓမ္မေန သမေန ဥပ္ပန္နံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တော တတ္ထ စ ပဋိဃာနုနယံ အနုပ္ပါဒေန္တော အနဝဇ္ဇဘောဇီ ဟုတွာ အတ္ထကာမော ကုလပုတ္တော ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ. အဟမ္ပိ ဟိ ဧဝံ စရန္တော ဣမံ သမ္ပတ္တိံ အဓိဂတောမှီတိ.

အနဝဇ္ဇဘောဇိဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

၄၈. ဒိသွာ သုဝဏ္ဏဿာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အညတရော ဗာရာဏသိရာဇာ ဂိမှသမယေ ဒိဝါသေယျံ ဥပဂတော. သန္တိကေ စဿ ဝဏ္ဏဒါသီ ဂေါသီတစန္ဒနံ ပိသတိ. တဿာ ဧကဗာဟာယံ ဧကံ သုဝဏ္ဏဝလယံ၊ ဧကဗာဟာယံ ဒွေ၊ တာနိ သင်္ဃဋ္ဋန္တိ ဣတရံ န သင်္ဃဋ္ဋတိ. ရာဇာ တံ ဒိသွာ ‘‘ဧဝမေဝ ဂဏဝါသေ သင်္ဃဋ္ဋနာ၊ ဧကဝါသေ အသင်္ဃဋ္ဋနာ’’တိ ပုနပ္ပုနံ တံ ဒါသိံ ဩလောကယမာနော စိန္တေသိ. တေန စ သမယေန သဗ္ဗာလင်္ကာရဘူသိတာ ဒေဝီ တံ ဗီဇယန္တီ ဌိတာ ဟောတိ. သာ ‘‘ဝဏ္ဏဒါသိယာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော မညေ ရာဇာ’’တိ စိန္တေတွာ တံ ဒါသိံ ဥဋ္ဌာပေတွာ သယမေဝ ပိသိတုမာရဒ္ဓါ. တဿာ ဥဘောသု ဗာဟာသု အနေကေ သုဝဏ္ဏဝလယာ၊ တေ သင်္ဃဋ္ဋန္တာ မဟာသဒ္ဒံ ဇနယိံသု. ရာဇာ သုဋ္ဌုတရံ နိဗ္ဗိန္နော ဒက္ခိဏေန ပဿေန နိပန္နောယေဝ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. တံ အနုတ္တရေန သုခေန သုခိတံ နိပန္နံ စန္ဒနဟတ္ထာ ဒေဝီ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အာလိမ္ပာမိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ – ‘‘အပေဟိ၊ မာ အာလိမ္ပာဟီ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘ကိဿ၊ မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ. သော ‘‘နာဟံ ရာဇာ’’တိ. ဧဝမေတေသံ တံ ကထာသလ္လာပံ သုတွာ အမစ္စာ ဥပသင်္ကမိံသု. တေဟိပိ မဟာရာဇဝါဒေန အာလပိတော ‘‘နာဟံ၊ ဘဏေ၊ ရာဇာ’’တိ အာဟ. သေသံ ပဌမဂါထာယ ဝုတ္တသဒိသမေဝ.

အယံ ပန ဂါထာဝဏ္ဏနာ – ဒိသွာတိ ဩလောကေတွာ. သုဝဏ္ဏဿာတိ ကဉ္စနဿ ‘‘ဝလယာနီ’’တိ ပါဌသေသော. သာဝသေသပါဌော ဟိ အယံ အတ္ထော. ပဘဿရာနီတိ ပဘာသနသီလာနိ၊ ဇုတိမန္တာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. အယံ ပန ယောဇနာ – ဒိသွာ ဘုဇသ္မိံ သုဝဏ္ဏဿ ဝလယာနိ ‘‘ဂဏဝါသေ သတိ သင်္ဃဋ္ဋနာ၊ ဧကဝါသေ အသင်္ဃဋ္ဋနာ’’တိ ဧဝံ စိန္တေန္တော ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောမှီတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.