၄. ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ဧဝံ မေ သုတန္တိ ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ မဂဓေသု ဝိဟရန္တော ဒက္ခိဏာဂိရိသ္မိံ ဧကနာလာယံ ဗြာဟ္မဏဂါမေ ပုရေဘတ္တကိစ္စံ ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စန္တိ ဣမေသု ဒွီသု ဗုဒ္ဓကိစ္စေသု ပုရေဘတ္တကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ကသိဘာရဒွါဇံ ဗြာဟ္မဏံ အရဟတ္တဿ ဥပနိဿယသမ္ပန္နံ ဒိသွာ ‘‘တတ္ထ မယိ ဂတေ ယထာ ပဝတ္တိဿတိ၊ တတော ကထာဝသာနေ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဧသ ဗြာဟ္မဏော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ စ ဉတွာ၊ တတ္ထ ဂန္တွာ၊ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ၊ ဣမံ သုတ္တံ အဘာသိ.

တတ္ထ သိယာ ‘‘ကတမံ ဗုဒ္ဓါနံ ပုရေဘတ္တကိစ္စံ၊ ကတမံ ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စ’’န္တိ? ဝုစ္စတေ – ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ပါတော ဧဝ ဥဋ္ဌာယ ဥပဋ္ဌာကာနုဂ္ဂဟတ္ထံ သရီရဖာသုကတ္ထဉ္စ မုခဓောဝနာဒိသရီရပရိကမ္မံ ကတွာ ယာဝ ဘိက္ခာစာရဝေလာ၊ တာဝ ဝိဝိတ္တာသနေ ဝီတိနာမေတွာ၊ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ နိဝါသေတွာ၊ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ၊ စီဝရံ ပါရုပိတွာ၊ ပတ္တမာဒါယ ကဒါစိ ဧကကောဝ ကဒါစိ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ၊ ကဒါစိ ပကတိယာ၊ ကဒါစိ အနေကေဟိ ပါဋိဟာရိယေဟိ ဝတ္တမာနေဟိ. သေယျထိဒံ – ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတော လောကနာထဿ ပုရတော ပုရတော ဂန္တွာ မုဒုဂတိယော ဝါတာ ပထဝိံ သောဓေန္တိ၊ ဝလာဟကာ ဥဒကဖုသိတာနိ မုဉ္စန္တာ မဂ္ဂေ ရေဏုံ ဝူပသမေတွာ ဥပရိ ဝိတာနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ. အပရေ ဝါတာ ပုပ္ဖါနိ ဥပသံဟရိတွာ မဂ္ဂေ ဩကိရန္တိ၊ ဥန္နတာ ဘူမိပ္ပဒေသာ ဩနမန္တိ၊ ဩနတာ ဥန္နမန္တိ၊ ပါဒနိက္ခေပသမယေ သမာဝ ဘူမိ ဟောတိ၊ သုခသမ္ဖဿာနိ ရထစက္ကမတ္တာနိ ပဒုမပုပ္ဖါနိ ဝါ ပါဒေ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ၊ ဣန္ဒခီလဿ အန္တော ဌပိတမတ္တေ ဒက္ခိဏပါဒေ သရီရာ ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော နိစ္ဆရိတွာ သုဝဏ္ဏရသပိဉ္ဇရာနိ ဝိယ စိတြပဋပရိက္ခိတ္တာနိ ဝိယ စ ပါသာဒကူဋာဂါရာဒီနိ ကရောန္တိယော ဣတော စိတော စ ဝိဓာဝန္တိ၊ ဟတ္ထိအဿဝိဟင်္ဂါဒယော သကသကဋ္ဌာနေသု ဌိတာယေဝ မဓုရေနာကာရေန သဒ္ဒံ ကရောန္တိ၊ တထာ ဘေရိဝီဏာဒီနိ တူရိယာနိ မနုဿာနံ ကာယူပဂါနိ စ အာဘရဏာနိ၊ တေန သညာဏေန မနုဿာ ဇာနန္တိ ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ ဣဓ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော’’တိ. တေ သုနိဝတ္ထာ သုပါရုတာ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီနိ အာဒါယ ဃရာ နိက္ခမိတွာ အန္တရဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဘဂဝန္တံ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီဟိ သက္ကစ္စံ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ – ‘‘အမှာကံ၊ ဘန္တေ၊ ဒသ ဘိက္ခူ၊ အမှာကံ ဝီသတိ၊ အမှာကံ ဘိက္ခုသတံ ဒေထာ’’တိ ယာစိတွာ ဘဂဝတောပိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ၊ အာသနံ ပညာပေတွာ သက္ကစ္စံ ပိဏ္ဍပါတေန ပဋိမာနေန္တိ.

ဘဂဝါ ကတဘတ္တကိစ္စော တေသံ သန္တာနာနိ ဩလောကေတွာ တထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ယထာ ကေစိ သရဏဂမနေ ပတိဋ္ဌဟန္တိ၊ ကေစိ ပဉ္စသု သီလေသု၊ ကေစိ သောတာပတ္တိသကဒါဂါမိအနာဂါမိဖလာနံ အညတရသ္မိံ၊ ကေစိ ပဗ္ဗဇိတွာ အဂ္ဂဖလေ အရဟတ္တေတိ. ဧဝံ တထာ တထာ ဇနံ အနုဂ္ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတိ. တတ္ထ မဏ္ဍလမာဠေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒတိ ဘိက္ခူနံ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနံ အာဂမယမာနော. တတော ဘိက္ခူနံ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ ဥပဋ္ဌာကော ဘဂဝတော နိဝေဒေတိ. အထ ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသတိ. ဣဒံ တာဝ ပုရေဘတ္တကိစ္စံ. ယဉ္စေတ္ထ န ဝုတ္တံ၊ တံ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ.

အထ ဘဂဝါ ဧဝံ ကတပုရေဘတ္တကိစ္စော ဂန္ဓကုဋိယာ ဥပဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ၊ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ၊ ပါဒပီဌေ ဌတွာ၊ ဘိက္ခုသံဃံ ဩဝဒတိ – ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ၊ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ၊ မနုဿပဋိလာဘော ဒုလ္လဘော၊ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိ ဒုလ္လဘာ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဒုလ္လဘာ၊ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ ဒုလ္လဘံ လောကသ္မိ’’န္တိ. တတော ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆန္တိ. အထ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ စရိယဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ ဒေတိ. တေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ၊ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ၊ အတ္တနော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ကေစိ အရညံ၊ ကေစိ ရုက္ခမူလံ၊ ကေစိ ပဗ္ဗတာဒီနံ အညတရံ၊ ကေစိ စာတုမဟာရာဇိကဘဝနံ။ပေ။ ကေစိ ဝသဝတ္တိဘဝနန္တိ. တတော ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ သစေ အာကင်္ခတိ၊ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သတော သမ္ပဇာနော မုဟုတ္တံ သီဟသေယျံ ကပ္ပေတိ. အထ သမဿာသိတကာယော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒုတိယဘာဂေ လောကံ ဝေါလောကေတိ. တတိယဘာဂေ ယံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ၊ တတ္ထ ဇနော ပုရေဘတ္တံ ဒါနံ ဒတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ သုနိဝတ္ထော သုပါရုတော ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီနိ အာဒါယ ဝိဟာရေ သန္နိပတတိ. တတော ဘဂဝါ သမ္ပတ္တပရိသာယ အနုရူပေန ပါဋိဟာရိယေန ဂန္တွာ ဓမ္မသဘာယံ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသဇ္ဇ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ကာလယုတ္တံ ပမာဏယုတ္တံ. အထ ကာလံ ဝိဒိတွာ ပရိသံ ဥယျောဇေတိ.

တတော သစေ ဂတ္တာနိ ဩသိဉ္စိတုကာမော ဟောတိ. အထ ဗုဒ္ဓါသနာ ဥဋ္ဌာယ ဥပဋ္ဌာကေန ဥဒကပဋိယာဒိတောကာသံ ဂန္တွာ၊ ဥပဋ္ဌာကဟတ္ထတော ဥဒကသာဋိကံ ဂဟေတွာ၊ နှာနကောဋ္ဌကံ ပဝိသတိ. ဥပဋ္ဌာကောပိ ဗုဒ္ဓါသနံ အာနေတွာ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ ပညာပေတိ. ဘဂဝါ ဂတ္တာနိ ဩသိဉ္စိတွာ၊ သုရတ္တဒုပဋ္ဋံ နိဝါသေတွာ၊ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ၊ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကတွာ၊ တတ္ထ အာဂန္တွာ၊ နိသီဒတိ ဧကကောဝ မုဟုတ္တံ ပဋိသလ္လီနော. အထ ဘိက္ခူ တတော တတော အာဂမ္မ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ ဧကစ္စေ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ၊ ဧကစ္စေ ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ ဧကစ္စေ ဓမ္မဿဝနံ ယာစန္တိ. ဘဂဝါ တေသံ အဓိပ္ပါယံ သမ္ပာဒေန္တော ပဌမံ ယာမံ ဝီတိနာမေတိ.

မဇ္ဈိမယာမေ သကလဒသသဟဿိလောကဓာတုဒေဝတာယော ဩကာသံ လဘမာနာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ ယထာဘိသင်္ခတံ အန္တမသော စတုရက္ခရမ္ပိ. ဘဂဝါ တာသံ ဒေဝတာနံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော မဇ္ဈိမယာမံ ဝီတိနာမေတိ. တတော ပစ္ဆိမယာမံ စတ္တာရော ဘာဂေ ကတွာ ဧကံ ဘာဂံ စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌာတိ၊ ဒုတိယဘာဂံ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သတော သမ္ပဇာနော သီဟသေယျံ ကပ္ပေတိ၊ တတိယဘာဂံ ဖလသမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေတိ၊ စတုတ္ထဘာဂံ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိံ ပဝိသိတွာ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေတိ အပ္ပရဇက္ခမဟာရဇက္ခာဒိသတ္တဒဿနတ္ထံ. ဣဒံ ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စံ.

ဧဝမိမဿ ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စဿ လောကဝေါလောကနသင်္ခါတေ စတုတ္ထဘာဂါဝသာနေ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃေသု ဒါနသီလဥပေါသထကမ္မာဒီသု စ အကတာဓိကာရေ ကတာဓိကာရေ စ အနုပနိဿယသမ္ပန္နေ ဥပနိဿယသမ္ပန္နေ စ သတ္တေ ပဿိတုံ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ကသိဘာရဒွါဇံ ဗြာဟ္မဏံ အရဟတ္တဿ ဥပနိဿယသမ္ပန္နံ ဒိသွာ ‘‘တတ္ထ မယိ ဂတေ ကထာ ပဝတ္တိဿတိ၊ တတော ကထာဝသာနေ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဧသ ဗြာဟ္မဏော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ စ ဉတွာ၊ တတ္ထ ဂန္တွာ၊ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ဣမံ သုတ္တမဘာသိ.

တတ္ထ ဧဝံ မေ သုတန္တိအာဒိ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလေ ဓမ္မသင်္ဂီတိံ ကရောန္တေန အာယသ္မတာ မဟာကဿပတ္ထေရေန ပုဋ္ဌေန ပဉ္စန္နံ အရဟန္တသတာနံ ဝုတ္တံ၊ ‘‘အဟံ၊ ခေါ၊ သမဏ ကသာမိ စ ဝပါမိ စာ’’တိ ကသိဘာရဒွါဇေန ဝုတ္တံ၊ ‘‘အဟမ္ပိ ခေါ ဗြာဟ္မဏ ကသာမိ စ ဝပါမိ စာ’’တိအာဒိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ. တဒေတံ သဗ္ဗမ္ပိ သမောဓာနေတွာ ‘‘ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

တတ္ထ ဧဝန္တိ အယံ အာကာရနိဒဿနာဝဓာရဏတ္ထော ဧဝံ-သဒ္ဒေါ. အာကာရတ္ထေန ဟိ ဧတေန ဧတမတ္ထံ ဒီပေတိ – နာနာနယနိပုဏမနေကဇ္ဈာသယသမုဋ္ဌာနံ အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ ဝိဝိဓပါဋိဟာရိယံ ဓမ္မတ္ထဒေသနာပဋိဝေဓဂမ္ဘီရံ သဗ္ဗသတ္တေဟိ သကသကဘာသာနုရူပမုပလက္ခဏိယသဘာဝံ တဿ ဘဂဝတော ဝစနံ၊ တံ သဗ္ဗာကာရေန ကော သမတ္ထော ဝိညာတုံ၊ အထ၊ ခေါ၊ ‘‘ဧဝံ မေ သုတံ၊ မယာပိ ဧကေနာကာရေန သုတ’’န္တိ. နိဒဿနတ္ထေန ‘‘နာဟံ သယမ္ဘူ၊ န မယာ ဣဒံ သစ္ဆိကတ’’န္တိ အတ္တာနံ ပရိမောစေန္တော ‘‘ဧဝံ မေ သုတံ၊ မယာ ဧဝံ သုတ’’န္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ သကလသုတ္တံ နိဒဿေတိ. အဝဓာရဏတ္ထေန ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဗဟုဿုတာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော၊ ဂတိမန္တာနံ၊ သတိမန္တာနံ၊ ဓိတိမန္တာနံ၊ ဥပဋ္ဌာကာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉-၂၂၃) ဧဝံ ဘဂဝတာ ပသတ္ထဘာဝါနုရူပံ အတ္တနော ဓာရဏဗလံ ဒဿေန္တော သတ္တာနံ သောတုကမျတံ ဇနေတိ ‘‘ဧဝံ မေ သုတံ တဉ္စ အတ္ထတော ဝါ ဗျဉ္ဇနတော ဝါ အနူနမနဓိကံ၊ ဧဝမေဝ၊ န အညထာ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ. မေ သုတန္တိ ဧတ္ထ မယာသဒ္ဒတ္ထော မေ-သဒ္ဒေါ၊ သောတဒွါရဝိညာဏတ္ထော သုတသဒ္ဒေါ. တသ္မာ ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဧဝံ မယာ သောတဝိညာဏပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဝိညာဏဝီထိယာ ဥပဓာရိတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဧကံ သမယန္တိ ဧကံ ကာလံ. ဘဂဝါတိ ဘာဂျဝါ၊ ဘဂ္ဂဝါ၊ ဘတ္တဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မဂဓေသု ဝိဟရတီတိ မဂဓာ နာမ ဇနပဒိနော ရာဇကုမာရာ၊ တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှီသဒ္ဒေန ‘‘မဂဓာ’’တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံ မဂဓေသု ဇနပဒေ. ကေစိ ပန ‘‘ယသ္မာ စေတိယရာဇာ မုသာဝါဒံ ဘဏိတွာ ဘူမိံ ပဝိသန္တော ‘မာ ဂဓံ ပဝိသာ’တိ ဝုတ္တော၊ ယသ္မာ ဝါ တံ ရာဇာနံ မဂ္ဂန္တာ ဘူမိံ ခနန္တာ ပုရိသာ ‘မာ ဂဓံ ကရောထာ’တိ ဝုတ္တာ၊ တသ္မာ မဂဓာ’’တိ ဧဝမာဒီဟိ နယေဟိ ဗဟုဓာ ပပဉ္စေန္တိ. ယံ ရုစ္စတိ၊ တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ. ဝိဟရတီတိ ဧကံ ဣရိယာပထဗာဓနံ အပရေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ အပရိပတန္တံ အတ္တဘာဝံ ဟရတိ၊ ပဝတ္တေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒိဗ္ဗဗြဟ္မအရိယဝိဟာရေဟိ ဝါ သတ္တာနံ ဝိဝိဓံ ဟိတံ ဟရတီတိ ဝိဟရတိ. ဟရတီတိ ဥပသံဟရတိ၊ ဥပနေတိ၊ ဇနေတိ၊ ဥပ္ပါဒေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာ ဟိ ယဒါ သတ္တာ ကာမေသု ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တိ၊ တဒါ ကိရ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန ဝိဟာရေန ဝိဟရတိ တေသံ အလောဘကုသလမူလုပ္ပါဒနတ္ထံ – ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ဣမံ ပဋိပတ္တိံ ဒိသွာ ဧတ္ထ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေတွာ ကာမေသု ဝိရဇ္ဇေယျု’’န္တိ. ယဒါ ပန ဣဿရိယတ္ထံ သတ္တေသု ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တိ၊ တဒါ ဗြဟ္မဝိဟာရေန ဝိဟရတိ တေသံ အဒေါသကုသလမူလုပ္ပါဒနတ္ထံ – ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ဣမံ ပဋိပတ္တိံ ဒိသွာ ဧတ္ထ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေတွာ အဒေါသေန ဒေါသံ ဝူပသမေယျု’’န္တိ. ယဒါ ပန ပဗ္ဗဇိတာ ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိဝဒန္တိ၊ တဒါ အရိယဝိဟာရေန ဝိဟရတိ တေသံ အမောဟကုသလမူလုပ္ပါဒနတ္ထံ – ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ဣမံ ပဋိပတ္တိံ ဒိသွာ ဧတ္ထ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေတွာ အမောဟေန မောဟံ ဝူပသမေယျု’’န္တိ. ဣရိယာပထဝိဟာရေန ပန န ကဒါစိ န ဝိဟရတိ တံ ဝိနာ အတ္တဘာဝပရိဟရဏာဘာဝတောတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရံ ပန မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝက္ခာမ.

ဒက္ခိဏာဂိရိသ္မိန္တိ ယော သော ရာဇဂဟံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတော ဂိရိ၊ တဿ ဒက္ခိဏပဿေ ဇနပဒေါ ‘‘ဒက္ခိဏာဂိရီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မိံ ဇနပဒေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ဝိဟာရဿာပိ တဒေဝ နာမံ. ဧကနာဠာယံ ဗြာဟ္မဏဂါမေတိ ဧကနာဠာတိ တဿ ဂါမဿ နာမံ. ဗြာဟ္မဏာ စေတ္ထ သမ္ဗဟုလာ ပဋိဝသန္တိ၊ ဗြာဟ္မဏဘောဂေါ ဝါ သော၊ တသ္မာ ‘‘ဗြာဟ္မဏဂါမော’’တိ ဝုစ္စတိ.

တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ယံ သမယံ ဘဂဝါ အပရာဇိတပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော မဂဓရဋ္ဌေ ဧကနာဠံ ဗြာဟ္မဏဂါမံ ဥပနိဿာယ ဒက္ခိဏာဂိရိမဟာဝိဟာရေ ဗြာဟ္မဏဿ ဣန္ဒြိယပရိပါကံ အာဂမယမာနော ဝိဟရတိ၊ တေန သမယေန ကရဏဘူတေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ခေါ ပနာတိ ဣဒံ ပနေတ္ထ နိပါတဒွယံ ပဒပူရဏမတ္တံ၊ အဓိကာရန္တရဒဿနတ္ထံ ဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကသိဘာရဒွါဇဿ ဗြာဟ္မဏဿာတိ သော ဗြာဟ္မဏော ကသိယာ ဇီဝတိ၊ ဘာရဒွါဇောတိ စဿ ဂေါတ္တံ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဝုစ္စတိ. ပဉ္စမတ္တာနီတိ ယထာ – ‘‘ဘောဇနေ မတ္တညူ’’တိ ဧတ္ထ မတ္တသဒ္ဒေါ ပမာဏေ ဝတ္တတိ၊ ဧဝမိဓာပိ၊ တသ္မာ ပဉ္စပမာဏာနိ အနူနာနိ အနဓိကာနိ၊ ပဉ္စနင်္ဂလသတာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပယုတ္တာနီတိ ပယောဇိတာနိ၊ ဗလိဗဒ္ဒါနံ ခန္ဓေသု ဌပေတွာ ယုဂေ ယောတ္တေဟိ ယောဇိတာနိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော.

ဝပ္ပကာလေတိ ဝပနကာလေ၊ ဗီဇနိက္ခိပကာလေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ဒွေ ဝပ္ပါနိ ကလလဝပ္ပဉ္စ၊ ပံသုဝပ္ပဉ္စ. ပံသုဝပ္ပံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. တဉ္စ ခေါ ပဌမဒိဝသေ မင်္ဂလဝပ္ပံ. တတ္ထာယံ ဥပကရဏသမ္ပဒါ – တီဏိ ဗလိဗဒ္ဒသဟဿာနိ ဥပဋ္ဌာပိတာနိ ဟောန္တိ၊ သဗ္ဗေသံ သုဝဏ္ဏမယာနိ သိင်္ဂါနိ ပဋိမုက္ကာနိ၊ ရဇတမယာ ခုရာ၊ သဗ္ဗေ သေတမာလာဟိ သဗ္ဗဂန္ဓသုဂန္ဓေဟိ ပဉ္စင်္ဂုလိကေဟိ စ အလင်္ကတာ ပရိပုဏ္ဏင်္ဂပစ္စင်္ဂါ သဗ္ဗလက္ခဏသမ္ပန္နာ၊ ဧကစ္စေ ကာဠာ အဉ္ဇနဝဏ္ဏာယေဝ၊ ဧကစ္စေ သေတာ ဖလိကဝဏ္ဏာ၊ ဧကစ္စေ ရတ္တာ ပဝါဠဝဏ္ဏာ၊ ဧကစ္စေ ကမ္မာသာ မသာရဂလ္လဝဏ္ဏာ. ပဉ္စသတာ ကဿကပုရိသာ သဗ္ဗေ အဟတသေတဝတ္ထနိဝတ္ထာ မာလာလင်္ကတာ ဒက္ခိဏအံသကူဋေသု ဌပိတပုပ္ဖစုမ္ဗဋကာ ဟရိတာလမနောသိလာလဉ္ဆနုဇ္ဇလိတဂတ္တဘာဂါ ဒသ ဒသ နင်္ဂလာ ဧကေကဂုမ္ဗာ ဟုတွာ ဂစ္ဆန္တိ. နင်္ဂလာနံ သီသဉ္စ ယုဂဉ္စ ပတောဒါ စ သုဝဏ္ဏဝိနဒ္ဓါ. ပဌမနင်္ဂလေ အဋ္ဌ ဗလိဗဒ္ဒါ ယုတ္တာ၊ သေသေသု စတ္တာရော စတ္တာရော၊ အဝသေသာ ကိလန္တပရိဝတ္တနတ္ထံ အာနီတာ. ဧကေကဂုမ္ဗေ ဧကမေကံ ဗီဇသကဋံ ဧကေကော ကသတိ၊ ဧကေကော ဝပတိ.

ဗြာဟ္မဏော ပန ပဂေဝ မဿုကမ္မံ ကာရာပေတွာ နှတွာ သုဂန္ဓဂန္ဓေဟိ ဝိလိတ္တော ပဉ္စသတဂ္ဃနကံ ဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ သဟဿဂ္ဃနကံ ဧကံသံ ကရိတွာ ဧကမေကိဿာ အင်္ဂုလိယာ ဒွေ ဒွေ ကတွာ ဝီသတိ အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကာယော၊ ကဏ္ဏေသု သီဟကုဏ္ဍလာနိ၊ သီသေ စ ဗြဟ္မဝေဌနံ ပဋိမုဉ္စိတွာ သုဝဏ္ဏမာလံ ကဏ္ဌေ ကတွာ ဗြာဟ္မဏဂဏပရိဝုတော ကမ္မန္တံ ဝေါသာသတိ. အထဿ ဗြာဟ္မဏီ အနေကသတဘာဇနေသု ပါယာသံ ပစာပေတွာ မဟာသကဋေသု အာရောပေတွာ ဂန္ဓောဒကေန နှာယိတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတာ ဗြာဟ္မဏီဂဏပရိဝုတာ ကမ္မန္တံ အဂမာသိ. ဂေဟမ္ပိဿ သဗ္ဗတ္ထ ဂန္ဓေဟိ သုဝိလိတ္တံ ပုပ္ဖေဟိ သုကတဗလိကမ္မံ၊ ခေတ္တဉ္စ တေသု တေသု ဌာနေသု သမုဿိတပဋာကံ အဟောသိ. ပရိဇနကမ္မကာရေဟိ သဟ ကမ္မန္တံ ဩသဋပရိသာ အဍ္ဎတေယျသဟဿာ အဟောသိ. သဗ္ဗေ အဟတဝတ္ထနိဝတ္ထာ၊ သဗ္ဗေသဉ္စ ပါယာသဘောဇနံ ပဋိယတ္တံ အဟောသိ.

အထ ဗြာဟ္မဏော ယတ္ထ သာမံ ဘုဉ္ဇတိ၊ တံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ဓောဝါပေတွာ ပါယာသဿ ပူရေတွာ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနိ အဘိသင်္ခရိတွာ နင်္ဂလဗလိကမ္မံ ကာရာပေသိ. ဗြာဟ္မဏီ ပဉ္စ ကဿကသတာနိ သုဝဏ္ဏရဇတကံသတမ္ဗမယာနိ ဘာဇနာနိ ဂဟေတွာ နိသိန္နာနိ သုဝဏ္ဏကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ပါယာသေန ပရိဝိသန္တီ ဂစ္ဆတိ. ဗြာဟ္မဏော ပန ဗလိကမ္မံ ကာရာပေတွာ ရတ္တသုဝဏ္ဏဗန္ဓူပါဟနာယော အာရောဟိတွာ ရတ္တသုဝဏ္ဏဒဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ‘‘ဣဓ ပါယာသံ ဒေထ၊ ဣဓ သပ္ပိံ၊ ဣဓ သက္ခရံ ဒေထာ’’တိ ဝေါသာသမာနော ဝိစရတိ. အထ ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ ဗြာဟ္မဏဿ ပရိဝေသနံ ဝတ္တမာနံ ဉတွာ ‘‘အယံ ကာလော ဗြာဟ္မဏံ ဒမေတု’’န္တိ နိဝါသေတွာ၊ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ၊ သင်္ဃာဋိံ ပါရုပိတွာ၊ ပတ္တံ ဂဟေတွာ၊ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိ ယထာ တံ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ. တေနာဟ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ’’တိ.

တတ္ထ အထ ဣတိ နိပါတော အညာဓိကာရဝစနာရမ္ဘေ ခေါတိ ပဒပူရဏေ. ဘဂဝါတိ ဝုတ္တနယမေဝ. ပုဗ္ဗဏှသမယန္တိ ဒိဝသဿ ပုဗ္ဗဘာဂသမယံ၊ ပုဗ္ဗဏှသမယေတိ အတ္ထော၊ ပုဗ္ဗဏှေ ဝါ သမယံ ပုဗ္ဗဏှသမယံ၊ ပုဗ္ဗဏှေ ဧကံ ခဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ လဗ္ဘတိ. နိဝါသေတွာတိ ပရိဒဟိတွာ၊ ဝိဟာရနိဝါသနပရိဝတ္တနဝသေနေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ ဘဂဝါ တတော ပုဗ္ဗေ အနိဝတ္ထော အာသိ. ပတ္တစီဝရမာဒါယာတိ ပတ္တံ ဟတ္ထေဟိ၊ စီဝရံ ကာယေန အာဒိယိတွာ၊ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဓာရေတွာတိ အတ္ထော. ဘဂဝတော ကိရ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတုကာမဿ ဘမရော ဝိယ ဝိကသိတပဒုမဒွယမဇ္ဈံ၊ ဣန္ဒနီလမဏိဝဏ္ဏံ သေလမယံ ပတ္တံ ဟတ္ထဒွယမဇ္ဈံ အာဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဧဝမာဂတံ ပတ္တံ ဟတ္ထေဟိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ စီဝရဉ္စ ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုတံ ကာယေန ဓာရေတွာတိ ဧဝမဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယေန ဝါ တေန ဝါ ဟိ ပကာရေန ဂဏှန္တော အာဒါယ ဣစ္စေဝ ဝုစ္စတိ ယထာ ‘‘သမာဒါယေဝ ပက္ကမတီ’’တိ.

ယေနာတိ ယေန မဂ္ဂေန. ကမ္မန္တောတိ ကမ္မကရဏောကာသော. တေနာတိ တေန မဂ္ဂေန. ဥပသင်္ကမီတိ ဂတော၊ ယေန မဂ္ဂေန ကသိဘာရဒွါဇဿ ဗြာဟ္မဏဿ ကမ္မန္တော ဂမ္မတိ၊ တေန မဂ္ဂေန ဂတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ကသ္မာ၊ ဘိက္ခူ၊ ဘဂဝန္တံ နာနုဗန္ဓိံသူတိ? ဝုစ္စတေ – ယဒါ ဘဂဝါ ဧကကောဝ ကတ္ထစိ ဥပသင်္ကမိတုကာမော ဟောတိ၊ ဘိက္ခာစာရဝေလာယံ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ အန္တောဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသတိ. တတော ဘိက္ခူ တာယ သညာယ ဇာနန္တိ – ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ ဧကကောဝ ဂါမံ ပဝိသိတုကာမော၊ အဒ္ဓါ ကဉ္စိ ဧဝ ဝိနေတဗ္ဗပုဂ္ဂလံ အဒ္ဒသာ’’တိ. တေ အတ္တနော ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ၊ ဂန္ဓကုဋိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ၊ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆန္တိ. တဒါ စ ဘဂဝါ ဧဝမကာသိ. တသ္မာ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ နာနုဗန္ဓိံသူတိ.

တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ယေန သမယေန ဘဂဝါ ကမ္မန္တံ ဥပသင်္ကမိ၊ တေန သမယေန တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပရိဝေသနာ ဝတ္တတိ၊ ဘတ္တဝိဿဂ္ဂေါ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ယံ ပုဗ္ဗေ အဝေါစုမှ – ‘‘ဗြာဟ္မဏီ ပဉ္စ ကဿကသတာနိ သုဝဏ္ဏရဇတကံသတမ္ဗမယာနိ ဘာဇနာနိ ဂဟေတွာ နိသိန္နာနိ သုဝဏ္ဏကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ပါယာသေန ပရိဝိသန္တီ ဂစ္ဆတီ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ယေန ပရိဝေသနာ တေနုပသင်္ကမိ. ကိံ ကာရဏာတိ? ဗြာဟ္မဏဿ အနုဂ္ဂဟကရဏတ္ထံ. န ဟိ ဘဂဝါ ကပဏပုရိသော ဝိယ ဘောတ္တုကာမတာယ ပရိဝေသနံ ဥပသင်္ကမတိ. ဘဂဝတော ဟိ ဒွေ အသီတိသဟဿသင်္ချာ သကျကောလိယရာဇာနော ဉာတယော၊ တေ အတ္တနော သမ္ပတ္တိယာ နိဗဒ္ဓဘတ္တံ ဒါတုံ ဥဿဟန္တိ. န ပန ဘဂဝါ ဘတ္တတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတော၊ အပိစ ခေါ ပန ‘‘အနေကာနိ အသင်္ချေယျာနိ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ ပရိစ္စဇန္တော ပါရမိယော ပူရေတွာ မုတ္တော မောစေဿာမိ၊ ဒန္တော ဒမေဿာမိ၊ သန္တော သမေဿာမိ၊ ပရိနိဗ္ဗုတော ပရိနိဗ္ဗာပေဿာမီ’’တိ ပဗ္ဗဇိတော. တသ္မာ အတ္တနော မုတ္တတ္တာ။ပေ။ ပရိနိဗ္ဗုတတ္တာ စ ပရံ မောစေန္တော။ပေ။ ပရိနိဗ္ဗာပေန္တော စ လောကေ ဝိစရန္တော ဗြာဟ္မဏဿ အနုဂ္ဂဟကရဏတ္ထံ ယေန ပရိဝေသနာ တေနုပသင်္ကမီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသီတိ ဧဝံ ဥပသင်္ကမိတွာ စ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော၊ ဧကောကာသံ ဧကပဿန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဥပယောဂဝစနံ၊ တဿ ဒဿနူပစာရေ ကထာသဝနဋ္ဌာနေ၊ ယတ္ထ ဌိတံ ဗြာဟ္မဏော ပဿတိ၊ တတ္ထ ဥစ္စဋ္ဌာနေ အဋ္ဌာသိ. ဌတွာ စ သုဝဏ္ဏရသပိဉ္ဇရံ သဟဿစန္ဒသူရိယောဘာသာတိဘာသယမာနံ သရီရာဘံ မုဉ္စိ သမန္တတော အသီတိဟတ္ထပရိမာဏံ၊ ယာယ အဇ္ဈောတ္ထရိတတ္တာ ဗြာဟ္မဏဿ ကမ္မန္တသာလာဘိတ္တိရုက္ခကသိတမတ္တိကာပိဏ္ဍာဒယော သုဝဏ္ဏမယာ ဝိယ အဟေသုံ. အထ မနုဿာ ပါယာသံ ဘုတ္တာ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနပရိဝါရဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတသရီရံ ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခေပဝိဘူသိတဗာဟုယုဂဠံ ကေတုမာလာသမုဇ္ဇလိတသဿိရိကဒဿနံ ဇင်္ဂမမိဝ ပဒုမဿရံ၊ ရံသိဇာလုဇ္ဇလိတတာရာဂဏမိဝ ဂဂနတလံ၊ အာဒိတ္တမိဝ စ ကနကဂိရိသိခရံ သိရိယာ ဇလမာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဧကမန္တံ ဌိတံ ဒိသွာ ဟတ္ထပါဒေ ဓောဝိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ သမ္ပရိဝါရေတွာ အဋ္ဌံသု. ဧဝံ တေဟိ သမ္ပရိဝါရိတံ အဒ္ဒသ ခေါ ကသိဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ပိဏ္ဍာယ ဌိတံ. ဒိသွာန ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘အဟံ ခေါ၊ သမဏ၊ ကသာမိ စ ဝပါမိ စာ’’တိ.

ကသ္မာ ပနာယံ ဧဝမာဟ? ကိံ သမန္တပါသာဒိကေ ပသာဒနီယေ ဥတ္တမဒမထသမထမနုပ္ပတ္တေပိ ဘဂဝတိ အပ္ပသာဒေန၊ ဥဒါဟု အဍ္ဎတေယျာနံ ဇနသဟဿာနံ ပါယာသံ ပဋိယာဒေတွာပိ ကဋစ္ဆုဘိက္ခာယ မစ္ဆေရေနာတိ? ဥဘယထာပိ နော၊ အပိစ ခွာဿ ဘဂဝတော ဒဿနေန အတိတ္တံ နိက္ခိတ္တကမ္မန္တံ ဇနံ ဒိသွာ ‘‘ကမ္မဘင်္ဂံ မေ ကာတုံ အာဂတော’’တိ အနတ္တမနတာ အဟောသိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဘဂဝတော စ လက္ခဏသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘သစာယံ ကမ္မန္တေ ပယောဇယိဿ၊ သကလဇမ္ဗုဒီပေ မနုဿာနံ သီသေ စူဠာမဏိ ဝိယ အဘဝိဿ၊ ကော နာမဿ အတ္ထော န သမ္ပဇ္ဇိဿ၊ ဧဝမေဝံ အလသတာယ ကမ္မန္တေ အပ္ပယောဇေတွာ ဝပ္ပမင်္ဂလာဒီသု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ကာယဒဠှီဗဟုလော ဝိစရတီ’’တိပိဿ အဟောသိ. တေနာဟ – ‘‘အဟံ ခေါ၊ သမဏ၊ ကသာမိ စ ဝပါမိ စ၊ ကသိတွာ စ ဝပိတွာ စ ဘုဉ္ဇာမီ’’တိ. န မေ ကမ္မန္တာ ဗျာပဇ္ဇန္တိ၊ န စမှိ ယထာ တွံ ဧဝံ လက္ခဏသမ္ပန္နောတိ အဓိပ္ပါယော. တွမ္ပိ သမဏ။ပေ။ ဘုဉ္ဇဿု၊ ကော တေ အတ္ထော န သမ္ပဇ္ဇေယျ ဧဝံ လက္ခဏသမ္ပန္နဿာတိ အဓိပ္ပါယော.

အပိစာယံ အဿောသိ – ‘‘သကျရာဇကုလေ ကိရ ကုမာရော ဥပ္ပန္နော၊ သော စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ. တသ္မာ ‘‘ဣဒါနိ အယံ သော’’တိ ဉတွာ ‘‘စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ကိရ ပဟာယ ကိလန္တောသီ’’တိ ဥပါရမ္ဘံ ကရောန္တော အာဟ ‘‘အဟံ ခေါ သမဏာ’’တိ. အပိစာယံ တိက္ခပညော ဗြာဟ္မဏော၊ န ဘဂဝန္တံ အဝက္ခိပန္တော ဘဏတိ၊ ဘဂဝတော ပန ရူပသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ပညာသမ္ပတ္တိံ သမ္ဘာဝယမာနော ကထာပဝတ္တနတ္ထမ္ပိ ဧဝမာဟ – ‘‘အဟံ ခေါ သမဏာ’’တိ. တတော ဘဂဝါ ဝေနေယျဝသေန သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂကဿကဝပ္ပကဘာဝံ အတ္တနော ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဟမ္ပိ ခေါ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ.

အထ ဗြာဟ္မဏဿ စိန္တာ ဥဒပါဒိ – ‘‘အယံ သမဏော ‘ကသာမိ စ ဝပါမိ စာ’တိ အာဟ. န စဿ ဩဠာရိကာနိ ယုဂနင်္ဂလာဒီနိ ကသိဘဏ္ဍာနိ ပဿာမိ၊ သော မုသာ နု ခေါ ဘဏတိ၊ နော’’တိ ဘဂဝန္တံ ပါဒတလာ ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥပရိ ကေသန္တာ သမ္မာလောကယမာနော အင်္ဂဝိဇ္ဇာယ ကတာဓိကာရတ္တာ ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏသမ္ပတ္တိမဿ ဉတွာ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော၊ ယံ ဧဝရူပေါ မုသာ ဘဏေယျာ’’တိ တာဝဒေဝ သဉ္ဇာတဗဟုမာနော ဘဂဝတိ သမဏဝါဒံ ပဟာယ ဂေါတ္တေန ဘဂဝန္တံ သမုဒါစရမာနော အာဟ ‘‘န ခေါ ပန မယံ ပဿာမ ဘောတော ဂေါတမဿာ’’တိ.

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ တိက္ခပညော ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဂမ္ဘီရတ္ထံ သန္ဓာယ ဣမိနာ ဧတံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဉတွာ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ ဉာတုကာမော ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ. တေနာဟ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ‘‘အထ ခေါ ကသိဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသီ’’တိ. တတ္ထ ဂါထာယာတိ အက္ခရပဒနိယမိတေန ဝစနေန. အဇ္ဈဘာသီတိ အဘာသိ.

၇၆-၇၇. တတ္ထ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ကသိ’’န္တိ ယုဂနင်္ဂလာဒိကသိသမ္ဘာရသမာယောဂံ ဝဒတိ. ဘဂဝါ ပန ယသ္မာ ပုဗ္ဗဓမ္မသဘာဂေန ရောပေတွာ ကထနံ နာမ ဗုဒ္ဓါနံ အာနုဘာဝေါ၊ တသ္မာ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒီပေန္တော ပုဗ္ဗဓမ္မသဘာဂေန ရောပေန္တော အာဟ – ‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇ’’န္တိ. ကော ပနေတ္ထ ပုဗ္ဗဓမ္မသဘာဂေါ၊ နနု ဗြာဟ္မဏေန ဘဂဝါ ယုဂနင်္ဂလာဒိကသိသမ္ဘာရသမာယောဂံ ပုစ္ဆိတော အထ စ ပန အပုစ္ဆိတဿ ဗီဇဿ သဘာဂေန ရောပေန္တော အာဟ – ‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇ’’န္တိ၊ ဧဝဉ္စ သတိ အနနုသန္ဓိကာဝ အယံ ကထာ ဟောတီတိ? ဝုစ္စတေ – န ဗုဒ္ဓါနံ အနနုသန္ဓိကာ နာမ ကထာ အတ္ထိ၊ နာပိ ဗုဒ္ဓါ ပုဗ္ဗဓမ္မသဘာဂံ အနာရောပေတွာ ကထေန္တိ. ဧဝဉ္စေတ္ထ အနုသန္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ – အနေန ဟိ ဗြာဟ္မဏေန ဘဂဝါ ယုဂနင်္ဂလာဒိကသိသမ္ဘာရဝသေန ကသိံ ပုစ္ဆိတော. သော တဿ အနုကမ္ပာယ ‘‘ဣဒံ အပုစ္ဆိတ’’န္တိ အပရိဟာပေတွာ သမူလံ သဥပကာရံ သသမ္ဘာရံ သဖလံ ကသိံ ဉာပေတုံ မူလတော ပဋ္ဌာယ ကသိံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇ’’န္တိ. ဗီဇဉှိ ကသိယာ မူလံ တသ္မိံ သတိ ကတ္တဗ္ဗတော၊ အသတိ အကတ္တဗ္ဗတော၊ တပ္ပမာဏေန စ ကတ္တဗ္ဗတော. ဗီဇေ ဟိ သတိ ကသိံ ကရောန္တိ၊ အသတိ န ကရောန္တိ. ဗီဇပ္ပမာဏေန စ ကုသလာ ကဿကာ ခေတ္တံ ကသန္တိ၊ န ဦနံ ‘‘မာ နော သဿံ ပရိဟာယီ’’တိ၊ န အဓိကံ ‘‘မာ နော မောဃော ဝါယာမော အဟောသီ’’တိ. ယသ္မာ စ ဗီဇမေဝ မူလံ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ မူလတော ပဋ္ဌာယ ကသိံ ဒဿေန္တော တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ကသိယာ ပုဗ္ဗဓမ္မဿ ဗီဇဿ သဘာဂေန အတ္တနော ကသိယာ ပုဗ္ဗဓမ္မံ ရောပေန္တော အာဟ – ‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇ’’န္တိ. ဧဝမေတ္ထ ပုဗ္ဗဓမ္မသဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပုစ္ဆိတံယေဝ ဝတွာ အပုစ္ဆိတံ ပစ္ဆာ ကိံ န ဝုတ္တန္တိ စေ? တဿ ဥပကာရဘာဝတော ဓမ္မသမ္ဗန္ဓသမတ္ထဘာဝတော စ. အယဉှိ ဗြာဟ္မဏော ပညဝါ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကုလေ ပန ဇာတတ္တာ သဒ္ဓါဝိရဟိတော. သဒ္ဓါဝိရဟိတော စ ပညဝါ ပရေသံ သဒ္ဓါယ အတ္တနော ဝိသယေ အပဋိပဇ္ဇမာနော ဝိသေသံ နာဓိဂစ္ဆတိ၊ ကိလေသကာလုဿိယဘာဝါပဂမပ္ပသာဒမတ္တလက္ခဏာပိ စဿ ဒုဗ္ဗလာ သဒ္ဓါ ဗလဝတိယာ ပညာယ သဟ ဝတ္တမာနာ အတ္ထသိဒ္ဓိံ န ကရောတိ၊ ဟတ္ထိနာ သဟ ဧကဓုရေ ယုတ္တဂေါဏော ဝိယ. တသ္မာ တဿ သဒ္ဓါ ဥပကာရိကာ. ဧဝံ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ သဥပကာရဘာဝတော တံ ဗြာဟ္မဏံ သဒ္ဓါယ ပတိဋ္ဌာပေန္တေန ပစ္ဆာပိ ဝတ္တဗ္ဗော အယမတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော ဒေသနာကုသလတာယ ယထာ အညတြာပိ ‘‘သဒ္ဓါ ဗန္ဓတိ ပါထေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၇၉) စ၊ ‘‘သဒ္ဓါ ဒုတိယာ ပုရိသဿ ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၅၉) စ၊ ‘‘သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၇၃၊ ၂၄၆၊ သု. နိ. ၁၈၄) စ၊ ‘‘သဒ္ဓါယ တရတိ ဩဃ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၄၆) စ၊ ‘‘သဒ္ဓါဟတ္ထော မဟာနာဂေါ’’တိ (အ. နိ. ၆.၄၃၊ ထေရဂါ. ၆၉၄) စ၊ ‘‘သဒ္ဓေသိကော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကောတိ စာ’’တိ (အ. နိ. ၇.၆၇). ဗီဇဿ စ ဥပကာရိကာ ဝုဋ္ဌိ၊ သာ တဒနန္တရညေဝ ဝုစ္စမာနာ သမတ္ထာ ဟောတိ. ဧဝံ ဓမ္မသမ္ဗန္ဓသမတ္ထဘာဝတော ပစ္ဆာပိ ဝတ္တဗ္ဗော အယမတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော၊ အညော စ ဧဝံဝိဓော ဤသာယောတ္တာဒိ.

တတ္ထ သမ္ပသာဒနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ၊ ဩကပ္ပနလက္ခဏာ ဝါ၊ ပက္ခန္ဒနရသာ၊ အဓိမုတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ အကာလုဿိယပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ၊ သောတာပတ္တိယင်္ဂပဒဋ္ဌာနာ၊ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗဓမ္မပဒဋ္ဌာနာ ဝါ၊ အာဒါသဇလတလာဒီနံ ပသာဒေါ ဝိယ စေတသော ပသာဒဘူတာ၊ ဥဒကပ္ပသာဒကမဏိ ဝိယ ဥဒကဿ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပသာဒိကာ. ဗီဇန္တိ ပဉ္စဝိဓံ – မူလဗီဇံ၊ ခန္ဓဗီဇံ၊ ဖလုဗီဇံ၊ အဂ္ဂဗီဇံ၊ ဗီဇဗီဇမေဝ ပဉ္စမန္တိ. တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝိရုဟနဋ္ဌေန ဗီဇံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ယထာဟ – ‘‘ဗီဇဉ္စေတံ ဝိရုဟနဋ္ဌေနာ’’တိ.

တတ္ထ ယထာ ဗြာဟ္မဏဿ ကသိယာ မူလဘူတံ ဗီဇံ ဒွေ ကိစ္စာနိ ကရောတိ၊ ဟေဋ္ဌာ မူလေန ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဥပရိ အင်္ကုရံ ဥဋ္ဌာပေတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝတော ကသိယာ မူလဘူတာ သဒ္ဓါ ဟေဋ္ဌာ သီလမူလေန ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဥပရိ သမထဝိပဿနင်္ကုရံ ဥဋ္ဌာပေတိ. ယထာ စ တံ မူလေန ပထဝိရသံ အာပေါရသံ ဂဟေတွာ နာဠေန ဓညပရိပါကဂဟဏတ္ထံ ဝဍ္ဎတိ၊ ဧဝမယံ သီလမူလေန သမထဝိပဿနာရသံ ဂဟေတွာ အရိယမဂ္ဂနာဠေန အရိယဖလဓညပရိပါကဂဟဏတ္ထံ ဝဍ္ဎတိ. ယထာ စ တံ သုဘူမိယံ ပတိဋ္ဌဟိတွာ မူလင်္ကုရပဏ္ဏနာဠကဏ္ဍပ္ပသဝေဟိ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ ပတွာ၊ ခီရံ ဇနေတွာ၊ အနေကသာလိဖလဘရိတံ သာလိသီသံ နိပ္ဖါဒေတိ၊ ဧဝမယံ စိတ္တသန္တာနေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ သီလစိတ္တဒိဋ္ဌိကင်္ခါဝိတရဏမဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီဟိ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ ပတွာ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိခီရံ ဇနေတွာ အနေကပဋိသမ္ဘိဒါဘိညာဘရိတံ အရဟတ္တဖလံ နိပ္ဖါဒေတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇ’’န္တိ.

တတ္ထ သိယာ ‘‘ပရောပညာသကုသလဓမ္မေသု ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသု ကသ္မာ သဒ္ဓါဝ ဗီဇန္တိ ဝုတ္တာ’’တိ? ဝုစ္စတေ – ဗီဇကိစ္စကရဏတော. ယထာ ဟိ တေသု ဝိညာဏံယေဝ ဝိဇာနနကိစ္စံ ကရောတိ၊ ဧဝံ သဒ္ဓါ ဗီဇကိစ္စံ၊ သာ စ သဗ္ဗကုသလာနံ မူလဘူတာ. ယထာဟ –

‘‘သဒ္ဓါဇာတော ဥပသင်္ကမတိ၊ ဥပသင်္ကမန္တော ပယိရုပါသတိ၊ ပယိရုပါသန္တော သောတံ ဩဒဟတိ၊ ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏာတိ၊ သုတွာ ဓမ္မံ ဓာရေတိ၊ ဓတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခတိ၊ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခတော ဓမ္မာ နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ၊ ဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ သတိ ဆန္ဒော ဇာယတိ၊ ဆန္ဒဇာတော ဥဿဟတိ၊ ဥဿာဟေတွာ တုလယတိ၊ တုလယိတွာ ပဒဟတိ၊ ပဟိတတ္တော သမာနော ကာယေန စေဝ ပရမသစ္စံ သစ္ဆိကရောတိ၊ ပညာယ စ နံ အတိဝိဇ္ဈပဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၃၊ ၄၃၂).

တပတိ အကုသလေ ဓမ္မေ ကာယဉ္စာတိ တပေါ၊ ဣန္ဒြိယသံဝရဝီရိယဓုတင်္ဂဒုက္ကရကာရိကာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. ဣဓ ပန ဣန္ဒြိယသံဝရော အဓိပ္ပေတော. ဝုဋ္ဌီတိ ဝဿဝုဋ္ဌိဝါတဝုဋ္ဌီတိအာဒိနာ အနေကဝိဓာ. ဣဓ ဝဿဝုဋ္ဌိ အဓိပ္ပေတာ. ယထာ ဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဝဿဝုဋ္ဌိသမနုဂ္ဂဟိတံ ဗီဇံ ဗီဇမူလကဉ္စ သဿံ ဝိရုဟတိ န မိလာယတိ နိပ္ဖတ္တိံ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝတော ဣန္ဒြိယသံဝရသမနုဂ္ဂဟိတာ သဒ္ဓါ သဒ္ဓါမူလာ စ သီလာဒယော ဓမ္မာ ဝိရုဟန္တိ န မိလာယန္တိ နိပ္ဖတ္တိံ ဂစ္ဆန္တိ. တေနာဟ – ‘‘တပေါ ဝုဋ္ဌီ’’တိ. ‘‘ပညာ မေ’’တိ ဧတ္ထ စ ဝုတ္တော မေ-သဒ္ဒေါ ဣမေသုပိ ပဒေသု ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘သဒ္ဓါ မေ ဗီဇံ၊ တပေါ မေ ဝုဋ္ဌီ’’တိ. တေန ကိံ ဒီပေတိ? ယထာ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ တယာ ဝပိတေ ဗီဇေ သစေ ဝုဋ္ဌိ အတ္ထိ၊ သာဓု၊ နော စေ အတ္ထိ၊ ဥဒကမ္ပိ ဒါတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ တထာ မယာ ဟိရိ-ဤသေ ပညာယုဂနင်္ဂလေ မနောယောတ္တေန ဧကာဗဒ္ဓေ ကတေ ဝီရိယဗလိဗဒ္ဒေ ယောဇေတွာ သတိပါစနေန ဝိဇ္ဈိတွာ အတ္တနော စိတ္တသန္တာနခေတ္တေ သဒ္ဓါဗီဇေ ဝပိတေ ဝုဋ္ဌိ-အဘာဝေါ နာမ နတ္ထိ. အယံ ပန မေ သတတံ သမိတံ တပေါ ဝုဋ္ဌီတိ.

ပဇာနာတိ ဧတာယ ပုဂ္ဂလော၊ သယံ ဝါ ပဇာနာတီတိ ပညာ၊ သာ ကာမာဝစရာဒိဘေဒတော အနေကဝိဓာ. ဣဓ ပန သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာ အဓိပ္ပေတာ. ယုဂနင်္ဂလန္တိ ယုဂဉ္စ နင်္ဂလဉ္စ. ယထာ ဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ယုဂနင်္ဂလံ၊ ဧဝံ ဘဂဝတော ဒုဝိဓာပိ ပညာ. တတ္ထ ယထာ ယုဂံ ဤသာယ ဥပနိဿယံ ဟောတိ၊ ပုရတော ဟောတိ၊ ဤသာဗဒ္ဓံ ဟောတိ၊ ယောတ္တာနံ နိဿယံ ဟောတိ၊ ဗလိဗဒ္ဒါနံ ဧကတော ဂမနံ ဓာရေတိ၊ ဧဝံ ပညာ ဟိရိပမုခါနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယာ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘ပညုတ္တရာ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ (အ. နိ. ၈.၈၃) စ၊ ‘‘ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ ကုသလာ ဝဒန္တိ၊ နက္ခတ္တရာဇာရိဝ တာရကာန’’န္တိ (ဇာ. ၂.၁၇.၈၁) စ. ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမဋ္ဌေန ပုရတော စ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘သီလံ ဟိရီ စာပိ သတဉ္စ ဓမ္မော၊ အနွာယိကာ ပညဝတော ဘဝန္တီ’’တိ. ဟိရိဝိပ္ပယောဂေန အနုပ္ပတ္တိတော ဤသာဗဒ္ဓါ ဟောတိ၊ မနောသင်္ခါတဿ သမာဓိယောတ္တဿ နိဿယပစ္စယတော ယောတ္တာနံ နိဿယော ဟောတိ၊ အစ္စာရဒ္ဓါတိလီနဘာဝပဋိသေဓနတော ဝီရိယဗလိဗဒ္ဒါနံ ဧကတော ဂမနံ ဓာရေတိ. ယထာ စ နင်္ဂလံ ဖာလယုတ္တံ ကသနကာလေ ပထဝိဃနံ ဘိန္ဒတိ၊ မူလသန္တာနကာနိ ပဒါလေတိ၊ ဧဝံ သတိယုတ္တာ ပညာ ဝိပဿနာကာလေ ဓမ္မာနံ သန္တတိသမူဟကိစ္စာရမ္မဏဃနံ ဘိန္ဒတိ၊ သဗ္ဗကိလေသမူလသန္တာနကာနိ ပဒါလေတိ. သာ စ ခေါ လောကုတ္တရာဝ ဣတရာ ပန လောကိယာပိ သိယာ. တေနာဟ – ‘‘ပညာ မေ ယုဂနင်္ဂလ’’န္တိ.

ဟိရီယတိ ဧတာယ ပုဂ္ဂလော၊ သယံ ဝါ ဟိရီယတိ အကုသလပ္ပဝတ္တိံ ဇိဂုစ္ဆတီတိ ဟိရီ. တဂ္ဂဟဏေန သဟစရဏဘာဝတော ဩတ္တပ္ပံ ဂဟိတံယေဝ ဟောတိ. ဤသာတိ ယုဂနင်္ဂလသန္ဓာရိကာ ဒါရုယဋ္ဌိ. ယထာ ဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဤသာ ယုဂနင်္ဂလံ သန္ဓာရေတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝတောပိ ဟိရီ လောကိယလောကုတ္တရပညာသင်္ခါတံ ယုဂနင်္ဂလံ သန္ဓာရေတိ ဟိရိယာ အသတိ ပညာယ အဘာဝတော. ယထာ စ ဤသာပဋိဗဒ္ဓံ ယုဂနင်္ဂလံ ကိစ္စကရံ ဟောတိ အစလံ အသိထိလံ၊ ဧဝံ ဟိရိပဋိဗဒ္ဓါ စ ပညာ ကိစ္စကာရီ ဟောတိ အစလာ အသိထိလာ အဗ္ဗောကိဏ္ဏာ အဟိရိကေန. တေနာဟ ‘‘ဟိရီ ဤသာ’’တိ.

မုနာတီတိ မနော၊ စိတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣဓ ပန မနောသီသေန တံသမ္ပယုတ္တော သမာဓိ အဓိပ္ပေတော. ယောတ္တန္တိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနံ. တံ တိဝိဓံ ဤသာယ သဟ ယုဂဿ ဗန္ဓနံ၊ ယုဂေန သဟ ဗလိဗဒ္ဒါနံ ဗန္ဓနံ၊ သာရထိနာ သဟ ဗလိဗဒ္ဒါနံ ဗန္ဓနန္တိ. တတ္ထ ယထာ ဗြာဟ္မဏဿ ယောတ္တံ ဤသာယုဂဗလိဗဒ္ဒေ ဧကာဗဒ္ဓေ ကတွာ သကကိစ္စေ ပဋိပါဒေတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝတော သမာဓိ သဗ္ဗေဝ တေ ဟိရိပညာဝီရိယဓမ္မေ ဧကာရမ္မဏေ အဝိက္ခေပဘာဝေန ဗန္ဓိတွာ သကကိစ္စေ ပဋိပါဒေတိ. တေနာဟ – ‘‘မနော ယောတ္တ’’န္တိ.

သရတိ ဧတာယ စိရကတာဒိမတ္ထံ ပုဂ္ဂလော၊ သယံ ဝါ သရတီတိ သတိ၊ သာ အသမ္မုဿနလက္ခဏာ. ဖာလေတီတိ ဖာလော. ပါဇေတိ ဧတေနာတိ ပါဇနံ. တံ ဣဓ ‘‘ပါစန’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ပတောဒဿေတံ အဓိဝစနံ. ဖာလော စ ပါစနဉ္စ ဖာလပါစနံ. ယထာ ဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဖာလပါစနံ၊ ဧဝံ ဘဂဝတော ဝိပဿနာယုတ္တာ မဂ္ဂယုတ္တာ စ သတိ. တတ္ထ ယထာ ဖာလော နင်္ဂလမနုရက္ခတိ၊ ပုရတော စဿ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ သတိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသမာနာ အာရမ္မဏေ ဝါ ဥပဋ္ဌာပယမာနာ ပညာနင်္ဂလံ ရက္ခတိ၊ တထာ ဟိ ‘‘သတာရက္ခေန စေတသာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၁၀.၂၀) ‘‘အာရက္ခာ’’တိ ဝုတ္တာ. အသမ္မုဿနဝသေန စဿ ပုရတော ဟောတိ. သတိပရိစိတေ ဟိ ဓမ္မေ ပညာ ပဇာနာတိ၊ နော သမ္မုဋ္ဌေ. ယထာ စ ပါစနံ ဗလိဗဒ္ဒါနံ ဝိဇ္ဈနဘယံ ဒဿေန္တံ သံသီဒနံ န ဒေတိ၊ ဥပ္ပထဂမနဉ္စ ဝါရေတိ၊ ဧဝံ သတိ ဝီရိယဗလိဗဒ္ဒါနံ အပါယဘယံ ဒဿေန္တီ ကောသဇ္ဇသံသီဒနံ န ဒေတိ၊ ကာမဂုဏသင်္ခါတေ အဂေါစရေ စာရံ နိဝါရေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနေ နိယောဇေန္တီ ဥပ္ပထဂမနဉ္စ ဝါရေတိ. တေနာဟ – ‘‘သတိ မေ ဖာလပါစန’’န္တိ.

၇၈. ကာယဂုတ္တောတိ တိဝိဓေန ကာယသုစရိတေန ဂုတ္တော. ဝစီဂုတ္တောတိ စတုဗ္ဗိဓေန ဝစီသုစရိတေန ဂုတ္တော. ဧတ္တာဝတာ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ဝုတ္တံ. အာဟာရေ ဥဒရေ ယတောတိ ဧတ္ထ အာဟာရမုခေန သဗ္ဗပစ္စယာနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ စတုဗ္ဗိဓေပိ ပစ္စယေ ယတော သံယတော နိရုပက္ကိလေသောတိ အတ္ထော. ဣမိနာ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဝုတ္တံ. ဥဒရေ ယတောတိ ဥဒရေ ယတော သံယတော မိတဘောဇီ၊ အာဟာရေ မတ္တညူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမိနာ ဘောဇနေ မတ္တညုတာမုခေန ပစ္စယပဋိသေဝနသီလံ ဝုတ္တံ. တေန ကိံ ဒီပေတိ? ယထာ တွံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဗီဇံ ဝပိတွာ သဿပရိပါလနတ္ထံ ကဏ္ဋကဝတိံ ဝါ ရုက္ခဝတိံ ဝါ ပါကာရပရိက္ခေပံ ဝါ ကရောသိ၊ တေန တေ ဂေါမဟိံသမိဂဂဏာ ပဝေသံ အလဘန္တာ သဿံ န ဝိလုမ္ပန္တိ၊ ဧဝမဟမ္ပိ သဒ္ဓါဗီဇံ ဝပိတွာ နာနပ္ပကာရကုသလသဿပရိပါလနတ္ထံ ကာယဝစီအာဟာရဂုတ္တိမယံ တိဝိဓပရိက္ခေပံ ကရောမိ. တေန မေ ရာဂါဒိအကုသလဓမ္မဂေါမဟိံသမိဂဂဏာ ပဝေသံ အလဘန္တာ နာနပ္ပကာရကုသလသဿံ န ဝိလုမ္ပန္တီတိ.

သစ္စံ ကရောမိ နိဒ္ဒါနန္တိ ဧတ္ထ ဒွီဟိ ဒွါရေဟိ အဝိသံဝါဒနံ သစ္စံ. နိဒ္ဒါနန္တိ ဆေဒနံ လုနနံ ဥပ္ပါဋနံ၊ ကရဏတ္ထေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယဉှိ ဧတ္ထ အတ္ထော ‘‘သစ္စေန ကရောမိ နိဒ္ဒါန’’န္တိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာ တွံ ဗာဟိရံ ကသိံ ကသိတွာ သဿဒူသကာနံ တိဏာနံ ဟတ္ထေန ဝါ အသိတေန ဝါ နိဒ္ဒါနံ ကရောသိ၊ ဧဝမဟမ္ပိ အဇ္ဈတ္တိကံ ကသိံ ကသိတွာ ကုသလသဿဒူသကာနံ ဝိသံဝါဒနတိဏာနံ သစ္စေန နိဒ္ဒါနံ ကရောမိ. ဉာဏသစ္စံ ဝါ ဧတ္ထ သစ္စန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ယံ တံ ယထာဘူတဉာဏန္တိ ဝုစ္စတိ. တေန အတ္တသညာဒီနံ တိဏာနံ နိဒ္ဒါနံ ကရောမီတိ ဧဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ. အထ ဝါ နိဒ္ဒါနန္တိ ဆေဒကံ လာဝကံ၊ ဥပ္ပါဋကန္တိ အတ္ထော. ဧဝံ သန္တေ ယထာ တွံ ဒါသံ ဝါ ကမ္မကရံ ဝါ နိဒ္ဒါနံ ကရောသိ၊ ‘‘နိဒ္ဒေဟိ တိဏာနီ’’တိ တိဏာနံ ဆေဒကံ လာဝကံ ဥပ္ပါဋကံ ကရောသိ၊ ဧဝမဟံ သစ္စံ ကရောမီတိ ဥပယောဂဝစနေနေဝ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ. အထ ဝါ သစ္စန္တိ ဒိဋ္ဌိသစ္စံ. တမဟံ နိဒ္ဒါနံ ကရောမိ၊ ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ လုနိတဗ္ဗံ ဥပ္ပါဋေတဗ္ဗံ ကရောမီတိ ဧဝမ္ပိ ဥပယောဂဝစနေနေဝ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ.

သောရစ္စံ မေ ပမောစနန္တိ ဧတ္ထ ယံ တံ ‘‘ကာယိကော အဝီတိက္ကမော၊ ဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော’’တိ၊ ဧဝံ သီလမေဝ ‘‘သောရစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ န တံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ၊ ဝုတ္တမေဝ ဧတံ ‘‘ကာယဂုတ္တော’’တိအာဒိနာ နယေန၊ အရဟတ္တဖလံ ပန အဓိပ္ပေတံ. တမ္ပိ ဟိ သုန္ဒရေ နိဗ္ဗာနေ ရတဘာဝတော ‘‘သောရစ္စ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပမောစနန္တိ ယောဂ္ဂဝိဿဇ္ဇနံ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာ တဝ ပမောစနံ ပုနပိ သာယနှေ ဝါ ဒုတိယဒိဝသေ ဝါ အနာဂတသံဝစ္ဆရေ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗတော အပ္ပမောစနမေဝ ဟောတိ၊ န မမ ဧဝံ. န ဟိ မမ အန္တရာ မောစနံ နာမ အတ္ထိ. အဟဉှိ ဒီပင်္ကရဒသဗလကာလတော ပဘုတိ ပညာနင်္ဂလေ ဝီရိယဗလိဗဒ္ဒေ ယောဇေတွာ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ မဟာကသိံ ကသန္တော တာဝ န မုဉ္စိံ၊ ယာဝ န သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ. ယဒါ စ မေ သဗ္ဗံ တံ ကာလံ ခေပေတွာ ဗောဓိရုက္ခမူလေ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နဿ သဗ္ဗဂုဏပရိဝါရံ အရဟတ္တဖလံ ဥဒပါဒိ၊ တဒါ မယာ တံ သဗ္ဗုဿုက္ကပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပတ္တိယာ ပမုတ္တံ၊ န ဒါနိ ပုန ယောဇေတဗ္ဗံ ဘဝိဿတီတိ. ဧတမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ဘဂဝါ – ‘‘သောရစ္စံ မေ ပမောစန’’န္တိ.

၇၉. ဝီရိယံ မေ ဓုရဓောရယှန္တိ ဧတ္ထ ဝီရိယန္တိ ‘‘ကာယိကော ဝါ၊ စေတသိကော ဝါ ဝီရိယာရမ္ဘော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တပဓာနံ. ဓုရာယံ ဓောရယှံ ဓုရဓောရယှံ၊ ဓုရံ ဝဟတီတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဓုရာယံ ဓောရယှာကဍ္ဎိတံ နင်္ဂလံ ဘူမိဃနံ ဘိန္ဒတိ၊ မူလသန္တာနကာနိ စ ပဒါလေတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝတော ဝီရိယာကဍ္ဎိတံ ပညာနင်္ဂလံ ယထာဝုတ္တံ ဃနံ ဘိန္ဒတိ၊ ကိလေသသန္တာနကာနိ စ ပဒါလေတိ. တေနာဟ – ‘‘ဝီရိယံ မေ ဓုရဓောရယှ’’န္တိ. အထ ဝါ ပုရိမဓုရံ ဝဟန္တာ ဓုရာ၊ မူလဓုရံ ဝဟန္တာ ဓောရယှာ၊ ဓုရာ စ ဓောရယှာ စ ဓုရဓောရယှာ. တတ္ထ ယထာ ဗြာဟ္မဏဿ ဧကမေကသ္မိံ နင်္ဂလေ စတုဗလိဗဒ္ဒပ္ပဘေဒံ ဓုရဓောရယှံ ဝဟန္တံ ဥပ္ပန္နာနုပ္ပန္နတိဏမူလဃာတံ သဿသမ္ပတ္တိဉ္စ သာဓေတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝတော စတုသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယပ္ပဘေဒံ ဓုရဓောရယှံ ဝဟန္တံ ဥပ္ပန္နာနုပ္ပန္နာကုသလမူလဃာတံ ကုသလသမ္ပတ္တိဉ္စ သာဓေတိ. တေနာဟ – ‘‘ဝီရိယံ မေ ဓုရဓောရယှ’’န္တိ.

ယောဂက္ခေမာဓိဝါဟနန္တိ ဧတ္ထ ယောဂေဟိ ခေမတ္တာ ‘‘ယောဂက္ခေမ’’န္တိ နိဗ္ဗာနံ ဝုစ္စတိ၊ တံ အဓိကတွာ ဝါဟီယတိ၊ အဘိမုခံ ဝါ ဝါဟီယတီတိ အဓိဝါဟနံ. ယောဂက္ခေမဿ အဓိဝါဟနံ ယောဂက္ခေမာဓိဝါဟနံ. တေန ကိံ ဒီပေတိ? ယထာ တဝ ဓုရဓောရယှံ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ပစ္ဆိမာဒီသု ဝါ အညတရံ အဘိမုခံ ဝါဟီယတိ၊ တထာ မမ ဓုရဓောရယှံ နိဗ္ဗာနာဘိမုခံ ဝါဟီယတိ.

ဧဝံ ဝါဟိယမာနဉ္စ ဂစ္ဆတိ အနိဝတ္တန္တံ. ယထာ တဝ နင်္ဂလံ ဝဟန္တံ ဓုရဓောရယှံ ခေတ္တကောဋိံ ပတွာ ပုန နိဝတ္တတိ၊ ဧဝံ အနိဝတ္တန္တံ ဒီပင်္ကရကာလတော ပဘုတိ ဂစ္ဆတေဝ. ယသ္မာ ဝါ တေန တေန မဂ္ဂေန ပဟီနာ ကိလေသာ ပုနပ္ပုနံ ပဟာတဗ္ဗာ န ဟောန္တိ၊ ယထာ တဝ နင်္ဂလေန ဆိန္နာနိ တိဏာနိ ပုနပိ အပရသ္မိံ သမယေ ဆိန္ဒိတဗ္ဗာနိ ဟောန္တိ၊ တသ္မာပိ ဧတံ ပဌမမဂ္ဂဝသေန ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌေ ကိလေသေ၊ ဒုတိယဝသေန ဩဠာရိကေ၊ တတိယဝသေန အနုသဟဂတေ ကိလေသေ၊ စတုတ္ထဝသေန သဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟန္တံ ဂစ္ဆတိ အနိဝတ္တန္တံ. အထ ဝါ ဂစ္ဆတိ အနိဝတ္တန္တိ နိဝတ္တနရဟိတံ ဟုတွာ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. န္တိ တံ ဓုရဓောရယှံ. ဧဝမ္ပေတ္ထ ပဒစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ ဂစ္ဆန္တဉ္စ ယထာ တဝ ဓုရဓောရယှံ န တံ ဌာနံ ဂစ္ဆတိ၊ ယတ္ထ ဂန္တွာ ကဿကော အသောကော နိဿောကော ဝိရဇော ဟုတွာ န သောစတိ၊ ဧတံ ပန တံ ဌာနံ ဂစ္ဆတိ၊ ယတ္ထ ဂန္တွာ န သောစတိ. ယတ္ထ သတိပါစနေန ဧတံ ဝီရိယဓုရဓောရယှံ စောဒေန္တော ဂန္တွာ မာဒိသော ကဿကော အသောကော နိဿောကော ဝိရဇော ဟုတွာ န သောစတိ၊ တံ သဗ္ဗသောကသလ္လသမုဂ္ဃါတဘူတံ နိဗ္ဗာနာမတသင်္ခါတံ ဌာနံ ဂစ္ဆတီတိ.

၈၀. ဣဒါနိ နိဂမနံ ကရောန္တော ဘဂဝါ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဧဝမေသာ ကသီ ကဋ္ဌာ၊ သာ ဟောတိ အမတပ္ဖလာ၊

ဧတံ ကသိံ ကသိတွာန၊ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ.

တဿာယံ သင်္ခေပတ္ထော – မယာ ဗြာဟ္မဏ ဧသာ သဒ္ဓါဗီဇာ တပေါဝုဋ္ဌိယာ အနုဂ္ဂဟိတာ ကသိ၊ ပညာမယံ ယုဂနင်္ဂလံ၊ ဟိရိမယဉ္စ ဤသံ၊ မနောမယေန ယောတ္တေန၊ ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ၊ ပညာနင်္ဂလေ သတိဖာလံ အာကောဋေတွာ၊ သတိပါစနံ ဂဟေတွာ၊ ကာယဝစီအာဟာရဂုတ္တိယာ ဂေါပေတွာ၊ သစ္စံ နိဒ္ဒါနံ ကတွာ၊ သောရစ္စံ ပမောစနံ ဝီရိယံ ဓုရဓောရယှံ ယောဂက္ခေမာဘိမုခံ အနိဝတ္တန္တံ ဝါဟေန္တေန ကဋ္ဌာ၊ ကသိကမ္မပရိယောသာနံ စတုဗ္ဗိဓံ သာမညဖလံ ပါပိတာ၊ သာ ဟောတိ အမတပ္ဖလာ၊ သာ ဧသာ ကသိ အမတပ္ဖလာ ဟောတိ. အမတံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ၊ နိဗ္ဗာနာနိသံသာ ဟောတီတိ အတ္ထော. သာ ခေါ ပနေသာ ကသိ န မမေဝေကဿ အမတပ္ဖလာ ဟောတိ၊ အပိစ၊ ခေါ၊ ပန ယော ကောစိ ခတ္တိယော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဝေဿော ဝါ သုဒ္ဒေါ ဝါ ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ ဧတံ ကသိံ ကသတိ၊ သော သဗ္ဗောပိ ဧတံ ကသိံ ကသိတွာန၊ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတိ၊ သဗ္ဗသ္မာ ဝဋ္ဋဒုက္ခဒုက္ခဒုက္ခသင်္ခါရဒုက္ခဝိပရိဏာမဒုက္ခာ ပမုစ္စတီတိ. ဧဝံ ဘဂဝါ ဗြာဟ္မဏဿ အရဟတ္တနိကူဋေန နိဗ္ဗာနပရိယောသာနံ ကတွာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

တတော ဗြာဟ္မဏော ဂမ္ဘီရတ္ထံ ဒေသနံ သုတွာ ‘‘မမ ကသိဖလံ ဘုဉ္ဇိတွာ အပရဇ္ဇု ဧဝ ဆာတော ဟောတိ၊ ဣမဿ ပန ကသိ အမတပ္ဖလာ၊ တဿာ ဖလံ ဘုဉ္ဇိတွာ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ စ ဝိဒိတွာ ပသန္နော ပသန္နာကာရံ ကာတုံ ပါယာသံ ဒါတုမာရဒ္ဓေါ. တေနာဟ ‘‘အထ ခေါ ကသိဘာရဒွါဇော’’တိ. တတ္ထ မဟတိယာတိ မဟတိယန္တိ အတ္ထော. ကံသပါတိယာတိ သုဝဏ္ဏပါတိယံ၊ သတသဟဿဂ္ဃနကေ အတ္တနော သုဝဏ္ဏထာလေ. ဝဍ္ဎေတွာတိ ဆုပိတွာ၊ အာကိရိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘဂဝတော ဥပနာမေသီတိ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီဟိ ဝိစိတြံ ကတွာ၊ ဒုကူလဝိတာနေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ၊ ဥက္ခိပိတွာ၊ သက္ကစ္စံ တထာဂတဿ အဘိဟရိ. ကိန္တိ? ‘‘ဘုဉ္ဇတု ဘဝံ ဂေါတမော ပါယာသံ၊ ကဿကော ဘဝ’’န္တိ. တတော ကဿကဘာဝသာဓကံ ကာရဏမာဟ ‘‘ယဉှိ။ပေ။ ကသတီ’’တိ၊ ယသ္မာ ဘဝံ။ပေ။ ကသတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဘဂဝါ ‘‘ဂါထာဘိဂီတံ မေ’’တိ အာဟ.

၈၁. တတ္ထ ဂါထာဘိဂီတန္တိ ဂါထာဟိ အဘိဂီတံ၊ ဂါထာယော ဘာသိတွာ လဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မေတိ မယာ. အဘောဇနေယျန္တိ ဘုဉ္ဇနာရဟံ န ဟောတိ. သမ္ပဿတန္တိ သမ္မာ အာဇီဝသုဒ္ဓိံ ပဿတံ၊ သမန္တာ ဝါ ပဿတံ သမ္ပဿတံ၊ ဗုဒ္ဓါနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နေသ ဓမ္မောတိ ‘‘ဂါထာဘိဂီတံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧသ ဓမ္မော ဧတံ စာရိတ္တံ န ဟောတိ၊ တသ္မာ ဂါထာဘိဂီတံ ပနုဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ ပဋိက္ခိပန္တိ န ဘုဉ္ဇန္တီတိ. ကိံ ပန ဘဂဝတာ ပါယာသတ္ထံ ဂါထာ အဘိဂီတာ၊ ယေန ဧဝမာဟာတိ? န ဧတဒတ္ထံ အဘိဂီတာ၊ အပိစ၊ ခေါ၊ ပန ပါတော ပဋ္ဌာယ ခေတ္တသမီပေ ဌတွာ ကဋစ္ဆုဘိက္ခမ္ပိ အလဘိတွာ ပုန သကလဗုဒ္ဓဂုဏေ ပကာသေတွာ လဒ္ဓံ တဒေတံ နဋနစ္စကာဒီဟိ နစ္စိတွာ ဂါယိတွာ စ လဒ္ဓသဒိသံ ဟောတိ၊ တေန ‘‘ဂါထာဘိဂီတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တာဒိသဉ္စ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ န ကပ္ပတိ၊ တသ္မာ ‘‘အဘောဇနေယျ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အပ္ပိစ္ဆတာနုရူပဉ္စေတံ န ဟောတိ၊ တသ္မာပိ ပစ္ဆိမံ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနေန စ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ယတြ စ နာမ ပရပ္ပကာသိတေနာပိ အတ္တနော ဂုဏေန ဥပ္ပန္နံ လာဘံ ပဋိက္ခိပန္တိ သေယျထာပိ အပ္ပိစ္ဆော ဃဋိကာရော ကုမ္ဘကာရော၊ တတြ ကထံ ကောဋိပ္ပတ္တာယ အပ္ပိစ္ဆတာယ သမန္နာဂတော ဘဂဝါ အတ္တနာဝ အတ္တနော ဂုဏပ္ပကာသနေန ဥပ္ပန္နံ လာဘံ သာဒိယိဿတိ၊ ယတော ယုတ္တမေဝ ဧတံ ဘဂဝတော ဝတ္တုန္တိ.

ဧတ္တာဝတာ ‘‘အပ္ပသန္နံ အဒါတုကာမံ ဗြာဟ္မဏံ ဂါထာဂါယနေန ဒါတုကာမံ ကတွာ၊ သမဏော ဂေါတမော ဘောဇနံ ပဋိဂ္ဂဟေသိ၊ အာမိသကာရဏာ ဣမဿ ဒေသနာ’’တိ ဣမမှာ လောကာပဝါဒါ အတ္တာနံ မောစေန္တော ဒေသနာပါရိသုဒ္ဓိံ ဒီပေတွာ၊ ဣဒါနိ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိံ ဒီပေန္တော အာဟ ‘‘ဓမ္မေ သတီ ဗြာဟ္မဏ ဝုတ္တိရေသာ’’တိ တဿတ္ထော – အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိဓမ္မေ ဝါ ဒသဝိဓသုစရိတဓမ္မေ ဝါ ဗုဒ္ဓါနံ စာရိတ္တဓမ္မေ ဝါ သတိ သံဝိဇ္ဇမာနေ အနုပဟတေ ဝတ္တမာနေ ဝုတ္တိရေသာ ဧကန္တဝေါဒါတာ အာကာသေ ပါဏိပ္ပသာရဏကပ္ပါ ဧသနာ ပရိယေသနာ ဇီဝိတဝုတ္တိ ဗုဒ္ဓါနံ ဗြာဟ္မဏာတိ.

၈၂. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ပါယာသံ မေ ပဋိက္ခိပတိ၊ အကပ္ပိယံ ကိရေတံ ဘောဇနံ၊ အဓညော ဝတသ္မိံ၊ ဒါနံ ဒါတုံ န လဘာမီ’’တိ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ အညံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျာ’’တိ စ စိန္တေသိ. တံ ဉတွာ ဘဂဝါ ‘‘အဟံ ဘိက္ခာစာရဝေလံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အာဂတော – ‘ဧတ္တကေန ကာလေန ဣမံ ဗြာဟ္မဏံ ပသာဒေဿာမီ’တိ၊ ဗြာဟ္မဏော စ ဒေါမနဿံ အကာသိ. ဣဒါနိ တေန ဒေါမနဿေန မယိ စိတ္တံ ပကောပေတွာ အမတဝရဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န သက္ခိဿတီ’’တိ ဗြာဟ္မဏဿ ပသာဒဇနနတ္ထံ တေန ပတ္ထိတမနောရထံ ပူရေန္တော အာဟ ‘‘အညေန စ ကေဝလိန’’န္တိ. တတ္ထ ကေဝလိနန္တိ သဗ္ဗဂုဏပရိပုဏ္ဏံ၊ သဗ္ဗယောဂဝိသံယုတ္တံ ဝါတိ အတ္ထော. မဟန္တာနံ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ ဂုဏာနံ ဧသနတော မဟေသိံ. ပရိက္ခီဏသဗ္ဗာသဝတ္တာ ခီဏာသဝံ. ဟတ္ထပါဒကုက္ကုစ္စမာဒိံ ကတွာ ဝူပသန္တသဗ္ဗကုက္ကုစ္စတ္တာ ကုက္ကုစ္စဝူပသန္တံ. ဥပဋ္ဌဟဿူတိ ပရိဝိသဿု ပဋိမာနယဿု. ဧဝံ ဗြာဟ္မဏေန စိတ္တေ ဥပ္ပါဒိတေပိ ပရိယာယမေဝ ဘဏတိ၊ န တု ဘဏတိ ‘‘ဒေဟိ၊ အာဟရာဟီ’’တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

အထ ဗြာဟ္မဏော ‘‘အယံ ပါယာသော ဘဂဝတော အာနီတော နာဟံ အရဟာမိ တံ အတ္တနော ဆန္ဒေန ကဿစိ ဒါတု’’န္တိ စိန္တေတွာ အာဟ ‘‘အထ ကဿ စာဟ’’န္တိ. တတော ဘဂဝါ ‘‘တံ ပါယာသံ ဌပေတွာ တထာဂတံ တထာဂတသာဝကဉ္စ အညဿ အဇီရဏဓမ္မော’’တိ ဉတွာ အာဟ – ‘‘န ခွာဟံ တ’’န္တိ. တတ္ထ သဒေဝကဝစနေန ပဉ္စကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ၊ သမာရကဝစနေန ဆဋ္ဌကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ၊ သဗြဟ္မကဝစနေန ရူပါဝစရဗြဟ္မဂ္ဂဟဏံ အရူပါဝစရာ ပန ဘုဉ္ဇေယျုန္တိ အသမ္ဘာဝနေယျာ. သဿမဏဗြာဟ္မဏိဝစနေန သာသနပစ္စတ္ထိကပစ္စာမိတ္တသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏံ သမိတပါပဗာဟိတပါပသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏဉ္စ. ပဇာဝစနေန သတ္တလောကဂ္ဂဟဏံ၊ သဒေဝမနုဿဝစနေန သမ္မုတိဒေဝအဝသေသမနုဿဂ္ဂဟဏံ. ဧဝမေတ္ထ တီဟိ ဝစနေဟိ ဩကာသလောကော၊ ဒွီဟိ ပဇာဝသေန သတ္တလောကော ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧသ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရံ ပန အာဠဝကသုတ္တေ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

ကသ္မာ ပန သဒေဝကာဒီသု ကဿစိ န သမ္မာ ပရိဏာမံ ဂစ္ဆေယျာတိ? ဩဠာရိကေ သုခုမောဇာပက္ခိပနတော. ဣမသ္မိဉှိ ပါယာသေ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဂဟိတမတ္တေယေဝ ဒေဝတာဟိ ဩဇာ ပက္ခိတ္တာ ယထာ သုဇာတာယ ပါယာသေ၊ စုန္ဒဿ စ သူကရမဒ္ဒဝေ ပစ္စမာနေ၊ ဝေရဉ္ဇာယဉ္စ ဘဂဝတာ ဂဟိတဂဟိတာလောပေ၊ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ စ ကစ္စာနဿ ဂုဠှကုမ္ဘသ္မိံ အဝသိဋ္ဌဂုဠှေ. သော ဩဠာရိကေ သုခုမောဇာပက္ခိပနတော ဒေဝါနံ န ပရိဏမတိ. ဒေဝါ ဟိ သုခုမသရီရာ၊ တေသံ ဩဠာရိကော မနုဿာဟာရော န သမ္မာ ပရိဏမတိ. မနုဿာနမ္ပိ န ပရိဏမတိ. မနုဿာ ဟိ ဩဠာရိကသရီရာ၊ တေသံ သုခုမာ ဒိဗ္ဗောဇာ န သမ္မာ ပရိဏမတိ. တထာဂတဿ ပန ပကတိအဂ္ဂိနာဝ ပရိဏမတိ၊ သမ္မာ ဇီရတိ. ကာယဗလဉာဏဗလပ္ပဘာဝေနာတိ ဧကေ တထာဂတသာဝကဿ ခီဏာသဝဿေတံ သမာဓိဗလေန မတ္တညုတာယ စ ပရိဏမတိ၊ ဣတရေသံ ဣဒ္ဓိမန္တာနမ္ပိ န ပရိဏမတိ. အစိန္တနီယံ ဝါ ဧတ္ထ ကာရဏံ၊ ဗုဒ္ဓဝိသယော ဧသောတိ.

တေန ဟိ တွန္တိ ယသ္မာ အညံ န ပဿာမိ၊ မမ န ကပ္ပတိ၊ မမ အကပ္ပန္တံ သာဝကဿာပိ မေ န ကပ္ပတိ၊ တသ္မာ တွံ ဗြာဟ္မဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အပ္ပဟရိတေတိ ပရိတ္တဟရိတတိဏေ၊ အပ္ပရုဠှရိတတိဏေ ဝါ ပါသာဏပိဋ္ဌိသဒိသေ. အပ္ပါဏကေတိ နိပ္ပါဏကေ၊ ပါယာသဇ္ဈောတ္ထရဏကာရဏေန မရိတဗ္ဗပါဏရဟိတေ ဝါ မဟာဥဒကက္ခန္ဓေ. သဟ တိဏနိဿိတေဟိ ပါဏေဟိ တိဏာနံ ပါဏကာနဉ္စ အနုရက္ခဏတ္ထာယ ဧတံ ဝုတ္တံ. စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတီတိ ဧဝံ သဒ္ဒံ ကရောတိ. သံဓူပါယတီတိ သမန္တာ ဓူပါယတိ. သမ္ပဓူပါယတီတိ တထေဝ အဓိမတ္တံ ဓူပါယတိ. ကသ္မာ ဧဝံ အဟောသီတိ? ဘဂဝတော အာနုဘာဝေန၊ န ဥဒကဿ၊ န ပါယာသဿ၊ န ဗြာဟ္မဏဿ၊ န အညေသံ ဒေဝယက္ခာဒီနံ. ဘဂဝါ ဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဓမ္မသံဝေဂတ္ထံ တထာ အဓိဋ္ဌာသိ. သေယျထာပိ နာမာတိ ဩပမ္မနိဒဿနမတ္တမေတံ၊ ယထာ ဖာလောတိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သံဝိဂ္ဂေါ စိတ္တေန၊ လောမဟဋ္ဌဇာတော သရီရေန. သရီရေ ကိရဿ နဝနဝုတိလောမကူပသဟဿာနိ သုဝဏ္ဏဘိတ္တိယာ အာဟတမဏိနာဂဒန္တာ ဝိယ ဥဒ္ဓဂ္ဂါ အဟေသုံ. သေသံ ပါကဋမေဝ.

ပါဒေသု ပန နိပတိတွာ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ အဗ္ဘနုမောဒမာနော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမာ’’တိ. အဗ္ဘနုမောဒနေ ဟိ အယမိဓ အဘိက္ကန္တ သဒ္ဒေါ. ဝိတ္ထာရတော ပနဿ မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ယသ္မာ စ အဗ္ဘနုမောဒနတ္ထေ၊ တသ္မာ သာဓု သာဓု ဘော ဂေါတမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘‘ဘယေ ကောဓေ ပသံသာယံ၊ တုရိတေ ကောတူဟလစ္ဆရေ၊

ဟာသေ သောကေ ပသာဒေ စ၊ ကရေ အာမေဍိတံ ဗုဓော’’တိ. –

ဣမိနာ စ လက္ခဏေန ဣဓ ပသာဒဝသေန ပသံသာဝသေန စာယံ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ အဘိက္ကန္တန္တိ အဘိကန္တံ အတိဣဋ္ဌံ၊ အတိမနာပံ၊ အတိသုန္ဒရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

တတ္ထ ဧကေန အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေန ဒေသနံ ထောမေတိ၊ ဧကေန အတ္တနော ပသာဒံ. အယဉှိ ဧတ္ထ အဓိပ္ပါယော – အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ယဒိဒံ ဘောတော ဂေါတမဿ ဓမ္မဒေသနာ၊ အဘိက္ကန္တံ ယဒိဒံ ဘောတော ဂေါတမဿ ဓမ္မဒေသနံ အာဂမ္မ မမ ပသာဒေါတိ. ဘဂဝတော ဧဝ ဝါ ဝစနံ ဒွေ ဒွေ အတ္ထေ သန္ဓာယ ထောမေတိ – ဘောတော ဂေါတမဿ ဝစနံ အဘိက္ကန္တံ ဒေါသနာသနတော၊ အဘိက္ကန္တံ ဂုဏာဓိဂမနတော၊ တထာ သဒ္ဓါဇနနတော၊ ပညာဇနနတော၊ သာတ္ထတော၊ သဗျဉ္ဇနတော၊ ဥတ္တာနပဒတော၊ ဂမ္ဘီရတ္ထတော၊ ကဏ္ဏသုခတော၊ ဟဒယင်္ဂမတော၊ အနတ္တုက္ကံသနတော၊ အပရဝမ္ဘနတော၊ ကရုဏာသီတလတော၊ ပညာဝဒါတတော၊ အာပါထရမဏီယတော၊ ဝိမဒ္ဒက္ခမတော၊ သုယျမာနသုခတော၊ ဝီမံသိယမာနဟိတတောတိ ဧဝမာဒီဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

တတော ပရမ္ပိ စတူဟိ ဥပမာဟိ ဒေသနံယေဝ ထောမေတိ. တတ္ထ နိက္ကုဇ္ဇိတန္တိ အဓောမုခဋ္ဌပိတံ၊ ဟေဋ္ဌာ မုခဇာတံ ဝါ. ဥက္ကုဇ္ဇေယျာတိ ဥပရိမုခံ ကရေယျ. ပဋိစ္ဆန္နန္တိ တိဏပဏ္ဏာဒိစ္ဆာဒိတံ. ဝိဝရေယျာတိ ဥဂ္ဃါဋေယျ. မူဠှဿာတိ ဒိသာမူဠှဿ. မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျာတိ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ ‘‘ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ ဝဒေယျ. အန္ဓကာရေတိ ကာဠပက္ခစာတုဒ္ဒသီအဍ္ဎရတ္တဃနဝနသဏ္ဍမေဃပဋလေဟိ စတုရင်္ဂေ တမသိ. အယံ တာဝ ပဒတ္ထော.

အယံ ပန အဓိပ္ပါယယောဇနာ – ယထာ ကောစိ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ၊ ဧဝံ သဒ္ဓမ္မဝိမုခံ အသဒ္ဓမ္မပတိတံ မံ အသဒ္ဓမ္မာ ဝုဋ္ဌာပေန္တေန၊ ယထာ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝိဝရေယျ၊ ဧဝံ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနန္တရဓာနာ ပဘုတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂဟနပဋိစ္ဆန္နံ သာသနံ ဝိဝရန္တေန၊ ယထာ မူဠှဿ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ၊ ဧဝံ ကုမ္မဂ္ဂမိစ္ဆာမဂ္ဂပဋိပန္နဿ မေ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂံ အာစိက္ခန္တေန၊ ယထာ အန္ဓကာရေ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ၊ ဧဝံ မောဟန္ဓကာရနိမုဂ္ဂဿ မေ ဗုဒ္ဓါဒိရတနရူပါနိ အပဿတော တပ္ပဋိစ္ဆာဒကမောဟန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသကဒေသနာပဇ္ဇောတဓာရဏေန မယှံ ဘောတာ ဂေါတမေန ဧတေဟိ ပရိယာယေဟိ ဒေသိတတ္တာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော.

အထ ဝါ ဧကစ္စိယေန မတ္တေန ယသ္မာ အယံ ဓမ္မော ဒုက္ခဒဿနေန အသုဘေ ‘‘သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသပ္ပဟာနေန စ နိက္ကုဇ္ဇိတုက္ကုဇ္ဇိတသဒိသော၊ သမုဒယဒဿနေန ဒုက္ခေ ‘‘သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသပ္ပဟာနေန စ ပဋိစ္ဆန္နဝိဝရဏသဒိသော၊ နိရောဓဒဿနေန အနိစ္စေ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသပ္ပဟာနေန စ မူဠှဿ မဂ္ဂါစိက္ခဏသဒိသော၊ မဂ္ဂဒဿနေန အနတ္တနိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသပ္ပဟာနေန စ အန္ဓကာရေ ပဇ္ဇောတသဒိသော၊ တသ္မာ သေယျထာပိ နာမ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ။ပေ။ ပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ ‘‘စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီ’’တိ၊ ဧဝံ ပကာသိတော ဟောတိ.

ယသ္မာ ပနေတ္ထ သဒ္ဓါတပကာယဂုတ္တတာဒီဟိ သီလက္ခန္ဓော ပကာသိတော ဟောတိ၊ ပညာယ ပညာက္ခန္ဓော၊ ဟိရိမနာဒီဟိ သမာဓိက္ခန္ဓော၊ ယောဂက္ခေမေန နိရောဓောတိ ဧဝံ တိက္ခန္ဓော အရိယမဂ္ဂေါ နိရောဓော စာတိ သရူပေနေဝ ဒွေ အရိယသစ္စာနိ ပကာသိတာနိ. တတ္ထ မဂ္ဂေါ ပဋိပက္ခော သမုဒယဿ၊ နိရောဓော ဒုက္ခဿာတိ ပဋိပက္ခေန ဒွေ. ဣတိ ဣမိနာ ပရိယာယေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသိတာနိ. တသ္မာ အနေကပရိယာယေန ပကာသိတော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧသာဟန္တိအာဒီသု ဧသော အဟန္တိ ဧသာဟံ. သရဏံ ဂစ္ဆာမီတိ ပါဒေသု နိပတိတွာ ပဏိပါတေန သရဏဂမနေန ဂတောပိ ဣဒါနိ ဝါစာယ သမာဒိယန္တော အာဟ. အထ ဝါ ပဏိပါတေန ဗုဒ္ဓံယေဝ သရဏံ ဂတောတိ ဣဒါနိ တံ အာဒိံ ကတွာ သေသေ ဓမ္မသံဃေပိ ဂန္တုံ အာဟ. အဇ္ဇတဂ္ဂေတိ အဇ္ဇတံ အာဒိံ ကတွာ၊ အဇ္ဇဒဂ္ဂေတိ ဝါ ပါဌော၊ ဒ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော၊ အဇ္ဇ အဂ္ဂံ ကတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပါဏေဟိ ဥပေတံ ပါဏုပေတံ၊ ယာဝ မေ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ၊ တာဝ ဥပေတံ၊ အနညသတ္ထုကံ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ သရဏံ ဂတံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု ဇာနာတူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ အနေန သုတာနုရူပါ ပဋိပတ္တိ ဒဿိတာ ဟောတိ. နိက္ကုဇ္ဇိတာဒီဟိ ဝါ သတ္ထုသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣမိနာ ‘‘ဧသာဟ’’န္တိအာဒိနာ သိဿသမ္ပတ္တိ ဒဿိတာ. တေန ဝါ ပညာပဋိလာဘံ ဒဿေတွာ ဣမိနာ သဒ္ဓါပဋိလာဘော ဒဿိတော. ဣဒါနိ ဧဝံ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေန ပညဝတာ ယံ ကတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ကတ္တုကာမော ဘဂဝန္တံ ယာစတိ ‘‘လဘေယျာဟ’’န္တိ. တတ္ထ ဘဂဝတော ဣဒ္ဓိယာဒီဟိ အဘိပ္ပသာဒိတစိတ္တော ‘‘ဘဂဝါပိ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော၊ ကိမင်္ဂံ ပနာဟ’’န္တိ သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစတိ၊ တတ္ထ ပရိပူရကာရိတံ ပတ္ထေန္တော ပညာယ ဥပသမ္ပဒံ. သေသံ ပါကဋမေဝ.

ဧကော ဝူပကဋ္ဌောတိအာဒီသု ပန ဧကော ကာယဝိဝေကေန၊ ဝူပကဋ္ဌော စိတ္တဝိဝေကေန၊ အပ္ပမတ္တော ကမ္မဋ္ဌာနေ သတိအဝိဇဟနေန၊ အာတာပီ ကာယိကစေတသိကဝီရိယသင်္ခါတေန အာတာပေန၊ ပဟိတတ္တော ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတာယ ဝိဟရန္တော အညတရဣရိယာပထဝိဟာရေန. န စိရဿေဝါတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ. ကုလပုတ္တာတိ ဒုဝိဓာ ကုလပုတ္တာ၊ ဇာတိကုလပုတ္တာ၊ အာစာရကုလပုတ္တာ စ. အယံ ပန ဥဘယထာပိ ကုလပုတ္တော. အဂါရသ္မာတိ ဃရာ. အဂါရာနံ ဟိတံ အဂါရိယံ ကသိဂေါရက္ခာဒိကုဋုမ္ဗပေါသနကမ္မံ ဝုစ္စတိ. နတ္ထိ ဧတ္ထ အဂါရိယန္တိ အနဂါရိယံ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာယေတံ အဓိဝစနံ ပဗ္ဗဇန္တီတိ ဥပဂစ္ဆန္တိ ဥပသင်္ကမန္တိ. တဒနုတ္တရန္တိ တံ အနုတ္တရံ. ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ပရိယောသာနံ၊ အရဟတ္တဖလန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တဿ ဟိ အတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ ပဗ္ဗဇန္တိ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အတ္တနာယေဝ ပညာယ ပစ္စက္ခံ ကတွာ၊ အပရပ္ပစ္စယံ ဉတွာတိ အတ္ထော. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသီတိ ပါပုဏိတွာ သမ္ပာဒေတွာ ဝါ ဝိဟာသိ. ဧဝံ ဝိဟရန္တော စ ခီဏာ ဇာတိ။ပေ။ အဗ္ဘညာသိ. ဧတေနဿ ပစ္စဝေက္ခဏဘူမိံ ဒဿေတိ.

ကတမာ ပနဿ ဇာတိ ခီဏာ၊ ကထဉ္စ နံ အဗ္ဘညာသီတိ? ဝုစ္စတေ – န တာဝဿ အတီတာ ဇာတိ ခီဏာ ပုဗ္ဗေဝ ခီဏတ္တာ၊ န အနာဂတာ အနာဂတေ ဝါယာမာဘာဝတော၊ န ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. ယာ ပန မဂ္ဂဿ အဘာဝိတတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဧကစတုပဉ္စဝေါကာရဘဝေသု ဧကစတုပဉ္စက္ခန္ဓပ္ပဘေဒါ ဇာတိ၊ သာ မဂ္ဂဿ ဘာဝိတတ္တာ အနုပ္ပါဒဓမ္မတံ အာပဇ္ဇနေန ခီဏာ. တံ သော မဂ္ဂဘာဝနာယ ပဟီနကိလေသေ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ကိလေသာဘာဝေ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကမ္မံ အာယတိံ အပဋိသန္ဓိကံ ဟောတီတိ ဇာနန္တော ဇာနာတိ.

ဝုသိတန္တိ ဝုတ္ထံ ပရိဝုတ္ထံ၊ ကတံ စရိတံ နိဋ္ဌာပိတန္တိ အတ္ထော. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. ကတံ ကရဏီယန္တိ စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယဘာဝနာဝသေန သောဠသဝိဓမ္ပိ ကိစ္စံ နိဋ္ဌာပိတန္တိ အတ္ထော. နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣဒါနိ ပုန ဣတ္ထဘာဝါယ ဧဝံ သောဠသကိစ္စဘာဝါယ ကိလေသက္ခယာယ ဝါ မဂ္ဂဘာဝနာ နတ္ထီတိ. အထ ဝါ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣတ္ထဘာဝတော၊ ဣမသ္မာ ဧဝံပကာရာ ဣဒါနိ ဝတ္တမာနက္ခန္ဓသန္တာနာ အပရံ ခန္ဓသန္တာနံ နတ္ထိ. ဣမေ ပန ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိညာတာ တိဋ္ဌန္တိ ဆိန္နမူလကော ရုက္ခော ဝိယာတိ အဗ္ဘညာသိ. အညတရောတိ ဧကော. အရဟတန္တိ အရဟန္တာနံ. မဟာသာဝကာနံ အဗ္ဘန္တရော အာယသ္မာ ဘာရဒွါဇော အဟောသီတိ အယံ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပါယောတိ.

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.