၂. ဓနိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈. ပက္ကောဒနောတိ ဓနိယသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. တေန သမယေန ဓနိယော ဂေါပေါ မဟီတီရေ ပဋိဝသတိ. တဿာယံ ပုဗ္ဗယောဂေါ – ကဿပဿ ဘဂဝတော ပါဝစနေ ဒိဗ္ဗမာနေ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သံဃဿ ဝီသတိ သလာကဘတ္တာနိ အဒါသိ. သော တတော စုတော ဒေဝေသု ဥပ္ပန္နော. ဧဝံ ဒေဝလောကေ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ခေပေတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဒေဟရဋ္ဌမဇ္ဈေ ပဗ္ဗတရဋ္ဌံ နာမ အတ္ထိ တတ္ထ ဓမ္မကောရဏ္ဍံ နာမ နဂရံ၊ တသ္မိံ နဂရေ သေဋ္ဌိပုတ္တော ဟုတွာ အဘိနိဗ္ဗတ္တော၊ ဂေါယူထံ နိဿာယ ဇီဝတိ. တဿ ဟိ တိံသမတ္တာနိ ဂေါသဟဿာနိ ဟောန္တိ၊ သတ္တဝီသသဟဿာ ဂါဝေါ ခီရံ ဒုယှန္တိ. ဂေါပါ နာမ နိဗဒ္ဓဝါသိနော န ဟောန္တိ. ဝဿိကေ စတ္တာရောမာသေ ထလေ ဝသန္တိ၊ အဝသေသေ အဋ္ဌမာသေ ယတ္ထ တိဏောဒကံ သုခံ လဗ္ဘတိ၊ တတ္ထ ဝသန္တိ. တဉ္စ နဒီတီရံ ဝါ ဇာတဿရတီရံ ဝါ ဟောတိ. အထာယမ္ပိ ဝဿကာလေ အတ္တနော ဝသိတဂါမတော နိက္ခမိတွာ ဂုန္နံ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ ဩကာသံ ဂဝေသန္တော မဟာမဟီ ဘိဇ္ဇိတွာ ဧကတော ကာလမဟီ ဧကတော မဟာမဟိစ္စေဝ သင်္ခံ ဂန္တွာ သန္ဒမာနာ ပုန သမုဒ္ဒသမီပေ သမာဂန္တွာ ပဝတ္တာ. ယံ ဩကာသံ အန္တရဒီပံ အကာသိ၊ တံ ပဝိသိတွာ ဝစ္ဆာနံ သာလံ အတ္တနော စ နိဝေသနံ မာပေတွာ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တဿ သတ္တ ပုတ္တာ၊ သတ္တ ဓီတရော၊ သတ္တ သုဏိသာ၊ အနေကေ စ ကမ္မကာရာ ဟောန္တိ. ဂေါပါ နာမ ဝဿနိမိတ္တံ ဇာနန္တိ. ယဒါ သကုဏိကာ ကုလာဝကာနိ ရုက္ခဂ္ဂေ ကရောန္တိ၊ ကက္ကဋကာ ဥဒကသမီပေ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ထလသမီပဒွါရေန ဝဠဉ္ဇေန္တိ၊ တဒါ သုဝုဋ္ဌိကာ ဘဝိဿတီတိ ဂဏှန္တိ. ယဒါ ပန သကုဏိကာ ကုလာဝကာနိ နီစဋ္ဌာနေ ဥဒကပိဋ္ဌေ ကရောန္တိ၊ ကက္ကဋကာ ထလသမီပေ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ဥဒကသမီပဒွါရေန ဝဠဉ္ဇေန္တိ၊ တဒါ ဒုဗ္ဗုဋ္ဌိကာ ဘဝိဿတီတိ ဂဏှန္တိ.

အထ သော ဓနိယော သုဝုဋ္ဌိကနိမိတ္တာနိ ဥပသလ္လက္ခေတွာ ဥပကဋ္ဌေ ဝဿကာလေ အန္တရဒီပါ နိက္ခမိတွာ မဟာမဟိယာ ပရတီရေ သတ္တသတ္တာဟမ္ပိ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဥဒကေန အနဇ္ဈောတ္ထရဏောကာသေ အတ္တနော ဝသနောကာသံ ကတွာ သမန္တာ ပရိက္ခိပိတွာ၊ ဝစ္ဆသာလာယော မာပေတွာ၊ တတ္ထ နိဝါသံ ကပ္ပေသိ. အထဿ ဒါရုတိဏာဒိသင်္ဂဟေ ကတေ သဗ္ဗေသု ပုတ္တဒါရကမ္မကရပေါရိသေသု သမာနိယေသု ဇာတေသု နာနပ္ပကာရေ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇေ ပဋိယတ္တေ သမန္တာ စတုဒ္ဒိသာ မေဃမဏ္ဍလာနိ ဥဋ္ဌဟိံသု. သော ဓေနုယော ဒုဟာပေတွာ၊ ဝစ္ဆသာလာသု ဝစ္ဆေ သဏ္ဌာပေတွာ၊ ဂုန္နံ စတုဒ္ဒိသာ ဓူမံ ကာရာပေတွာ၊ သဗ္ဗပရိဇနံ ဘောဇာပေတွာ၊ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကာရာပေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဒီပေ ဥဇ္ဇာလာပေတွာ၊ သယံ ခီရေန ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ၊ မဟာသယနေ သယန္တော အတ္တနော သိရိသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ၊ တုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ၊ အပရဒိသာယ မေဃတ္ထနိတသဒ္ဒံ သုတွာ နိပန္နော ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ ‘‘ပက္ကောဒနော ဒုဒ္ဓခီရောဟမသ္မီ’’တိ.

တတြာယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ – ပက္ကောဒနောတိ သိဒ္ဓဘတ္တော. ဒုဒ္ဓခီရောတိ ဂါဝေါ ဒုဟိတွာ ဂဟိတခီရော. အဟန္တိ အတ္တာနံ နိဒဿေတိ၊ အသ္မီတိ အတ္တနော တထာဘာဝံ. ပက္ကောဒနော ဒုဒ္ဓခီရော စ အဟမသ္မိ ဘဝါမီတိ အတ္ထော. ဣတီတိ ဧဝမာဟာတိ အတ္ထော. နိဒ္ဒေသေ ပန ‘‘ဣတီတိ ပဒသန္ဓိ၊ ပဒသံသဂ္ဂေါ၊ ပဒပါရိပူရိ၊ အက္ခရသမဝါယော ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာ ပဒါနုပုဗ္ဗတာမေတ’’န္တိ (စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁) ဧဝမဿ အတ္ထော ဝဏ္ဏိတော. သောပိ ဣဒမေဝ သန္ဓာယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယံ ယံ ဟိ ပဒံ ပုဗ္ဗပဒေန ဝုတ္တံ၊ တဿ တဿ ဧဝမာဟာတိ ဧတမတ္ထံ ပကာသေန္တောယေဝ ဣတိသဒ္ဒေါ ပစ္ဆိမေန ပဒေန မေတ္တေယျော ဣတိ ဝါ ဘဂဝါ ဣတိ ဝါ ဧဝမာဒိနာ ပဒသန္ဓိ ဟောတိ၊ နာညထာ.

ဓနိယော ဂေါပေါတိ တဿ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ နာမသမောဓာနံ. သော ဟိ ယာနိမာနိ ထာဝရာဒီနိ ပဉ္စ ဓနာနိ၊ တေသု ဌပေတွာ ဒါနသီလာဒိအနုဂါမိကဓနံ၊ ခေတ္တဝတ္ထု-အာရာမာဒိတော ထာဝရဓနတောပိ၊ ဂဝဿာဒိတော ဇင်္ဂမဓနတောပိ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိတော သံဟာရိမဓနတောပိ၊ သိပ္ပါယတနာဒိတော အင်္ဂသမဓနတောပိ ယံ တံ လောကဿ ပဉ္စဂေါရသာနုပ္ပဒါနေန ဗဟူပကာရံ တံ သန္ဓာယ ‘‘နတ္ထိ ဂေါသမိတံ ဓန’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၁၃၊ နေတ္တိ. ၁၂၃) ဧဝံ ဝိသေသိတံ ဂေါဓနံ၊ တေန သမန္နာဂတတ္တာ ဓနိယော၊ ဂုန္နံ ပါလနတော ဂေါပေါ. ယော ဟိ အတ္တနော ဂါဝေါ ပါလေတိ၊ သော ‘‘ဂေါပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယော ပရေသံ ဝေတနေန ဘဋော ဟုတွာ၊ သော ဂေါပါလကော. အယံ ပန အတ္တနောယေဝ၊ တေန ဂေါပေါတိ ဝုတ္တော.

အနုတီရေတိ တီရဿ သမီပေ. မဟိယာတိ မဟာမဟီနာမိကာယ နဒိယာ. သမာနေန အနုကူလဝတ္တိနာ ပရိဇနေန သဒ္ဓိံ ဝါသော ယဿ သော သမာနဝါသော၊ အယဉ္စ တထာဝိဓော. တေနာဟ ‘‘သမာနဝါသော’’တိ. ဆန္နာတိ တိဏပဏ္ဏစ္ဆဒနေဟိ အနောဝဿကာ ကတာ. ကုဋီတိ ဝသနဃရဿေတံ အဓိဝစနံ. အာဟိတောတိ အာဘတော၊ ဇာလိတော ဝါ. ဂိနီတိ အဂ္ဂိ. တေသု တေသု ဌာနေသု အဂ္ဂိ ‘‘ဂိနီ’’တိ ဝေါဟရီယတိ. အထ စေ ပတ္ထယသီတိ ဣဒါနိ ယဒိ ဣစ္ဆသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဝဿာတိ သိဉ္စ၊ ပဂ္ဃရ၊ ဥဒကံ မုဉ္စာတိ အတ္ထော. ဒေဝါတိ မေဃံ အာလပတိ. အယံ တာဝေတ္ထ ပဒဝဏ္ဏနာ.

အယံ ပန အတ္ထဝဏ္ဏနာ – ဧဝမယံ ဓနိယော ဂေါပေါ အတ္တနော သယနဃရေ မဟာသယနေ နိပန္နော မေဃတ္ထနိတံ သုတွာ ‘‘ပက္ကောဒနောဟမသ္မီ’’တိ ဘဏန္တော ကာယဒုက္ခဝူပသမူပါယံ ကာယသုခဟေတုဉ္စ အတ္တနော သန္နိဟိတံ ဒီပေတိ. ‘‘ဒုဒ္ဓခီရောဟမသ္မီ’’တိ ဘဏန္တော စိတ္တဒုက္ခဝူပသမူပါယံ စိတ္တသုခဟေတုဉ္စ. ‘‘အနုတီရေ မဟိယာ’’တိ နိဝါသဋ္ဌာနသမ္ပတ္တိံ၊ ‘‘သမာနဝါသော’’တိ တာဒိသေ ကာလေ ပိယဝိပ္ပယောဂပဒဋ္ဌာနဿ သောကဿာဘာဝံ. ‘‘ဆန္နာ ကုဋီ’’တိ ကာယဒုက္ခာပဂမပဋိဃာတံ. ‘‘အာဟိတော ဂိနီ’’တိ ယသ္မာ ဂေါပါလကာ ပရိက္ခေပဓူမဒါရုအဂ္ဂိဝသေန တယော အဂ္ဂီ ကရောန္တိ. တေ စ တဿ ဂေဟေ သဗ္ဗေ ကတာ၊ တသ္မာ သဗ္ဗဒိသာသု ပရိက္ခေပဂ္ဂိံ သန္ဓာယ ‘‘အာဟိတော ဂိနီ’’တိ ဘဏန္တော ဝါဠမိဂါဂမနနိဝါရဏံ ဒီပေတိ၊ ဂုန္နံ မဇ္ဈေ ဂေါမယာဒီဟိ ဓူမဂ္ဂိံ သန္ဓာယ ဍံသမကသာဒီဟိ ဂုန္နံ အနာဗာဓံ၊ ဂေါပါလကာနံ သယနဋ္ဌာနေ ဒါရုအဂ္ဂိံ သန္ဓာယ ဂေါပါလကာနံ သီတာဗာဓပဋိဃာတံ. သော ဧဝံ ဒီပေန္တော အတ္တနော ဝါ ဂုန္နံ ဝါ ပရိဇနဿ ဝါ ဝုဋ္ဌိပစ္စယဿ ကဿစိ အာဗာဓဿ အဘာဝတော ပီတိသောမနဿဇာတော အာဟ – ‘‘အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ.

၁၉. ဧဝံ ဓနိယဿ ဣမံ ဂါထံ ဘာသမာနဿ အဿောသိ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ဂန္ဓကုဋိယံ ဝိဟရန္တော. သုတွာ စ ပန ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော အဒ္ဒသ ဓနိယဉ္စ ပဇာပတိဉ္စဿ ‘‘ဣမေ ဥဘောပိ ဟေတုသမ္ပန္နာ. သစေ အဟံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ၊ ဥဘောပိ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿန္တိ. နော စေ ဂမိဿာမိ၊ သွေ ဥဒကောဃေန ဝိနဿိဿန္တီ’’တိ တံ ခဏေယေဝ သာဝတ္ထိတော သတ္တ ယောဇနသတာနိ ဓနိယဿ နိဝါသဋ္ဌာနံ အာကာသေန ဂန္တွာ တဿ ကုဋိယာ ဥပရိ အဋ္ဌာသိ. ဓနိယော တံ ဂါထံ ပုနပ္ပုနံ ဘာသတိယေဝ၊ န နိဋ္ဌာပေတိ၊ ဘဂဝတိ ဂတေပိ ဘာသတိ. ဘဂဝါ စ တံ သုတွာ ‘‘န ဧတ္တကေန သန္တုဋ္ဌာ ဝါ ဝိဿတ္ထာ ဝါ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ ပန ဟောန္တီ’’တိ ဒဿေတုံ –

‘‘အက္ကောဓနော ဝိဂတခိလောဟမသ္မိ၊အနုတီရေ မဟိယေကရတ္တိဝါသော၊

ဝိဝဋာ ကုဋိ နိဗ္ဗုတော ဂိနိ၊အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ. –

ဣမံ ပဋိဂါထံ အဘာသိ ဗျဉ္ဇနသဘာဂံ နော အတ္ထသဘာဂံ. န ဟိ ‘‘ပက္ကောဒနော’’တိ၊ ‘‘အက္ကောဓနော’’တိ စ အာဒီနိ ပဒါနိ အတ္ထတော သမေန္တိ မဟာသမုဒ္ဒဿ ဩရိမပါရိမတီရာနိ ဝိယ၊ ဗျဉ္ဇနံ ပနေတ္ထ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ သမေတီတိ ဗျဉ္ဇနသဘာဂါနိ ဟောန္တိ. တတ္ထ ပုရိမဂါထာယ သဒိသပဒါနံ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဝိသေသပဒါနံ ပနာယံ ပဒတော အတ္ထတော စ ဝဏ္ဏနာ – အက္ကောဓနောတိ အကုဇ္ဈနသဘာဝေါ. ယော ဟိ သော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရအာဃာတဝတ္ထုသမ္ဘဝေါ ကောဓော ဧကစ္စဿ သုပရိတ္တောပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဟဒယံ သန္တာပေတွာ ဝူပသမ္မတိ၊ ယေန စ တတော ဗလဝတရုပ္ပန္နေန ဧကစ္စော မုခဝိကုဏနမတ္တံ ကရောတိ၊ တတော ဗလဝတရေန ဧကစ္စော ဖရုသံ ဝတ္တုကာမော ဟနုသဉ္စလနမတ္တံ ကရောတိ၊ အပရော တတော ဗလဝတရေန ဖရုသံ ဘဏတိ၊ အပရော တတော ဗလဝတရေန ဒဏ္ဍံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ ဂဝေသန္တော ဒိသာ ဝိလောကေတိ၊ အပရော တတော ဗလဝတရေန ဒဏ္ဍံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ အာမသတိ၊ အပရော တတော ဗလဝတရေန ဒဏ္ဍာဒီနိ ဂဟေတွာ ဥပဓာဝတိ၊ အပရော တတော ဗလဝတရေန ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ပဟာရေ ဒေတိ၊ အပရော တတော ဗလဝတရေန အပိ ဉာတိသာလောဟိတံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ၊ ဧကစ္စော တတော ဗလဝတရေန ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရီ အတ္တာနမ္ပိ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ သီဟဠဒီပေ ကာလဂါမဝါသီ အမစ္စော ဝိယ. ဧတ္တာဝတာ စ ကောဓော ပရမဝေပုလ္လပ္ပတ္တော ဟောတိ. သော ဘဂဝတာ ဗောဓိမဏ္ဍေယေဝ သဗ္ဗသော ပဟီနော ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော၊ တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘အက္ကောဓနောဟမသ္မီ’’တိ အာဟ.

ဝိဂတခိလောတိ အပဂတခိလော. ယေ ဟိ တေ စိတ္တဗန္ဓဘာဝေန ပဉ္စ စေတောခိလာ ဝုတ္တာ၊ ယေ ဟိ စ ခိလဘူတေ စိတ္တေ သေယျထာပိ နာမ ခိလေ ဘူမိဘာဂေ စတ္တာရော မာသေ ဝဿန္တေပိ ဒေဝေ သဿာနိ န ရုဟန္တိ၊ ဧဝမေဝံ သဒ္ဓမ္မဿဝနာဒိကုသလဟေတုဝဿေ ဝဿန္တေပိ ကုသလံ န ရုဟတိ တေ စ ဘဂဝတာ ဗောဓိမဏ္ဍေယေဝ သဗ္ဗသော ပဟီနာ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘ဝိဂတခိလောဟမသ္မီ’’တိ အာဟ.

ဧကရတ္တိံ ဝါသော အဿာတိ ဧကရတ္တိဝါသော. ယထာ ဟိ ဓနိယော တတ္ထ စတ္တာရော ဝဿိကေ မာသေ နိဗဒ္ဓဝါသံ ဥပဂတော၊ န တထာ ဘဂဝါ. ဘဂဝါ ဟိ တံယေဝ ရတ္တိံ တဿ အတ္ထကာမတာယ တတ္ထ ဝါသံ ဥပဂတော. တသ္မာ ‘‘ဧကရတ္တိဝါသော’’တိ အာဟ. ဝိဝဋာတိ အပနီတစ္ဆဒနာ. ကုဋီတိ အတ္တဘာဝေါ. အတ္တဘာဝေါ ဟိ တံ တံ အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ကာယောတိပိ ဂုဟာတိပိ ဒေဟောတိပိ သန္ဒေဟောတိပိ နာဝါတိပိ ရထောတိပိ ဝဏောတိပိ ဓဇောတိပိ ဝမ္မိကောတိပိ ကုဋီတိပိ ကုဋိကာတိပိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန ကဋ္ဌာဒီနိ ပဋိစ္စ ဂေဟနာမိကာ ကုဋိ ဝိယ အဋ္ဌိအာဒီနိ ပဋိစ္စ သင်္ချံ ဂတတ္တာ ‘‘ကုဋီ’’တိ ဝုတ္တော. ယထာဟ –

‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ ကဋ္ဌဉ္စ ပဋိစ္စ၊ ဝလ္လိဉ္စ ပဋိစ္စ၊ မတ္တိကဉ္စ ပဋိစ္စ၊ တိဏဉ္စ ပဋိစ္စ၊ အာကာသော ပရိဝါရိတော အဂါရံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အဋ္ဌိဉ္စ ပဋိစ္စ၊ နှာရုဉ္စ ပဋိစ္စ၊ မံသဉ္စ ပဋိစ္စ၊ စမ္မဉ္စ ပဋိစ္စ၊ အာကာသော ပရိဝါရိတော ရူပန္တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၀၆).

စိတ္တမက္ကဋဿ နိဝါသတော ဝါ ကုဋိ. ယထာဟ –

‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလကုဋိ စေ သာ၊ မက္ကဋာဝသထော ဣတိ၊

မက္ကဋော ပဉ္စဒွါရာယ၊ ကုဋိကာယ ပသက္ကိယ၊

ဒွါရေန အနုပရိယာတိ၊ ဃဋ္ဋယန္တော ပုနပ္ပုန’’န္တိ. (ထေရဂါ. ၁၂၅)၊

သာ ကုဋိ ယေန တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဆဒနေန သတ္တာနံ ဆန္နတ္တာ ပုနပ္ပုနံ ရာဂါဒိကိလေသဝဿံ အတိဝဿတိ. ယထာဟ –

‘‘ဆန္နမတိဝဿတိ၊ ဝိဝဋံ နာတိဝဿတိ၊

တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေထ၊ ဧဝံ တံ နာတိဝဿတီ’’တိ. (ဥဒါ. ၄၅၊ ထေရဂါ. ၄၄၇၊ ပရိ. ၃၃၉)၊

အယံ ဂါထာ ဒွီသု ဌာနေသု ဝုတ္တာ ခန္ဓကေ ထေရဂါထာယဉ္စ. ခန္ဓကေ ဟိ ‘‘ယော အာပတ္တိံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ တဿ ကိလေသာ စ ပုနပ္ပုနံ အာပတ္တိယော စ အတိဝဿန္တိ၊ ယော ပန န ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ တဿ နာတိဝဿန္တီ’’တိ ဣမံ အတ္ထံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တာ. ထေရဂါထာယံ ‘‘ယဿ ရာဂါဒိစ္ဆဒနံ အတ္ထိ၊ တဿ ပုန ဣဋ္ဌာရမ္မဏာဒီသု ရာဂါဒိသမ္ဘဝတော ဆန္နမတိဝဿတိ. ယော ဝါ ဥပ္ပန္နေ ကိလေသေ အဓိဝါသေတိ၊ တဿေဝ အဓိဝါသိတကိလေသစ္ဆဒနစ္ဆန္နာ အတ္တဘာဝကုဋိ ပုနပ္ပုနံ ကိလေသဝဿံ အတိဝဿတိ. ယဿ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏဝါတေန ကိလေသစ္ဆဒနဿ ဝိဒ္ဓံသိတတ္တာ ဝိဝဋာ၊ တဿ နာတိဝဿတီ’’တိ. အယမတ္ထော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ဘဂဝတာ ဟိ ယထာဝုတ္တံ ဆဒနံ ယထာဝုတ္တေနေဝ နယေန ဝိဒ္ဓံသိတံ၊ တသ္မာ ‘‘ဝိဝဋာ ကုဋီ’’တိ အာဟ. နိဗ္ဗုတောတိ ဥပသန္တော. ဂိနီတိ အဂ္ဂိ. ယေန ဟိ ဧကာဒသဝိဓေန အဂ္ဂိနာ သဗ္ဗမိဒံ အာဒိတ္တံ. ယထာဟ – ‘‘အာဒိတ္တံ ရာဂဂ္ဂိနာ’’တိ ဝိတ္ထာရော. သော အဂ္ဂိ ဘဂဝတော ဗောဓိမူလေယေဝ အရိယမဂ္ဂသလိလသေကေန နိဗ္ဗုတော၊ တသ္မာ ‘‘နိဗ္ဗုတော ဂိနီ’’တိ အာဟ.

ဧဝံ ဝဒန္တော စ ဓနိယံ အတုဋ္ဌဗ္ဗေန တုဿမာနံ အညာပဒေသေနေဝ ပရိဘာသတိ၊ ဩဝဒတိ၊ အနုသာသတိ. ကထံ? ‘‘အက္ကောဓနော’’တိ ဟိ ဝဒမာနော၊ ဓနိယ၊ တွံ ‘‘ပက္ကောဒနောဟမသ္မီ’’တိ တုဋ္ဌော၊ ဩဒနပါကော စ ယာဝဇီဝံ ဓနပရိက္ခယေန ကတ္တဗ္ဗော၊ ဓနပရိက္ခယော စ အာရက္ခာဒိဒုက္ခပဒဋ္ဌာနော၊ ဧဝံ သန္တေ ဒုက္ခေနေဝ တုဋ္ဌော ဟောသိ. အဟံ ပန ‘‘အက္ကောဓနောဟမသ္မီ’’တိ တုဿန္တော သန္ဒိဋ္ဌိကသမ္ပရာယိကဒုက္ခာဘာဝေန တုဋ္ဌော ဟောမီတိ ဒီပေတိ. ‘‘ဝိဂတခိလော’’တိ ဝဒမာနော တွံ ‘‘ဒုဒ္ဓခီရောဟမသ္မီ’’တိ တုဿန္တော အကတကိစ္စောဝ ‘‘ကတကိစ္စောဟမသ္မီ’’တိ မန္တွာ တုဋ္ဌော၊ အဟံ ပန ‘‘ဝိဂတခိလောဟမသ္မီ’’တိ တုဿန္တော ကတကိစ္စောဝ တုဋ္ဌော ဟောမီတိ ဒီပေတိ. ‘‘အနုတီရေ မဟိယေကရတ္တိဝါသော’’တိ ဝဒမာနော တွံ အနုတီရေ မဟိယာ သမာနဝါသောတိ တုဿန္တော စတုမာသနိဗဒ္ဓဝါသေန တုဋ္ဌော. နိဗဒ္ဓဝါသော စ အာဝါသသင်္ဂေန ဟောတိ၊ သော စ ဒုက္ခော၊ ဧဝံ သန္တေ ဒုက္ခေနေဝ တုဋ္ဌော ဟောသိ. အဟံ ပန ဧကရတ္တိဝါသောတိ တုဿန္တော အနိဗဒ္ဓဝါသေန တုဋ္ဌော၊ အနိဗဒ္ဓဝါသော စ အာဝါသသင်္ဂါဘာဝေန ဟောတိ၊ အာဝါသသင်္ဂါဘာဝေါ စ သုခေါတိ သုခေနေဝ တုဋ္ဌော ဟောမီတိ ဒီပေတိ.

‘‘ဝိဝဋာ ကုဋီ’’တိ ဝဒမာနော တွံ ဆန္နာ ကုဋီတိ တုဿန္တော ဆန္နဂေဟတာယ တုဋ္ဌော၊ ဂေဟေ စ တေ ဆန္နေပိ အတ္တဘာဝကုဋိကံ ကိလေသဝဿံ အတိဝဿတိ၊ ယေန သဉ္ဇနိတေဟိ စတူဟိ မဟောဃေဟိ ဝုယှမာနော အနယဗျသနံ ပါပုဏေယျာသိ၊ ဧဝံ သန္တေ အတုဋ္ဌဗ္ဗေနေဝ တုဋ္ဌော ဟောသိ. အဟံ ပန ‘‘ဝိဝဋာ ကုဋီ’’တိ တုဿန္တော အတ္တဘာဝကုဋိယာ ကိလေသစ္ဆဒနာဘာဝေန တုဋ္ဌော. ဧဝဉ္စ မေ ဝိဝဋာယ ကုဋိယာ န တံ ကိလေသဝဿံ အတိဝဿတိ၊ ယေန သဉ္ဇနိတေဟိ စတူဟိ မဟောဃေဟိ ဝုယှမာနော အနယဗျသနံ ပါပုဏေယျံ၊ ဧဝံ သန္တေ တုဋ္ဌဗ္ဗေနေဝ တုဋ္ဌော ဟောမီတိ ဒီပေတိ. ‘‘နိဗ္ဗုတော ဂိနီ’’တိ ဝဒမာနော တွံ အာဟိတော ဂိနီတိ တုဿန္တော အကတူပဒ္ဒဝနိဝါရဏောဝ ကတူပဒ္ဒဝနိဝါရဏောသ္မီတိ မန္တွာ တုဋ္ဌော. အဟံ ပန နိဗ္ဗုတော ဂိနီတိ တုဿန္တော ဧကာဒသဂ္ဂိပရိဠာဟာဘာဝတော ကတူပဒ္ဒဝနိဝါရဏတာယေဝ တုဋ္ဌောတိ ဒီပေတိ. ‘‘အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ ဝဒမာနော ဧဝံ ဝိဂတဒုက္ခာနံ အနုပ္ပတ္တသုခါနံ ကတသဗ္ဗကိစ္စာနံ အမှာဒိသာနံ ဧတံ ဝစနံ သောဘတိ၊ အထ စေ ပတ္ထယသိ၊ ပဝဿ ဒေဝ၊ န နော တယိ ဝဿန္တေ ဝါ အဝဿန္တေ ဝါ ဝုဍ္ဎိ ဝါ ဟာနိ ဝါ အတ္ထိ၊ တွံ ပန ကသ္မာ ဧဝံ ဝဒသီတိ ဒီပေတိ. တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ ဝဒန္တော စ ဓနိယ အတုဋ္ဌဗ္ဗေနေဝ တုဿမာနံ အညာပဒေသေနေဝ ပရိဘာသတိ ဩဝဒတိ၊ အနုသာသတီ’’တိ၊ တံ သမ္မဒေဝ ဝုတ္တန္တိ.

၂၀. ဧဝမိမံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ဂါထံ သုတွာပိ ဓနိယော ဂေါပေါ ‘‘ကော အယံ ဂါထံ ဘာသတီ’’တိ အဝတွာ တေန သုဘာသိတေန ပရိတုဋ္ဌော ပုနပိ တထာရူပံ သောတုကာမော အပရမ္ပိ ဂါထမာဟ ‘‘အန္ဓကမကသာ’’တိ. တတ္ထ အန္ဓကာတိ ကာဠမက္ခိကာနံ အဓိဝစနံ၊ ပိင်္ဂလမက္ခိကာနန္တိပိ ဧကေ. မကသာတိ မကသာယေဝ. န ဝိဇ္ဇရေတိ နတ္ထိ. ကစ္ဆေတိ ဒွေ ကစ္ဆာ – နဒီကစ္ဆော စ ပဗ္ဗတကစ္ဆော စ. ဣဓ နဒီကစ္ဆော. ရုဠှတိဏေတိ သဉ္ဇာတတိဏေ. စရန္တီတိ ဘတ္တကိစ္စံ ကရောန္တိ. ဝုဋ္ဌိမ္ပီတိ ဝါတဝုဋ္ဌိအာဒိကာ အနေကာ ဝုဋ္ဌိယော၊ တာ အာဠဝကသုတ္တေ ပကာသယိဿာမ. ဣဓ ပန ဝဿဝုဋ္ဌိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သဟေယျုန္တိ ခမေယျုံ. သေသံ ပါကဋမေဝ. ဧတ္ထ ဓနိယော ယေ အန္ဓကမကသာ သန္နိပတိတွာ ရုဓိရေ ပိဝန္တာ မုဟုတ္တေနေဝ ဂါဝေါ အနယဗျသနံ ပါပေန္တိ၊ တသ္မာ ဝုဋ္ဌိတမတ္တေယေဝ တေ ဂေါပါလကာ ပံသုနာ စ သာခါဟိ စ မာရေန္တိ၊ တေသံ အဘာဝေန ဂုန္နံ ခေမတံ၊ ကစ္ဆေ ရုဠှတိဏစရဏေန အဒ္ဓါနဂမနပရိဿမာဘာဝံ ဝတွာ ခုဒါကိလမထာဘာဝဉ္စ ဒီပေန္တော ‘‘ယထာ အညေသံ ဂါဝေါ အန္ဓကမကသသမ္ဖဿေဟိ ဒိဿမာနာ အဒ္ဓါနဂမနေန ကိလန္တာ ခုဒါယ မိလာယမာနာ ဧကဝုဋ္ဌိနိပါတမ္ပိ န သဟေယျုံ၊ န မေ တထာ ဂါဝေါ၊ မယှံ ပန ဂါဝေါ ဝုတ္တပ္ပကာရာဘာဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တိက္ခတုံ ဝါ ဝုဋ္ဌိမ္ပိ သဟေယျု’’န္တိ ဒီပေတိ.

၂၁. တတော ဘဂဝါ ယသ္မာ ဓနိယော အန္တရဒီပေ ဝသန္တော ဘယံ ဒိသွာ၊ ကုလ္လံ ဗန္ဓိတွာ၊ မဟာမဟိံ တရိတွာ၊ တံ ကစ္ဆံ အာဂမ္မ ‘‘အဟံ သုဋ္ဌု အာဂတော၊ နိဗ္ဘယေဝ ဌာနေ ဌိတော’’တိ မညမာနော ဧဝမာဟ၊ သဘယေ ဧဝ စ သော ဌာနေ ဌိတော၊ တသ္မာ တဿ အာဂမနဋ္ဌာနာ အတ္တနော အာဂမနဋ္ဌာနံ ဥတ္တရိတရဉ္စ ပဏီတတရဉ္စ ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘ဗဒ္ဓါသိ ဘိသီ’’တိ ဣမံ ဂါထမဘာသိ၊ အတ္ထသဘာဂံ နော ဗျဉ္ဇနသဘာဂံ.

တတ္ထ ဘိသီတိ ပတ္ထရိတွာ ပုထုလံ ကတွာ ဗဒ္ဓကုလ္လော ဝုစ္စတိ လောကေ. အရိယဿ ပန ဓမ္မဝိနယေ အရိယမဂ္ဂဿေတံ အဓိဝစနံ. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ –

‘‘မဂ္ဂေါ ပဇ္ဇော ပထော ပန္ထော၊ အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ၊

နာဝါ ဥတ္တရသေတု စ၊ ကုလ္လော စ ဘိသိ သင်္ကမော’’. (စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၀၁)၊

‘‘အဒ္ဓါနံ ပဘဝေါ စေဝ၊ တတ္ထ တတ္ထ ပကာသိတော’’.

ဣမာယပိ ဂါထာယ ဘဂဝါ ပုရိမနယေနေဝ တံ ဩဝဒန္တော ဣမံ အတ္ထံ အာဟာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော – ဓနိယ၊ တွံ ကုလ္လံ ဗန္ဓိတွာ၊ မဟိံ တရိတွာ၊ ဣမံ ဌာနမာဂတော၊ ပုနပိ စ တေ ကုလ္လော ဗန္ဓိတဗ္ဗော ဧဝ ဘဝိဿတိ၊ နဒီ စ တရိတဗ္ဗာ၊ န စေတံ ဌာနံ ခေမံ. မယာ ပန ဧကစိတ္တေ မဂ္ဂင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ ဉာဏဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓါ အဟောသိ ဘိသိ. သာ စ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မပရိပုဏ္ဏတာယ ဧကရသဘာဝူပဂတတ္တာ အညမညံ အနတိဝတ္တနေန ပုန ဗန္ဓိတဗ္ဗပ္ပယောဇနာဘာဝေန ဒေဝမနုဿေသု ကေနစိ မောစေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ စ သုသင်္ခတာ. တာယ စမှိ တိဏ္ဏော၊ ပုဗ္ဗေ ပတ္ထိတံ တီရပ္ပဒေသံ ဂတော. ဂစ္ဆန္တောပိ စ န သောတာပန္နာဒယော ဝိယ ကဉ္စိဒေဝ ပဒေသံ ဂတော. အထ ခေါ ပါရဂတော သဗ္ဗာသဝက္ခယံ သဗ္ဗဓမ္မပါရံ ပရမံ ခေမံ နိဗ္ဗာနံ ဂတော၊ တိဏ္ဏောတိ ဝါ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော၊ ပါရဂတောတိ အရဟတ္တံ ပတ္တော. ကိံ ဝိနေယျ ပါရဂတောတိ စေ? ဝိနေယျ ဩဃံ၊ ကာမောဃာဒိစတုဗ္ဗိဓံ ဩဃံ တရိတွာ အတိက္ကမ္မ တံ ပါရံ ဂတောတိ. ဣဒါနိ စ ပန မေ ပုန တရိတဗ္ဗာဘာဝတော အတ္ထော ဘိသိယာ န ဝိဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ မမေဝ ယုတ္တံ ဝတ္တုံ ‘‘အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ.

၂၂. တမ္ပိ သုတွာ ဓနိယော ပုရိမနယေနေဝ ‘‘ဂေါပီ မမ အဿဝါ’’တိ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ. တတ္ထ ဂေါပီတိ ဘရိယံ နိဒ္ဒိသတိ. အဿဝါတိ ဝစနကရာ ကိံကာရပဋိသာဝိနီ. အလောလာတိ မာတုဂါမော ဟိ ပဉ္စဟိ လောလတာဟိ လောလော ဟောတိ – အာဟာရလောလတာယ၊ အလင်္ကာရလောလတာယ၊ ပရပုရိသလောလတာယ၊ ဓနလောလတာယ၊ ပါဒလောလတာယ. တထာ ဟိ မာတုဂါမော ဘတ္တပူဝသုရာဒိဘေဒေ အာဟာရေ လောလတာယ အန္တမသော ပါရိဝါသိကဘတ္တမ္ပိ ဘုဉ္ဇတိ၊ ဟတ္ထောတာပကမ္ပိ ခါဒတိ၊ ဒိဂုဏံ ဓနမနုပ္ပဒတွာပိ သုရံ ပိဝတိ. အလင်္ကာရလောလတာယ အညံ အလင်္ကာရံ အလဘမာနော အန္တမသော ဥဒကတေလကေနပိ ကေသေ ဩသဏ္ဍေတွာ မုခံ ပရိမဇ္ဇတိ. ပရပုရိသလောလတာယ အန္တမသော ပုတ္တေနပိ တာဒိသေ ပဒေသေ ပက္ကောသိယမာနော ပဌမံ အသဒ္ဓမ္မဝသေန စိန္တေတိ. ဓနလောလတာယ ‘‘ဟံသရာဇံ ဂဟေတွာန သုဝဏ္ဏာ ပရိဟာယထ’’. ပါဒလောလတာယ အာရာမာဒိဂမနသီလော ဟုတွာ သဗ္ဗံ ဓနံ ဝိနာသေတိ. တတ္ထ ဓနိယော ‘‘ဧကာပိ လောလတာ မယှံ ဂေါပိယာ နတ္ထီ’’တိ ဒဿေန္တော အလောလာတိ အာဟ.

ဒီဃရတ္တံ သံဝါသိယာတိ ဒီဃကာလံ သဒ္ဓိံ ဝသမာနာ ကောမာရဘာဝတော ပဘုတိ ဧကတော ဝဍ္ဎိတာ. တေန ပရပုရိသေ န ဇာနာတီတိ ဒဿေတိ. မနာပါတိ ဧဝံ ပရပုရိသေ အဇာနန္တီ မမေဝ မနံ အလ္လီယတီတိ ဒဿေတိ. တဿာ န သုဏာမိ ကိဉ္စိ ပါပန္တိ ‘‘ဣတ္ထန္နာမေန နာမ သဒ္ဓိံ ဣမာယ ဟသိတံ ဝါ လပိတံ ဝါ’’တိ ဧဝံ တဿာ န သုဏာမိ၊ ကဉ္စိ အတိစာရဒေါသန္တိ ဒဿေတိ.

၂၃. အထ ဘဂဝါ ဧတေဟိ ဂုဏေဟိ ဂေါပိယာ တုဋ္ဌံ ဓနိယံ ဩဝဒန္တော ပုရိမနယေနေဝ ‘‘စိတ္တံ မမ အဿဝ’’န္တိ ဣမံ ဂါထမဘာသိ၊ အတ္ထသဘာဂံ၊ ဗျဉ္ဇနသဘာဂဉ္စ. တတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ ပဒါနိ. အယံ ပန အဓိပ္ပါယော – ဓနိယ၊ တွံ ‘‘ဂေါပီ မမ အဿဝါ’’တိ တုဋ္ဌော၊ သာ ပန တေ အဿဝါ ဘဝေယျ ဝါ န ဝါ၊ ဒုဇ္ဇာနံ ပရစိတ္တံ၊ ဝိသေသတော မာတုဂါမဿ. မာတုဂါမဉှိ ကုစ္ဆိယာ ပရိဟရန္တာပိ ရက္ခိတုံ န သက္ကောန္တိ၊ ဧဝံ ဒုရက္ခစိတ္တတ္တာ ဧဝ န သက္ကာ တုမှာဒိသေဟိ ဣတ္ထီ အလောလာတိ ဝါ သံဝါသိယာတိ ဝါ မနာပါတိ ဝါ နိပ္ပါပါတိ ဝါ ဇာနိတုံ. မယှံ ပန စိတ္တံ အဿဝံ ဩဝါဒပဋိကရံ မမ ဝသေ ဝတ္တတိ၊ နာဟံ တဿ ဝသေ ဝတ္တာမိ. သော စဿ အဿဝဘာဝေါ ယမကပါဋိဟာရိယေ ဆန္နံ ဝဏ္ဏာနံ အဂ္ဂိဓာရာသု စ ဥဒကဓာရာသု စ ပဝတ္တမာနာသု သဗ္ဗဇနဿ ပါကဋော အဟောသိ. အဂ္ဂိနိမ္မာနေ ဟိ တေဇောကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဥဒကနိမ္မာနေ အာပေါကသိဏံ၊ နီလာဒိနိမ္မာနေ နီလာဒိကသိဏာနိ. ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ဟိ ဒွေ စိတ္တာနိ ဧကတော နပ္ပဝတ္တန္တိ၊ ဧကမေဝ ပန အဿဝဘာဝေန ဧဝံ ဝသဝတ္တိ အဟောသိ. တဉ္စ ခေါ ပန သဗ္ဗကိလေသဗန္ဓနာပဂမာ ဝိမုတ္တံ၊ ဝိမုတ္တတ္တာ တဒေဝ အလောလံ၊ န တဝ ဂေါပီ. ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓကာလတော စ ပဘုတိ ဒါနသီလာဒီဟိ ဒီဃရတ္တံ ပရိဘာဝိတတ္တာ သံဝါသိယံ၊ န တဝ ဂေါပီ. တဒေတံ အနုတ္တရေန ဒမထေန ဒမိတတ္တာ သုဒန္တံ၊ သုဒန္တတ္တာ အတ္တနော ဝသေန ဆဒွါရဝိသေဝနံ ပဟာယ မမေဝ အဓိပ္ပါယမနဿ ဝသေနာနုဝတ္တနတော မနာပံ၊ န တဝ ဂေါပီ.

ပါပံ ပန မေ န ဝိဇ္ဇတီတိ ဣမိနာ ပန ဘဂဝါ တဿ အတ္တနော စိတ္တဿ ပါပါဘာဝံ ဒဿေတိ၊ ဓနိယော ဝိယ ဂေါပိယာ. သော စဿ ပါပါဘာဝေါ န ကေဝလံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေယေဝ၊ ဧကူနတိံသ ဝဿာနိ သရာဂါဒိကာလေ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တဿာပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တဒါပိ ဟိဿ အဂါရိယဘာဝါနုရူပံ ဝိညုပဋိကုဋ္ဌံ ကာယဒုစ္စရိတံ ဝါ ဝစီဒုစ္စရိတံ ဝါ မနောဒုစ္စရိတံ ဝါ န ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗံ. တတော ပရံ မာရောပိ ဆဗ္ဗဿာနိ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဧကံ ဝဿံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓန္တိ သတ္တ ဝဿာနိ တထာဂတံ အနုဗန္ဓိ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ဝါလဂ္ဂနိတုဒနမတ္တမ္ပိဿ ပါပသမာစာရံ ပဿေယျ’’န္တိ. သော အဒိသွာဝ နိဗ္ဗိန္နော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘သတ္တ ဝဿာနိ ဘဂဝန္တံ၊ အနုဗန္ဓိံ ပဒါပဒံ၊

ဩတာရံ နာဓိဂစ္ဆိဿံ၊ သမ္ဗုဒ္ဓဿ သတီမတော’’တိ. (သု. နိ. ၄၄၈)၊

ဗုဒ္ဓကာလေပိ နံ ဥတ္တရမာဏဝေါ သတ္တ မာသာနိ အနုဗန္ဓိ အာဘိသမာစာရိကံ ဒဋ္ဌုကာမော. သော ကိဉ္စိ ဝဇ္ဇံ အဒိသွာဝ ပရိသုဒ္ဓသမာစာရော ဘဂဝါတိ ဂတော. စတ္တာရိ ဟိ တထာဂတဿ အရက္ခေယျာနိ. ယထာဟ –

‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတဿ အရက္ခေယျာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရော၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော၊ နတ္ထိ တထာဂတဿ ကာယဒုစ္စရိတံ၊ ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ ‘မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’တိ၊ ပရိသုဒ္ဓဝစီသမာစာရော။ပေ။ ပရိသုဒ္ဓမနောသမာစာရော။ပေ။ ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော၊ နတ္ထိ တထာဂတဿ မိစ္ဆာဇီဝေါ၊ ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ ‘မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’’’တိ (အ. နိ. ၇.၅၈).

ဧဝံ ယသ္မာ တထာဂတဿ စိတ္တဿ န ကေဝလံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ၊ ပုဗ္ဗေပိ ပါပံ နတ္ထိ ဧဝ၊ တသ္မာ အာဟ – ‘‘ပါပံ ပန မေ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. တဿာဓိပ္ပါယော – မမေဝ စိတ္တဿ ပါပံ န သက္ကာ သုဏိတုံ၊ န တဝ ဂေါပိယာ. တသ္မာ ယဒိ ဧတေဟိ ဂုဏေဟိ တုဋ္ဌေန ‘‘အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ မယာဝေတံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ.

၂၄. တမ္ပိ သုတွာ ဓနိယော တတုတ္တရိပိ သုဘာသိတရသာယနံ ပိဝိတုကာမော အတ္တနော ဘုဇိဿဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အတ္တဝေတနဘတောဟမသ္မီ’’တိ. တတ္ထ အတ္တဝေတနဘတောတိ အတ္တနိယေနေဝ ဃာသစ္ဆာဒနေန ဘတော၊ အတ္တနောယေဝ ကမ္မံ ကတွာ ဇီဝါမိ၊ န ပရဿ ဝေတနံ ဂဟေတွာ ပရဿ ကမ္မံ ကရောမီတိ ဒဿေတိ. ပုတ္တာတိ ဓီတရော စ ပုတ္တာ စ၊ တေ သဗ္ဗေ ပုတ္တာတွေဝ ဧကဇ္ဈံ ဝုစ္စန္တိ. သမာနိယာတိ သန္နိဟိတာ အဝိပ္ပဝုဋ္ဌာ. အရောဂါတိ နိရာဗာဓာ၊ သဗ္ဗေဝ ဦရုဗာဟုဗလာတိ ဒဿေတိ. တေသံ န သုဏာမိ ကိဉ္စိ ပါပန္တိ တေသံ စောရာတိ ဝါ ပရဒါရိကာတိ ဝါ ဒုဿီလာတိ ဝါ ကိဉ္စိ ပါပံ န သုဏာမီတိ.

၂၅. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါ ပုရိမနယေနေဝ ဓနိယံ ဩဝဒန္တော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ – ‘‘နာဟံ ဘတကော’’တိ. အတြာပိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ ပဒါနိ. အယံ ပန အဓိပ္ပါယော – တွံ ‘‘ဘုဇိဿောဟမသ္မီ’’တိ မန္တွာ တုဋ္ဌော၊ ပရမတ္ထတော စ အတ္တနော ကမ္မံ ကရိတွာ ဇီဝန္တောပိ ဒါသော ဧဝါသိ တဏှာဒါသတ္တာ၊ ဘတကဝါဒါ စ န ပရိမုစ္စသိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဦနော လောကော အတိတ္တော တဏှာဒါသော’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၀၅). ပရမတ္ထတော ပန နာဟံ ဘတကောသ္မိ ကဿစိ. အဟဉှိ ကဿစိ ပရဿ ဝါ အတ္တနော ဝါ ဘတကော န ဟောမိ. ကိံ ကာရဏာ? ယသ္မာ နိဗ္ဗိဋ္ဌေန စရာမိ သဗ္ဗလောကေ. အဟဉှိ ဒီပင်္ကရပါဒမူလတော ယာဝ ဗောဓိ၊ တာဝ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဘတကော အဟောသိံ. သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော ပန နိဗ္ဗိဋ္ဌော နိဗ္ဗိသော ရာဇဘတော ဝိယ. တေနေဝ နိဗ္ဗိဋ္ဌေန သဗ္ဗညုဘာဝေန လောကုတ္တရသမာဓိသုခေန စ ဇီဝါမိ. တဿ မေ ဣဒါနိ ဥတ္တရိကရဏီယဿ ကတပရိစယဿ ဝါ အဘာဝတော အပ္ပဟီနပဋိသန္ဓိကာနံ တာဒိသာနံ ဝိယ ပတ္တဗ္ဗော ကောစိ အတ္ထော ဘတိယာ န ဝိဇ္ဇတိ. ‘‘ဘဋိယာ’’တိပိ ပါဌော. တသ္မာ ယဒိ ဘုဇိဿတာယ တုဋ္ဌေန ‘‘အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ မယာဝေတံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ.

၂၆. တမ္ပိ သုတွာ ဓနိယော အတိတ္တောဝ သုဘာသိတာမတေန အတ္တနော ပဉ္စပ္ပကာရဂေါမဏ္ဍလပရိပုဏ္ဏဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အတ္ထိ ဝသာ’’တိ. တတ္ထ ဝသာတိ အဒမိတဝုဍ္ဎဝစ္ဆကာ. ဓေနုပါတိ ဓေနုံ ပိဝန္တာ တရုဏဝစ္ဆကာ၊ ခီရဒါယိကာ ဝါ ဂါဝေါ. ဂေါဓရဏိယောတိ ဂဗ္ဘိနိယော. ပဝေဏိယောတိ ဝယပ္ပတ္တာ ဗလီဗဒ္ဒေဟိ သဒ္ဓိံ မေထုနပတ္ထနကဂါဝေါ. ဥသဘောပိ ဂဝမ္ပတီတိ ယော ဂေါပါလကေဟိ ပါတော ဧဝ နှာပေတွာ၊ ဘောဇေတွာ၊ ပဉ္စင်္ဂုလံ ဒတွာ၊ မာလံ ဗန္ဓိတွာ – ‘‘ဧဟိ၊ တာတ၊ ဂါဝေါ ဂေါစရံ ပါပေတွာ ရက္ခိတွာ အာနေဟီ’’တိ ပေသီယတိ၊ ဧဝံ ပေသိတော စ တာ ဂါဝေါ အဂေါစရံ ပရိဟရိတွာ၊ ဂေါစရေ စာရေတွာ၊ သီဟဗျဂ္ဃါဒိဘယာ ပရိတ္တာယိတွာ အာနေတိ၊ တထာရူပေါ ဥသဘောပိ ဂဝမ္ပတိ ဣဓ မယှံ ဂေါမဏ္ဍလေ အတ္ထီတိ ဒဿေသိ.

၂၇. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါ တထေဝ ဓနိယံ ဩဝဒန္တော ဣမံ ပစ္စနီကဂါထံ အာဟ ‘‘နတ္ထိ ဝသာ’’တိ. ဧတ္ထ စေသ အဓိပ္ပါယော – ဣဓ အမှာကံ သာသနေ အဒမိတဋ္ဌေန ဝုဍ္ဎဋ္ဌေန စ ဝသာသင်္ခါတာ ပရိယုဋ္ဌာနာ ဝါ၊ တရုဏဝစ္ဆကေ သန္ဓာယ ဝသာနံ မူလဋ္ဌေန ခီရဒါယိနိယော သန္ဓာယ ပဂ္ဃရဏဋ္ဌေန ဓေနုပါသင်္ခါတာ အနုသယာ ဝါ၊ ပဋိသန္ဓိဂဗ္ဘဓာရဏဋ္ဌေန ဂေါဓရဏိသင်္ခါတာ ပုညာပုညာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရစေတနာ ဝါ၊ သံယောဂပတ္ထနဋ္ဌေန ပဝေဏိသင်္ခါတာ ပတ္ထနာ တဏှာ ဝါ၊ အာဓိပစ္စဋ္ဌေန ပုဗ္ဗင်္ဂမဋ္ဌေန သေဋ္ဌဋ္ဌေန စ ဂဝမ္ပတိဥသဘသင်္ခါတံ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏံ ဝါ နတ္ထိ၊ သွာဟံ ဣမာယ သဗ္ဗယောဂက္ခေမဘူတာယ နတ္ထိတာယ တုဋ္ဌော. တွံ ပန သောကာဒိဝတ္ထုဘူတာယ အတ္ထိတာယ တုဋ္ဌော. တသ္မာ သဗ္ဗယောဂက္ခေမတာယ တုဋ္ဌဿ မမေဝေတံ ယုတ္တံ ဝတ္တုံ ‘‘အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ.

၂၈. တမ္ပိ သုတွာ ဓနိယော တတုတ္တရိပိ သုဘာသိတံ အမတရသံ အဓိဂန္တုကာမော အတ္တနော ဂေါဂဏဿ ခိလဗန္ဓနသမ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ခိလာ နိခါတာ’’တိ. တတ္ထ ခိလာတိ ဂုန္နံ ဗန္ဓနတ္ထမ္ဘာ. နိခါတာတိ အာကောဋေတွာ ဘူမိယံ ပဝေသိတာ ခုဒ္ဒကာ မဟန္တာ ခဏိတွာ ဌပိတာ. အသမ္ပဝေဓီတိ အကမ္ပကာ. ဒါမာတိ ဝစ္ဆကာနံ ဗန္ဓနတ္ထာယ ကတာ ဂန္ထိတပါသယုတ္တာ ရဇ္ဇုဗန္ဓနဝိသေသာ. မုဉ္ဇမယာတိ မုဉ္ဇတိဏမယာ. နဝါတိ အစိရကတာ. သုသဏ္ဌာနာတိ သုဋ္ဌု သဏ္ဌာနာ၊ သုဝဋ္ဋိတသဏ္ဌာနာ ဝါ. န ဟိ သက္ခိန္တီတိ နေဝ သက္ခိဿန္တိ. ဓေနုပါပိ ဆေတ္တုန္တိ တရုဏဝစ္ဆကာပိ ဆိန္ဒိတုံ.

၂၉. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါ ဓနိယဿ ဣန္ဒြိယ-ပရိပါကကာလံ ဉတွာ ပုရိမနယေနေဝ တံ ဩဝဒန္တော ဣမံ စတုသစ္စဒီပိကံ ဂါထံ အဘာသိ ‘‘ဥသဘောရိဝ ဆေတွာ’’တိ. တတ္ထ ဥသဘောတိ ဂေါပိတာ ဂေါပရိဏာယကော ဂေါယူထပတိ ဗလီဗဒ္ဒေါ. ကေစိ ပန ဘဏန္တိ ‘‘ဂဝသတဇေဋ္ဌော ဥသဘော၊ သဟဿဇေဋ္ဌော ဝသဘော၊ သတသဟဿဇေဋ္ဌော နိသဘော’’တိ. အပရေ ‘‘ဧကဂါမခေတ္တေ ဇေဋ္ဌော ဥသဘော၊ ဒွီသု ဇေဋ္ဌော ဝသဘော၊ သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတော နိသဘော’’တိ. သဗ္ဗေပေတေ ပပဉ္စာ၊ အပိစ ခေါ ပန ဥသဘောတိ ဝါ ဝသဘောတိ ဝါ နိသဘောတိ ဝါ သဗ္ဗေပေတေ အပ္ပဋိသမဋ္ဌေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာဟ – ‘‘နိသဘော ဝတ ဘော သမဏော ဂေါတမော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၃၈). ရ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ဗန္ဓနာနီတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာနိ ကိလေသဗန္ဓနာနိ စ. နာဂေါတိ ဟတ္ထီ. ပူတိလတန္တိ ဂဠောစီလတံ. ယထာ ဟိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောပိ ကာယော ပူတိကာယော၊ ဝဿသတိကောပိ သုနခေါ ကုက္ကုရော၊ တဒဟုဇာတောပိ သိင်္ဂါလော ‘‘ဇရသိင်္ဂါလော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ အဘိနဝါပိ ဂဠောစီလတာ အသာရကတ္တေန ‘‘ပူတိလတာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဒါလယိတွာတိ ဆိန္ဒိတွာ. ဂဗ္ဘဉ္စ သေယျဉ္စ ဂဗ္ဘသေယျံ. တတ္ထ ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏေန ဇလာဗုဇယောနိ၊ သေယျဂ္ဂဟဏေန အဝသေသာ. ဂဗ္ဘသေယျမုခေန ဝါ သဗ္ဗာပိ တာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသမေတ္ထ ပဒတ္ထတော ဥတ္တာနမေဝ.

အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ဓနိယ၊ တွံ ဗန္ဓနေန တုဋ္ဌော၊ အဟံ ပန ဗန္ဓနေန အဋ္ဋီယန္တော ထာမဝီရိယူပေတော မဟာဥသဘောရိဝ ဗန္ဓနာနိ ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ စတုတ္ထအရိယမဂ္ဂထာမဝီရိယေန ဆေတွာ၊ နာဂေါ ပူတိလတံဝ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနဗန္ဓနာနိ ဟေဋ္ဌာမဂ္ဂတ္တယထာမဝီရိယေန ဒါလယိတွာ၊ အထ ဝါ ဥသဘောရိဝ ဗန္ဓနာနိ အနုသယေ နာဂေါ ပူတိလတံဝ ပရိယုဋ္ဌာနာနိ ဆေတွာ ဒါလယိတွာဝ ဌိတော. တသ္မာ န ပုန ဂဗ္ဘသေယျံ ဥပေဿံ. သောဟံ ဇာတိဒုက္ခဝတ္ထုကေဟိ သဗ္ဗဒုက္ခေဟိ ပရိမုတ္တော သောဘာမိ – ‘‘အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ ဝဒမာနော. တသ္မာ သစေ တွမ္ပိ အဟံ ဝိယ ဝတ္တုမိစ္ဆသိ၊ ဆိန္ဒ တာနိ ဗန္ဓနာနီတိ. ဧတ္ထ စ ဗန္ဓနာနိ သမုဒယသစ္စံ၊ ဂဗ္ဘသေယျာ ဒုက္ခသစ္စံ၊ ‘‘န ဥပေဿ’’န္တိ ဧတ္ထ အနုပဂမော အနုပါဒိသေသဝသေန၊ ‘‘ဆေတွာ ဒါလယိတွာ’’တိ ဧတ္ထ ဆေဒေါ ပဒါလနဉ္စ သဥပါဒိသေသဝသေန နိရောဓသစ္စံ၊ ယေန ဆိန္ဒတိ ပဒါလေတိ စ၊ တံ မဂ္ဂသစ္စန္တိ.

ဧဝမေတံ စတုသစ္စဒီပိကံ ဂါထံ သုတွာ ဂါထာပရိယောသာနေ ဓနိယော စ ပဇာပတိ စဿ ဒွေ စ ဓီတရောတိ စတ္တာရော ဇနာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. အထ ဓနိယော အဝေစ္စပ္ပသာဒယောဂေန တထာဂတေ မူလဇာတာယ ပတိဋ္ဌိတာယ သဒ္ဓါယ ပညာစက္ခုနာ ဘဂဝတော ဓမ္မကာယံ ဒိသွာ ဓမ္မတာယ စောဒိတဟဒယော စိန္တေသိ – ‘‘ဗန္ဓနာနိ ဆိန္ဒိံ၊ ဂဗ္ဘသေယျော စ မေ နတ္ထီ’’တိ အဝီစိံ ပရိယန္တံ ကတွာ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ကော အညော ဧဝံ သီဟနာဒံ နဒိဿတိ အညတြ ဘဂဝတာ၊ အာဂတော နု ခေါ မေ သတ္ထာတိ. တတော ဘဂဝါ ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိဇာလဝိစိတြံ သုဝဏ္ဏရသသေကပိဉ္ဇရံ ဝိယ သရီရာဘံ ဓနိယဿ နိဝေသနေ မုဉ္စိ ‘‘ပဿ ဒါနိ ယထာသုခ’’န္တိ.

၃၀. အထ ဓနိယော အန္တော ပဝိဋ္ဌစန္ဒိမသူရိယံ ဝိယ သမန္တာ ပဇ္ဇလိတပဒီပသဟဿသမုဇ္ဇလိတမိဝ စ နိဝေသနံ ဒိသွာ ‘‘အာဂတော ဘဂဝါ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ. တသ္မိံယေဝ စ သမယေ မေဃောပိ ပါဝဿိ. တေနာဟု သင်္ဂီတိကာရာ ‘‘နိန္နဉ္စ ထလဉ္စ ပူရယန္တော’’တိ. တတ္ထ နိန္နန္တိ ပလ္လလံ. ထလန္တိ ဥက္ကူလံ. ဧဝမေတံ ဥက္ကူလဝိကူလံ သဗ္ဗမ္ပိ သမံ ကတွာ ပူရယန္တော မဟာမေဃော ပါဝဿိ၊ ဝဿိတုံ အာရဘီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တာဝဒေဝါတိ ယံ ခဏံ ဘဂဝါ သရီရာဘံ မုဉ္စိ၊ ဓနိယော စ ‘‘သတ္ထာ မေ အာဂတော’’တိ သဒ္ဓါမယံ စိတ္တာဘံ မုဉ္စိ၊ တံ ခဏံ ပါဝဿီတိ. ကေစိ ပန ‘‘သူရိယုဂ္ဂမနမ္ပိ တသ္မိံယေဝ ခဏေ’’တိ ဝဏ္ဏယန္တိ.

၃၁-၃၂. ဧဝံ တသ္မိံ ဓနိယဿ သဒ္ဓုပ္ပါဒတထာဂတောဘာသဖရဏသူရိယုဂ္ဂမနက္ခဏေ ဝဿတော ဒေဝဿ သဒ္ဒံ သုတွာ ဓနိယော ပီတိသောမနဿဇာတော ဣမမတ္ထံ အဘာသထ ‘‘လာဘာ ဝတ နော အနပ္ပကာ’’တိ ဒွေ ဂါထာ ဝတ္တဗ္ဗာ.

တတ္ထ ယသ္မာ ဓနိယော သပုတ္တဒါရော ဘဂဝတော အရိယမဂ္ဂပဋိဝေဓေန ဓမ္မကာယံ ဒိသွာ၊ လောကုတ္တရစက္ခုနာ ရူပကာယံ ဒိသွာ၊ လောကိယစက္ခုနာ သဒ္ဓါပဋိလာဘံ လဘိ. တသ္မာ အာဟ – ‘‘လာဘာ ဝတ နော အနပ္ပကာ၊ ယေ မယံ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသာမာ’’တိ. တတ္ထ ဝတ ဣတိ ဝိမှယတ္ထေ နိပါတော. နော ဣတိ အမှာကံ. အနပ္ပကာတိ ဝိပုလာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သရဏံ တံ ဥပေမာတိ ဧတ္ထ ပန ကိဉ္စာပိ မဂ္ဂပဋိဝေဓေနေဝဿ သိဒ္ဓံ သရဏဂမနံ၊ တတ္ထ ပန နိစ္ဆယဂမနမေဝ ဂတော၊ ဣဒါနိ ဝါစာယ အတ္တသန္နိယျာတနံ ကရောတိ. မဂ္ဂဝသေန ဝါ သန္နိယျာတနသရဏတံ အစလသရဏတံ ပတ္တော၊ တံ ပရေသံ ဝါစာယ ပါကဋံ ကရောန္တော ပဏိပါတသရဏဂမနံ ဂစ္ဆတိ. စက္ခုမာတိ ဘဂဝါ ပကတိဒိဗ္ဗပညာသမန္တဗုဒ္ဓစက္ခူဟိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ. တံ အာလပန္တော အာဟ – ‘‘သရဏံ တံ ဥပေမ စက္ခုမာ’’တိ. ‘‘သတ္ထာ နော ဟောဟိ တုဝံ မဟာမုနီ’’တိ ဣဒံ ပန ဝစနံ သိဿဘာဝူပဂမနေနာပိ သရဏဂမနံ ပူရေတုံ ဘဏတိ၊ ဂေါပီ စ အဟဉ္စ အဿဝါ၊ ဗြဟ္မစရိယံ သုဂတေ စရာမသေတိ ဣဒံ သမာဒါနဝသေန.

တတ္ထ ဗြဟ္မစရိယန္တိ မေထုနဝိရတိမဂ္ဂသမဏဓမ္မသာသနသဒါရသန္တောသာနမေတံ အဓိဝစနံ. ‘‘ဗြဟ္မစာရီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၁.၈၃) ဟိ မေထုနဝိရတိ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဣဒံ ခေါ ပန မေ ပဉ္စသိခ၊ ဗြဟ္မစရိယံ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၂၉) မဂ္ဂေါ. ‘‘အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟံ၊ သာရိပုတ္တ၊ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၅၅) သမဏဓမ္မော. ‘‘တယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၁၇၄) သာသနံ.

‘‘မယဉ္စ ဘရိယာ နာတိက္ကမာမ၊ အမှေ စ ဘရိယာ နာတိက္ကမန္တိ၊

အညတြ တာဟိ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမ၊ တသ္မာ ဟိ အမှံ ဒဟရာ န မီယရေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၉၇) –

ဧဝမာဒီသု သဒါရသန္တောသော. ဣဓ ပန သမဏဓမ္မဗြဟ္မစရိယပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဥပရိမဂ္ဂဗြဟ္မစရိယမဓိပ္ပေတံ. သုဂတေတိ သုဂတဿ သန္တိကေ. ဘဂဝါ ဟိ အန္တဒွယမနုပဂ္ဂမ္မ သုဋ္ဌု ဂတတ္တာ၊ သောဘဏေန စ အရိယမဂ္ဂဂမနေန သမန္နာဂတတ္တာ၊ သုန္ဒရဉ္စ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဌာနံ ဂတတ္တာ သုဂတောတိ ဝုစ္စတိ. သမီပတ္ထေ စေတ္ထ ဘုမ္မဝစနံ၊ တသ္မာ သုဂတဿ သန္တိကေတိ အတ္ထော. စရာမသေတိ စရာမ. ယဉှိ တံ သက္ကတေ စရာမသီတိ ဝုစ္စတိ၊ တံ ဣဓ စရာမသေတိ. အဋ္ဌကထာစရိယာ ပန ‘‘သေတိ နိပါတော’’တိ ဘဏန္တိ. တေနေဝ စေတ္ထ အာယာစနတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘စရေမ သေ’’တိပိ ပါဌံ ဝိကပ္ပေန္တိ. ယံ ရုစ္စတိ၊ တံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဧဝံ ဓနိယော ဗြဟ္မစရိယစရဏာပဒေသေန ဘဂဝန္တံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇပယောဇနံ ဒီပေန္တော အာဟ ‘‘ဇာတီမရဏဿ ပါရဂူ၊ ဒုက္ခဿန္တကရာ ဘဝါမသေ’’တိ. ဇာတိမရဏဿ ပါရံ နာမ နိဗ္ဗာနံ၊ တံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဂစ္ဆာမ. ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ. အန္တကရာတိ အဘာဝကရာ. ဘဝါမသေတိ ဘဝါမ၊ အထ ဝါ အဟော ဝတ မယံ ဘဝေယျာမာတိ. ‘‘စရာမသေ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဝတွာပိ စ ပုန ဥဘောပိ ကိရ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ပဗ္ဗာဇေထ နော ဘဂဝါ’’တိ ဧဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိံသူတိ.

၃၃. အထ မာရော ပါပိမာ ဧဝံ တေ ဥဘောပိ ဝန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစန္တေ ဒိသွာ – ‘‘ဣမေ မမ ဝိသယံ အတိက္ကမိတုကာမာ၊ ဟန္ဒ နေသံ အန္တရာယံ ကရောမီ’’တိ အာဂန္တွာ ဃရာဝါသေ ဂုဏံ ဒဿေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ ‘‘နန္ဒတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ’’တိ. တတ္ထ နန္ဒတီတိ တုဿတိ မောဒတိ. ပုတ္တေဟီတိ ပုတ္တေဟိပိ ဓီတရေဟိပိ၊ သဟယောဂတ္ထေ၊ ကရဏတ္ထေ ဝါ ကရဏဝစနံ၊ ပုတ္တေဟိ သဟ နန္ဒတိ၊ ပုတ္တေဟိ ကရဏဘူတေဟိ နန္ဒတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုတ္တိမာတိ ပုတ္တဝါ ပုဂ္ဂလော. ဣတီတိ ဧဝမာဟ. မာရောတိ ဝသဝတ္တိဘူမိယံ အညတရော ဒါမရိကဒေဝပုတ္တော. သော ဟိ သဋ္ဌာနာတိက္ကမိတုကာမံ ဇနံ ယံ သက္ကောတိ၊ တံ မာရေတိ. ယံ န သက္ကောတိ၊ တဿပိ မရဏံ ဣစ္ဆတိ. တေန ‘‘မာရော’’တိ ဝုစ္စတိ. ပါပိမာတိ လာမကပုဂ္ဂလော၊ ပါပသမာစာရော ဝါ. သင်္ဂီတိကာရာနမေတံ ဝစနံ၊ သဗ္ဗဂါထာသု စ ဤဒိသာနိ. ယထာ စ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ၊ ဂေါပိယော ဂေါဟိ တထေဝ နန္ဒတိ. ယဿ ဂါဝေါ အတ္ထိ၊ သောပိ ဂေါပိယော၊ ဂေါဟိ သဟ၊ ဂေါဟိ ဝါ ကရဏဘူတေဟိ တထေဝ နန္ဒတီတိ အတ္ထော.

ဧဝံ ဝတွာ ဣဒါနိ တဿတ္ထဿ သာဓကကာရဏံ နိဒ္ဒိသတိ၊ ‘‘ဥပဓီ ဟိ နရဿ နန္ဒနာ’’တိ. တတ္ထ ဥပဓီတိ စတ္တာရော ဥပဓယော – ကာမူပဓိ၊ ခန္ဓူပဓိ၊ ကိလေသူပဓိ၊ အဘိသင်္ခါရူပဓီတိ. ကာမာ ဟိ ‘‘ယံ ပဉ္စကာမဂုဏေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ၊ အယံ ကာမာနံ အဿာဒေါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၆၆) ဧဝံ ဝုတ္တဿ သုခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ဥပဓီယတိ ဧတ္ထ သုခန္တိ ဣမိနာ ဝစနတ္ထေန ဥပဓီတိ ဝုစ္စန္တိ. ခန္ဓာပိ ခန္ဓမူလကဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော၊ ကိလေသာပိ အပါယဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော၊ အဘိသင်္ခါရာပိ ဘဝဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတောတိ. ဣဓ ပန ကာမူပဓိ အဓိပ္ပေတော. သော သတ္တသင်္ခါရဝသေန ဒုဝိဓော. တတ္ထ သတ္တပဋိဗဒ္ဓေါ ပဓာနော၊ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ပုတ္တေဟိ ဂေါဟီ’’တိ ဝတွာ ကာရဏမာဟ – ‘‘ဥပဓီ ဟိ နရဿ နန္ဒနာ’’တိ. တဿတ္ထော – ယသ္မာ ဣမေ ကာမူပဓီ နရဿ နန္ဒနာ၊ နန္ဒယန္တိ နရံ ပီတိသောမနဿံ ဥပသံဟရန္တာ၊ တသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ ‘‘နန္ဒတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ၊ ဂေါပိယော ဂေါဟိ တထေဝ နန္ဒတိ၊ တွဉ္စ ပုတ္တိမာ ဂေါပိယော စ၊ တသ္မာ ဧတေဟိ၊ နန္ဒ၊ မာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပါဋိကင်္ခိ. ပဗ္ဗဇိတဿ ဟိ ဧတေ ဥပဓယော န သန္တိ၊ ဧဝံ သန္တေ တွံ ဒုက္ခဿန္တံ ပတ္ထေန္တောပိ ဒုက္ခိတောဝ ဘဝိဿသီ’’တိ.

ဣဒါနိ တဿပိ အတ္ထဿ သာဓကကာရဏံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘န ဟိ သော နန္ဒတိ၊ ယော နိရူပဓီ’’တိ. တဿတ္ထော – ယသ္မာ ယဿေတေ ဥပဓယော နတ္ထိ၊ သော ပိယေဟိ ဉာတီဟိ ဝိပ္ပယုတ္တော နိဗ္ဘောဂူပကရဏော န နန္ဒတိ၊ တသ္မာ တွံ ဣမေ ဥပဓယော ဝဇ္ဇေတွာ ပဗ္ဗဇိတော ဒုက္ခိတောဝ ဘဝိဿသီတိ.

၃၄. အထ ဘဂဝါ ‘‘မာရော အယံ ပါပိမာ ဣမေသံ အန္တရာယာယ အာဂတော’’တိ ဝိဒိတွာ ဖလေန ဖလံ ပါတေန္တော ဝိယ တာယေဝ မာရေနာဘတာယ ဥပမာယ မာရဝါဒံ ဘိန္ဒန္တော တမေဝ ဂါထံ ပရိဝတ္တေတွာ ‘‘ဥပဓိ သောကဝတ္ထူ’’တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သောစတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ’’တိ. တတ္ထ သဗ္ဗံ ပဒတ္ထတော ဥတ္တာနမေဝ. အယံ ပန အဓိပ္ပါယော – မာ၊ ပါပိမ၊ ဧဝံ အဝစ ‘‘နန္ဒတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ’’တိ. သဗ္ဗေဟေဝ ဟိ ပိယေဟိ၊ မနာပေဟိ နာနာဘာဝေါ ဝိနာဘာဝေါ၊ အနတိက္ကမနီယော အယံ ဝိဓိ၊ တေသဉ္စ ပိယမနာပါနံ ပုတ္တဒါရာနံ ဂဝါဿဝဠဝဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနံ ဝိနာဘာဝေန အဓိမတ္တသောကသလ္လသမပ္ပိတဟဒယာ သတ္တာ ဥမ္မတ္တကာပိ ဟောန္တိ ခိတ္တစိတ္တာ၊ မရဏမ္ပိ နိဂစ္ဆန္တိ မရဏမတ္တမ္ပိ ဒုက္ခံ. တသ္မာ ဧဝံ ဂဏှ – သောစတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ. ယထာ စ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ၊ ဂေါပိယော ဂေါဟိ တထေဝ သောစတီတိ. ကိံ ကာရဏာ? ဥပဓီ ဟိ နရဿ သောစနာ. ယသ္မာ စ ဥပဓီ ဟိ နရဿ သောစနာ၊ တသ္မာ ဧဝ ‘‘န ဟိ သော သောစတိ၊ ယော နိရူပဓိ’’. ယော ဥပဓီသု သင်္ဂပ္ပဟာနေန နိရုပဓိ ဟောတိ၊ သော သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ကာယပရိဟာရိကေန စီဝရေန၊ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကေန ပိဏ္ဍပါတေန၊ ယေန ယေနေဝ ပက္ကမတိ၊ သမာဒါယေဝ ပက္ကမတိ. သေယျထာပိ နာမ ပက္ခီ သကုဏော ။ပေ။ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတိ. ဧဝံ သဗ္ဗသောကသမုဂ္ဃါတာ ‘‘န ဟိ သော သောစတိ၊ ယော နိရုပဓီ’’တိ. ဣတိ ဘဂဝါ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ ဝေါသာပေသိ. အထ ဝါ ယော နိရုပဓိ၊ ယော နိက္ကိလေသော၊ သော န သောစတိ. ယာဝဒေဝ ဟိ ကိလေသာ သန္တိ၊ တာဝဒေဝ သဗ္ဗေ ဥပဓယော သောကပ္ဖလာဝ ဟောန္တိ. ကိလေသပ္ပဟာနာ ပန နတ္ထိ သောကောတိ. ဧဝမ္ပိ အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ ဝေါသာပေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဓနိယော စ ဂေါပီ စ ဥဘောပိ ပဗ္ဗဇိံသု. ဘဂဝါ အာကာသေနေဝ ဇေတဝနံ အဂမာသိ. တေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရိံသု. ဝသနဋ္ဌာနေ စ နေသံ ဂေါပါလကာ ဝိဟာရံ ကာရေသုံ. သော အဇ္ဇာပိ ဂေါပါလကဝိဟာရောတွေဝ ပညာယတီတိ.

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ဓနိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.