၂. ဥဗ္ဗရိဝဂ္ဂေါ

၁. သံသာရမောစကပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

နဂ္ဂါ ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါသီတိ ဣဒံ သတ္ထရိ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တေ မဂဓရဋ္ဌေ ဣဋ္ဌကဝတီနာမကေ ဂါမေ အညတရံ ပေတိံ အာရဗ္ဘ ဝုတ္တံ. မဂဓရဋ္ဌေ ကိရ ဣဋ္ဌကဝတီ စ ဒီဃရာဇိ စာတိ ဒွေ ဂါမကာ အဟေသုံ၊ တတ္ထ ဗဟူ သံသာရမောစကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ပဋိဝသန္တိ. အတီတေ စ ကာလေ ပဉ္စန္နံ ဝဿသတာနံ မတ္ထကေ အညတရာ ဣတ္ထီ တတ္ထေဝ ဣဋ္ဌကဝတိယံ အညတရသ္မိံ သံသာရမောစကကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေန ဗဟူ ကီဋပဋင်္ဂေ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ ပေတေသု နိဗ္ဗတ္တိ.

သာ ပဉ္စ ဝဿသတာနိ ခုပ္ပိပါသာဒိဒုက္ခံ အနုဘဝိတွာ အမှာကံ ဘဂဝတိ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ အနုက္ကမေန ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တေ ပုနပိ ဣဋ္ဌကဝတိယံယေဝ အညတရသ္မိံ သံသာရမောစကကုလေယေဝ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ယဒါ သတ္တဋ္ဌဝဿုဒ္ဒေသိကကာလေ အညာဟိ ဒါရိကာဟိ သဒ္ဓိံ ရထိကာယ ကီဠနသမတ္ထာ အဟောသိ၊ တဒါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တတ္ထေရော တမေဝ ဂါမံ ဥပနိဿာယ အရုဏဝတီဝိဟာရေ ဝိဟရန္တော ဧကဒိဝသံ ဒွါဒသဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ တဿ ဂါမဿ ဒွါရသမီပေန မဂ္ဂေန အတိက္ကမတိ. တသ္မိံ ခဏေ ဗဟူ ဂါမဒါရိကာ ဂါမတော နိက္ခမိတွာ ဒွါရသမီပေ ကီဠန္တိယော ပသန္နမာနသာ မာတာပိတူနံ ပဋိပတ္တိဒဿနေန ဝေဂေနာဂန္တွာ ထေရံ အညေ စ ဘိက္ခူ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိံသု. သာ ပနေသာ အဿဒ္ဓကုလဿ ဓီတာ စိရကာလံ အပရိစိတကုသလတာယ သာဓုဇနာစာရဝိရဟိတာ အနာဒရာ အလက္ခိကာ ဝိယ အဋ္ဌာသိ. ထေရော တဿာ ပုဗ္ဗစရိတံ ဣဒါနိ စ သံသာရမောစကကုလေ နိဗ္ဗတ္တနံ အာယတိဉ္စ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တနာရဟတံ ဒိသွာ ‘‘သစာယံ မံ ဝန္ဒိဿတိ၊ နိရယေ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ ပေတေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာပိ မမံယေဝ နိဿာယ သမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘိဿတီ’’တိ ဉတွာ ကရုဏာသဉ္စောဒိတမာနသော တာ ဒါရိကာယော အာဟ – ‘‘တုမှေ ဘိက္ခူ ဝန္ဒထ၊ အယံ ပန ဒါရိကာ အလက္ခိကာ ဝိယ ဌိတာ’’တိ. အထ နံ တာ ဒါရိကာ ဟတ္ထေသု ပရိဂ္ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိတွာ ဗလက္ကာရေန ထေရဿ ပါဒေ ဝန္ဒာပေသုံ.

သာ အပရေန သမယေန ဝယပ္ပတ္တာ ဒီဃရာဇိယံ သံသာရမောစကကုလေ အညတရဿ ကုမာရဿ ဒိန္နာ ပရိပုဏ္ဏဂဗ္ဘာ ဟုတွာ ကာလကတာ ပေတေသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နဂ္ဂါ ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါ ခုပ္ပိပါသာဘိဘူတာ အတိဝိယ ဗီဘစ္ဆဒဿနာ ဝိစရန္တီ ရတ္တိယံ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. တံ ဒိသွာ ထေရော –

၉၅. ‘‘နဂ္ဂါ ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါသိ၊ ကိသာ ဓမနိသန္ထတာ၊

ဥပ္ဖါသုလိကေ ကိသိကေ၊ ကာ နု တွံ ဣဓ တိဋ္ဌသီ’’တိ. –

ဂါထာယ ပုစ္ဆိ. တတ္ထ ဓမနိသန္ထတာတိ နိမ္မံသလောဟိတတာယ သိရာဇာလေဟိ ပတ္ထတဂတ္တာ. ဥပ္ဖါသုလိကေတိ ဥဂ္ဂတဖာသုလိကေ. ကိသိကေတိ ကိသသရီရေ. ပုဗ္ဗေပိ ‘‘ကိသာ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ကိသိကေ’’တိ ဝစနံ အဋ္ဌိစမ္မနှာရုမတ္တသရီရတာယ အတိဝိယ ကိသဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တံ သုတွာ ပေတီ အတ္တာနံ ပဝေဒေန္တီ –

၉၆. ‘‘အဟံ ဘဒန္တေ ပေတီမှိ၊ ဒုဂ္ဂတာ ယမလောကိကာ၊

ပါပကမ္မံ ကရိတွာန၊ ပေတလောကံ ဣတော ဂတာ’’တိ. – ဂါထံ ဝတွာ ပုန ထေရေန –

၉၇. ‘‘ကိံ နု ကာယေန ဝါစာယ၊ မနသာ ဒုက္ကဋံ ကတံ၊

ကိဿကမ္မဝိပါကေန၊ ပေတလောကံ ဣတော ဂတာ’’တိ. –

ကတကမ္မံ ပုဋ္ဌာ ‘‘အဒါနသီလာ မစ္ဆရိနီ ဟုတွာ ပေတယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧဝံ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝါမီ’’တိ ဒဿေန္တီ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၉၈. ‘‘အနုကမ္ပကာ မယှံ နာဟေသုံ ဘန္တေ၊ ပိတာ စ မာတာ အထဝါပိ ဉာတကာ၊

ယေ မံ နိယောဇေယျုံ ဒဒါဟိ ဒါနံ၊ ပသန္နစိတ္တာ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ.

၉၉. ‘‘ဣတော အဟံ ဝဿသတာနိ ပဉ္စ၊ ယံ ဧဝရူပါ ဝိစရာမိ နဂ္ဂါ၊

ခုဒါယ တဏှာယ စ ခဇ္ဇမာနာ၊ ပါပဿ ကမ္မဿ ဖလံ မမေဒံ.

၁၀၀. ‘‘ဝန္ဒာမိ တံ အယျ ပသန္နစိတ္တာ၊ အနုကမ္ပ မံ ဝီရ မဟာနုဘာဝ၊

ဒတွာ စ မေ အာဒိသ ယဉှိ ကိဉ္စိ၊ မောစေဟိ မံ ဒုဂ္ဂတိယာ ဘဒန္တေ’’တိ.

၉၈. တတ္ထ အနုကမ္ပကာတိ သမ္ပရာယိကေန အတ္ထေန အနုဂ္ဂဏှကာ. ဘန္တေတိ ထေရံ အာလပတိ. ယေ မံ နိယောဇေယျုန္တိ မာတာ ဝါ ပိတာ ဝါ အထ ဝါ ဉာတကာ ဧဒိသာ ပသန္နစိတ္တာ ဟုတွာ ‘‘သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဒဒါဟိ ဒါန’’န္တိ ယေ မံ နိယောဇေယျုံ၊ တာဒိသာ အနုကမ္ပကာ မယှံ နာဟေသုန္တိ ယောဇနာ.

၉၉. ဣတော အဟံ ဝဿသတာနိ ပဉ္စ၊ ယံ ဧဝရူပါ ဝိစရာမိ နဂ္ဂါတိ ဣဒံ သာ ပေတီ ဣတော တတိယာယ ဇာတိယာ အတ္တနော ပေတတ္တဘာဝံ အနုဿရိတွာ ဣဒါနိပိ တထာ ပဉ္စဝဿသတာနိ ဝိစရာမီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ. တတ္ထ ယန္တိ ယသ္မာ၊ ဒါနာဒီနံ ပုညာနံ အကတတ္တာ ဧဝရူပါ နဂ္ဂါ ပေတီ ဟုတွာ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဝဿသတာနိ ပဉ္စ ဝိစရာမီတိ ယောဇနာ. တဏှာယာတိ ပိပါသာယ. ခဇ္ဇမာနာတိ ခါဒိယမာနာ၊ ဗာဓိယမာနာတိ အတ္ထော.

၁၀၀. ဝန္ဒာမိ တံ အယျ ပသန္နစိတ္တာတိ အယျ၊ တမဟံ ပသန္နစိတ္တာ ဟုတွာ ဝန္ဒာမိ၊ ဧတ္တကမေဝ ပုညံ ဣဒါနိ မယာ ကာတုံ သက္ကာတိ ဒဿေတိ. အနုကမ္ပ မန္တိ အနုဂ္ဂဏှ မမံ ဥဒ္ဒိဿ အနုဒ္ဒယံ ကရောဟိ. ဒတွာ စ မေ အာဒိသ ယဉှိ ကိဉ္စီတိ ကိဉ္စိဒေဝ ဒေယျဓမ္မံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဒတွာ တံ ဒက္ခိဏံ မယှံ အာဒိသ၊ တေန မေ ဣတော ပေတယောနိတော မောက္ခော ဘဝိဿတီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝဒတိ. တေနေဝါဟ ‘‘မောစေဟိ မံ ဒုဂ္ဂတိယာ ဘဒန္တေ’’တိ.

ဧဝံ ပေတိယာ ဝုတ္တေ ယထာ သော ထေရော ပဋိပဇ္ဇိ၊ တံ ဒဿေတုံ သင်္ဂီတိကာရေဟိ တိဿော ဂါထာ ဝုတ္တာ –

၁၀၁. ‘‘သာဓူတိ သော ပဋိဿုတွာ၊ သာရိပုတ္တောနုကမ္ပကော၊

ဘိက္ခူနံ အာလောပံ ဒတွာ၊ ပါဏိမတ္တဉ္စ စောဠကံ၊

ထာလကဿ စ ပါနီယံ၊ တဿာ ဒက္ခိဏမာဒိသိ.

၁၀၂. ‘‘သမနန္တရာနုဒ္ဒိဋ္ဌေ၊ ဝိပါကော ဥဒပဇ္ဇထ၊

ဘောဇနစ္ဆာဒနပါနီယံ၊ ဒက္ခိဏာယ ဣဒံ ဖလံ.

၁၀၃. ‘‘တတော သုဒ္ဓါ သုစိဝသနာ၊ ကာသိကုတ္တမဓာရိနီ၊

ဝိစိတ္တဝတ္ထာဘရဏာ၊ သာရိပုတ္တံ ဥပသင်္ကမီ’’တိ.

၁၀၁-၁၀၃. တတ္ထ ဘိက္ခူနန္တိ ဘိက္ခုနော၊ ဝစနဝိပလ္လာသေန ဟေတံ ဝုတ္တံ. ‘‘အာလောပံ ဘိက္ခုနော ဒတွာ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ. အာလောပန္တိ ကဗဠံ၊ ဧကာလောပမတ္တံ ဘောဇနန္တိ အတ္ထော. ပါဏိမတ္တဉ္စ စောဠကန္တိ ဧကဟတ္ထပ္ပမာဏံ စောဠခဏ္ဍန္တိ အတ္ထော. ထာလကဿ စ ပါနီယန္တိ ဧကထာလကပူရဏမတ္တံ ဥဒကံ. သေသံ ခလ္လာဋိယပေတဝတ္ထုသ္မိံ ဝုတ္တနယမေဝ.

အထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တံ ပေတိံ ပီဏိန္ဒြိယံ ပရိသုဒ္ဓဆဝိဝဏ္ဏံ ဒိဗ္ဗဝတ္ထာဘရဏာလင်္ကာရံ သမန္တတော အတ္တနော ပဘာယ ဩဘာသေန္တိံ အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂန္တွာ ဌိတံ ဒိသွာ ပစ္စက္ခတော ကမ္မဖလံ တာယ ဝိဘာဝေတုကာမော ဟုတွာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၁၀၄. ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန၊ ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ၊ ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ.

၁၀၅. ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော၊ ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ၊ ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ.

၁၀၆. ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ၊ မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ၊ ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ.

၁၀၄. တတ္ထ အဘိက္ကန္တေနာတိ အတိမနာပေန၊ အဘိရူပေနာတိ အတ္ထော. ဝဏ္ဏေနာတိ ဆဝိဝဏ္ဏေန. ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာတိ သဗ္ဗာပိ ဒသ ဒိသာ ဇောတေန္တီ ဧကာလောကံ ကရောန္တီ. ယထာ ကိန္တိ အာဟ ‘‘ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ’’တိ. ဥဿန္နာ ပဘာ ဧတာယ ဓီယတိ၊ ဩသဓာနံ ဝါ အနုဗလပ္ပဒါယိကာတိ ကတွာ ‘‘ဩသဓီ’’တိ လဒ္ဓနာမာ တာရကာ ယထာ သမန္တတော အာလောကံ ကုရုမာနာ တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝမေဝ တွံ သဗ္ဗဒိသာ ဩဘာသေန္တီတိ အတ္ထော.

၁၀၅. ကေနာတိ ကိံ-သဒ္ဒေါ ပုစ္ဆာယံ. ဟေတုအတ္ထေ စေတံ ကရဏဝစနံ၊ ကေန ဟေတုနာတိ အတ္ထော. တေတိ တဝ. ဧတာဒိသောတိ ဧဒိသော၊ ဧတရဟိ ယထာဒိဿမာနောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတီတိ ကေန ပုညဝိသေသေန ဣဓ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဣဒါနိ တယာ လဗ္ဘမာနံ သုစရိတဖလံ ဣဇ္ဈတိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ. ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ဘောဂါတိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဋ္ဌေန ‘‘ဘောဂါ’’တိ လဒ္ဓနာမာ ဝတ္ထာဘရဏာဒိဝိတ္တူပကရဏဝိသေသာ. ယေ ကေစီတိ ဘောဂေ အနဝသေသတော ဗျာပေတွာ သင်္ဂဏှာတိ. အနဝသေသဗျာပကော ဟိ အယံ နိဒ္ဒေသော ယထာ ‘‘ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ’’တိ. မနသော ပိယာတိ မနသာ ပိယာယိတဗ္ဗာ၊ မနာပိယာတိ အတ္ထော.

၁၀၆. ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆံ ကရောမိ၊ ဉာတုံ ဣစ္ဆာမီတိ အတ္ထော. တန္တိ တွံ. ဒေဝီတိ ဒိဗ္ဗာနဘာဝသမင်္ဂိတာယ၊ ဒေဝိ. တေနာဟ ‘‘မဟာနုဘာဝေ’’တိ. မနုဿဘူတာတိ မနုဿေသု ဇာတာ မနုဿဘာဝံ ပတ္တာ. ဣဒံ ယေဘုယျေန သတ္တာ မနုဿတ္တဘာဝေ ဌိတာ ပုညာနိ ကရောန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. အယမေတာယံ ဂါထာနံ သင်္ခေပတော အတ္ထော၊ ဝိတ္ထာရတော ပန ပရမတ္ထဒီပနိယံ ဝိမာနဝတ္ထုအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝံ ပုန ထေရေန ပုဋ္ဌာ ပေတီ တဿာ သမ္ပတ္တိယာ လဒ္ဓကာရဏံ ပကာသေန္တီ သေသဂါထာ အဘာသိ –

၁၀၇. ‘‘ဥပ္ပဏ္ဍုကိံ ကိသံ ဆာတံ၊ နဂ္ဂံ သမ္ပတိတစ္ဆဝိံ၊

မုနိ ကာရုဏိကော လောကေ၊ တံ မံ အဒ္ဒက္ခိ ဒုဂ္ဂတံ.

၁၀၈. ‘‘ဘိက္ခူနံ အာလောပံ ဒတွာ၊ ပါဏိမတ္တဉ္စ စောဠကံ၊

ထာလကဿ စ ပါနီယံ၊ မမ ဒက္ခိဏမာဒိသိ.

၁၀၉. ‘‘အာလောပဿ ဖလံ ပဿ၊ ဘတ္တံ ဝဿသတံ ဒသ၊

ဘုဉ္ဇာမိ ကာမကာမိနီ၊ အနေကရသဗျဉ္ဇနံ.

၁၁၀. ‘‘ပါဏိမတ္တဿ စောဠဿ၊ ဝိပါကံ ပဿ ယာဒိသံ၊

ယာဝတာ နန္ဒရာဇဿ၊ ဝိဇိတသ္မိံ ပဋိစ္ဆဒါ.

၁၁၁. ‘‘တတော ဗဟုတရာ ဘန္တေ၊ ဝတ္ထာနစ္ဆာဒနာနိ မေ၊

ကောသေယျကမ္ဗလီယာနိ၊ ခေါမကပ္ပါသိကာနိ စ.

၁၁၂. ‘‘ဝိပုလာ စ မဟဂ္ဃါ စ၊ တေပါကာသေဝလမ္ဗရေ၊

သာဟံ တံ ပရိဒဟာမိ၊ ယံ ယဉှိ မနသော ပိယံ.

၁၁၃. ‘‘ထာလကဿ စ ပါနီယံ၊ ဝိပါကံ ပဿ ယာဒိသံ၊

ဂမ္ဘီရာ စတုရဿာ စ၊ ပေါက္ခရညော သုနိမ္မိတာ.

၁၁၄. ‘‘သေတောဒကာ သုပ္ပတိတ္ထာ၊ သီတာ အပ္ပဋိဂန္ဓိယာ၊

ပဒုမုပ္ပလသဉ္ဆန္နာ၊ ဝါရိကိဉ္ဇက္ခပူရိတာ.

၁၁၅. ‘‘သာဟံ ရမာမိ ကီဠာမိ၊ မောဒါမိ အကုတောဘယာ၊

မုနိံ ကာရုဏိကံ လောကေ၊ ဘန္တေ ဝန္ဒိတုမာဂတာ’’တိ.

၁၀၇. တတ္ထ ဥပ္ပဏ္ဍုကိန္တိ ဥပ္ပဏ္ဍုကဇာတံ. ဆာတန္တိ ဗုဘုက္ခိတံ ခုဒါယ အဘိဘူတံ. သမ္ပတိတစ္ဆဝိန္တိ ဆိန္နဘိန္နသရီရစ္ဆဝိံ. လောကေတိ ဣဒံ ‘‘ကာရုဏိကော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တကရုဏာယ ဝိသယဒဿနံ. တံ မန္တိ တာဒိသံ မမံ၊ ဝုတ္တနယေန ဧကန္တတော ကရုဏဋ္ဌာနိယံ မံ. ဒုဂ္ဂတန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ ဂတံ.

၁၀၈-၁၀၉. ဘိက္ခူနံ အာလောပံ ဒတွာတိအာဒိ ထေရေန အတ္တနော ကရုဏာယ ကတာကာရဒဿနံ. တတ္ထ ဘတ္တန္တိ ဩဒနံ၊ ဒိဗ္ဗဘောဇနန္တိ အတ္ထော. ဝဿသတံ ဒသာတိ ဒသ ဝဿသတာနိ၊ ဝဿသဟဿန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ. ဘုဉ္ဇာမိ ကာမကာမိနီ၊ အနေကရသဗျဉ္ဇနန္တိ အညေဟိပိ ကာမေတဗ္ဗကာမေဟိ သမန္နာဂတာ အနေကရသဗျဉ္ဇနံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇာမီတိ ယောဇနာ.

၁၁၀. စောဠဿာတိ ဒေယျဓမ္မသီသေန တဗ္ဗိသယံ ဒါနမယံ ပုညမေဝ ဒဿေတိ. ဝိပါကံ ပဿ ယာဒိသန္တိ တဿ စောဠဒါနဿ ဝိပါကသင်္ခါတံ ဖလံ ပဿ၊ ဘန္တေ. တံ ပန ယာဒိသံ ယထာရူပံ၊ ကိန္တိ စေတိ အာဟ ‘‘ယာဝတာ နန္ဒရာဇဿာ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ကောယံ နန္ဒရာဇာ နာမ? အတီတေ ကိရ ဒသဝဿသဟဿာယုကေသု မနုဿေသု ဗာရာဏသိဝါသီ ဧကော ကုဋုမ္ဗိကော အရညေ ဇင်္ဃာဝိဟာရံ ဝိစရန္တော အရညဋ္ဌာနေ အညတရံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ အဒ္ဒသ. သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တတ္ထ စီဝရကမ္မံ ကရောန္တော အနုဝါတေ အပ္ပဟောန္တေ သံဟရိတွာဝ ဌပေတုံ အာရဒ္ဓေါ. သော ကုဋုမ္ဗိကော တံ ဒိသွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ကိံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ တေန အပ္ပိစ္ဆတာယ ကိဉ္စိ အဝုတ္တေပိ ‘‘စီဝရဒုဿံ နပ္ပဟောတီ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော ဥတ္တရာသင်္ဂံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ အဂမာသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တံ ဂဟေတွာ အနုဝါတံ အာရောပေန္တော စီဝရံ ကတွာ ပါရုပိ. သော ကုဋုမ္ဗိကာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော စဝိတွာ ဗာရာဏသိတော ယောဇနမတ္တေ ဌာနေ အညတရသ္မိံ ဂါမေ အမစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ.

တဿ ဝယပ္ပတ္တကာလေ တသ္မိံ ဂါမေ နက္ခတ္တံ သင်္ဃုဋ္ဌံ အဟောသိ. သော မာတရံ အာဟ – ‘‘အမ္မ၊ သာဋကံ မေ ဒေဟိ၊ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမီ’’တိ. သာ သုဓောတဝတ္ထံ နီဟရိတွာ အဒါသိ. ‘‘အမ္မ၊ ထူလံ ဣဒ’’န္တိ. အညံ နီဟရိတွာ အဒါသိ၊ တမ္ပိ ပဋိက္ခိပိ. အထ နံ မာတာ အာဟ – ‘‘တာတ၊ ယာဒိသေ ဂေဟေ မယံ ဇာတာ၊ နတ္ထိ နော ဣတော သုခုမတရဿ ဝတ္ထဿ ပဋိလာဘာယ ပုည’’န္တိ. ‘‘လဘနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆာမိ၊ အမ္မာ’’တိ. ‘‘ဂစ္ဆ၊ ပုတ္တ၊ အဟံ အဇ္ဇေဝ တုယှံ ဗာရာဏသိနဂရေ ရဇ္ဇပဋိလာဘံ ဣစ္ဆာမီ’’တိ. သော ‘‘သာဓု၊ အမ္မာ’’တိ မာတရံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အာဟ – ‘‘ဂစ္ဆာမိ၊ အမ္မာ’’တိ. ‘‘ဂစ္ဆ၊ တာတာ’’တိ. ဧဝံ ကိရဿာ စိတ္တံ အဟောသိ – ‘‘ကဟံ ဂမိဿတိ၊ ဣဓ ဝါ ဧတ္ထ ဝါ ဂေဟေ နိသီဒိဿတီ’’တိ. သော ပန ပုညနိယာမေန စောဒိယမာနော ဂါမတော နိက္ခမိတွာ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ မင်္ဂလသိလာပဋ္ဋေ သသီသံ ပါရုပိတွာ နိပဇ္ဇိ. သော စ ဗာရာဏသိရညော ကာလကတဿ သတ္တမော ဒိဝသော ဟောတိ.

အမစ္စာ စ ပုရောဟိတော စ ရညော သရီရကိစ္စံ ကတွာ ရာဇင်္ဂဏေ နိသီဒိတွာ မန္တယိံသု – ‘‘ရညော ဧကာ ဓီတာ အတ္ထိ၊ ပုတ္တော နတ္ထိ၊ အရာဇကံ ရဇ္ဇံ န တိဋ္ဌတိ၊ ဖုဿရထံ ဝိဿဇ္ဇေမာ’’တိ. တေ ကုမုဒဝဏ္ဏေ စတ္တာရော သိန္ဓဝေ ယောဇေတွာ သေတစ္ဆတ္တပ္ပမုခံ ပဉ္စဝိဓံ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍံ ရထသ္မိံယေဝ ဌပေတွာ ရထံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပစ္ဆတော တူရိယာနိ ပဂ္ဂဏှာပေသုံ. ရထော ပါစီနဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဥယျာနာဘိမုက္ခော အဟောသိ. ‘‘ပရိစယေန ဥယျာနာဘိမုခေါ ဂစ္ဆတိ၊ နိဝတ္တေမာ’’တိ ကေစိ အာဟံသု. ပုရောဟိတော ‘‘မာ နိဝတ္တယိတ္ထာ’’တိ အာဟ. ရထော ကုမာရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အာရောဟနသဇ္ဇော ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ၊ ပုရောဟိတော ပါရုပနကဏ္ဏံ အပနေတွာ ပါဒတလာနိ ဩလောကေန္တော ‘‘တိဋ္ဌတု အယံ ဒီပေါ၊ ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရေသု စတူသု မဟာဒီပေသု ဧကရဇ္ဇံ ကာရေတုံ ယုတ္တော’’တိ ဝတွာ ‘‘တူရိယာနိ ပဂ္ဂဏှထ၊ ပုနပိ ပဂ္ဂဏှထာ’’တိ တိက္ခတ္တုံ တူရိယာနိ ပဂ္ဂဏှာပေသိ.

အထ ကုမာရော မုခံ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေတွာ ‘‘ကေန ကမ္မေန အာဂတတ္ထ၊ တာတာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဒေဝ၊ တုမှာကံ ရဇ္ဇံ ပါပုဏာတီ’’တိ. ‘‘တုမှာကံ ရာဇာ ကဟ’’န္တိ? ‘‘ဒိဝင်္ဂတော၊ သာမီ’’တိ. ‘‘ကတိ ဒိဝသာ အတိက္ကန္တာ’’တိ? ‘‘အဇ္ဇ သတ္တမော ဒိဝသော’’တိ. ‘‘ပုတ္တော ဝါ ဓီတာ ဝါ နတ္ထီ’’တိ? ‘‘ဓီတာ အတ္ထိ၊ ဒေဝ၊ ပုတ္တော နတ္ထီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ကရိဿာမိ ရဇ္ဇ’’န္တိ. တေ တာဝဒေဝ အဘိသေကမဏ္ဍပံ ကတွာ ရာဇဓီတရံ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကရိတွာ ဥယျာနံ အာနေတွာ ကုမာရဿ အဘိသေကံ အကံသု.

အထဿ ကတာဘိသေကဿ သတသဟဿဂ္ဃနိကံ ဝတ္ထံ ဥပနေသုံ. သော ‘‘ကိမိဒံ၊ တာတာ’’တိ အာဟ. ‘‘နိဝါသနဝတ္ထံ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘နနု၊ တာတာ၊ ထူလ’’န္တိ? ‘‘မနုဿာနံ ပရိဘောဂဝတ္ထေသု ဣတော သုခုမတရံ နတ္ထိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘တုမှာကံ ရာဇာ ဧဝရူပံ နိဝါသေသီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘န မညေ ပုညဝါ တုမှာကံ ရာဇာ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၉၁) သုဝဏ္ဏဘိင်္ကာရံ အာဟရထ၊ လဘိဿာမိ ဝတ္ထ’’န္တိ. သုဝဏ္ဏဘိင်္ကာရံ အာဟရိံသု. သော ဥဋ္ဌာယ ဟတ္ထေ ဓောဝိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဟတ္ထေန ဥဒကံ အာဒါယ ပုရတ္ထိမဒိသာယံ အဗ္ဘုက္ကိရိ. တဒါ ဃနပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ အဋ္ဌ ကပ္ပရုက္ခာ ဥဋ္ဌဟိံသု. ပုန ဥဒကံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏာယ ပစ္ဆိမာယ ဥတ္တရာယာတိ ဧဝံ စတူသု ဒိသာသု အဗ္ဘုက္ကိရိ. သဗ္ဗဒိသာသု အဋ္ဌ အဋ္ဌ ကတွာ ဒွတ္တိံသ ကပ္ပရုက္ခာ ဥဋ္ဌဟိံသု. ဧကေကာယ ဒိသာယ သောဠသ သောဠသ ကတွာ စတုသဋ္ဌိ ကမ္မရုက္ခာတိ ကေစိ ဝဒန္တိ. သော ဧကံ ဒိဗ္ဗဒုဿံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ပါရုပိတွာ ‘‘နန္ဒရညော ဝိဇိတေ သုတ္တကန္တိကာ ဣတ္ထိယော မာ သုတ္တံ ကန္တိံသူတိ ဘေရိံ စရာပေထာ’’တိ ဝတွာ ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ အလင်္ကတပဋိယတ္တော ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော နဂရံ ပဝိသိတွာ ပါသာဒံ အာရုယှ မဟာသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိ.

ဧဝံ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဧကဒိဝသံ ဒေဝီ ရညော သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘အဟော တပဿီ’’တိ ကာရုညာကာရံ ဒဿေသိ. ‘‘ကိမိဒံ၊ ဒေဝီ’’တိ စ ပုဋ္ဌာ ‘‘အတိမဟတီ တေ၊ ဒေဝ၊ သမ္ပတ္တိ. အတီတေ အဒ္ဓနိ ကလျာဏံ အကတ္ထ၊ ဣဒါနိ အနာဂတဿ အတ္ထာယ ကုသလံ န ကရောထာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကဿ ဒေမ? သီလဝန္တော နတ္ထီ’’တိ. ‘‘အသုညော၊ ဒေဝ၊ ဇမ္ဗုဒီပေါ အရဟန္တေဟိ၊ တုမှေ ဒါနမေဝ သဇ္ဇေထ၊ အဟံ အရဟန္တေ လစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. ပုနဒိဝသေ ရာဇာ မဟာရဟံ ဒါနံ သဇ္ဇာပေသိ. ဒေဝီ ‘‘သစေ ဣမိဿာယ ဒိသာယ အရဟန္တော အတ္ထိ၊ ဣဓာဂန္တွာ အမှာကံ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တူ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဥတ္တရဒိသာဘိမုခါ ဥရေန နိပဇ္ဇိ. နိပန္နမတ္တာယ ဧဝ ဒေဝိယာ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တာနံ ပဒုမဝတိယာ ပုတ္တာနံ ပဉ္စသတာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဇေဋ္ဌကော မဟာပဒုမပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဘာတိကေ အာမန္တေသိ – ‘‘မာရိသာ နန္ဒရာဇာ တုမှေ နိမန္တေတိ၊ အဓိဝါသေထ တဿာ’’တိ. တေ အဓိဝါသေတွာ တာဝဒေဝ အာကာသေနာဂန္တွာ ဥတ္တရဒွါရေ ဩတရိံသု. မနုဿာ ‘‘ပဉ္စသတာ၊ ဒေဝ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အာဂတာ’’တိ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ သဒ္ဓိံ ဒေဝိယာ အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ပါသာဒံ အာရောပေတွာ တတ္ထ တေသံ ဒါနံ ဒတွာ ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ရာဇာ သင်္ဃတ္ထေရဿ၊ ဒေဝီ သံဃနဝကဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘အယျာ၊ ပစ္စယေဟိ န ကိလမိဿန္တိ၊ မယံ ပုညေန န ဟာယိဿာမ၊ အမှာကံ ဣဓ နိဝါသာယ ပဋိညံ ဒေထာ’’တိ ပဋိညံ ကာရေတွာ ဥယျာနေ နိဝါသဋ္ဌာနာနိ ကာရေတွာ ယာဝဇီဝံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဥပဋ္ဌဟိတွာ တေသု ပရိနိဗ္ဗုတေသု သာဓုကီဠိတံ ကာရေတွာ ဂန္ဓဒါရုအာဒီဟိ သရီရကိစ္စံ ကာရေတွာ ဓာတုယော ဂဟေတွာ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ဧဝရူပါနမ္ပိ နာမ မဟာနုဘာဝါနံ မဟေသီနံ မရဏံ ဘဝိဿတိ၊ ကိမင်္ဂံ ပန မာဒိသာန’’န္တိ သံဝေဂဇာတော ဇေဋ္ဌပုတ္တံ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သယံ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ. ဒေဝီပိ ‘‘ရညေ ပဗ္ဗဇိတေ အဟံ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ ပဗ္ဗဇိ. ဒွေပိ ဥယျာနေ ဝသန္တာ ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနသုခေန ဝီတိနာမေတွာ အာယုပရိယောသာနေ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. သော ကိရ နန္ဒရာဇာ အမှာကံ သတ္ထု မဟာသာဝကော မဟာကဿပတ္ထေရော အဟောသီ၊ တဿ အဂ္ဂမဟေသီ ဘဒ္ဒါ ကာပိလာနီ နာမ.

အယံ ပန နန္ဒရာဇာ ဒသ ဝဿသဟဿာနိ သယံ ဒိဗ္ဗဝတ္ထာနိ ပရိဒဟန္တော သဗ္ဗမေဝ အတ္တနော ဝိဇိတံ ဥတ္တရကုရုသဒိသံ ကရောန္တော အာဂတာဂတာနံ မနုဿာနံ ဒိဗ္ဗဒုဿာနိ အဒါသိ. တယိဒံ ဒိဗ္ဗဝတ္ထသမိဒ္ဓိံ သန္ဓာယ သာ ပေတီ အာဟ ‘‘ယာဝတာ နန္ဒရာဇဿ၊ ဝိဇိတသ္မိံ ပဋိစ္ဆဒါ’’တိ. တတ္ထ ဝိဇိတသ္မိန္တိ ရဋ္ဌေ. ပဋိစ္ဆဒါတိ ဝတ္ထာနိ. တာနိ ဟိ ပဋိစ္ဆာဒေန္တိ ဧတေဟီတိ ‘‘ပဋိစ္ဆဒါ’’တိ ဝုစ္စန္တိ.

၁၁၁. ဣဒါနိ သာ ပေတီ ‘‘နန္ဒရာဇသမိဒ္ဓိတောပိ ဧတရဟိ မယှံ သမိဒ္ဓိ ဝိပုလတရာ’’တိ ဒဿေန္တီ ‘‘တတော ဗဟုတရာ၊ ဘန္တေ၊ ဝတ္ထာနစ္ဆာဒနာနိ မေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတောတိ နန္ဒရာဇဿ ပရိဂ္ဂဟဘူတဝတ္ထတောပိ ဗဟုတရာနိ မယှံ ဝတ္ထစ္ဆာဒနာနီတိ အတ္ထော. ဝတ္ထာနစ္ဆာဒနာနီတိ နိဝါသနဝတ္ထာနိ စေဝ ပါရုပနဝတ္ထာနိ စ. ကောသေယျကမ္ဗလီယာနီတိ ကောသေယျာနိ စေဝ ကမ္ဗလာနိ စ. ခေါမကပ္ပါသိကာနီတိ ခေါမဝတ္ထာနိ စေဝ ကပ္ပါသမယဝတ္ထာနိ စ.

၁၁၂. ဝိပုလာတိ အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စ ဝိပုလာ. မဟဂ္ဃါတိ မဟဂ္ဃဝသေန မဟန္တာ မဟာရဟာ. အာကာသေဝလမ္ဗရေတိ အာကာသေယေဝ ဩလမ္ဗမာနာ တိဋ္ဌန္တိ. ယံ ယဉှိ မနသော ပိယန္တိ ယံ ယံ မယှံ မနသော ပိယံ၊ တံ တံ ဂဟေတွာ ပရိဒဟာမိ ပါရုပါမိ စာတိ ယောဇနာ.

၁၁၃. ထာလကဿ စ ပါနီယံ၊ ဝိပါကံ ပဿ ယာဒိသန္တိ ထာလကပူရဏမတ္တံ ပါနီယံ ဒိန္နံ အနုမောဒိတံ၊ တဿ ပန ဝိပါကံ ယာဒိသံ ယာဝ မဟန္တံ ပဿာတိ ဒဿေန္တီ ‘‘ဂမ္ဘီရာ စတုရဿာ စာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဂမ္ဘီရာတိ အဂါဓာ. စတုရဿာတိ စတုရဿသဏ္ဌာနာ. ပေါက္ခရညောတိ ပေါက္ခရဏိယော. သုနိမ္မိတာတိ ကမ္မာနုဘာဝေနေဝ သုဋ္ဌု နိမ္မိတာ.

၁၁၄. သေတောဒကာတိ သေတဥဒကာ သေတဝါလုကသမ္ပရိကိဏ္ဏာ. သုပ္ပတိတ္ထာတိ သုန္ဒရတိတ္ထာ. သီတာတိ သီတလောဒကာ. အပ္ပဋိဂန္ဓိယာတိ ပဋိကူလဂန္ဓရဟိတာ သုရဘိဂန္ဓာ. ဝါရိကိဉ္ဇက္ခပူရိတာတိ ကမလကုဝလယာဒီနံ ကေသရသဉ္ဆန္နေန ဝါရိနာ ပရိပုဏ္ဏာ.

၁၁၅. သာဟန္တိ သာ အဟံ. ရမာမီတိ ရတိံ ဝိန္ဒာမိ. ကီဠာမီတိ ဣန္ဒြိယာနိ ပရိစာရေမိ. မောဒါမီတိ ဘောဂသမ္ပတ္တိယာ ပမုဒိတာ ဟောမိ. အကုတောဘယာတိ ကုတောစိပိ အသဉ္ဇာတဘယာ၊ သေရီ သုခဝိဟာရိနီ ဟောမိ. ဘန္တေ၊ ဝန္ဒိတုမာဂတာတိ၊ ဘန္တေ၊ ဣမိဿာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ ပဋိလာဘဿ ကာရဏဘူတံ တွံ ဝန္ဒိတုံ အာဂတာ ဥပဂတာတိ အတ္ထော. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ၊ တံ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တမေဝ.

ဧဝံ တာယ ပေတိယာ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဣဋ္ဌကဝတိယံ ဒီဃရာဇိယန္တိ ဂါမဒွယဝါသိကေသု အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂတေသု မနုဿေသု ဣမမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ကထေန္တော သံဝေဇေတွာ သံသာရမောစနပါပကမ္မတော မောစေတွာ ဥပါသကဘာဝေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. သာ ပဝတ္တိ ဘိက္ခူသု ပါကဋာ ဇာတာ. တံ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ တမတ္ထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ သာ ဒေသနာ မဟာဇနဿ သာတ္ထိကာ အဟောသီတိ.

သံသာရမောစကပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သာရိပုတ္တတ္ထေရမာတုပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

နဂ္ဂါ ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါသီတိ ဣဒံ သတ္ထရိ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တေ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဣတော ပဉ္စမာယ ဇာတိယာ မာတုဘူတံ ပေတိံ အာရဗ္ဘ ဝုတ္တံ. ဧကဒိဝသံ အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော အာယသ္မာ စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော အာယသ္မာ စ အနုရုဒ္ဓေါ အာယသ္မာ စ ကပ္ပိနော ရာဇဂဟဿ အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ အရညာယတနေ ဝိဟရန္တိ. တေန စ သမယေန ဗာရာဏသိယံ အညတရော ဗြာဟ္မဏော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ သမဏဗြာဟ္မဏကပဏဒ္ဓိကဝနိဗ္ဗကယာစကာနံ ဩပါနဘူတော အန္နပါနဝတ္ထသယနာဒီနိ ဒေတိ. ဒေန္တော စ အာဂတာဂတာနံ ယထာကာလံ ယထာရဟဉ္စ ပါဒေါဒကပါဒဗ္ဘဉ္ဇနာဒိဒါနာနုပုဗ္ဗကံ သဗ္ဗာဘိဒေယျံ ပဋိပန္နော ဟောတိ၊ ပုရေဘတ္တံ ဘိက္ခူ အန္နပါနာဒိနာ သက္ကစ္စံ ပရိဝိသတိ. သော ဒေသန္တရံ ဂစ္ဆန္တော ဘရိယံ အာဟ – ‘‘ဘောတိ၊ ယထာပညတ္တံ ဣမံ ဒါနဝိဓိံ အပရိဟာပေန္တီ သက္ကစ္စံ အနုပတိဋ္ဌာဟီ’’တိ. သာ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ တသ္မိံ ပက္ကန္တေ ဧဝ တာဝ ဘိက္ခူနံ ပညတ္တံ ဒါနဝိဓိံ ပစ္ဆိန္ဒိ၊ အဒ္ဓိကာနံ ပန နိဝါသတ္ထာယ ဥပဂတာနံ ဂေဟပိဋ္ဌိတော ဆဍ္ဍိတံ ဇရသာလံ ဒဿေသိ ‘‘ဧတ္ထ ဝသထာ’’တိ. အန္နပါနာဒီနံ အတ္ထာယ တတ္ထ အဒ္ဓိကေသု အာဂတေသု ‘‘ဂူထံ ခါဒထ၊ မုတ္တံ ပိဝထ၊ လောဟိတံ ပိဝထ၊ တုမှာကံ မာတု မတ္ထလုင်္ဂံ ခါဒထာ’’တိ ယံ ယံ အသုစိ ဇေဂုစ္ဆံ၊ တဿ တဿ နာမံ ဂဟေတွာ နိဋ္ဌုရံ ဝဒတိ.

သာ အပရေန သမယေန ကာလံ ကတွာ ကမ္မာနုဘာဝုက္ခိတ္တာ ပေတယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အတ္တနော ဝစီဒုစ္စရိတာနုရူပံ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တီ ပုရိမဇာတိသမ္ဗန္ဓံ အနုဿရိတွာ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတုကာမာ တဿ ဝိဟာရဒွါရံ သမ္ပာပုဏိ၊ တဿ ဝိဟာရဒွါရဒေဝတာယော ဝိဟာရပ္ပဝေသနံ နိဝါရေသုံ. သာ ကိရ ဣတော ပဉ္စမာယ ဇာတိယာ ထေရဿ မာတုဘူတပုဗ္ဗာ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ – ‘‘အဟံ အယျဿ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဣတော ပဉ္စမာယ ဇာတီယာ မာတာ၊ ဒေထ မေ ဒွါရပ္ပဝေသနံ ထေရံ ဒဋ္ဌု’’န္တိ. တံ သုတွာ ဒေဝတာ တဿာ ပဝေသနံ အနုဇာနိံသု. သာ ပဝိသိတွာ စင်္ကမနကောဋိယံ ဌတွာ ထေရဿ အတ္တာနံ ဒဿေသိ. ထေရော တံ ဒိသွာ ကရုဏာယ သဉ္စောဒိတမာနသော ဟုတွာ –

၁၁၆. ‘‘နဂ္ဂါ ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါသိ၊ ကိသာ ဓမနိသန္ထတာ၊

ဥပ္ဖါသုလိကေ ကိသိကေ၊ ကာ နု တွံ ဣဓ တိဋ္ဌသီ’’တိ. –

ဂါထာယ ပုစ္ဆိ. သာ ထေရေန ပုဋ္ဌာ ပဋိဝစနံ ဒေန္တီ –

၁၁၇. ‘‘အဟံ တေ သကိယာ မာတာ၊ ပုဗ္ဗေ အညာသု ဇာတီသု၊

ဥပပန္နာ ပေတ္တိဝိသယံ၊ ခုပ္ပိပါသသမပ္ပိတာ.

၁၁၈. ‘‘ဆဍ္ဍိတံ ခိပိတံ ခေဠံ၊ သိင်္ဃာဏိကံ သိလေသုမံ၊

ဝသဉ္စ ဍယှမာနာနံ၊ ဝိဇာတာနဉ္စ လောဟိတံ.

၁၁၉. ‘‘ဝဏိကာနဉ္စ ယံ ဃာန-သီသစ္ဆိန္နာန လောဟိတံ၊

ခုဒါပရေတာ ဘုဉ္ဇာမိ၊ ဣစ္ဆိပုရိသနိဿိတံ.

၁၂၀. ‘‘ပုဗ္ဗလောဟိတံ ဘက္ခာမိ၊ ပသူနံ မာနုသာန စ၊

အလေဏာ အနဂါရာ စ၊ နီလမဉ္စပရာယဏာ.

၁၂၁. ‘‘ဒေဟိ ပုတ္တက မေ ဒါနံ၊ ဒတွာ အနွာဒိသာဟိ မေ၊

အပ္ပေဝ နာမ မုစ္စေယျံ၊ ပုဗ္ဗလောဟိတဘောဇနာ’’တိ. – ပဉ္စဂါထာ အဘာသိ၊

၁၁၇. တတ္ထ အဟံ တေ သကိယာ မာတာတိ အဟံ တုယှံ ဇနနိဘာဝတော သကိယာ မာတာ. ပုဗ္ဗေ အညာသု ဇာတီသူတိ မာတာ ဟောန္တီပိ န ဣမိဿံ ဇာတိယံ၊ အထ ခေါ ပုဗ္ဗေ အညာသု ဇာတီသု၊ ဣတော ပဉ္စမိယန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥပပန္နာ ပေတ္တိဝိသယန္တိ ပဋိသန္ဓိဝသေန ပေတလောကံ ဥပဂတာ. ခုပ္ပိပါသသမပ္ပိတာတိ ခုဒါယ စ ပိပါသာယ စ အဘိဘူတာ၊ နိရန္တရံ ဇိဃစ္ဆာပိပါသာဟိ အဘိဘုယျမာနာတိ အတ္ထော.

၁၁၈-၁၁၉. ဆဍ္ဍိတန္တိ ဥစ္ဆိဋ္ဌကံ၊ ဝန္တန္တိ အတ္ထော. ခိပိတန္တိ ခိပိတေန သဒ္ဓိံ မုခတော နိက္ခန္တမလံ. ခေဠန္တိ နိဋ္ဌုဘံ. သိင်္ဃာဏိကန္တိ မတ္ထလုင်္ဂတော ဝိဿန္ဒိတွာ နာသိကာယ နိက္ခန္တမလံ. သိလေသုမန္တိ သေမှံ. ဝသဉ္စ ဍယှမာနာနန္တိ စိတကသ္မိံ ဍယှမာနာနံ ကဠေဝရာနံ ဝသာတေလဉ္စ. ဝိဇာတာနဉ္စ လောဟိတန္တိ ပသူတာနံ ဣတ္ထီနံ လောဟိတံ၊ ဂဗ္ဘမလံ စ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဏှာတိ. ဝဏိကာနန္တိ သဉ္ဇာတဝဏာနံ. ယန္တိ ယံ လောဟိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဃာနသီသစ္ဆိန္နာနန္တိ ဃာနစ္ဆိန္နာနံ သီသစ္ဆိန္နာနဉ္စ ယံ လောဟိတံ၊ တံ ဘုဉ္ဇာမီတိ ယောဇနာ. ဒေသနာသီသမေတံ ‘‘ဃာနသီသစ္ဆိန္နာန’’န္တိ၊ ယသ္မာ ဟတ္ထပါဒါဒိစ္ဆိန္နာနမ္ပိ လောဟိတံ ဘုဉ္ဇာမိယေဝ. တထာ ‘‘ဝဏိကာန’’န္တိ ဣမိနာ တေသမ္ပိ လောဟိတံ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ခုဒါပရေတာတိ ဇိဃစ္ဆာဘိဘူတာ ဟုတွာ. ဣတ္ထိပုရိသနိဿိတန္တိ ဣတ္ထိပုရိသသရီရနိဿိတံ ယထာဝုတ္တံ အညဉ္စ စမ္မမံသနှာရုပုဗ္ဗာဒိကံ ပရိဘုဉ္ဇာမီတိ ဒဿေတိ.

၁၂၀-၁၂၁. ပသူနန္တိ အဇဂေါမဟိံသာဒီနံ. အလေဏာတိ အသရဏာ. အနဂါရာတိ အနာဝါသာ. နီလမဉ္စပရာယဏာတိ သုသာနေ ဆဍ္ဍိတမလမဉ္စသယနာ. အထ ဝါ နီလာတိ ဆာရိကင်္ဂါရဗဟုလာ သုသာနဘူမိ အဓိပ္ပေတာ၊ တံယေဝ မဉ္စံ ဝိယ အဓိသယနာတိ အတ္ထော. အနွာဒိသာဟိ မေတိ ယထာ ဒိန္နံ ဒက္ခိဏံ မယှံ ဥပကပ္ပတိ၊ တထာ ဥဒ္ဒိသ ပတ္တိဒါနံ ဒေဟိ. အပ္ပေဝ နာမ မုစ္စေယျံ၊ ပုဗ္ဗလောဟိတဘောဇနာတိ တဝ ဥဒ္ဒိသနေန ဧတသ္မာ ပုဗ္ဗလောဟိတဘောဇနာ ပေတဇီဝိကာ အပိ နာမ မုစ္စေယျံ.

တံ သုတွာ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဒုတိယဒိဝသေ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရာဒိကေ တယော ထေရေ အာမန္တေတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ရညော ဗိမ္ဗိသာရဿ နိဝေသနံ အဂမာသိ. ရာဇာ ထေရေ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ အာဂတတ္ထာ’’တိ အာဂမနကာရဏံ ပုစ္ဆိ. အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တံ ပဝတ္တိံ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘အညာတံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ထေရေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သဗ္ဗကမ္မိကံ အမစ္စံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဏာပေသိ ‘‘နဂရဿ အဝိဒူရေ ဝိဝိတ္တေ ဆာယူဒကသမ္ပန္နေ ဌာနေ စတဿော ကုဋိယော ကာရေဟီ’’တိ. အန္တေပုရေ စ ပဟောနကဝိသေသဝသေန တိဓာ ဝိဘဇိတွာ စတဿော ကုဋိယော ပဋိစ္ဆာပေသိ၊ သယဉ္စ တတ္ထ ဂန္တွာ ကာတဗ္ဗယုတ္တကံ အကာသိ. နိဋ္ဌိတာသု ကုဋိကာသု သဗ္ဗံ ဗလိကရဏံ သဇ္ဇာပေတွာ အန္နပါနဝတ္ထာဒီနိ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ စာတုဒ္ဒိသဿ ဘိက္ခုသံဃဿ အနုစ္ဆဝိကေ သဗ္ဗပရိက္ခာရေ စ ဥပဋ္ဌာပေတွာ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ တံ သဗ္ဗံ နိယျာဒေသိ. အထ ထေရော တံ ပေတိံ ဥဒ္ဒိဿ တံ သဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ စာတုဒ္ဒိသဿ ဘိက္ခုသံဃဿ အဒါသိ. သာ ပေတီ တံ အနုမောဒိတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓါ စ ဟုတွာ အပရဒိဝသေ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ သန္တိကံ ဥပဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. တံ ထေရော ပဋိပုစ္ဆိ၊ သာ အတ္တနော ပေတူပပတ္တိံ ပုန ဒေဝူပပတ္တိဉ္စ ဝိတ္ထာရတော ကထေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

၁၂၂. ‘‘မာတုယာ ဝစနံ သုတွာ၊ ဥပတိဿောနုကမ္ပကော၊

အာမန္တယိ မောဂ္ဂလ္လာနံ၊ အနုရုဒ္ဓဉ္စ ကပ္ပိနံ.

၁၂၃. ‘‘စတဿော ကုဋိယော ကတွာ၊ သံဃေ စာတုဒ္ဒိသေ အဒါ၊

ကုဋိယော အန္နပါနဉ္စ၊ မာတု ဒက္ခိဏမာဒိသီ.

၁၂၄. ‘‘သမနန္တရာနုဒ္ဒိဋ္ဌေ၊ ဝိပါကော ဥဒပဇ္ဇထ၊

ဘောဇနံ ပါနီယံ ဝတ္ထံ၊ ဒက္ခိဏာယ ဣဒံ ဖလံ.

၁၂၅. ‘‘တတော သုဒ္ဓါ သုစိဝသနာ၊ ကာသိကုတ္တမဓာရိနီ၊

ဝိစိတ္တဝတ္ထာဘရဏာ၊ ကောလိကံ ဥပသင်္ကမီ’’တိ.

၁၂၃. တတ္ထ သံဃေ စာတုဒ္ဒိသေ အဒါတိ စာတုဒ္ဒိသဿ သံဃဿ အဒါသိ၊ နိယျာဒေသီတိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

အထာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တံ ပေတိံ –

၁၂၆. ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန၊ ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ၊ ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ.

၁၂၇. ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော၊ တေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ၊ ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ.

၁၂၈. ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ၊ မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ၊

ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ. – ပုစ္ဆိ၊

၁၂၉-၁၃၃. အထ သာ ‘‘သာရိပုတ္တဿာဟံ မာတာ’’တိအာဒိနာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သေသံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. အထာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တံ ပဝတ္တိံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ. ဘဂဝါ တမတ္ထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ သာ ဒေသနာ မဟာဇနဿ သာတ္ထိကာ အဟောသီတိ.

သာရိပုတ္တတ္ထေရမာတုပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. မတ္တာပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

နဂ္ဂါ ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါသီတိ ဣဒံ သတ္ထရိ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တေ မတ္တံ နာမ ပေတိံ အာရဗ္ဘ ဝုတ္တံ. သာဝတ္ထိယံ ကိရ အညတရော ကုဋုမ္ဗိကော သဒ္ဓေါ ပသန္နော အဟောသိ. တဿ ဘရိယာ အဿဒ္ဓါ အပ္ပသန္နာ ကောဓနာ ဝဉ္ဈာ စ အဟောသိ နာမေန မတ္တာ နာမ. အထ သော ကုဋုမ္ဗိကော ကုလဝံသူပစ္ဆေဒနဘယေန သဒိသကုလတော တိဿံ နာမ အညံ ကညံ အာနေသိ. သာ အဟောသိ သဒ္ဓါ ပသန္နာ သာမိနော စ ပိယာ မနာပါ၊ သာ နစိရဿေဝ ဂဗ္ဘိနီ ဟုတွာ ဒသမာသစ္စယေန ပုတ္တံ ဝိဇာယိ၊ ‘‘ဘူတော’’တိဿ နာမံ အဟောသိ. သာ ဂေဟဿာမိနီ ဟုတွာ စတ္တာရော ဘိက္ခူ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟိ၊ ဝဉ္ဈာ ပန တံ ဥသူယတိ.

တာ ဥဘောပိ ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ သီသံ နှတွာ အလ္လကေသာ အဋ္ဌံသု၊ ကုဋုမ္ဗိကော ဂုဏဝသေန တိဿာယ အာဗဒ္ဓသိနေဟော မနုညေန ဟဒယေန တာယ သဒ္ဓိံ ဗဟုံ သလ္လပန္တော အဋ္ဌာသိ. တံ အသဟမာနာ မတ္တာ ဣဿာပကတာ ဂေဟေ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဌပိတံ သင်္ကာရံ တိဿာယ မတ္ထကေ ဩကိရိ. သာ အပရေန သမယေန ကာလံ ကတွာ ပေတယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အတ္တနော ကမ္မဗလေန ပဉ္စဝိဓံ ဒုက္ခံ အနုဘဝတိ. တံ ပန ဒုက္ခံ ပါဠိတော ဧဝ ဝိညာယတိ. အထေကဒိဝသံ သာ ပေတီ သဉ္ဈာယ ဝီတိဝတ္တာယ ဂေဟဿ ပိဋ္ဌိပဿေ နှာယန္တိယာ တိဿာယ အတ္တာနံ ဒဿေသိ. တံ ဒိသွာ တိဿာ –

၁၃၄. ‘‘နဂ္ဂါ ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါသိ၊ ကိသာ ဓမနိသန္ထတာ၊

ဥပ္ဖါသုလိကေ ကိသိကေ၊ ကာ နု တွံ ဣဓ တိဋ္ဌသီ’’တိ. –

ဂါထာယ ပဋိပုစ္ဆိ. ဣတရာ –

၁၃၅. ‘‘အဟံ မတ္တာ တုဝံ တိဿာ၊ သပတ္တီ တေ ပုရေ အဟုံ၊

ပါပကမ္မံ ကရိတွာန၊ ပေတလောကံ ဣတော ဂတာ’’တိ. –

ဂါထာယ ပဋိဝစနံ အဒါသိ. တတ္ထ အဟံ မတ္တာ တုဝံ တိဿာတိ အဟံ မတ္တာ နာမ၊ တုဝံ တိဿာ နာမ. ပုရေတိ ပုရိမတ္တဘာဝေ. တေတိ တုယှံ သပတ္တီ အဟုံ၊ အဟောသိန္တိ အတ္ထော. ပုန တိဿာ –

၁၃၆. ‘‘ကိံ နု ကာယေန ဝါစာယ၊ မနသာ ဒုက္ကဋံ ကတံ၊

ကိဿကမ္မဝိပါကေန၊ ပေတလောကံ ဣတော ဂတာ’’တိ. –

ဂါထာယ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆိ. ပုန ဣတရာ –

၁၃၇. ‘‘စဏ္ဍီ စ ဖရုသာ စာသိံ၊ ဣဿုကီ မစ္ဆရီ သဌာ၊

တာဟံ ဒုရုတ္တံ ဝတွာန၊ ပေတလောကံ ဣတော ဂတာ’’တိ. –

ဂါထာယ အတ္တနာ ကတကမ္မံ အာစိက္ခိ. တတ္ထ စဏ္ဍီတိ ကောဓနာ. ဖရုသာတိ ဖရုသဝစနာ. အာသိန္တိ အဟောသိံ. တာဟန္တိ တံ အဟံ. ဒုရုတ္တန္တိ ဒုဗ္ဘာသိတံ နိရတ္ထကဝစနံ. ဣတော ပရမ္ပိ တာသံ ဝစနပဋိဝစနဝသေနေဝ ဂါထာ ပဝတ္တာ –

၁၃၈. ‘‘သဗ္ဗံ အဟမ္ပိ ဇာနာမိ၊ ယထာ တွံ စဏ္ဍိကာ အဟု၊

အညဉ္စ ခေါ တံ ပုစ္ဆာမိ၊ ကေနာသိ ပံသုကုန္ထိတာ.

၁၃၉. ‘‘သီသံနှာတာ တုဝံ အာသိ၊ သုစိဝတ္ထာ အလင်္ကတာ၊

အဟဉ္စ ခေါ အဓိမတ္တံ၊ သမလင်္ကတတရာ တယာ.

၁၄၀. ‘‘တဿာ မေ ပေက္ခမာနာယ၊ သာမိကေန သမန္တယိ၊

တတော မေ ဣဿာ ဝိပုလာ၊ ကောဓော မေ သမဇာယထ.

၁၄၁. ‘‘တတော ပံသုံ ဂဟေတွာန၊ ပံသုနာ တဉှိ ဩကိရိံ၊

တဿကမ္မဝိပါကေန၊ တေနမှိ ပံသုကုန္ထိတာ.

၁၄၂. ‘‘သဗ္ဗံ အဟမ္ပိ ဇာနာမိ၊ ပံသုနာ မံ တွမောကိရိ၊

အညဉ္စ ခေါ တံ ပုစ္ဆာမိ၊ ကေန ခဇ္ဇသိ ကစ္ဆုယာ.

၁၄၃. ‘‘ဘေသဇ္ဇဟာရီ ဥဘယော၊ ဝနန္တံ အဂမိမှသေ၊

တွဉ္စ ဘေသဇ္ဇမာဟရိ၊ အဟဉ္စ ကပိကစ္ဆုနော.

၁၄၄. ‘‘တဿာ တျာဇာနမာနာယ၊ သေယျံ တျာဟံ သမောကိရိံ၊

တဿကမ္မဝိပါကေန၊ တေန ခဇ္ဇာမိ ကစ္ဆုယာ.

၁၄၅. ‘‘သဗ္ဗံ အဟမ္ပိ ဇာနာမိ၊ သေယျံ မေ တွံ သမောကိရိ၊

အညဉ္စ ခေါ တံ ပုစ္ဆာမိ၊ ကေနာသိ နဂ္ဂိယာ တုဝံ.

၁၄၆. ‘‘သဟာယာနံ သမယော အာသိ၊ ဉာတီနံ သမိတီ အဟု၊

တွဉ္စ အာမန္တိတာ အာသိ၊ သသာမိနီ နော စ ခေါဟံ.

၁၄၇. ‘‘တဿာ တျာဇာနမာနာယ၊ ဒုဿံ တျာဟံ အပါနုဒိံ၊