၂. ဝိစယဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

၅၃. ဧဝံ ဒေသနာဟာရသမ္ပာတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိစယဟာရသမ္ပာတံ ဒဿေန္တော ယသ္မာ ဒေသနာဟာရပဒတ္ထဝိစယော ဝိစယဟာရော၊ တသ္မာ ဒေသနာဟာရေ ဝိပလ္လာသဟေတုဘာဝေန နိဒ္ဓါရိတာယ တဏှာယ ကုသလာဒိဝိဘာဂပဝိစယမုခေန ဝိစယဟာရသမ္ပာတံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ တဏှာ ဒုဝိဓာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ကုသလာတိ ကုသလဓမ္မာရမ္မဏာ. ကုသလ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဗာဟိတိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၃၅၈ အာဒယော) ဝိယ အနဝဇ္ဇတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကသ္မာ ပနေတ္ထ တဏှာ ကုသလပရိယာယေန ဥဒ္ဓဋာ? ဟေဋ္ဌာ ဒေသနာဟာရေ ဝိပလ္လာသဟေတုဘာဝေန တဏှံ ဥဒ္ဓရိတွာ တဿာ ဝသေန သံကိလေသပက္ခော ဒဿိတော. ဝိစိတ္တပဋိဘာနတာယ ပန ဣဓာပိ တဏှာမုခေနေဝ ဝေါဒါနပက္ခံ ဒဿေတုံ ကုသလပရိယာယေန တဏှာ ဥဒ္ဓဋာ. တတ္ထ သံသာရံ ဂမေတီတိ သံသာရဂါမိနီ၊ သံသာရနာယိကာတိ အတ္ထော. အပစယံ နိဗ္ဗာနံ ဂမေတီတိ အပစယဂါမိနီ. ကထံ ပန တဏှာ အပစယဂါမိနီတိ? အာဟ ‘‘ပဟာနတဏှာ’’တိ. တဒင်္ဂါဒိပ္ပဟာနဿ ဟေတုဘူတာ တဏှာ. ကထံ ပန ဧကန္တသာဝဇ္ဇာယ တဏှာယ ကုသလဘာဝေါတိ? သေဝိတဗ္ဗဘာဝတော. ယထာ တဏှာ၊ ဧဝံ မာနောပိ ဒုဝိဓော ကုသလောပိ အကုသလောပိ၊ န တဏှာ ဧဝါတိ တဏှာယ နိဒဿနဘာဝေန မာနော ဝုတ္တော.

တတ္ထ မာနဿ ယထာဓိပ္ပေတံ ကုသလာဒိဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ မာနံ နိဿာယာ’’တိအာဒိမာဟ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘မာနမဟံ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိအာဒိ. ယံ နေက္ခမ္မဿိတံ ဒေါမနဿန္တိအာဒိ ‘‘ကုသလာ’’တိ ဝုတ္တတဏှာယ သရူပဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နေက္ခမ္မဿိတံ ဒေါမနဿံ နာမ –

‘‘တတ္ထ ကတမာနိ ဆ နေက္ခမ္မဿိတာနိ ဒေါမနဿာနိ? ရူပါနံတွေဝ အနိစ္စတံ ဝိဒိတွာ ဝိပရိဏာမဝိရာဂနိရောဓံ ‘ပုဗ္ဗေ စေဝ ရူပါ ဧတရဟိ စ၊ သဗ္ဗေတေ ရူပါ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပေတိ ‘ကုဒါဿု နာမာဟံ တဒါယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမိ၊ ယဒရိယာ ဧတရဟိ အာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’တိ. ဣတိ အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပယတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပိဟာ၊ ပိဟာပစ္စယာ ဒေါမနဿံ. ယံ ဧဝရူပံ ဒေါမနဿံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မဿိတံ ဒေါမနဿ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၃၀၇) –

ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အနုတ္တရဝိမောက္ခသင်္ခါတအရိယဖလဓမ္မေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ တဒဓိဂမာယ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ဥဿုက္ကာပေတုံ အသက္ကောန္တဿ ‘‘ဣမမ္ပိ ပက္ခံ ဣမမ္ပိ မာသံ၊ ဣမမ္ပိ သံဝစ္ဆရံ၊ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယဘူမိံ သမ္ပာပုဏိတုံ နာသက္ခိ’’န္တိ အနုသောစတော ဥပ္ပန္နံ ဒေါမနဿံ နေက္ခမ္မဝသေန ဝိပဿနာဝသေန အနုဿတိဝသေန ပဌမဇ္ဈာနာဒိဝသေန ပဋိပတ္တိယာ ဟေတုဘာဝေန ဥပ္ပဇ္ဇနတော နေက္ခမ္မဿိတံ ဒေါမနဿံ နာမ. အယံ တဏှာ ကုသလာတိ အယံ ‘‘ပိဟာ’’တိ ဝုတ္တာ တဏှာ ကုသလာ. ကထံ? ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ၊ တဒါရမ္မဏာ ကုသလာတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ၊ န သဘာဝေန ကုသလာ၊ အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလာ. တံ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တိယာ တဒါရမ္မဏာ ပန တဏှာ ကုသလာရမ္မဏတာယ ကုသလာတိ. အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလာ. တဿာတိ ပညာဝိမုတ္တိယာ. ယာယ ဝသေန ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ ဂါထာယံ ‘‘သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဣတိ စိရတရံ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ပရိဝသိတွာ ဒုက္ခာပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညာယ အဓိဂတာယ ပညာဝိမုတ္တိယာ ဝသေန ဝိစယဟာရသမ္ပာတံ ဒဿေတုံ ‘‘တဿာ ကော ပဝိစယော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ယသ္မာ ပညာဝိမုတ္တိ အရိယမဂ္ဂမူလိကာ၊ တသ္မာ စတုတ္ထဇ္ဈာနပါဒကေ အရိယမဂ္ဂဓမ္မေ ဥဒ္ဒိသိတွာ တေသံ အာဂမနပဋိပဒံ ဒဿေတုံ ‘‘ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ စတုတ္ထေ ဈာနေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပါရမိတာယာတိ ဥက္ကံသဂတာယ စတုတ္ထဇ္ဈာနဘာဝနာယ. ယေဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တံ ဝုတ္တံ၊ တာနိ အင်္ဂါနိ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိသုဒ္ဓ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓံ. ပရိသုဒ္ဓတ္တာ ဧဝ ပရိယောဒါတံ၊ ပဘဿရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုခါဒီနံ ပစ္စယဃာတေန ဝီတရာဂါဒိအင်္ဂဏတ္တာ အနင်္ဂဏံ. အနင်္ဂဏတ္တာ ဧဝ ဝိဂတူပက္ကိလေသံ၊ အင်္ဂဏေန ဟိ စိတ္တံ ဥပက္ကိလိဿတိ၊ သုဘာဝိတတ္တာ မုဒုဘူတံ ဝသိဘာဝပ္ပတ္တန္တိ အတ္ထော. ဝသေ ဝတ္တမာနဉှိ စိတ္တံ ‘‘မုဒူ’’တိ ဝုစ္စတိ. မုဒုတ္တာ ဧဝ စ ကမ္မနိယံ၊ ကမ္မက္ခမံ ကမ္မယောဂ္ဂန္တိ အတ္ထော. မုဒုဉှိ စိတ္တံ ကမ္မနိယံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဘာဝိတံ မုဒုဉ္စ ဟောတိ ကမ္မနိယဉ္စ၊ ယထယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတ္တ’’န္တိ (အ. နိ. ၁.၂၂). ဧတေသု ပရိသုဒ္ဓဘာဝါဒီသု ဌိတတ္တာ ဌိတံ. ဌိတတ္တာယေဝ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ၊ အစလံ နိရိဉ္ဇနန္တိ အတ္ထော. မုဒုကမ္မညဘာဝေန ဝါ အတ္တနော ဝသေ ဌိတတ္တာ ဌိတံ. သဒ္ဓါဒီဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ. သဒ္ဓါပရိဂ္ဂဟိတဉှိ စိတ္တံ အဿဒ္ဓိယေန န ဣဉ္ဇတိ၊ ဝီရိယပရိဂ္ဂဟိတံ ကောသဇ္ဇေန န ဣဉ္ဇတိ၊ သတိပရိဂ္ဂဟိတံ ပမာဒေန န ဣဉ္ဇတိ၊ သမာဓိပရိဂ္ဂဟိတံ ဥဒ္ဓစ္စေန န ဣဉ္ဇတိ၊ ပညာပရိဂ္ဂဟိတံ အဝိဇ္ဇာယ န ဣဉ္ဇတိ၊ ဩဘာသဂတံ ကိလေသန္ဓကာရေန န ဣဉ္ဇတိ. ဣမေဟိ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပရိဂ္ဂဟိတံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ စိတ္တံ အဘိနီဟာရက္ခမံ ဟောတိ. အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယာနံ ဓမ္မာနံ အဘိညာသစ္ဆိကိရိယာယ.

အပရော နယော – စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိနာ သမာဟိတံ စိတ္တံ နီဝရဏဒူရီဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓံ. ဝိတက္ကာဒိသမတိက္ကမေန ပရိယောဒါတံ. ဈာနပဋိလာဘပစ္စနီကာနံ ပါပကာနံ ဣစ္ဆာဝစရာနံ အဘာဝေန အနင်္ဂဏံ. ဣစ္ဆာဝစရာနန္တိ ဣစ္ဆာယ အဝစရာနံ ဣစ္ဆာဝသေန ဩတိဏ္ဏာနံ ပဝတ္တာနံ နာနပ္ပကာရာနံ ကောပအပစ္စယာနန္တိ အတ္ထော. အဘိဇ္ဈာဒီနံ စိတ္တုပက္ကိလေသာနံ ဝိဂမေန ဝိဂတူပက္ကိလေသံ. ဥဘယမ္ပိ စေတံ အနင်္ဂဏသုတ္တဝတ္ထသုတ္တာနံ (မ. နိ. ၁.၅၇ အာဒယော၊ ၇၀ အာဒယော) ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝသိပ္ပတ္တိယာ မုဒုဘူတံ. ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝူပဂမေန ကမ္မနိယံ. ဘာဝနာပါရိပူရိယာ ပဏီတဘာဝူပဂမေန ဌိတံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ. ယထာ အာနေဉ္ဇဘာဝပ္ပတ္တံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဌိတန္တိ အတ္ထော. ဧဝမ္ပိ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ စိတ္တံ အဘိနီဟာရက္ခမံ ဟောတိ. အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယာနံ ဓမ္မာနံ အဘိညာသစ္ဆိကိရိယာယ ပါဒကံ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ. တေနေဝါဟ – ‘‘သော တတ္ထ အဋ္ဌဝိဓံ အဓိဂစ္ဆတိ ဆ အဘိညာ ဒွေ စ ဝိသေသေ’’တိ.

တတ္ထ သောတိ အဓိဂတစတုတ္ထဇ္ဈာနော ယောဂီ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ အဓိဋ္ဌာနဘူတေ. အဋ္ဌဝိဓံ အဓိဂစ္ဆတီတိ အဋ္ဌဝိဓံ ဂုဏံ အဓိဂစ္ဆတိ. ကော ပန သော အဋ္ဌဝိဓော ဂုဏောတိ? အာဟ ‘‘ဆ အဘိညာ ဒွေ စ ဝိသေသေ’’တိ. မနောမယိဒ္ဓိ ဝိပဿနာဉာဏဉ္စ. တံ စိတ္တန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တံ. ‘‘ယတော ပရိသုဒ္ဓံ၊ တတော ပရိယောဒါတ’’န္တိအာဒိနာ ပုရိမံ ပုရိမံ ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ ကာရဏဝစနန္တိ ဒဿေတိ. တဒုဘယန္တိ ယေသံ ရာဂါဒိအင်္ဂဏာနံ အဘိဇ္ဈာဒိဥပက္ကိလေသာနဉ္စ အဘာဝေန ‘‘အနင်္ဂဏံ ဝိဂတူပက္ကိလေသ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ. တာနိ အင်္ဂဏာနိ ဥပက္ကိလေသာ စာတိ တံ ဥဘယံ. တဒုဘယံ တဏှာသဘာဝတ္တာ တဏှာယ အနုလောမနတော စ တဏှာပက္ခော. ယာ စ ဣဉ္ဇနာတိ ယာ စ စိတ္တဿ အသမာဒါနေန ဖန္ဒနာ. အဋ္ဌိတီတိ အနဝဋ္ဌာနံ. အယံ ဒိဋ္ဌိပက္ခောတိ ယာ ဣဉ္ဇနာ အဋ္ဌိတိ စ၊ အယံ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဟေတုတာယ ဒိဋ္ဌိပက္ခော.

‘‘စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနီ’’တိအာဒိနာ ဝေဒနာတောပိ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဝိဘာဝေတိ. ဧဝံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တံ ဥပရိ အဘိညာဓိဂမာယ အဘိနီဟာရက္ခမံ ဟောတိ. သာ စ အဘိနီဟာရက္ခမတာ စုဒ္ဒသဟိ အာကာရေဟိ စိဏ္ဏဝသိဘာဝဿေဝ ဟောတိ. သော စ ဝသိဘာဝေါ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော၊ န ရူပါဝစရဇ္ဈာနမတ္တလာဘိနောတိ အာရုပ္ပသမာပတ္တိယာ မနသိကာရဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘သော ဥပရိမံ သမာပတ္တိံ သန္တတော မနသိကရောတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥပရိမံ သမာပတ္တိန္တိ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ. သန္တတော မနသိကရောတီတိ အင်္ဂသန္တတာယပိ အာရမ္မဏသန္တတာယပိ ‘‘သန္တာ’’တိ မနသိကရောတိ. ယတော ယတော ဟိ အာရုပ္ပသမာပတ္တိံ သန္တတော မနသိကရောတိ၊ တတော တတော ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ အဝူပသန္တံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘တဿ ဥပရိမံ။ပေ။ သဏ္ဌဟတီ’’တိ. ဥက္ကဏ္ဌာ စ ပဋိဃသညာတိ ပဋိဃသညာသင်္ခါတာသု ပဉ္စဝိညာဏသညာသု အနဘိရတိ သဏ္ဌဟတိ. ‘‘သော သဗ္ဗသော’’တိအာဒိနာ ဧကဒေသေန အာရုပ္ပသမာပတ္တိံ ဒဿေတိ. အဘိညာဘိနီဟာရော ရူပသညာတိ ရူပါဝစရသညာ နာမေတာ ယာဝဒေဝ အဘိညတ္ထာဘိနီဟာရမတ္တံ၊ န ပန အရူပါဝစရသမာပတ္တိယော ဝိယ သန္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ဝေါကာရော နာနတ္တသညာတိ နာနတ္တသညာ နာမေတာ နာနာရမ္မဏေသု ဝေါကာရော၊ တတ္ထ စိတ္တဿ အာကုလပ္ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. သမတိက္ကမတီတိ ဧဝံ တတ္ထ အာဒီနဝဒဿီ ဟုတွာ တာ သမတိက္ကမတိ. ပဋိဃသညာ စဿ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ အဿ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ အဓိဂစ္ဆန္တဿ ယောဂိနော ဒသပိ ပဋိဃသညာ ဝိဂစ္ဆန္တိ. ဣမိနာ ပဌမာရုပ္ပသမာပတ္တိမာဟ.

ဧဝံ သမာဟိတဿာတိ ဧဝံ ဣမိနာ ဝုတ္တနယေန ရူပါဝစရဇ္ဈာနေ စိတ္တေကဂ္ဂတာယပိ သမတိက္ကမေန သမာဟိတဿ. သမာဟိတဿာတိ အာရုပ္ပသမာဓိနာ သန္တဝုတ္တိနာ သမာဟိတဿ. ဩဘာသောတိ ယော ပုရေ ရူပါဝစရဇ္ဈာနောဘာသော. အန္တရဓာယတီတိ သော ရူပါဝစရဇ္ဈာနောဘာသော အရူပါဝစရဇ္ဈာနသမာပဇ္ဇနကာလေ ဝိဂစ္ဆတိ. ဒဿနဉ္စာတိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနစက္ခုနာ ဒဿနဉ္စ အန္တရဓာယတိ. သော သမာဓီတိ သော ယထာဝုတ္တော ရူပါရူပသမာဓိ. ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတောတိ ဥပကာရကပရိက္ခာရသဘာဝဘူတေဟိ ဆဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော. ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗောတိ ပတိ အဝေက္ခိတဗ္ဗော၊ ပုနပ္ပုနံ စိန္တေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ပစ္စဝေက္ခဏာကာရံ သဟ ဝိသယေန ဒဿေတုံ ‘‘အနဘိဇ္ဈာသဟဂတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သဗ္ဗလောကေတိ သဗ္ဗသ္မိံ ပိယရူပေ သာတရူပေ သတ္တလောကေ သင်္ခါရလောကေ စ. တေန ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနမာဟ. တထာ ‘‘အဗျာပန္န’’န္တိအာဒိနာ ဗျာပါဒကောသဇ္ဇသာရမ္ဘသာဌေယျဝိက္ခေပသမ္မောသာနံ ပဟာနံ. ပုန တာနိ ဆ အင်္ဂါနိ သမထဝိပဿနာဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယဉ္စ အနဘိဇ္ဈာသဟဂတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျံ.

၅၄. ဧတ္တာဝတာ ‘‘ပညာဝိမုတ္တီ’’တိ ဝုတ္တဿ အရဟတ္တဖလဿ သမာဓိမုခေန ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အရဟတ္တဖလသမာဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘သော သမာဓီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သော သမာဓီတိ ယော သော သမ္မာသမာဓိ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဿ အရိယမဂ္ဂသမာဓိဿ ဖလဘူတော သမာဓိ ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနေဟိ ပဉ္စဟိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေဟိ အတ္တနော ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာကာရသင်္ခါတေန ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ’’တိအာဒီသု အရဟတ္တဖလသမာဓိ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ သုခတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ. ပုရိမော ပုရိမော ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ သမာဓိသုခဿ ပစ္စယတ္တာ အာယတိံ သုခဝိပါကော. ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယော. ကာမာမိသဝဋ္ဋာမိသလောကာမိသာနံ အဘာဝါ နိရာမိသော. ဗုဒ္ဓါဒီဟိ မဟာပုရိသေဟိ သေဝိတတ္တာ အကာပုရိသသေဝိတော. အင်္ဂသန္တတာယ သဗ္ဗကိလေသဒရထသန္တတာယ စ သန္တော. အတိတ္တိကရဋ္ဌေန ပဏီတော. ကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ လဒ္ဓတ္တာ၊ ကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဘာဝေန ဝါ လဒ္ဓတ္တာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေါ. ပဿဒ္ဓံ ပဿဒ္ဓီတိ ဟိ ဣဒံ အတ္ထတော ဧကံ. ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကိလေသေန ဝါ အရဟတာ လဒ္ဓတ္တာပိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေါ. ဧကောဒိဘာဝေန အဓိဂတတ္တာ၊ ဧကောဒိဘာဝမေဝ ဝါ အဓိဂတတ္တာ ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတော. အပ္ပဂုဏသာသဝသမာဓိ ဝိယ သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ပစ္စနီကဓမ္မေ နိဂ္ဂယှ ကိလေသေ ဝါရေတွာ အနဓိဂတတ္တာ နသသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတောတိ.

ယတော ယတော ဘာဂတော တဉ္စ သမာဓိံ သမာပဇ္ဇန္တော၊ တတော ဝါ ဝုဋ္ဌဟန္တော သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော သတောဝ သမာပဇ္ဇတိ သတောဝ ဝုဋ္ဌဟတိ၊ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန ဝါ သတော သမာပဇ္ဇတိ သတော ဝုဋ္ဌဟတိ. တသ္မာ ယဒေတ္ထ ‘‘အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ စေဝ အာယတိဉ္စ သုခဝိပါကော’’တိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပစ္စတ္တမေဝ အပရပ္ပစ္စယဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အယမေကော အာကာရော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဧဝမေတေသံ ပဉ္စန္နံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာကာရာနံ ဝသေန သမာဓိ ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပုန ‘‘ယော စ သမာဓီ’’တိအာဒိနာ အရဟတ္တဖလေ သမထဝိပဿနာဝိဘာဂံ ဒဿေတိ. တတ္ထ သမာဓိသုခဿ ‘‘သုခ’’န္တိ အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘ယော စ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ၊ ယော စ သမာဓိ အာယတိံ သုခဝိပါကော၊ အယံ သမထော’’တိ ဝုတ္တံ. အရိယနိရာမိသာဒိဘာဝေါ ပန ပညာနုဘာဝေန နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ အာဟ – ‘‘ယော စ သမာဓိ အရိယော။ပေ။ အယံ ဝိပဿနာ’’တိ.

ဧဝံ အရဟတ္တဖလသမာဓိံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ သမာဓိဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘သော သမာဓီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သော သမာဓီတိ ယော သော အရဟတ္တဖလသမာဓိဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယံ ဝုတ္တော ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိ၊ သော သမာဓိ. ပဉ္စဝိဓေနာတိ ဝက္ခမာနေန ပဉ္စပ္ပကာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ပီတိဖရဏတာ’’တိအာဒီသု ပီတိံ ဖရမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဒွီသု ဈာနေသု ပညာ ပီတိဖရဏတာ နာမ. သုခံ ဖရမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တီသု ဈာနေသု ပညာ သုခဖရဏတာ နာမ. ပရေသံ စေတော ဖရမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ စေတောပရိယပညာ စေတောဖရဏတာ နာမ. အာလောကဖရဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုပညာ အာလောကဖရဏတာ နာမ. ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏာနိမိတ္တံ နာမ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ဒွီသု ဈာနေသု ပညာ ပီတိဖရဏတာ၊ တီသု ဈာနေသု ပညာ သုခဖရဏတာ၊ ပရစိတ္တေ ဉာဏံ စေတောဖရဏတာ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု အာလောကဖရဏတာ၊ တမှာ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌိတဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏနိမိတ္တ’’န္တိ (ဝိဘ. ၈၀၄).

ဣဓ သမထဝိပဿနာဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘ယော စ ပီတိဖရဏော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ပညာသီသေန ဒေသနာ ကတာတိ ပညာဝသေန သံဝဏ္ဏနာ ကတာ. ပညာ ပီတိဖရဏတာတိအာဒီသု သမာဓိသဟဂတာ ဧဝါတိ တတ္ထ သမာဓိဝသေန သမထော ဥဒ္ဓဋော. တသ္မာ ပီတိသုခစေတောဖရဏတာ ဝိသေသတော သမာဓိဝိပ္ဖါရဝသေန ဣဇ္ဈန္တီတိ တာ ‘‘သမထော’’တိ ဝုတ္တာ. ဣတရာနိ ဉာဏဝိပ္ဖါရဝသေနာတိ တာနိ ‘‘ဝိပဿနာ’’တိ ဝုတ္တာနိ.

၅၅. ဣဒါနိ တံ သမာဓိံ အာရမ္မဏဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဒသ ကသိဏာယတနာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကသိဏဇ္ဈာနသင်္ခါတာနိ ကသိဏာနိ စ တာနိ ယောဂိနော သုခဝိသေသာနံ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော၊ မနာယတနဓမ္မာယတနဘာဝတော စ အာယတနာနိ စာတိ ကသိဏာယတနာနိ. ပထဝီကသိဏန္တိ ကတပရိကမ္မံ ပထဝီမဏ္ဍလမ္ပိ၊ တတ္ထ ပဝတ္တံ ဥဂ္ဂဟပဋိဘာဂနိမိတ္တမ္ပိ၊ တသ္မိံ နိမိတ္တေ ဥပ္ပန္နဇ္ဈာနမ္ပိ ဝုစ္စတိ. တေသု ဈာနံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. အာကာသကသိဏန္တိ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသေ ပဝတ္တပဌမာရုပ္ပဇ္ဈာနံ. ဝိညာဏကသိဏန္တိ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏာရမ္မဏံ ဒုတိယာရုပ္ပဇ္ဈာနံ. ပထဝီကသိဏာဒိကေ သုဒ္ဓသမထဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တိတေ သန္ဓာယ ‘‘ဣမာနိ အဋ္ဌ ကသိဏာနိ သမထော’’တိ ဝုတ္တံ. သေသကသိဏဒွယံ ဝိပဿနာဓိဋ္ဌာနဘာဝေန ပဝတ္တံ ‘‘ဝိပဿနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဧဝန္တိ ဣမိနာ နယေန. သဗ္ဗော အရိယမဂ္ဂေါတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိဘာဝေန အဘိန္နောပိ အရိယမဂ္ဂေါ သတိပဋ္ဌာနာဒိပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါဘေဒေန အနေကဘေဒဘိန္နော နိရဝသေသော အရိယမဂ္ဂေါ. ယေန ယေန အာကာရေနာတိ အနဘိဇ္ဈာဒီသု၊ ပစ္စုပ္ပန္နသုခတာဒီသု စ အာကာရေသု ယေန ယေန အာကာရေန ဝုတ္တော. တေန တေနာတိ တေသု တေသု အာကာရေသု ယေ ယေ သမထဝသေန၊ ယေ စ ယေ စ ဝိပဿနာဝသေန ယောဇေတုံ သမ္ဘဝန္တိ၊ တေန တေန အာကာရေန သမထဝိပဿနာဟိ အရိယမဂ္ဂေါ ဝိစိနိတွာ ယောဇေတဗ္ဗော. တေတိ သမထာဓိဋ္ဌာနဝိပဿနာဓမ္မာ. တီဟိ ဓမ္မေဟိ သင်္ဂဟိတာတိ တီဟိ အနုပဿနာဓမ္မေဟိ သင်္ဂဟိတာ၊ ဂဏနံ ဂတာတိ အတ္ထော. ကတမေဟိ တီဟီတိ? အာဟ ‘‘အနိစ္စတာယ ဒုက္ခတာယ အနတ္တတာယာ’’တိ. အနိစ္စတာယ သဟစရဏတော ဝိပဿနာ ‘‘အနိစ္စတာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဧသ နယော သေသေသုပိ.

သော သမထဝိပဿနံ ဘာဝယမာနော တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ ဘာဝယတီတိ သော အရိယမဂ္ဂါဓိဂမာယ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော ယောဂီ ကာလေန သမထံ သမာပဇ္ဇနဝသေန ကာလေန ဝိပဿနံ သမ္မသနဝသေန ဝဍ္ဎယမာနော အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခါဒိသင်္ခါတာ တိဿော အနုပဿနာ ဗြူဟေတိ. တယော ခန္ဓေ ဘာဝယတီတိ တိဿော အနုပဿနာ ဥပရူပရိဝိသေသံ ပါပေန္တော သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓော ပညာက္ခန္ဓောတိ ဧတေ တယော ခန္ဓေ ဝဍ္ဎေတိ. ယသ္မာ ပန တီဟိ ခန္ဓေဟိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သင်္ဂဟိတော၊ တသ္မာ ‘‘တယော ခန္ဓေ ဘာဝယန္တော အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝယတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဣဒါနိ ယေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ယတ္ထ သိက္ခန္တာနံ ဝိသေသတော နိယျာနမုခါနိ ယေသဉ္စ ကိလေသာနံ ပဋိပက္ခဘူတာနိ တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ၊ တေဟိ သဒ္ဓိံ တာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ရာဂစရိတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အနိမိတ္တေန ဝိမောက္ခမုခေနာတိ အနိစ္စာနုပဿနာယ. သာ ဟိ နိစ္စနိမိတ္တာဒိသမုဂ္ဃါဋနေန အနိမိတ္တော၊ ရာဂါဒီနံ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိယာ ဝိမောက္ခောတိ လဒ္ဓနာမဿ အရိယမဂ္ဂဿ မုခဘာဝတော ဒွါရဘာဝတော ‘‘အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အဓိစိတ္တသိက္ခာယာတိ သမာဓိသ္မိံ. သုခဝေဒနီယံ ဖဿံ အနုပဂစ္ဆန္တောတိ သုခဝေဒနာယ ဟိတံ သုခဝေဒနာကာရဏတော ဖဿံ တဏှာယ အနုပဂစ္ဆန္တော. သုခံ ဝေဒနံ ပရိဇာနန္တောတိ ‘‘အယံ သုခါ ဝေဒနာ ဝိပရိဏာမာဒိနာ ဒုက္ခာ’’တိ ပရိဇာနန္တော၊ သဝိသယံ ရာဂံ သမတိက္ကန္တော. ‘‘ရာဂမလံ ပဝါဟေန္တော’’တိအာဒိနာ တေဟိ ပရိယာယေဟိ ရာဂဿေဝ ပဟာနမာဟ. ‘‘ဒေါသစရိတော ပုဂ္ဂလော’’တိအာဒီသုပိ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပညာဓိကဿ သန္တတိသမူဟကိစ္စာရမ္မဏာဒိဃနဝိနိဗ္ဘောဂေန သင်္ခါရေသု အတ္တသုညတာ ပါကဋာ ဟောတီတိ ဝိသေသတော အနတ္တာနုပဿနာ ပညာပဓာနာတိ အာဟ – ‘‘သုညတဝိမောက္ခမုခံ ပညာက္ခန္ဓော’’တိ. တထာ သင်္ခါရာနံ သရသပဘင်္ဂုတာယ ဣတ္တရခဏတ္တာ ဥပ္ပန္နာနံ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇနံ သမ္မာ သမာဟိတဿေဝ ပါကဋံ ဟောတီတိ ဝိသေသတော အနိစ္စာနုပဿနာ သမာဓိပ္ပဓာနာတိ အာဟ – ‘‘အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခံ သမာဓိက္ခန္ဓော’’တိ. တထာ သီလေသု ပရိပူရကာရိနော ခန္တိဗဟုလဿ ဥပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ အရတိဉ္စ အဘိဘုယျ ဝိဟရတော သင်္ခါရာနံ ဒုက္ခတာ ဝိဘူတာ ဟောတီတိ ဒုက္ခာနုပဿနာ သီလပ္ပဓာနာတိ အာဟ – ‘‘အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခမုခံ သီလက္ခန္ဓော’’တိ. ဣတိ တီဟိ ဝိမောက္ခမုခေဟိ တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘သော တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ ဘာဝယန္တော တယော ခန္ဓေ ဘာဝယတီ’’တိ. ယသ္မာ စ တီဟိ စ ခန္ဓေဟိ အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ သင်္ဂဟိတတ္တာ တယော ခန္ဓေ ဘာဝယန္တော ‘‘အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝယတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ တေဟိ တဿ သင်္ဂဟံ ဒဿေန္တော ‘‘ယာ စ သမ္မာဝါစာ’’တိအာဒိမာဟ.

ပုန တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ သမထဝိပဿနာဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘သီလက္ခန္ဓော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သီလက္ခန္ဓဿ ခန္တိပဓာနတ္တာ၊ သမာဓိဿ ဗဟူပကာရတ္တာ စ သမထပက္ခဘဇနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဘဝင်္ဂါနီတိ ဥပပတ္တိဘဝဿ အင်္ဂါနိ. ဒွေ ပဒါနီတိ ဒွေ ပါဒါ. ယေဘုယျေန ဟိ ပဉ္စဒသ စရဏဓမ္မာ သီလသမာဓိသင်္ဂဟိတာတိ. ဘာဝိတကာယောတိ အာဘိသမာစာရိကသီလဿ ပါရိပူရိယာ ဘာဝိတကာယော. အာဒိဗြဟ္မစရိယကသီလဿ ပါရိပူရိယာ ဘာဝိတသီလော. အထ ဝါ ဘာဝိတကာယောတိ ဣန္ဒြိယသံဝရေန ဘာဝိတပဉ္စဒွါရကာယော. ဘာဝိတသီလောတိ အဝသိဋ္ဌသီလဝသေန ဘာဝိတသီလော. သမ္မာ ကာယဘာဝနာယ သတိ အစ္စန္တံ ကာယဒုစ္စရိတပ္ပဟာနံ အနဝဇ္ဇဉ္စ ဥဋ္ဌာနံ သမ္ပဇ္ဇတိ. တထာ အနုတ္တရေ သီလေ သိဇ္ဈမာနေ အနဝသေသတော မိစ္ဆာဝါစာယ မိစ္ဆာဇီဝဿ စ ပဟာနံ သမ္ပဇ္ဇတိ. စိတ္တပညာသု စ ဘာဝိတာသု သမ္မာသတိသမ္မာသမာဓိသမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္မာသင်္ကပ္ပါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂတာ ဧဝ ဟောန္တိ တံသဘာဝတ္တာ တဒုဘယကာရဏတ္တာ စာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ကာယေ ဘာဝိယမာနေ’’တိအာဒိနာ.

ပဉ္စဝိဓံ အဓိဂမံ ဂစ္ဆတီတိ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမမေဝ အဝတ္ထာဝိသေသဝသေန ပဉ္စဓာ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတိ. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ ခိပ္ပံ သကိံ ဧကစိတ္တက္ခဏေနေဝ စတူသု သစ္စေသု အတ္တနာ အဓိဂန္တဗ္ဗံ အဓိဂစ္ဆတီတိ န တဿ လောကိယသမာပတ္တိယာ ဝိယ ဝသိဘာဝနာကိစ္စံ အတ္ထီတိ ခိပ္ပါဓိဂမော စ ဟောတိ. ပဇဟိတဗ္ဗာနံ အစ္စန္တဝိမုတ္တိဝသေန ပဇဟနတော ဝိမုတ္တာဓိဂမော စ. လောကိယေဟိ မဟန္တာနံ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ အဓိဂမနဘာဝတော မဟာဓိဂမော စ. တေသံယေဝ ဝိပုလဖလာနံ အဓိဂမနတော ဝိပုလာဓိဂမော စ. အတ္တနာ ကတ္တဗ္ဗဿ ကဿစိ အနဝသေသတော အနဝသေသာဓိဂမော စ ဟောတီတိ. ကေ ပနေတေ အဓိဂမာ? ကေစိ သမထာနုဘာဝေန၊ ကေစိ ဝိပဿနာနုဘာဝေနာတိ ဣမံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ သမထေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၅၆. ဣတိ မဟာထေရော ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ ဂါထာယ ဝသေန အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိမုခေန ဝိစယဟာရသမ္ပာတံ နိဒ္ဒိသန္တော ဒေသနာကုသလတာယ အနေကေဟိ သုတ္တပ္ပဒေသေဟိ တဿာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယ ဘာဝနာဝိသေသာနံ ဘာဝနာနိသံသာနဉ္စ ဝိဘဇနဝသေန နာနပ္ပကာရတော ဝိစယဟာရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဒသန္နံ တထာဂတဗလာနမ္ပိ ဝသေန တံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ယော ဒေသယတီ’’တိအာဒိမာဟ. ဩဝါဒေန သာဝကေ န ဝိသံဝါဒယတီတိ အတ္တနော အနုသိဋ္ဌိယာ ဓမ္မဿ သဝနတော ‘‘သာဝကာ’’တိ လဒ္ဓနာမေ ဝေနေယျေ န ဝိပ္ပလမ္ဘေတိ န ဝဉ္စေတိ၊ ဝိသံဝါဒနဟေတူနံ ပါပဓမ္မာနံ အရိယမဂ္ဂေန ဗောဓိမူလေ ဧဝ သုပ္ပဟီနတ္တာ. တိဝိဓန္တိ တိပ္ပကာရံ၊ တီဟိ အာကာရေဟီတိ အတ္ထော. ဣဒံ ကရောထာတိ ဣမံ သရဏဂမနံ သီလာဒိဉ္စ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရထ. ဣမိနာ ဥပါယေန ကရောထာတိ အနေနပိ ဝိဓိနာ သရဏာနိ သောဓေန္တာ သီလာဒီနိ ပရိပူရေန္တာ သမ္ပာဒေထ. ဣဒံ ဝေါ ကုရုမာနာနန္တိ ဣဒံ သရဏဂမနံ သီလာဒိဉ္စ တုမှာကံ အနုတိဋ္ဌန္တာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသမ္ပရာယနိဗ္ဗာနာနံ ဝသေန ဟိတာယ သုခါယ စ ဘဝိဿတိ၊ တာနိ သမ္ပာဒေထာတိ အတ္ထော.

ဧဝံ ဩဝဒနာကာရံ ဒဿေတွာ ယံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဩဝါဒေန သာဝကေ န ဝိသံဝါဒယတီ’’တိ၊ တံ တထာဂတဗလေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သော တထာ ဩဝဒိတော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တထာတိ တေန ပကာရေန ‘‘ဣဒံ ကရောထ၊ ဣမိနာ ဥပါယေန ကရောထာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. ဩဝဒိတောတိ ဓမ္မဒေသနာယ သာသိတော. အနုသိဋ္ဌောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. တထာ ကရောန္တောတိ ယထာနုသိဋ္ဌံ တထာ ကရောန္တော. တံ ဘူမိန္တိ ယဿာ ဘူမိယာ အဓိဂမတ္ထာယ ဩဝဒိတော၊ တံ ဒဿနဘူမိဉ္စ ဘာဝနာဘူမိဉ္စ. နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ ဧတံ ကာရဏံ န ဝိဇ္ဇတိ. ကာရဏဉှိ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထ ဖလံ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ ‘‘ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဒုတိယဝါရေ ဘူမိန္တိ သီလက္ခန္ဓေန ပတ္တဗ္ဗံ သမ္ပတ္တိဘဝသင်္ခါတံ ဘူမိံ.

ဣဒါနိ ယသ္မာ ဘဂဝတော စတုဝေသာရဇ္ဇာနိပိ အဝိပရီတသဘာဝတာယ ပဌမဖလဉာဏဿ ဝိသယဝိသေသော ဟောတိ၊ တသ္မာ တာနိပိ တဿ ဝိသယဘာဝေန ဒဿေတုံ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ သတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ သတောတိ အဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ မယာ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ပဋိဇာနနေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ သတော. ဣမေ ဓမ္မာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ ‘‘ဣမေ နာမ တယာ ဓမ္မာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ကောစိ သဟဓမ္မေန သဟေတုနာ သကာရဏေန ဝစနေန၊ သုနက္ခတ္တော (ဒီ. နိ. ၃.၁ အာဒယော၊ မ. နိ. ၁.၁၄၆ အာဒယော) ဝိယ ဝိပ္ပလပန္တာ ပန အပ္ပမာဏံ. တသ္မာ သဟဓမ္မေန ပဋိစောဒေဿတီတိ ဧတံ ကာရဏံ န ဝိဇ္ဇတိ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. ယဿ တေ အတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသိတောတိ ရာဂါဒီသု ယဿ ယဿ ပဟာနတ္ထာယ အသုဘဘာဝနာဒိဓမ္မော ကထိတော. တက္ကရဿာတိ တထာ ပဋိပန္နဿ. ဝိသေသာဓိဂမန္တိ အဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါဒိဝိသေသာဓိဂမံ.

အန္တရာယိကာတိ အန္တရာယကရဏံ အန္တရာယော၊ သော သီလံ ဧတေသန္တိ အန္တရာယိကာ. အန္တရာယေ နိယုတ္တာ၊ အန္တရာယံ ဝါ ဖလံ အရဟန္တိ၊ အန္တရာယပ္ပယောဇနာတိ ဝါ အန္တရာယိကာ. တေ ပန ကမ္မကိလေသာဒိဘေဒေန ပဉ္စဝိဓာ. အနိယျာနိကာတိ အရိယမဂ္ဂဝဇ္ဇာ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ.

ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နောတိ မဂ္ဂဒိဋ္ဌိယာ သမ္ပန္နော သောတာပန္နော အရိယသာဝကော. သုဟတန္တိ အတိဝဓိတံ. ဣဒမ္ပိ ဧကဒေသကထနမေဝ. မတကပေတာဒိဒါနမ္ပိ သော န ကရောတိ ဧဝ. ပုထုဇ္ဇနောတိ ပုထူနံ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာဒီနံ ဇနနာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ပုထုဇ္ဇနော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ပုထူနံ ဇနနာဒီဟိ၊ ကာရဏေဟိ ပုထုဇ္ဇနော၊

ပုထုဇ္ဇနန္တောဂဓတ္တာ၊ ပုထုဝါယံ ဇနော ဣတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၊ အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၅၁၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၀၀၇၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၁.၁၃၀)၊

‘‘မာတရ’’န္တိအာဒီသု ဇနိကာ မာတာ. ဇနကော စ ပိတာ. မနုဿဘူတော ခီဏာသဝေါ အရဟာတိ အဓိပ္ပေတော. ကိံ ပန အရိယသာဝကော အညေ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာတိ? ဧတမ္ပိ အဋ္ဌာနံ. သစေပိ ဘဝန္တရဂတံ အရိယသာဝကံ အတ္တနော အရိယသာဝကဘာဝံ အဇာနန္တမ္ပိ ကောစိ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘ဣဒံ ကုန္ထကိပိလ္လိကံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘေ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇာဟီ’’တိ၊ နေဝ သော နံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ. အထာပိ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘‘သစေ ဣမံ န ဃာတေဿသိ၊ သီသံ တေ ဆိန္ဒိဿာမာ’’တိ၊ သီသမေဝဿ ဆိန္ဒေယျုံ၊ နေဝ သော တံ ဃာတေယျ. ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ ပန မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထံ အရိယဘာဝဿ စ ဗလဒီပနတ္ထံ ဧဝံ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – သာဝဇ္ဇော ဝတ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ. ယတြ ဟိ နာမ မာတုဃာကာဒီနိပိ အာနန္တရိယာနိ ကရိဿတိ၊ မဟာဗလောဝ စ အရိယဘာဝေါ၊ ယော ဧတာနိ ကမ္မာနိ န ကရောတီတိ.

သံဃံ ဘိန္ဒေယျာတိ သမာနသံဝါသကံ သမာနသီမာယံ ဌိတံ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ သံဃံ ဘိန္ဒေယျ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပဉ္စဟုပါလိ၊ အာကာရေဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတိ ကမ္မေန ဥဒ္ဒေသေန ဝေါဟရန္တော အနုဿာဝနေန သလာကဂ္ဂါဟေနာ’’တိ (ပရိ. ၄၅၈).

တတ္ထ ကမ္မေနာတိ အပလောကနာဒီသု စတူသု ကမ္မေသု အညတရကမ္မေန. ဥဒ္ဒေသေနာတိ ပဉ္စသု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေသု အညတရေန ဥဒ္ဒေသေန. ဝေါဟရန္တောတိ ကထယန္တော၊ တာဟိ တာဟိ ဥပပတ္တီဟိ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိအာဒီနိ အဋ္ဌာရသဘေဒကရဝတ္ထူနိ ဒီပယန္တော. အနုဿာဝနေနာတိ ‘‘နနု တုမှေ ဇာနာထ မယှံ ဥစ္စကုလာ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဗဟုဿုတဘာဝဉ္စ၊ မာဒိသော နာမ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထုသာသနံ ဂါဟေယျာတိ ကိံ တုမှာကံ စိတ္တမ္ပိ ဥပ္ပါဒေတုံ ယုတ္တံ၊ ကိမဟံ အပါယတော န ဘာယာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ကဏ္ဏမူလေ ဝစီဘေဒံ ကတွာ အနုဿာဝနေန. သလာကဂ္ဂါဟေနာတိ ဧဝံ အနုဿာဝေတွာ တေသံ စိတ္တံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ အနိဝတ္တိဓမ္မံ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဣမံ သလာက’’န္တိ သလာကဂ္ဂါဟေန.

ဧတ္ထ စ ကမ္မမေဝ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပမာဏံ၊ ဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟာပနံ ပန ပုဗ္ဗဘာဂေါ. အဋ္ဌာရသဝတ္ထုဒီပနဝသေန ဟိ ဝေါဟရန္တေန တတ္ထ ရုစိဇနနတ္ထံ အနုဿာဝေတွာ သလာကာယ ဂါဟိတာယပိ အဘိန္နော ဧဝ ဟောတိ သံဃော. ယဒါ ပန ဧဝံ စတ္တာရော ဝါ အတိရေကာ ဝါ သလာကံ ဂါဟေတွာ အာဝေဏိကံ ကမ္မံ ဝါ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ကရောန္တိ၊ တဒါ သံဃော ဘိန္နော နာမ ဟောတိ. ဧဝံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သံဃံ ဘိန္ဒေယျ သင်္ဃရာဇိံ ဝါ ဇနေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ.

ဒုဋ္ဌစိတ္တောတိ ဝဓကစိတ္တေန ပဒုဋ္ဌစိတ္တော. လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျာတိ ဇီဝမာနကသရီရေ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာယ ပိဝနမတ္တမ္ပိ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျ. ဧတ္တာဝတာ ဟိ မာတုဃာတာဒီနိ ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မာနိ ဒဿိတာနိ ဟောန္တိ. ယာနိ ပုထုဇ္ဇနော ကရောတိ၊ န အရိယသာဝကော. ဒုဋ္ဌစိတ္တောတိ ဝိနာသစိတ္တေန ပဒုဋ္ဌစိတ္တော. ထူပန္တိ စေတိယံ. ဘိန္ဒေယျာတိ နာသေယျ.

အညံ သတ္ထာရန္တိ ‘‘အယံ မေ သတ္ထာ သတ္ထု ကိစ္စံ ကာတုံ သမတ္ထော’’တိ ဘဝန္တရေပိ အညံ တိတ္ထကရံ. အပဒိသေယျာတိ ‘‘အယံ မေ သတ္ထာ’’တိ ဧဝံ ဂဏှေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ အညံ ဒက္ခိဏေယျံ ပရိယေသေယျာတိ သာသနတော ဗဟိဒ္ဓါ အညံ ဗာဟိရကံ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ‘‘အယံ ဒက္ခိဏာရဟော၊ ဣမသ္မိံ ကတာ ကာရာ မဟပ္ဖလာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ အဓိပ္ပါယေန တသ္မိံ ပဋိပဇ္ဇေယျာတိ အတ္ထော. ကုတူဟလမင်္ဂလေန သုဒ္ဓိံ ပစ္စေယျာတိ ‘‘ဣမိနာ ဣဒံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တတ္တာ ကုတူဟလသင်္ခါတေန ဒိဋ္ဌသုတမုတမင်္ဂလေန အတ္တနော သုဒ္ဓိံ ဝေါဒါနံ သဒ္ဒဟေယျ.

၅၇. ဣတ္ထီ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ သိယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ ယသ္မာ ဣတ္ထိယာ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှာဒီနံ အဘာဝေန လက္ခဏာနိ န ပရိပူရန္တိ၊ ဣတ္ထိရတနာဘာဝေန စ သတ္တရတနသမင်္ဂိတာ န သမ္ပဇ္ဇတိ. သဗ္ဗမနုဿာနမ္ပိ စ န အဓိကော အတ္တဘာဝေါ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဣတ္ထီ။ပေ။ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ သက္ကတ္တာဒီနိ တီဏိ ဌာနာနိ ဥတ္တမာနိ၊ ဣတ္ထိလိင်္ဂဉ္စ ဟီနံ၊ တသ္မာ တဿာ သက္ကတ္တာဒီနိပိ ပဋိသိဒ္ဓါနီတိ. နနု စ ယထာ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ၊ ဧဝံ ပုရိသလိင်္ဂမ္ပိ ဗြဟ္မလောကေ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ပုရိသော မဟာဗြဟ္မာ သိယာတိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? နော န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ဣဓ ပုရိသဿ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တနတော. ဣတ္ထိယော ဟိ ဣဓ ဈာနံ ဘာဝေတွာ ကာလံ ကတွာ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ န မဟာဗြဟ္မာနံ. ပုရိသော ပန ကတ္ထစိ န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. သမာနေပိ တတ္ထ ဥဘယလိင်္ဂါဘာဝေ ပုရိသသဏ္ဌာနာဝ တတ္ထ ဗြဟ္မာနော၊ န ဣတ္ထိသဏ္ဌာနာ၊ တသ္မာ သုဝုတ္တမေတံ. ဣတ္ထီ တထာဂတောတိ ဧတ္ထ တိဋ္ဌတု တာဝ သဗ္ဗညုဂုဏေ နိဗ္ဗတ္တေတွာ လောကာနံ တာရဏသမတ္ထော ဗုဒ္ဓဘာဝေါ၊ ပဏိဓာနမတ္တမ္ပိ ဣတ္ထိယာ န သမ္ပဇ္ဇတိ.

‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ၊ ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ၊

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ၊ အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ၊

အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာ၊ အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတီ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၉) –

ဣမာနိ ဟိ ပဏိဓာနသမ္ပတ္တိကာရဏာနိ. ဣတိ ပဏိဓာနမတ္တမ္ပိ သမ္ပာဒေတုံ အသမတ္ထာယ ဣတ္ထိယာ ကုတော ဗုဒ္ဓဘာဝေါတိ ‘‘ဣတ္ထီ တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သိယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗာကာရပရိပူရော ပုညုဿယော သဗ္ဗာကာရပရိပူရမေဝ အတ္တဘာဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ပုရိသောဝ အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ.

ဧကိဿာ လောကဓာတုယာတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ၊ ယာ ဇာတိခေတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. သာ ဟိ တထာဂတဿ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိကာလာဒီသု ကမ္ပတိ. အာဏာခေတ္တံ ပန ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠံ. ယာ ဧကတော သံဝဋ္ဋတိ စ ဝိဝဋ္ဋတိ စ၊ ယတ္ထ စ အာဋာနာဋိယပရိတ္တာဒီနံ (ဒီ. နိ. ၃.၂၇၇ အာဒယော) အာဏာ ပဝတ္တတိ. ဝိသယခေတ္တဿ ပရိမာဏံ နတ္ထိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ‘‘ယာဝတကံ ဉာဏံ တာဝတကံ နေယျံ၊ ယာဝတကံ နေယျံ တာဝတကံ ဉာဏံ၊ နေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏံ၊ ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယျ’’န္တိ (မဟာနိ. ၆၉၊ စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅၊ ပဋိ. မ. ၃.၅) ဝစနတော အဝိသယော နာမ နတ္ထိ. ဣတိ ဣမေသု တီသု ခေတ္တေသု တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရုဠှေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ‘‘ဌပေတွာ ဣမံ စက္ကဝါဠံ အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ သုတ္တံ နတ္ထိ၊ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထိ.

အပုဗ္ဗံ အစရိမန္တိ အပုရေ အပစ္ဆာ ဧကတော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိတော ပုဗ္ဗေ ပုရေတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠကမ္ပနေန ခေတ္တပရိဂ္ဂဟော ကတော နာမ ဟောတိ၊ အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ နတ္ထိ. ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနတော ပရံ ပန ပစ္ဆာ၊ တတော ဟေဋ္ဌာပိ အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ နတ္ထိ၊ ဥဒ္ဓံ န ဝါရိတာ.

ကသ္မာ ပန အပုဗ္ဗံ အစရိမံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ? အနစ္ဆရိယတ္တာ. အစ္ဆရိယမနုဿာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော. ယထာဟ – ‘‘ဧကပုဂ္ဂလော၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အစ္ဆရိယမနုဿော’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၁.၁၇၁). ယဒိ စ အနေကေ ဗုဒ္ဓါ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ အနစ္ဆရိယာ ဘဝေယျုံ. ဒေသနာယ စ ဝိသေသာဘာဝတော. ယဉှိ သတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒံ ဓမ္မံ ဧကော ဒေသေတိ၊ အညေနပိ သော ဧဝ ဒေသေတဗ္ဗော သိယာ၊ ဝိဝါဒဘာဝတော စ. ဗဟူသု ဟိ ဗုဒ္ဓေသု ဧကတော ဥပ္ပန္နေသု ဗဟူနံ အာစရိယာနံ အန္တေဝါသိကာ ဝိယ ‘‘အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ ပါသာဒိကော’’တိအာဒိနာ တေသံ သာဝကာ ဝိဝဒေယျုံ. ကိံ ဝါ ဧတေန ကာရဏဂဝေသနေန၊ ဓမ္မတာဝေသာ ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ တထာဂတာ ဧကတော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ (မိ. ပ. ၅.၁.၁).

ယထာ နိမ္ဗဗီဇကောသာတကိဗီဇာဒီနိ မဓုရံ ဖလံ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ၊ အသာတံ အမဓုရမေဝ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ၊ ဧဝံ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ မဓုရဝိပါကံ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ အမဓုရမေဝ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ. ယထာ စ ဥစ္ဆုဗီဇသာလိဗီဇာဒီနိ မဓုရံ သာဒုရသမေဝ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ န အသာတံ ကဋုကံ. ဧဝံ ကာယသုစရိတာဒီနိ မဓုရမေဝ ဝိပါကံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ န အမဓုရံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ယာဒိသံ ဝပတေ ဗီဇံ၊ တာဒိသံ ဟရတေ ဖလံ၊

ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ၊ ပါပကာရီ စ ပါပက’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၅၆၊ နေတ္တိ. ၁၂၂)၊

တသ္မာ ‘‘တိဏ္ဏံ ဒုစ္စရိတာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

အညတရော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါတိ ယော ကောစိ ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တေန သမဏော ဝါ ဇာတိမတ္တေန ဗြာဟ္မဏော ဝါ. ပါပိစ္ဆော သမ္ဘာဝနာဓိပ္ပါယေန ဝိမှာပနတော ကုဟကော. ပစ္စယသန္နိဿိတာယ ပယုတ္တဝါစာယ ဝသေန လပကော. ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တကနိမိတ္တာဝစရတော နေမိတ္တကော. ကုဟနလပနနေမိတ္တကတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာတိ ကုဟနာဒိဘာဝမေဝ ပုရက္ခတွာ သန္တိန္ဒြိယော သန္တမာနသော ဝိယ စရန္တော. ပဉ္စ နီဝရဏေတိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိကေ ပဉ္စ နီဝရဏေ. အပ္ပဟာယ အသမုစ္ဆိန္ဒိတွာ၊ စေတသော ဥပက္ကိလေသေတိ နီဝရဏေ. နီဝရဏာ ဟိ စိတ္တံ ဥပက္ကိလေသေန္တိ ကိလိဋ္ဌံ ကရောန္တိ ဝိဗာဓေန္တိ ဥပတာပေန္တိ စ. တသ္မာ ‘‘စေတသော ဥပက္ကိလေသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေတိ နီဝရဏေ. နီဝရဏာ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနုပ္ပန္နာယ ပညာယ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ. တသ္မာ ‘‘ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. အနုပဋ္ဌိတဿတီတိ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု န ဥပဋ္ဌိတဿတိ. အဘာဝယိတွာတိ အဝဍ္ဎယိတွာ. အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိန္တိ အရဟတ္တပဒဋ္ဌာနံ သဗ္ဗညုတညာဏံ.

ပစ္ဆိမဝါရေ အညတရော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါတိ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တတ္ထ သဗ္ဗဒေါသာပဂတောတိ သဗ္ဗေဟိ ပါရမိတာပဋိပက္ခဘူတေဟိ ဒေါသေဟိ အပဂတော. ဧတေန ပရိပူရိတပါရမိဘာဝံ ဒဿေတိ. သတိပဋ္ဌာနာနိ ဝိပဿနာ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ မဂ္ဂေါ၊ အနုတ္တရာ သမ္မာသမ္ဗောဓိ အရဟတ္တံ. သတိပဋ္ဌာနာနိ ဝါ ဝိပဿနာ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ မိဿကာ၊ သမ္မာသမ္ဗောဓိ အရဟတ္တမေဝ. သေသံ အနန္တရဝါရေ ဝုတ္တပဋိပက္ခတော ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ဧတ္ထ ဉာဏန္တိ ယံ ဧတသ္မိံ ယထာဝုတ္တေ ဌာနေ စ ဌာနံ၊ အဋ္ဌာနေ စ အဋ္ဌာနန္တိ ပဝတ္တံ ဉာဏံ. ဟေတုသောတိ တဿ ဌာနဿ အဋ္ဌာနဿ စ ဟေတုတော. ဌာနသောတိ တင်္ခဏေ ဧဝ အာဝဇ္ဇနသမနန္တရံ. အနောဓိသောတိ ဩဓိအဘာဝေန၊ ကိဉ္စိ အနဝသေသေတွာတိ အတ္ထော.

ဣတိ ဌာနာဋ္ဌာနဂတာတိအာဒီသု ဧဝံ ဌာနာဋ္ဌာနဘာဝံ ဂတာ. သဗ္ဗေတိ ခယဝယဝိရဇ္ဇနနိရုဇ္ဈနသဘာဝါ သင်္ခတဓမ္မာ၊ တေ ဧဝ စ သတ္တပညတ္တိယာ ဥပါဒါနဘူတာ ကေစိ သဂ္ဂူပဂါ ယေ ဓမ္မစာရိနော၊ ကေစိ အပါယူပဂါ ယေ အဓမ္မစာရိနော၊ ကေစိ နိဗ္ဗာနူပဂါ ယေ ကမ္မက္ခယကရံ အရိယမဂ္ဂံ ပဋိပန္နာ.

၅၈. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တီ’’တိ ဂါထာဒွယမာဟ. တဿ အတ္ထံ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာတိ အရိယာ စ အနရိယာ စာ’’တိအာဒိနာ သယမေဝ နိဒ္ဒိသတိ. တတ္ထ ဇီဝိတပရိယန္တော မရဏပရိယန္တောတိ ဇီဝိတဿ ပရိယန္တော နာမ မရဏသင်္ခါတော အန္တော. ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တီတိ ဧတ္ထ ယဒေတံ သတ္တာနံ ယထာကမ္မံ ဂမနံ၊ အယံ ကမ္မဿကတာတိ အတ္ထော. ကမ္မာနံ ဖလဒဿာဝိတာ စ အဝိပ္ပဝါသော စာတိ ‘‘ပုညပါပဖလူပဂါ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန ကမ္မာနံ ဖလဿ ပစ္စက္ခကာရိတာ၊ ကတူပစိတာနံ ကမ္မာနံ အတ္တနော ဖလဿ အပ္ပဒါနာဘာဝေါ စ ဒဿိတောတိ အတ္ထော.

ကမ္မမေဝ ကမ္မန္တံ၊ ပါပံ ကမ္မန္တံ ဧတေသန္တိ ပါပကမ္မန္တာ၊ တဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပုညသင်္ခါရာ’’တိ ဝုတ္တံ. အပုညော သင်္ခါရော ဧတေသန္တိ အပုညသင်္ခါရာ. ပါပကမ္မန္တာတိ ဝါ နိဿက္ကဝစနံ၊ ပါပကမ္မန္တဟေတူတိ အတ္ထော. တထာ ပုညသင်္ခါရာတိအာဒီသုပိ. ပုန ‘‘နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိအာဒိနာ အန္တဒွယေန သဒ္ဓိံ မဇ္ဈိမပဋိပဒံ ဒဿေတိ. တထာ ‘‘အယံ သံကိလေသော’’တိအာဒိနာ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန အာဒီနဝဿာဒနိဿရဏဝသေန ဟေတုဖလဝသေန စ ဂါထာယံ တယော အတ္ထဝိကပ္ပါ ဒဿိတာ. ပုန ‘‘နိရယံ ပါပကမ္မန္တာတိ အယံ သံကိလေသော’’တိအာဒိနာ ဝေါဒါနဝသေန ဂါထာယ အတ္ထံ ဒဿေတိ.

၅၉. တေန တေနာတိ တေန တေန အဇ္ဈောသိတဝတ္ထုနာ ရူပဘဝအရူပဘဝါဒိနာ. ဆတ္တိံသာတိ ကာမတဏှာ တာဝ ရူပါဒိဝိသယဘေဒေန ဆ၊ တထာ ဘဝတဏှာ ဝိဘဝတဏှာ စာတိ အဋ္ဌာရသ. တာ ဧဝ အဇ္ဈတ္တိကေသု ရူပါဒီသု အဋ္ဌာရသ၊ ဗာဟိရေသု ရူပါဒီသု အဋ္ဌာရသာတိ ဧဝံ ဆတ္တိံသ. ယေန ယေနာတိ ‘‘သုဘံ သုခ’’န္တိအာဒိနာ.

ဝေါဒါနံ တိဝိဓံ ခန္ဓတ္တယဝသေနာတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တဏှာသံကိလေသော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုန ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တီ’’တိအာဒိ ပဋိပဒါဝိဘာဂေန ဂါထာနမတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထ ဂါမိနီတိ တတ္ထ တတ္ထေဝ နိဗ္ဗာနေ ဂါမိနီ၊ နိဗ္ဗာနဿ ဂမနသီလာတိ အတ္ထော.

ပုန တတ္ထတတ္ထဂါမိနီသဗ္ဗတ္ထဂါမိနီနံ ပဋိပဒါနံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တယော ရာသီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယန္တိ ယံ နိရယာဒိ. တံ တံ ဌာနံ ယထာရဟံ ဂမေတီတိ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ. ပဋိပဒါသင်္ခါတေ အပုညကမ္မေ ပုညကမ္မေ စ ကမ္မက္ခယကရဏကမ္မေ စ ဝိဘာဂသော ဘဂဝတော ပဝတ္တနဉာဏံ. ဣဒံ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါဉာဏံ နာမ တထာဂတဗလံ. ဣမိနာ ဟိ ဉာဏေန ဘဂဝါ သဗ္ဗမ္ပိ ပဋိပဒံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ.

ကထံ? သကလဂါမဝါသိကေသုပိ ဧကံ သူကရံ ဝါ မိဂံ ဝါ မာရေန္တေသု သဗ္ဗေသံ စေတနာ ပရဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယာရမ္မဏာဝ ဟောတိ၊ တံ ပန ကမ္မံ တေသံ အာယူဟနက္ခဏေယေဝ နာနာ ဟောတိ. တေသု ဟိ ဧကော အာဒရေန ကရောတိ၊ ဧကော ‘‘တွမ္ပိ ကရောဟီ’’တိ ပရေဟိ နိပ္ပီဠိတော ကရောတိ၊ ဧကော သမာနစ္ဆန္ဒော ဝိယ ဟုတွာ အပ္ပဋိဗာဟမာနော ဝိစရတိ. တေသု ဧကော တေနေဝ ကမ္မေန နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ဧကော တိရစ္ဆာနယောနိယံ၊ ဧကော ပေတ္တိဝိသယေ၊ တံ တထာဂတော အာယူဟနက္ခဏေ ဧဝ ‘‘ဣမိနာ နီဟာရေန အာယူဟိတတ္တာ ဧသ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ၊ ဧသ တိရစ္ဆာနယောနိယံ၊ ဧသ ပေတ္တိဝိသယေ’’တိ ဇာနာတိ. နိရယေ နိဗ္ဗတ္တနကမ္ပိ ‘‘ဧသ အဋ္ဌသု မဟာနိရယေသု နိဗ္ဗတ္တိဿတိ၊ ဧသ သောဠသသု ဥဿဒေသူ’’တိ ဇာနာတိ. တိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တနကမ္ပိ ‘‘ဧသ အပါဒကော ဘဝိဿတိ၊ ဧသ ဒွိပါဒကော၊ ဧသ စတုပ္ပါဒကော၊ ဧသ ဗဟုပ္ပါဒကော’’တိ ဇာနာတိ. ပေတ္တိဝိသယေ နိဗ္ဗတ္တနကမ္ပိ ‘‘ဧသ နိဇ္ဈာမတဏှိကော ဘဝိဿတိ၊ ဧသ ခုပ္ပိပါသိကော၊ ဧသ ပရဒတ္တူပဇီဝီ’’တိ ဇာနာတိ.

‘‘တေသု စ ကမ္မေသု ဣဒံ ကမ္မံ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိဿတိ၊ ဣဒံ နာကဍ္ဎိဿတိ ဒုဗ္ဗလံ ဒိန္နာယ ပဋိသန္ဓိယာ ဥပဓိဝေပက္ကမတ္တံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ. တထာ သကလဂါမဝါသိကေသု ဧကတော ဒါနံ ဒဒမာနေသု သဗ္ဗေသမ္ပိ စေတနာ ဒေယျဓမ္မာရမ္မဏာဝ ဟောတိ၊ တံ ပန ကမ္မံ တေသံ အာယူဟနက္ခဏေ ဧဝ နာနံ ဟောတိ. တေသု ဟိ ကေစိ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ၊ ကေစိ မနုဿလောကေ၊ တံ တထာဂတော အာယူဟနက္ခဏေ ဧဝ ‘‘ဣမိနာ နီဟာရေန အာယူဟိတတ္တာ ဧသ မနုဿလောကေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ၊ ဧသ ဒေဝလောကေ’’တိ ဇာနာတိ. တတ္ထပိ ‘‘ဧသ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီသု နိဗ္ဗတ္တိဿတိ၊ ဧသ ဘုမ္မဒေဝေသု နိဗ္ဗတ္တိဿတိ၊ ဧသ ဇေဋ္ဌကဒေဝရာဇာ ဟုတွာ၊ ဧသ တဿ ဒုတိယံ တတိယံ ဝါ ဌာနန္တရံ ကရောန္တော ပရိစာရကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ.

‘‘တေသု စ ကမ္မေသု ဣဒံ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိတုံ သက္ခိဿတိ၊ ဣဒံ န သက္ခိဿတိ ဒုဗ္ဗလံ ဒိန္နာယ ပဋိသန္ဓိယာ ဥပဓိဝေပက္ကမတ္တံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ. တထာ ‘‘ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေန္တေသု စ ဧသ ဣမိနာ နီဟာရေန ဝိပဿနာယ အာရဒ္ဓတ္တာ အရဟာ ဘဝိဿတိ၊ ဧသ အနာဂါမီ၊ ဧသ သကဒါဂါမီ၊ ဧသ သောတာပန္နော၊ ဧကဗီဇီ ကောလံကောလော သတ္တက္ခတ္တုပရမော၊ ဧသ မဂ္ဂံ ပတ္တုံ န သက္ခိဿတိ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာယမေဝ ဌဿတိ၊ ဧသ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ၊ ဧသ နာမရူပပရိဂ္ဂဟေ၊ အရူပပရိဂ္ဂဟေ စ ဌဿတိ၊ ဧသ မဟာဘူတမတ္တမေဝ ဝဝတ္ထပေဿတိ၊ ဧသ ကိဉ္စိ သလ္လက္ခေတုံ န သက္ခိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ. ‘‘ကသိဏပရိကမ္မံ ကရောန္တေသုပိ ဧသ ပရိကမ္မမတ္တေ ဧဝ ဌဿတိ၊ ဧသ နိမိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတုံ သက္ခိဿတိ၊ န အပ္ပနံ. ဧသ အပ္ပနမ္ပိ ဥပ္ပါဒေဿတိ၊ ဧသ ဈာနံ အဓိဂမိဿတိ၊ န ဥပရိဝိသေသံ. ဧသ ဥပရိဝိသေသမ္ပိ အဓိဂမိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ.

အနေကဓာတူတိ အနေကာ စက္ခာဒယော ပထဝါဒယော စ ဓာတုယော ဧတဿာတိ အနေကဓာတု၊ ဗဟုဓာတူတိ အတ္ထော. လောကောတိ ခန္ဓာယတနာဒိလောကော. စက္ခုဓာတူတိအာဒိ ယာဟိ ဓာတူဟိ ‘‘အနေကဓာတူ’’တိ လောကော ဝုတ္တော၊ တာသံ သရူပတော ဒဿနံ. တတ္ထ သဘာဝဋ္ဌေန နိဿတ္တဋ္ဌေန စ ဓာတု. စက္ခု ဧဝ ဓာတု စက္ခုဓာတု. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ကာမဓာတူတိ ဧတ္ထ ဒွေ ကာမာ ကိလေသကာမော စ ဝတ္ထုကာမော စ. ကိလေသကာမပက္ခေ ကာမပဋိသံယုတ္တော ဓာတု ကာမဓာတု၊ ကာမဝိတက္ကဿေတံ နာမံ. ဝတ္ထုကာမပက္ခေ ပန ကာမာဝစရဓမ္မာ ကာမော ဥတ္တရပဒလောပေန၊ ကာမော စ သော ဓာတု စာတိ ကာမဓာတု. ဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဓာတု ဗျာပါဒဓာတု၊ ဗျာပါဒဝိတက္ကဿေတံ နာမံ. ဗျာပါဒေါဝ ဓာတု ဗျာပါဒဓာတု၊ ဒသအာဃာတဝတ္ထုဝိသယဿ ပဋိဃဿေတံ နာမံ. ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဓာတု ဝိဟိံသာဓာတု၊ ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. ဝိဟိံသာ ဧဝ ဝါ ဓာတု ဝိဟိံသာဓာတု၊ ပရသတ္တဝိဟေသနဿေတံ နာမံ. နေက္ခမ္မအဗျာပါဒအဝိဟိံသာဓာတုယော နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒယော သဗ္ဗကုသလဓမ္မာ မေတ္တာကရုဏာ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ရူပဓာတူတိ ရူပဘဝေါ၊ သဗ္ဗေ ဝါ ရူပဓမ္မာ. အရူပဓာတူတိ အရူပဘဝေါ၊ အရူပဓမ္မာ ဝါ. နိရောဓဓာတူတိ နိရောဓတဏှာ. သင်္ခါရဓာတူတိ သဗ္ဗေ သင်္ခတဓမ္မာ. သေသံ သုဝိညေယျံ.

အညမညဝိလက္ခဏတ္တာ နာနပ္ပကာရာ ဓာတုယော ဧတသ္မိန္တိ နာနာဓာတု၊ လောကော. တေနေဝါဟ – ‘‘အညာ စက္ခုဓာတု ယာဝ အညာ နိဗ္ဗာနဓာတူ’’တိ၊ ယထာ စ ဣဒံ ဉာဏံ စက္ခုဓာတုအာဒိဘေဒေန ဥပါဒိန္နကသင်္ခါရလောကဿ ဝသေန အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကံ ပဇာနာတိ၊ ဧဝံ အနုပါဒိန္နကသင်္ခါရလောကဿပိ ဝသေန တံ ပဇာနာတိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဟိ ဒွေ စ အဂ္ဂသာဝကာ ဥပါဒိန္နကသင်္ခါရလောကဿေဝ နာနတ္တံ ဇာနန္တိ၊ တမ္ပိ ဧကဒေသေနေဝ၊ န နိပ္ပဒေသတော. အနုပါဒိန္နကသင်္ခါရလောကဿ ပန နာနတ္တံ န ဇာနန္တိ. ဘဂဝါ ပန ‘‘ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နာယ ဣမဿ ရုက္ခဿ ခန္ဓော သေတော ဟောတိ၊ ဣမဿ ကာဠော၊ ဣမဿ မဋ္ဌော၊ ဣမဿ ဖရုသော၊ ဣမဿ ဗဟလော၊ ဣမဿ တနုတ္တစော. ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နာယ ဣမဿ ရုက္ခဿ ပတ္တံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ဧဝရူပံ နာမ ဟောတိ၊ ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နတ္တာ ဣမဿ ရုက္ခဿ ပုပ္ဖံ နီလံ ဟောတိ ပီတကံ လောဟိတကံ ဩဒါတံ သုဂန္ဓံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ၊ ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နာယ ဖလံ ခုဒ္ဒကံ မဟန္တံ ဒီဃံ ဝဋ္ဋံ သုသဏ္ဌာနံ ဒုဿဏ္ဌာနံ မဋ္ဌံ ဖရုသံ သုဂန္ဓံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ တိတ္တံ မဓုရံ ကဋုကံ အမ္ဗိလံ ကသာဝံ ဟောတိ၊ ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နာယ ဣမဿ ရုက္ခဿ ကဏ္ဋကော တိခိဏော ဟောတိ၊ အတိခိဏော ဥဇုကော ကုဋိလော ကဏှော နီလော ဩဒါတော ဟောတီ’’တိ ဧဝံ အနုပါဒိန္နသင်္ခါရလောကဿာပိ ဝသေန အနေကဓာတုနာနာဓာတုဘာဝံ ဇာနာတိ. သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ ဧဝ ဟိ ဧတံ ဗလံ၊ န အညေသံ.

၆၀. ယံ ယဒေဝ ဓာတုန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဟီနာဒိသဘာဝံ. ယသ္မာ အဓိမုတ္တိ နာမ အဇ္ဈာသယဓာတု၊ တသ္မာ အဓိမုစ္စနံ အဇ္ဈာသယဿ ဟီနာဒိသဘာဝေန ပဝတ္တနံ. တံ ပန တဿ တံ တံ အဓိဋ္ဌဟနံ အဘိနိဝိသနဉ္စ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အဓိမုစ္စန္တိ၊ တံ တဒေဝ အဓိဋ္ဌဟန္တိ အဘိနိဝိသန္တီ’’တိ. အဓိမုစ္စနဿ ဝိသယံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘ကေစိ ရူပါဓိမုတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ သုဝိညေယျမေဝ. နာနာဓိမုတ္တိကတာဉာဏန္တိ ဟီနာဒိဝသေန နာနာဓိမုတ္တိကတာယ ဉာဏံ.

တေ ယထာဓိမုတ္တာ စ ဘဝန္တီတိ တေ ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ပဏီတာဓိမုတ္တိကာ သတ္တာ ယထာ ယထာ အဓိမုတ္တာ ဟောန္တိ. တံ တံ ကမ္မသမာဒါနံ သမာဒိယန္တီတိ အဓိမုတ္တိအနုရူပံ တံ တံ အတ္တနာ သမာဒိယိတဗ္ဗံ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ ကရောန္တိ၊ တာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ သမုဋ္ဌာနဝသေန ဝိဘဇန္တော ‘‘တေ ဆဗ္ဗိဓံ ကမ္မ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကေစိ လောဘဝသေန ကမ္မံ သမာဒိယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. တံ ဝိဘဇ္ဇမာနန္တိ တံ သမုဋ္ဌာနဝသေန ဆဗ္ဗိဓံ ပုန ပဝတ္တိနိဝတ္တိဝသေန ဝိဘဇ္ဇမာနံ ဒုဝိဓံ.

ယံ လောဘဝသေန ဒေါသဝသေန မောဟဝသေန စ ကမ္မံ ကရောတီတိ ဒသအကုသလကမ္မပထကမ္မံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တဉှိ သံကိလိဋ္ဌတာယ ကာဠကန္တိ ကဏှံ. အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တာပနတော ကာဠကဝိပါကန္တိ ကဏှဝိပါကံ. ယံ သဒ္ဓါဝသေန ကမ္မံ ကရောတီတိ ဒသကုသလကမ္မပထကမ္မံ. တဉှိ အသံကိလိဋ္ဌတ္တာ ပဏ္ဍရန္တိ သုက္ကံ. သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာပနတော ပဏ္ဍရဝိပါကတ္တာ သုက္ကဝိပါကံ. ယံ လောဘဝသေန ဒေါသဝသေန မောဟဝသေန သဒ္ဓါဝသေန စ ကမ္မံ ကရောတိ၊ ဣဒံ ကဏှသုက္ကန္တိ ဝေါမိဿကကမ္မံ. ကဏှသုက္ကဝိပါကန္တိ သုခဒုက္ခဝိပါကံ. မိဿကကမ္မဉှိ ကတွာ အကုသလဝလေန တိရစ္ဆာနယောနိယံ မင်္ဂလဟတ္ထိဘာဝံ ဥပပန္နော ကုသလေန ပဝတ္တေ သုခံ အနုဘဝတိ၊ ကုသလေန ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တောပိ အကုသလေန ဒုက္ခံ ဝေဒယတိ. ယံ ဝီရိယဝသေန ပညာဝသေန စ ကမ္မံ ကရောတိ၊ ဣဒံ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကန္တိ ကမ္မက္ခယကရာ စတုမဂ္ဂစေတနာ. တဉှိ ယဒိ ကဏှံ ဘဝေယျ၊ ကဏှဝိပါကံ ဒဒေယျ. ယဒိ သုက္ကံ ဘဝေယျ၊ သုက္ကဥပပတ္တိပရိယာပန္နံ ဝိပါကံ ဒဒေယျ. ဥဘယဝိပါကဿ ပန အပ္ပဒါနတော အကဏှအသုက္ကဝိပါကန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

ကမ္မသမာဒါနေ ပဌမံ အစေလကပဋိပဒါ ကာမေသု ပါတဗျတာ၊ ဒုတိယံ တိဗ္ဗကိလေသဿ အဿုမုခဿာပိ ရုဒတော ပရိသုဒ္ဓဗြဟ္မစရိယစရဏံ၊ တတိယံ ကာမေသု အပါတဗျတာ အစေလကပဋိပဒါ၊ စတုတ္ထံ ပစ္စယေ အလဘမာနဿာပိ ဈာနဝိပဿနာသုခသမင်္ဂိနော သာသနဗြဟ္မစရိယစရဏံ. ယံ ဧဝံ ဇာတိယံ ကမ္မသမာဒါနန္တိ ယံ အညမ္ပိ ဧဝံပကာရံ ကမ္မံ. ဣမိနာ ပုဂ္ဂလေနာတိအာဒိ တသ္မိံ ကမ္မဝိပါကေ ဘဂဝတော ဉာဏဿ ပဝတ္တနာကာရဒဿနံ. တတ္ထ ဥပစိတန္တိ ယထာ ကတံ ကမ္မံ ဖလဒါနသမတ္ထံ ဟောတိ၊ တထာ ကတံ ဥပစိတံ. အဝိပက္ကန္တိ န ဝိပက္ကဝိပါကံ. ဝိပါကာယ ပစ္စုပဋ္ဌိတန္တိ ဝိပါကဒါနာယ ကတောကာသံ. န စ ဘဗ္ဗော အဘိနိဗ္ဗိဓာ ဂန္တုန္တိ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာနံ အဘိနိဗ္ဗိဇ္ဈနတော အဘိနိဗ္ဗိဓာသင်္ခါတံ အရိယမဂ္ဂံ အဓိဂန္တုံ န စ ဘဗ္ဗော. တံ ဘဂဝါ န ဩဝဒတီတိ တံ ဝိပါကာဝရဏေန နိဝုတံ ပုဂ္ဂလံ ဘဂဝါ သစ္စပဋိဝေဓံ ပုရက္ခတွာ န ဩဝဒတိ၊ ဝါသနတ္ထံ ပန တာဒိသာနမ္ပိ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဧဝ၊ အဇာတသတ္တုအာဒီနံ ဝိယ.

ဥပစိတန္တိ ကာတုံ အာရဒ္ဓံ. တေနေဝါဟ – ‘‘န စ တာဝ ပါရိပူရိံ ဂတ’’န္တိ. တေန မိစ္ဆတ္တနိယာမဿ အသမတ္ထတံ ဒဿေတိ. ပုရာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီတိ ပါရိပူရိံ ဖလနိပ္ဖါဒနသမတ္ထတံ ဂစ္ဆတိ ပုရာ အဓိဂစ္ဆေယျ. မိစ္ဆတ္တနိယတတာယ သဇ္ဇုကံ ဖလဓမ္မဿ အဘာဇနဘာဝံ နိဗ္ဗတ္တယတိ ပုရာ. တေနေဝါဟ – ‘‘ပုရာ ဝေနေယျတ္တံ သမတိက္ကမတီ’’တိ. ‘‘ပုရာ အနိယတံ သမတိက္ကမတီ’’တိပိ ပါဌော၊ သော ဧဝတ္ထော. အသမတ္တေတိ ကမ္မေ အသမ္ပုဏ္ဏေ၊ တေ အသမ္ပုဏ္ဏေ ဝါ.

၆၁. ဧဝံ ကိလေသန္တရာယမိဿကံ ကမ္မန္တရာယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အမိဿကံ ကမ္မန္တရာယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမဿ စ ပုဂ္ဂလဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ ဝုတ္တနယမေဝ.

သဗ္ဗေသန္တိ ဣမသ္မိံ ဗလနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တာနံ သဗ္ဗေသံ ကမ္မာနံ. မုဒုမဇ္ဈာဓိမတ္တတာတိ မုဒုမဇ္ဈတိဗ္ဗဘာဝေါ. ကမ္မာနဉှိ မုဒုအာဒိဘာဝေန တံဝိပါကာနံ မုဒုမဇ္ဈတိက္ခဘာဝေါ ဝိညာယတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယန္တိအာဒီသု ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဖလံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ. ဥပပဇ္ဇေ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဖလံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ. အပရသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဣတော အညသ္မိံ ယသ္မိံ ကသ္မိဉ္စိ အတ္တဘာဝေ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဖလံ အပရာပရိယဝေဒနီယံ. ဧကဇဝနဝါရသ္မိဉှိ သတ္တသု စေတနာသု ပဌမစေတနာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ နာမ. ပရိယောသာနစေတနာ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ နာမ. မဇ္ဈေ ပဉ္စ စေတနာ အပရာပရိယဝေဒနီယံ နာမ. ဝိပါကဝေမတ္တတာဉာဏန္တိ ဝိပါကဝေမတ္တတာယ ဝိပါကဝိသေသေ ဉာဏံ. ဣမဿ ပန ကမ္မဝိပါကဿ ဂတိသမ္ပတ္တိ ဂတိဝိပတ္တိ၊ ဥပဓိသမ္ပတ္တိ ဥပဓိဝိပတ္တိ၊ ကာလသမ္ပတ္တိ ကာလဝိပတ္တိ၊ ပယောဂသမ္ပတ္တိ ပယောဂဝိပတ္တိယော ကာရဏံ. သော စ နေသံ ကာရဏဘာဝေါ ‘‘အတ္ထေကစ္စာနိ ပါပကာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီ’’တိအာဒိပါဠိဝသေန (ဝိဘ. ၈၁၀) ဝေဒိတဗ္ဗော.

၆၂. အနန္တရဗလနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တကမ္မသမာဒါနပဒေနေဝ ဈာနာဒီနိ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တထာ သမာဒိန္နာနံ ကမ္မာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သေက္ခပုထုဇ္ဇနသန္တာနေသု ပဝတ္တာနိ ဈာနာဒီနိ ကမ္မံ ဟောန္တိ. တတ္ထ တထာ သမာဒိန္နာနန္တိ ‘‘သုက္ကံ သုက္ကဝိပါကံ ပစ္စုပ္ပန္နသုခံ၊ အာယတိံ သုခဝိပါက’’န္တိ ဧဝမာဒိပ္ပကာရေဟိ သမာဒိန္နေသု ကမ္မေသု. သံကိလေသောတိ ပဋိပက္ခဓမ္မဝသေန ကိလိဋ္ဌဘာဝေါ. ဝေါဒါနံ ပဋိပက္ခဓမ္မေဟိ ဝိသုဇ္ဈနံ. ဝုဋ္ဌာနံ ပဂုဏဝေါဒါနံ ဘဝင်္ဂဝုဋ္ဌာနဉ္စ. ဧဝံ သံကိလိဿတီတိအာဒီသု အယမေဝတ္ထော – ဣမိနာ အာကာရေန ဈာနာဒိ သံကိလိဿတိ ဝေါဒါယတိ ဝုဋ္ဌဟတီတိ ဇာနနဉာဏံ ဘဂဝတော အနာဝရဏဉာဏံ၊ န တဿ အာဝရဏံ အတ္ထီတိ.

ကတိ ဈာနာနီတိအာဒိ ဈာနာဒယော ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. စတ္တာရိ ဈာနာနီတိ စတုက္ကနယဝသေန ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ သန္ဓာယာဟ. ဧကာဒသာတိ ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၁၂၉၊ ၁၇၄၊ ၃.၃၃၉၊ ၃၅၈၊ မ. နိ. ၂.၂၄၈၊ ၃.၃၁၂) အဋ္ဌန္နံ တိဏ္ဏဉ္စ သုညတဝိမောက္ခာဒီနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. အဋ္ဌာတိ တေသု ဌပေတွာ လောကုတ္တရေ ဝိမောက္ခေ အဋ္ဌ. သတ္တာတိ တေသု ဧဝ နိရောဓသမာပတ္တိံ ဌပေတွာ သတ္တ. တယောတိ သုတ္တန္တပရိယာယေန သုညတဝိမောက္ခာဒယော တယော. ဒွေတိ အဘိဓမ္မပရိယာယေန အနိမိတ္တဝိမောက္ခဿာသမ္ဘဝတော အဝသေသာ ဒွေ. ဧတ္ထ စ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ ဝိမုစ္စနတော၊ အာရမ္မဏေ အဓိမုစ္စနတော စ ဝိမောက္ခာ. နိရောဓသမာပတ္တိ ပန သဗ္ဗသော သညာဝေဒယိတေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ အပဂမဝိမောက္ခော နာမ. လောကုတ္တရာ စ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသေဟိ သမုစ္ဆေဒဝသေန ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိမောက္ခောတိ အယံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော.

သမာဓီသု စတုက္ကနယပဉ္စကနယေသု ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ သဝိတက္ကော သဝိစာရော သမာဓိ နာမ. ပဉ္စကနယေ ဒုတိယဇ္ဈာနသမာဓိ အဝိတက္ကော ဝိစာရမတ္တော သမာဓိ နာမ. စတုက္ကနယေ ပဉ္စကနယေပိ သေသဈာနေသု သမာဓိ အဝိတက္ကော အဝိစာရော သမာဓိ နာမ.

သမာပတ္တီသု ပဋိပါဋိယာ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ ‘‘သမာဓီ’’တိပိ နာမံ ‘‘သမာပတ္တီ’’တိပိ. ကသ္မာ? စိတ္တေကဂ္ဂတာသဗ္ဘာဝတော. နိရောဓသမာပတ္တိယာ တဒဘာဝတော န ‘‘သမာဓီ’’တိ နာမံ. သညာသမာပတ္တိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

ဟာနဘာဂိယော သမာဓီတိ အပ္ပဂုဏေဟိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီဟိ ဝုဋ္ဌိတဿ သညာမနသိကာရာနံ ကာမာဒိအနုပက္ခန္ဒနံ ပဌမဇ္ဈာနာဒိသမာဓိဿ ဟာနဘာဂိယတာ. ‘‘ပဌမဇ္ဈာနဿ ကာမရာဂဗျာပါဒါ သံကိလေသော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ကုက္ကုဋံ ဝုစ္စတိ အဇညာဇိဂုစ္ဆနမုခေန တပ္ပရမတာ. ကုက္ကုဋဈာယီတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန ဈာနာနိ ဝုတ္တာနိ၊ ဒွေ ပဌမဒုတိယဇ္ဈာနာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယော ပဌမံ ဒုတိယံ ဝါ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ‘‘အလမေတ္တာဝတာ’’တိ သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇတိ၊ ဥတ္တရိ န ဝါယမတိ၊ တဿ တာနိ ဈာနာနိ စတ္တာရိပိ ‘‘ကုက္ကုဋဈာနာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ တံသမင်္ဂိနော စ ကုက္ကုဋဈာယီ. တေသု ပုရိမာနိ ဒွေ အာသန္နဗလဝပစ္စတ္ထိကတ္တာ ဝိသေသဘာဂိယတာဘာဝတော စ သံကိလေသဘာဝေန ဝုတ္တာနိ. ဣတရာနိ ပန ဝိသေသဘာဂိယတာဘာဝေပိ မန္ဒပစ္စတ္ထိကတ္တာ ဝေါဒါနဘာဝေန ဝုတ္တာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဝိသေသဘာဂိယော သမာဓီတိ ပဂုဏေဟိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီဟိ ဝုဋ္ဌိတဿ သညာမနသိကာရာနံ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိပက္ခန္ဒနံ၊ ပဂုဏဝေါဒါနံ ဘဝင်္ဂဝုဋ္ဌာနဉ္စ ‘‘ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဟေဋ္ဌိမံ ဟေဋ္ဌိမဉှိ ပဂုဏဇ္ဈာနံ ဥပရိမဿ ဥပရိမဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တသ္မာ ဝေါဒါနမ္ပိ ‘‘ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဘဝင်္ဂဝသေန သဗ္ဗဈာနေဟိ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ ဘဝင်္ဂဉ္စ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနံ. ယသ္မာ ပန ဝုဋ္ဌာနဝသိဘာဝေန ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ တသ္မာ သမာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကောသလ္လံ ဣဓ ‘‘ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

၆၃. တဿေဝ သမာဓိဿာတိ တဿ အနန္တရဗလနိဒ္ဒေသေ ဈာနာဒိပရိယာယေဟိ ဝုတ္တသမာဓိဿ. ပရိဝါရာတိ ပရိက္ခာရာ. ဣန္ဒြိယာနီတိ သဒ္ဓါသတိပညိန္ဒြိယာနိ. ဗလာနီတိ ဟိရောတ္တပ္ပေဟိ သဒ္ဓိံ တာနိယေဝ. ဝီရိယဿ ဝိသုံ ဂဟဏံ ဗလာနံ ဗဟူပကာရဒဿနတ္ထံ. ဝီရိယုပတ္ထမ္ဘေန ဟိ သဒ္ဓါဒယော ပဋိပက္ခေန အကမ္ပနီယာ ဟောန္တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝီရိယဝသေန ဗလာနိ ဘဝန္တီ’’တိ. တေသန္တိ ဣန္ဒြိယာနံ. မုဒုမဇ္ဈာဓိမတ္တတာတိ အဝိသဒံ မုဒု. နာတိဝိသဒံ မဇ္ဈံ. အတိဝိသဒံ အဓိမတ္တံ ဗလဝံ ‘‘တိက္ခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

ဝေနေယျာနံ ဣန္ဒြိယာနုရူပံ ဘဂဝတော ဒေသနာပဝတ္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သံခိတ္တဝိတ္ထာရေနာတိ သံခိတ္တဿ ဝိတ္ထာရေန. အထ ဝါ သံခိတ္တေနာတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တေန. သံခိတ္တဝိတ္ထာရေနာတိ ဥဒ္ဒေသေန နိဒ္ဒေသေန စ. ဝိတ္ထာရေနာတိ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသပဋိနိဒ္ဒေသေဟိ. မုဒုကန္တိ လဟုကံ အပါယဘယဝဋ္ဋဘယာဒီဟိ သန္တဇ္ဇနဝသေန ဘာရိယံ အကတွာ. မုဒုတိက္ခန္တိ နာတိတိက္ခံ. သံဝေဂဝတ္ထူဟိ သံဝေဂဇနနာဒိဝသေန ဘာရိယံ ကတွာ. သမထံ ဥပဒိသတီတိ သမထံ အဓိကံ ကတွာ ဥပဒိသတိ၊ န တထာ ဝိပဿနန္တိ အဓိပ္ပါယော. န ဟိ ကေဝလေန သမထေန သစ္စပ္ပဋိဝေဓော သမ္ဘဝတိ. သမထဝိပဿနန္တိ သမဓုရံ သမထဝိပဿနံ. ဝိပဿနန္တိ သာတိသယံ ဝိပဿနံ ဥပဒိသတိ. ယသ္မာ စေတ္ထ တိက္ခိန္ဒြိယာဒယော ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒယောဝ၊ တသ္မာ ‘‘တိက္ခိန္ဒြိယဿ နိဿရဏံ ဥပဒိသတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဓိပညာသိက္ခာယာတိ အဓိပညာသိက္ခံ.

ယံ ဧတ္ထ ဉာဏန္တိ ဧတ္ထ ဣန္ဒြိယာနံ မုဒုမဇ္ဈာဓိမတ္တတာယ ယံ ဉာဏံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဝေမတ္တတာဉာဏန္တိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. တဿ ဉာဏဿ ပဝတ္တနာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘အယံ ဣမံ ဘူမိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အယံ ဣမံ ဘူမိံ ဘာဝနဉ္စ ဂတောတိ အယံ ပုဂ္ဂလော ဧဝမိမံ သံကိလေသဝါသနံ ဝေါဒါနံ ဘဝင်္ဂဉ္စ ဂတော ဂစ္ဆတိ ဂမိဿတိ စ၊ ကာလဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝတော၊ ယထာ ဒုဒ္ဓန္တိ. ဣမာယ ဝေလာယ ဣမသ္မိံ သမယေ ဣမာယ မုဒုမဇ္ဈတိက္ခဘေဒါယ အနုသာသနိယာ. ဧဝံဓာတုကောတိ ဟီနာဒိဝသေန ဧဝံအဇ္ဈာသယော ဧဝံအဓိမုတ္တိကော. အယဉ္စဿ အာသယောတိ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ အယံ သဿတုစ္ဆေဒပ္ပကာရော၊ ယထာဘူတဉာဏာနုလောမခန္တိပ္ပကာရော ဝါ အာသယော. ဣဒဉှိ စတုဗ္ဗိဓံ အာသယန္တိ ဧတ္ထ သတ္တာ ဝသန္တီတိ အာသယောတိ ဝုစ္စတိ. ဣမံ ပန ဘဂဝါ သတ္တာနံ အာသယံ ဇာနန္တော တေသံ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ဝိပဿနာဉာဏကမ္မဿကတညာဏာနဉ္စ အပ္ပဝတ္တိက္ခဏေပိ ဇာနာတိ ဧဝ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ကာမံ သေဝန္တညေဝ ဇာနာတိ ‘အယံ ပုဂ္ဂလော ကာမဂရုကော ကာမာသယော ကာမာဓိမုတ္တော’တိ. ကာမံ သေဝန္တညေဝ ဇာနာတိ ‘အယံ ပုဂ္ဂလော နေက္ခမ္မဂရုကော နေက္ခမ္မာသယော နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တော’တိ. နေက္ခမ္မံ သေဝန္တညေဝ ဇာနာတိ။ ဗျာပါဒံ။ အဗျာပါဒံ။ ထိနမိဒ္ဓံ။ အာလောကသညံ သေဝန္တညေဝ ဇာနာတိ ‘အယံ ပုဂ္ဂလော ထိနမိဒ္ဓဂရုကော ထိနမိဒ္ဓါသယော ထိနမိဒ္ဓါဓိမုတ္တော’’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၃).

အယံ အနုသယောတိ အယံ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ကာမရာဂါဒိကော အပ္ပဟီနောယေဝ အနုသယိတကိလေသော. အပ္ပဟီနောယေဝ ဟိ ထာမဂတော ကိလေသော အနုသယော. ပရသတ္တာနန္တိ ပဓာနသတ္တာနံ. ပရပုဂ္ဂလာနန္တိ တတော ပရေသံ သတ္တာနံ၊ ဟီနသတ္တာနန္တိ အတ္ထော. ဧကတ္ထမေဝ ဝါ ဧတံ ပဒဒွယံ ဝေနေယျဝသေန ဒွိဓာ ဝုတ္တံ. ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဝေမတ္တတာဉာဏန္တိ ပရဘာဝေါ စ အပရဘာဝေါ စ ပရောပရိယတ္တံ အ-ကာရဿ ဩကာရံ ကတွာ၊ တဿ ဝေမတ္တတာ ပရောပရိယတ္တဝေမတ္တတာ. သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ ပရောပရိယတ္တဝေမတ္တတာယ ဉာဏံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဝေမတ္တတာဉာဏန္တိ ပဒဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

တတ္ထ ယန္တိ ယံ အနေကဝိဟိတဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသဿ အနုဿရဏဝသေန ဘဂဝတော ဉာဏံ၊ ဣဒံ အဋ္ဌမံ တထာဂတဗလန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အနေကဝိဟိတန္တိ အနေကဝိဓံ၊ အနေကေဟိ ဝါ ပကာရေဟိ ပဝတ္တိတံ. ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိ အနုဿရိတုံ ဣစ္ဆိတံ အတ္တနော ပရေသဉ္စ သမနန္တရာတီတံ ဘဝံ အာဒိံ ကတွာ တတ္ထ တတ္ထ နိဝုတ္ထသန္တာနံ. အနုဿရတီတိ ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော’’တိ ဧဝံ ဇာတိပဋိပါဋိယာ အနုဂန္တွာ သရတိ၊ အနုဒေဝ ဝါ သရတိ၊ စိတ္တေ အဘိနိန္နာမိတမတ္တေ ဧဝ သရတီတိ အတ္ထော. ဘဂဝတော ဟိ ပရိကမ္မကိစ္စံ နတ္ထိ၊ အာဝဇ္ဇနမတ္တေနေဝ သရတိ. သေယျထိဒန္တိ အာရဒ္ဓပ္ပကာရနိဒဿနတ္ထေ နိပါတော. ဧကမ္ပိ ဇာတိန္တိ ဧကမ္ပိ ပဋိသန္ဓိမူလံ စုတိပရိယောသာနံ ဧကဘဝပရိယာပန္နံ ခန္ဓသန္တာနံ. ဧသ နယော ဒွေပိ ဇာတိယောတိအာဒီသုပိ.

အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေတိအာဒီသု ပန ပရိဟာယမာနော ကပ္ပေါ သံဝဋ္ဋကပ္ပေါ၊ ဝဍ္ဎမာနော ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ သံဝဋ္ဋေန သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ ဂဟိတော တံမူလတ္တာ၊ ဝိဝဋ္ဋေန စ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ. ဧဝဉှိ သတိ ယာနိ ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကပ္ပဿ အသင်္ချေယျာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? သံဝဋ္ဋော သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ ဝိဝဋ္ဋော ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၅၆) ဝုတ္တာနိ၊ တာနိ သဗ္ဗာနိ ပရိဂ္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ. အမုတြာသိန္တိအာဒိ သရဏာကာရဒဿနံ. တတ္ထ အမုတြာသိန္တိ အမုမှိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ၊ အမုမှိ ဘဝေ ဝါ ယောနိယံ ဝါ ဂတိယံ ဝါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယံ ဝါ သတ္တာဝါသေ ဝါ သတ္တနိကာယေ ဝါ. ဧဝံနာမောတိ တိဿော ဝါ ဖုဿော ဝါ. ဧဝံဂေါတ္တောတိ ဘဂ္ဂဝေါ ဝါ ဂေါတမော ဝါ. ဧဝံဝဏ္ဏောတိ ဩဒါတော ဝါ သာမော ဝါ. ဧဝမာဟာရောတိ သာလိမံသောဒနာဟာရော ဝါ ပဝတ္တဖလဘောဇနော ဝါ. ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီတိ အနေကပ္ပကာရေန ကာယိကစေတသိကာနံ သာမိသနိရာမိသပ္ပဘေဒါနံ ဝါ သုခဒုက္ခာနံ ပဋိသံဝေဒီ. ဧဝမာယုပရိယန္တောတိ ဧဝံ ဝဿသတပရမာယုပရိယန္တော ဝါ စတုရာသီတိကပ္ပသဟဿပရမာယုပရိယန္တော ဝါ. သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိန္တိ သော တတော ဘဝတော၊ သတ္တနိကာယတော ဝါ စုတော ပုန အမုကသ္မိံ နာမ သတ္တနိကာယေ ဥဒပါဒိံ. အထ ဝါ တတြာပိ ဘဝေ ဝါ သတ္တနိကာယေ ဝါ အဟောသိံ. ဧဝံနာမောတိအာဒိ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

၆၄. ဒိဗ္ဗေနာတိအာဒီသု ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗံ. ဒေဝတာနဉှိ သုစရိတကမ္မနိဗ္ဗတ္တမ္ပိ ပိတ္တသေမှရုဟိရာဒီဟိ အပလိဗုဒ္ဓံ ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တတ္တာ ဒူရေပိ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏသမတ္ထံ ဒိဗ္ဗံ ပသာဒစက္ခု ဟောတိ. ဣဒမ္ပိ ဝီရိယဘာဝနာဗလနိဗ္ဗတ္တံ ဉာဏစက္ခု တာဒိသမေဝါတိ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗံ၊ ဒိဗ္ဗဝိဟာရဝသေန ဝါ ပဋိလဒ္ဓတ္တာ၊ အတ္တနာ စ ဒိဗ္ဗဝိဟာရသန္နိဿိတတ္တာပိ ဒိဗ္ဗံ၊ အာလောကပရိဂ္ဂဟေန မဟာဇုတိကတ္တာပိ ဒိဗ္ဗံ၊ တိရောကုဋ္ဋာဒိဂတရူပဒဿနေန မဟာဂတိကတ္တာပိ ဒိဗ္ဗံ. တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒဿနဋ္ဌေန စက္ခု. စက္ခုကိစ္စကရဏေန စက္ခုမိဝါတိပိ စက္ခု. စုတူပပါတဒဿနေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုတ္တာ ဝိသုဒ္ဓံ. ယော ဟိ စုတိမတ္တမေဝ ပဿတိ၊ န ဥပပါတံ၊ သော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ. ယော ဥပပါတမတ္တမေဝ ပဿတိ န စုတိံ၊ သော နဝသတ္တပါတုဘာဝဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ. ယော ပန တဒုဘယံ ပဿတိ၊ သော ယသ္မာ ဒုဝိဓမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ အတိဝတ္တတိ. တသ္မာဿ တံ ဒဿနံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတု ဟောတိ. တဒုဘယဉ္စ ဘဂဝါ ပဿတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘စုတူပပါတဒဿနေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုတ္တာ ဝိသုဒ္ဓ’’န္တိ.

ဧကာဒသဥပက္ကိလေသဝိရဟတော ဝါ ဝိသုဒ္ဓံ. ယထာဟ –

‘‘သော ခေါ အဟံ အနုရုဒ္ဓါ ‘ဝိစိကိစ္ဆာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော’တိ ဣတိ ဝိဒိတွာ ဝိစိကိစ္ဆံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသံ ပဇဟိံ. ‘အမနသိကာရော စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော။ ထိနမိဒ္ဓံ။ ဆမ္ဘိတတ္တံ။ ဥပ္ပိလံ။ ဒုဋ္ဌုလ္လံ။ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယံ။ အတိလီနဝီရိယံ။ အဘိဇပ္ပါ။ နာနတ္တသညာ။ အတိနိဇ္ဈာယိတတ္တံ ရူပါနံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော’တိ ဣတိ ဝိဒိတွာ အတိနိဇ္ဈာယိတတ္တံ ရူပါနံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသံ ပဇဟိ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၂၄၂) ဧဝမာဒိ.

တဒေဝံ ဧကာဒသဥပက္ကိလေသဝိရဟတော ဝါ ဝိသုဒ္ဓံ. မနုဿူပစာရံ အတိက္ကမိတွာ ရူပဒဿနေန အတိက္ကန္တမာနုသကံ၊ မံသစက္ခုံ အတိက္ကန္တတ္တာ ဝါ အတိက္ကန္တမာနုသကံ. တေန ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန.

သတ္တေ ပဿတီတိ မနုဿော မနုဿံ မံသစက္ခုနာ ဝိယ သတ္တေ ပဿတိ ဩလောကေတိ. စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေတိ ဧတ္ထ စုတိက္ခဏေ ဥပပတ္တိက္ခဏေ ဝါ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာပိ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကာ. ယေ ပန အာသန္နစုတိကာ ဣဒါနိ စဝိဿန္တိ၊ ယေ စ ဂဟိတပဋိသန္ဓိကာ သမ္ပတိ နိဗ္ဗတ္တာ၊ တေ ‘‘စဝမာနာ ဥပပဇ္ဇမာနာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ. တေ ဧဝရူပေ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ. ဟီနေတိ မောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဟီနဇာတိကုလဘောဂါဒိဝသေန ဟီဠိတေ ပရိဘူတေ. ပဏီတေတိ အမောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ တဗ္ဗိပရီတေ. သုဝဏ္ဏေတိ အဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဣဋ္ဌကန္တမနာပဝဏ္ဏယုတ္တေ. ဒုဗ္ဗဏ္ဏေတိ ဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ အနိဋ္ဌာကန္တာမနာပဝဏ္ဏယုတ္တေ အဘိရူပေ ဝိရူပေ ဝါတိ အတ္ထော. သုဂတေတိ သုဂတိဂတေ၊ အလောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ. ဒုဂ္ဂတေတိ ဒုဂ္ဂတိဂတေ၊ လောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ ဒလိဒ္ဒေ အပ္ပန္နပါနဘောဇနေ. ယထာကမ္မူပဂေတိ ယံ ယံ ကမ္မံ ဥပစိတံ၊ တေန တေန ဥပဂတေ. တတ္ထ ပုရိမေဟိ ‘‘စဝမာနေ’’တိအာဒီဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စံ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ ပန ပဒေန ယထာကမ္မူပဂဉာဏကိစ္စံ. ယထာကမ္မူပဂဉာဏအနာဂတံသဉာဏာနိ စ ဒိဗ္ဗစက္ခုပါဒကာနေဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ သဟေဝ ဣဇ္ဈန္တိ.

ကာယဒုစ္စရိတေနာတိအာဒီသု ဒုဋ္ဌု စရိတံ၊ ဒုဋ္ဌံ ဝါ စရိတံ ကိလေသပူတိကတ္တာ ဒုစ္စရိတံ. ကာယေန ဒုစ္စရိတံ၊ ကာယတော ဝါ ပဝတ္တံ ဒုစ္စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတံ. ဧဝံ ဝစီမနောဒုစ္စရိတာနိပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. သမန္နာဂတာတိ သမင်္ဂီဘူတာ. အရိယာနံ ဥပဝါဒကာတိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အရိယာနံ၊ အန္တမသော ဂိဟိသောတာပန္နာနမ္ပိ အန္တိမဝတ္ထုနာ ဝါ ဂုဏပရိဓံသနေန ဝါ ဥပဝါဒကာ အက္ကောသကာ ဂရဟကာ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာတိ ဝိပရီတဒဿနာ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟေတုဘူတသမာဒိန္နနာနာဝိဓကမ္မာ. ယေ စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမူလကေသု ကာယကမ္မာဒီသု အညေပိ သမာဒပေန္တိ. တတ္ထ ဝစီမနောဒုစ္စရိတဂ္ဂဟဏေန အရိယူပဝါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌီသု ဂဟိတာသုပိ တေသံ ပုန ဝစနံ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထံ. မဟာသာဝဇ္ဇော ဟိ အရိယူပဝါဒေါ အာနန္တရိယသဒိသော. ယထာဟ –

‘‘သေယျထာပိ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘိက္ခု သီလသမ္ပန္နော သမာဓိသမ္ပန္နော ပညာသမ္ပန္နော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညံ အာရာဓေယျ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဝဒါမိ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၄၉).

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတော စ မဟာသာဝဇ္ဇတရံ နာမ အညံ နတ္ထိ. ယထာဟ –

‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ ဧဝံ မဟာသာဝဇ္ဇတရံ၊ ယထယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဇ္ဇာနီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၃၁၀).

ကာယဿ ဘေဒါတိ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပရိစ္စာဂါ. ပရံ မရဏာတိ တဒနန္တရံ အဘိနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏေ. အထ ဝါ ကာယဿ ဘေဒါတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒါ. ပရံ မရဏာတိ စုတိတော ဥဒ္ဓံ. အပါယန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ နိရယဝေဝစနံ. နိရယော ဟိ သဂ္ဂမောက္ခဟေတုဘူတာ ပုညသမ္မတာ အယာ အပေတတ္တာ၊ သုခါနံ ဝါ အာယဿ အဘာဝါ အပါယော. ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ ဒုဂ္ဂတိ၊ ဒေါသဗဟုလတာယ ဝါ ဒုဋ္ဌေန ကမ္မုနာ နိဗ္ဗတ္တာ ဂတိ ဒုဂ္ဂတိ. ဝိဝသာ နိပတန္တိ တတ္ထ ဒုက္ကဋကာရိနောတိ ဝိနိပါတော. နတ္ထိ ဧတ္ထ အဿာဒသညိတော အယောတိ နိရယော.

အထ ဝါ အပါယဂ္ဂဟဏေန တိရစ္ဆာနယောနိံ ဒီပေတိ၊ တိရစ္ဆာနယောနိ ဟိ အပါယော၊ သုဂတိတော အပေတတ္တာ. န ဒုဂ္ဂတိ၊ မဟေသက္ခာနံ နာဂရာဇာဒီနံ သမ္ဘဝတော. ဒုဂ္ဂတိဂ္ဂဟဏေန ပေတ္တိဝိသယံ ဒီပေတိ၊ သော ဟိ အပါယော စေဝ ဒုဂ္ဂတိ စ သုဂတိတော အပေတတ္တာ၊ ဒုက္ခဿ စ ဂတိဘူတတ္တာ. န တု ဝိနိပါတော အသုရသဒိသံ အဝိနိပတိတတ္တာ. ပေတမဟိဒ္ဓိကာနဉှိ ဝိမာနာနိပိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ဝိနိပါတဂ္ဂဟဏေန အသုရကာယံ ဒီပေတိ၊ သော ဟိ ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန အပါယော စေဝ ဒုဂ္ဂတိ စ သုခသမုဿယေဟိ ဝိနိပါတတ္တာ ဝိနိပါတောတိ ဝုစ္စတိ. နိရယဂ္ဂဟဏေန အဝီစိအာဒိအနေကပ္ပကာရံ နိရယမေဝ ဒီပေတိ. ဥပပန္နာတိ ဥပဂတာ၊ တတ္ထ အဘိနိဗ္ဗတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ဝုတ္တဝိပရိယာယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အယံ ပန ဝိသေသော – ဧတ္ထ သုဂတိဂ္ဂဟဏေန မနုဿဂတိမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ. သဂ္ဂဂ္ဂဟဏေန ဒေဝဂတိံ ဧဝ. တတ္ထ သုန္ဒရာ ဂတီတိ သုဂတိ. ရူပါဒီဟိ ဝိသယေဟိ သုဋ္ဌု အဂ္ဂေါတိ သဂ္ဂေါ. သော သဗ္ဗောပိ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကောတိ အယံ ဝစနတ္ထော. အမုကာယ ကပ္ပကောဋိယံ ဥပစိတံ တေနာယံ ဧတရဟိ၊ အနာဂတေ ဝါ သဂ္ဂူပဂေါ အပါယူပဂေါ စာတိ အဋ္ဌမနဝမဗလဉာဏကိစ္စံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဒဿိတံ. တထာ ကပ္ပသတသဟဿေဝါတိအာဒီသုပိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဣမာနိ ဘဂဝတော ဒွေ ဉာဏာနီ’’တိ.

နိဟတော မာရော ဗောဓိမူလေတိ နိဟတော သမုစ္ဆိန္နော ကိလေသမာရော ဗောဓိရုက္ခမူလေ. ဣဒံ ဘဂဝတော ဒသမံ ဗလန္တိ ဣဒံ ကိလေသမာရဿ ဟနနံ သမုစ္ဆိန္ဒနံ ဘဂဝတော ဒသမံ ဗလံ. တေနေဝါဟ – ‘‘သဗ္ဗာသဝပရိက္ခယံ ဉာဏ’’န္တိ. ယသ္မာ ပန ယဒါ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဝါသနာ သဗ္ဗေ အာသဝါ ခေပိတာ၊ တဒါ ဘဂဝတာ သဗ္ဗညုတညာဏံ အဓိဂတံ နာမ၊ တသ္မာ ‘‘ယံ သဗ္ဗညုတာ ပတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

အယံ တာဝေတ္ထ အာစရိယာနံ သမာနတ္ထကထာ. ပရဝါဒီ ပနာဟ – ‘‘ဒသဗလဉာဏံ နာမ ပါဋိဧက္ကံ နတ္ထိ၊ ယသ္မာ ‘သဗ္ဗညုတာ ပတ္တာ ဝိဒိတာ သဗ္ဗဓမ္မာ’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ သဗ္ဗညုတညာဏဿေဝါယံ ပဘေဒေါ’’တိ၊ တံ န တထာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အညမေဝ ဟိ ဒသဗလဉာဏံ၊ အညံ သဗ္ဗညုတညာဏံ. ဒသဗလဉာဏဉှိ သကသကကိစ္စမေဝ ဇာနာတိ၊ သဗ္ဗညုတညာဏံ တမ္ပိ တတော အဝသေသမ္ပိ ဇာနာတိ. ဒသဗလဉာဏေသု ဟိ ပဌမံ ကာရဏာကာရဏမေဝ ဇာနာတိ. ဒုတိယံ ကမ္မပရိစ္ဆေဒမေဝ၊ တတိယံ ဓာတုနာနတ္တကာရဏမေဝ၊ စတုတ္ထံ အဇ္ဈာသယာဓိမုတ္တိမေဝ၊ ပဉ္စမံ ကမ္မဝိပါကန္တရမေဝ၊ ဆဋ္ဌံ ဈာနာဒီဟိ သဒ္ဓိံ တေသံ သံကိလေသာဒိမေဝ၊ သတ္တမံ ဣန္ဒြိယာနံ တိက္ခမုဒုဘာဝမေဝ၊ အဋ္ဌမံ ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထက္ခန္ဓသန္တတိမေဝ၊ နဝမံ သတ္တာနံ စုတူပပါတမေဝ၊ ဒသမံ သစ္စပရိစ္ဆေဒမေဝ. သဗ္ဗညုတညာဏံ ပန ဧတေဟိ ဇာနိတဗ္ဗဉ္စ တတော ဥတ္တရိဉ္စ ပဇာနာတိ. ဧတေသံ ပန ကိစ္စံ သဗ္ဗံ န ကရောတိ. တဉှိ ဈာနံ ဟုတွာ အပ္ပေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဣဒ္ဓိ ဟုတွာ ဝိကုဗ္ဗိတုံ န သက္ကောတိ၊ မဂ္ဂေါ ဟုတွာ ကိလေသေ ခေပေတုံ န သက္ကောတိ.

အပိစ ပရဝါဒီ ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘ဒသဗလဉာဏံ နာမေတံ သဝိတက္ကသဝိစာရံ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ အဝိတက္ကအဝိစာရံ ကာမာဝစရံ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရံ လောကိယံ လောကုတ္တရ’’န္တိ. ဇာနန္တော ‘‘ပဋိပါဋိယာ သတ္တ သဝိတက္ကသဝိစာရာနီ’’တိ ဝက္ခတိ၊ တတော ပရာနိ ဒွေ အဝိတက္ကအဝိစာရာနီတိ၊ အာသဝက္ခယဉာဏံ သိယာ သဝိတက္ကသဝိစာရံ၊ သိယာ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ၊ သိယာ အဝိတက္ကအဝိစာရန္တိ. တထာ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ ကာမာဝစရာနိ၊ တတော ဒွေ ရူပါဝစရာနိ၊ အဝသာနေ ဧကံ လောကုတ္တရန္တိ ဝက္ခတိ. သဗ္ဗညုတညာဏံ ပန သဝိတက္ကသဝိစာရမေဝ ကာမာဝစရမေဝ လောကိယမေဝါတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.

ဝိစယဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.