၃. တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁၄၁. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဒိဋ္ဌီဝိသူကာနီတိ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတာနိ. တာနိ ဟိ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝိသူကဋ္ဌေန ဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ဝိလောမဋ္ဌေန စ ဝိသူကာနိ. ဧဝံ ဒိဋ္ဌိယာ ဝိသူကာနီတိ ဒိဋ္ဌိဝိသူကာနိ၊ ဒိဋ္ဌိယော ဧဝ ဝါ ဝိသူကာနိ ဒိဋ္ဌိဝိသူကာနိ. ဥပါတိဝတ္တောတိ ဒဿနမဂ္ဂေန အတိက္ကန္တော. ပတ္တော နိယာမန္တိ အဝိနိပါတဓမ္မတာယ သမ္ဗောဓိပရာယနတာယ စ နိယတဘာဝံ အဓိဂတော၊ သမ္မတ္တနိယာမသင်္ခါတံ ဝါ ပဌမမဂ္ဂန္တိ. ဧတ္တာဝတာ ပဌမမဂ္ဂကိစ္စနိပ္ဖတ္တိ စ တဿ ပဋိလာဘော စ ဝုတ္တော. ဣဒါနိ ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေါတိ ဣမိနာ သေသမဂ္ဂပဋိလာဘံ ဒဿေတိ. ဥပ္ပန္နဉာဏောမှီတိ ဥပ္ပန္နပစ္စေကဗောဓိဉာဏော အမှိ. ဧတေန ဖလံ ဒဿေတိ. အနညနေယျောတိ အညေဟိ ‘‘ဣဒံ သစ္စံ ဣဒံ သစ္စ’’န္တိ နနေတဗ္ဗော. ဧတေန သယမ္ဘုတံ ဒီပေတိ. ပတ္တေ ဝါ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏေ အညနေယျတာယ အဘာဝါ သယံဝသိတံ. သမထဝိပဿနာယ ဝါ ဒိဋ္ဌိဝိသူကာနိ ဥပါတိဝတ္တော၊ အာဒိမဂ္ဂေန ပတ္တော နိယာမံ၊ သေသေဟိ ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေါ၊ ဖလဉာဏေန ဥပ္ပန္နဉာဏော၊ တံ သဗ္ဗံ အတ္တနာဝ အဓိဂတောတိ အနညနေယျော. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၅၄၊ အပ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၁၁).

န ပရနေယျောတိ န အညေဟိ နေတဗ္ဗော. န ပရပ္ပတ္တိယောတိ ပစ္စက္ခဓမ္မတ္တာ န အညေဟိ သဒ္ဒဟာပေတဗ္ဗော. န ပရပ္ပစ္စယောတိ န အဿ ပရော ပစ္စယော၊ န ပရဿ သဒ္ဓါယ ဝတ္တတီတိ န ပရပ္ပစ္စယော. န ပရပဋိဗဒ္ဓဂူတိ န အညေသံ ပဋိဗဒ္ဓဉာဏဂမနော.

ပဌမံ.

၁၄၂. ဒုတိယေ နိလ္လောလုပေါတိ အလောလုပေါ. ယော ဟိ ရသတဏှာဘိဘူတော ဟောတိ၊ သော ဘုသံ လုပ္ပတိ ပုနပ္ပုနဉ္စ လုပ္ပတိ၊ တေန ‘‘လောလုပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ ဧသ တံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ ‘‘နိလ္လောလုပေါ’’တိ. နိက္ကုဟောတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ယဿ တိဝိဓကုဟနဝတ္ထု နတ္ထိ၊ သော ‘‘နိက္ကုဟော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဣမိဿာ ပန ဂါထာယ မနုညဘောဇနာဒီသု ဝိမှယမနာပဇ္ဇနတော နိက္ကုဟောတိ အယမဓိပ္ပါယော. နိပ္ပိပါသောတိ ဧတ္ထ ပါတုမိစ္ဆာ ပိပါသာ၊ တဿာ အဘာဝေန နိပ္ပိပါသော၊ သာဒုရသလောဘေန ဘောတ္တုကမျတာဝိရဟိတောတိ အတ္ထော. နိမ္မက္ခောတိ ဧတ္ထ ပရဂုဏဝိနာသနလက္ခဏော မက္ခော၊ တဿ အဘာဝေန နိမ္မက္ခော. အတ္တနော ဂဟဋ္ဌကာလေ သူဒဿ ဂုဏမက္ခနာဘာဝံ သန္ဓာယ အာဟ. နိဒ္ဓန္တကသာဝမောဟောတိ ဧတ္ထ ရာဂါဒယော တယော ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ စ တီဏီတိ ဆ ဓမ္မာ ယထာသမ္ဘဝံ အပ္ပသန္နဋ္ဌေန သကဘာဝံ ဝိဇဟာပေတွာ ပရဘာဝံ ဂဏှာပနဋ္ဌေန ကသဋဋ္ဌေန စ ‘‘ကသာဝါ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာဟ –

‘‘တတ္ထ ကတမေ တယော ကသာဝါ? ရာဂကသာဝေါ ဒေါသကသာဝေါ မောဟကသာဝေါ၊ ဣမေ တယော ကသာဝါ. တတ္ထ ကတမေ အပရေပိ တယော ကသာဝါ? ကာယကသာဝေါ ဝစီကသာဝေါ မနောကသာဝေါ’’တိ (ဝိဘ. ၉၂၄).

တေသု မောဟံ ဌပေတွာ ပဉ္စန္နံ ကသာဝါနံ တေသဉ္စ သဗ္ဗေသံ မူလဘူတဿ မောဟဿ နိဒ္ဓန္တတ္တာ နိဒ္ဓန္တကသာဝမောဟော၊ တိဏ္ဏံ ဧဝ ဝါ ကာယဝစီမနောကသာဝါနံ မောဟဿ စ နိဒ္ဓန္တတ္တာ နိဒ္ဓန္တကသာဝမောဟော. ဣတရေသု နိလ္လောလုပတာဒီဟိ ရာဂကသာဝဿ၊ နိမ္မက္ခတာယ ဒေါသကသာဝဿ နိဒ္ဓန္တဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ ဧဝ. နိရာသသောတိ နိတ္တဏှော. သဗ္ဗလောကေတိ သကလလောကေ၊ တီသု ဘဝေသု ဒွါဒသသု ဝါ အာယတနေသု ဘဝဝိဘဝတဏှာဝိရဟိတော ဟုတွာတိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ တယောပိ ပါဒေ ဝတွာ ဧကော စရေတိ ဧကော စရိတုံ သက္ကုဏေယျာတိ ဧဝမ္ပိ ဧတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ကာတဗ္ဗော (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၉၆).

ဒုတိယံ.

၁၄၃. တတိယေ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယွာယံ ဒသဝတ္ထုကာယ ပါပဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတတ္တာ ပါပေါ. ပရေသမ္ပိ အနတ္ထံ ဒဿေတီတိ အနတ္ထဒဿီ. ကာယဒုစ္စရိတာဒိမှိ စ ဝိသမေ နိဝိဋ္ဌော. တံ အတ္ထကာမော ကုလပုတ္တော ပါပံ သဟာယံ ပရိဝဇ္ဇယေထ၊ အနတ္ထဒဿိံ ဝိသမေ နိဝိဋ္ဌံ. သယံ န သေဝေတိ အတ္တနော ဝသေန တံ န သေဝေယျ. ယဒိ ပန ပရဝသော ဟောတိ၊ ကိံ သက္ကာ ကာတုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပသုတန္တိ ပသဋံ၊ ဒိဋ္ဌိဝသေန တတ္ထ တတ္ထ လဂ္ဂန္တိ အတ္ထော. ပမတ္တန္တိ ကာမဂုဏေသု ဝေါဿဋ္ဌစိတ္တံ၊ ကုသလဘာဝနာရဟိတံ ဝါ. တံ ဧဝရူပံ န သေဝေ န ဘဇေ န ပယိရုပါသေ၊ အညဒတ္ထု ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါတိ.

နိဒ္ဒေသေ သယံ န သေဝေယျာတိ သာမံ န ဥပသင်္ကမေယျ. သာမံ န သေဝေယျာတိ စိတ္တေနပိ န ဥပသင်္ကမေယျ. န သေဝေယျာတိ န ဘဇေယျ. န နိသေဝေယျာတိ သမီပမ္ပိ န ဂစ္ဆေယျ. န သံသေဝေယျာတိ ဒူရေ ဘဝေယျ. န ပရိသံသေဝေယျာတိ ပဋိက္ကမေယျ.

တတိယံ.

၁၄၄. စတုတ္ထေ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဗဟုဿုတန္တိ ဒုဝိဓော ဗဟုဿုတော တီသု ပိဋကေသု အတ္ထတော နိခိလော ပရိယတ္တိဗဟုဿုတော စ မဂ္ဂဖလဝိဇ္ဇာဘိညာနံ ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ပဋိဝေဓဗဟုဿုတော စ. အာဂတာဂမော ဓမ္မဓရော. ဥဠာရေဟိ ပန ကာယဝစီမနောကမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဥဠာရော. ယုတ္တပဋိဘာနော စ မုတ္တပဋိဘာနော စ ယုတ္တမုတ္တပဋိဘာနော စ ပဋိဘာနဝါ. ပရိယတ္တိပရိပုစ္ဆာဓိဂမဝသေန ဝါ တိဓာ ပဋိဘာနဝါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဿ ဟိ ပရိယတ္တိ ပဋိဘာတိ၊ သော ပရိယတ္တိပဋိဘာနဝါ. ယဿ အတ္ထဉ္စ ဉာယဉ္စ လက္ခဏဉ္စ ဌာနာဋ္ဌာနဉ္စ ပရိပုစ္ဆန္တဿ ပရိပုစ္ဆာ ပဋိဘာတိ၊ သော ပရိပုစ္ဆာပဋိဘာနဝါ. ယေန မဂ္ဂါဒယော ပဋိဝိဒ္ဓါ ဟောန္တိ၊ သော အဓိဂမပဋိဘာနဝါ. တံ ဧဝရူပံ ဗဟုဿုတံ ဓမ္မဓရံ ဘဇေထ၊ မိတ္တံ ဥဠာရံ ပဋိဘာနဝန္တံ. တတော တဿာနုဘာဝေန အတ္တတ္ထပရတ္ထဥဘယတ္ထဘေဒတော ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထဘေဒတော ဝါ အနေကပ္ပကာရာနိ အညာယ အတ္ထာနိ၊ တတော ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါန’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၈၊ သံ. နိ. ၂.၂၀၊ မဟာနိ. ၁၇၄) ကင်္ခါဋ္ဌာနေသု ဝိနေယျ ကင်္ခံ ဝိစိကိစ္ဆံ ဝိနေတွာ ဝိနာသေတွာ ဧဝံ ကတသဗ္ဗကိစ္စော ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါတိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၅၈).

စတုတ္ထံ.

၁၄၅. ပဉ္စမေ ခိဍ္ဍာ စ ရတိ စ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာဝ. ကာမသုခန္တိ ဝတ္ထုကာမသုခံ. ဝတ္ထုကာမာပိ ဟိ သုခဿ ဝိသယာဒိဘာဝေန သုခန္တိ ဝုစ္စန္တိ. ယထာဟ – ‘‘အတ္ထိ ရူပံ သုခံ သုခါနုပတိတ’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၆၀). ဧဝမေတံ ခိဍ္ဍံ ရတိံ ကာမသုခဉ္စ ဣမသ္မိံ ဩကာသလောကေ အနလင်္ကရိတွာ အလန္တိ အကတွာ ‘‘ဧတံ တပ္ပက’’န္တိ ဝါ ‘‘သာရဘူတ’’န္တိ ဝါ ဧဝံ အဂ္ဂဟေတွာ. အနပေက္ခမာနောတိ တေန အနလင်္ကရဏေန အနပေက္ခနသီလော အပိဟာလုကော နိတ္တဏှော. ဝိဘူသဋ္ဌာနာဝိရတော သစ္စဝါဒီ ဧကော စရေတိ. တတ္ထ ဝိဘူသာ ဒုဝိဓာ အဂါရိကဝိဘူသာ စ အနဂါရိကဝိဘူသာ စ. တတ္ထ အဂါရိကဝိဘူသာ သာကဋဝေဌနမာလာဂန္ဓာဒိ၊ အနဂါရိကဝိဘူသာ စ ပတ္တမဏ္ဍနာဒိ. ဝိဘူသာ ဧဝ ဝိဘူသဋ္ဌာနံ၊ တသ္မာ ဝိဘူသဋ္ဌာနာ တိဝိဓာယပိ ဝိရတိယာ ဝိရတော. အဝိတထဝစနတော သစ္စဝါဒီတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၅၉).

ပဉ္စမံ.

၁၄၆. ဆဋ္ဌေ ဓနာနီတိ မုတ္တာမဏိဝေဠုရိယသင်္ခသိလာပဝါဠရဇတဇာတရူပါဒီနိ ရတနာနိ. ဓညာနီတိ သာလိဝီဟိယဝဂေါဓုမကင်္ကုဝရကကုဒြူသကပ္ပဘေဒါနိ သတ္တ သေသာပရဏ္ဏာနိ စ. ဗန္ဓဝါနီတိ ဉာတိဗန္ဓု၊ ဂေါတ္တဗန္ဓု၊ မိတ္တဗန္ဓု၊ သိပ္ပဗန္ဓုဝသေန စတုဗ္ဗိဓဗန္ဓဝေ. ယထောဓိကာနီတိ သကသကဩဓိဝသေန ဌိတာနိယေဝ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၆၀).

ဆဋ္ဌံ.

၁၄၇. သတ္တမေ သင်္ဂေါ ဧသောတိ အတ္တနော ဥပဘောဂံ နိဒ္ဒိသတိ. သော ဟိ သဇ္ဇန္တိ တတ္ထ ပါဏိနော ကဒ္ဒမေ ပဝိဋ္ဌော ဟတ္ထီ ဝိယာတိ သင်္ဂေါ. ပရိတ္တမေတ္ထ သောချန္တိ ဧတ္ထ ပဉ္စကာမဂုဏူပဘောဂကာလေ ဝိပရီတသညာယ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗတော ကာမာဝစရဓမ္မပရိယာပန္နတော ဝါ လာမကဋ္ဌေန သောချံ ပရိတ္တံ၊ ဝိဇ္ဇုပ္ပဘာယ ဩဘာသိတနစ္စဒဿနသုခံ ဝိယ ဣတ္တရံ၊ တာဝကာလိကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အပ္ပဿာဒေါ ဒုက္ခမေတ္ထ ဘိယျောတိ ဧတ္ထ စ ယွာယံ ‘‘ယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ၊ အယံ ကာမာနံ အဿာဒေါ’’တိ ဝုတ္တော၊ သော ယမိဒံ ‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာမာနံ အာဒီနဝေါ၊ ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုလပုတ္တော ယေန သိပ္ပဋ္ဌာနေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ ယဒိ မုဒ္ဒါယ ယဒိ ဂဏနာယာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၆၂) ဧဝမာဒိနာ နယေနေတ္ထ ဒုက္ခံ ဝုတ္တံ၊ တံ ဥပနိဓာယ အပ္ပေါဒကဗိန္ဒုမတ္တော ဟောတိ၊ အထ ခေါ ဒုက္ခမေဝ ဘိယျော ဗဟု၊ စတူသု သမုဒ္ဒေသု ဥဒကသဒိသော ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အပ္ပဿာဒေါ ဒုက္ခမေတ္ထ ဘိယျော’’တိ. ဂဠော ဧသောတိ အဿာဒံ ဒဿေတွာ အာကဍ္ဎနဝသေန ဗဠိသော ဝိယ ဧသော၊ ယဒိဒံ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ. ဣတိ ဉတွာ မတိမာတိ ဧဝံ ဉတွာ ဗုဒ္ဓိမာ ပဏ္ဍိတော ပုရိသော သဗ္ဗမ္ပေတံ ပဟာယ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါတိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၆၁).

သတ္တမံ.

၁၄၈. အဋ္ဌမဂါထာယ ဒုတိယပါဒေ ဇာလန္တိ သုတ္တမယံ ဝုစ္စတိ. အမ္ဗူတိ ဥဒကံ၊ တတ္ထ စရတီတိ အမ္ဗုစာရီ၊ မစ္ဆဿေတံ အဓိဝစနံ. သလိလေ အမ္ဗုစာရီ သလိလမ္ဗုစာရီ. တသ္မိံ နဒီသလိလေ ဇာလံ ဘေတွာ ဂတအမ္ဗုစာရီဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတိယပါဒေ ဒဍ္ဎန္တိ ဒဍ္ဎဋ္ဌာနံ ဝုစ္စတိ. ယထာ အဂ္ဂိ ဒဍ္ဎဋ္ဌာနံ ပုန န နိဝတ္တတိ၊ န တတ္ထ ဘိယျော အာဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ မဂ္ဂဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎံ ကာမဂုဏဋ္ဌာနံ အနိဝတ္တမာနော၊ တတ္ထ ဘိယျော အနာဂစ္ဆန္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

သံယောဇနာနီတိ ယဿ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ တံ ပုဂ္ဂလံ ဝဋ္ဋသ္မိံ သံယောဇေန္တိ ဗန္ဓန္တီတိ သံယောဇနာနိ. ဣမာနိ ပန သံယောဇနာနိ ကိလေသပဋိပါဋိယာပိ အာဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာပိ. ကာမရာဂပဋိဃသံယောဇနာနိ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဟီယန္တိ၊ မာနသံယောဇနံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန၊ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသီလဗ္ဗတပရာမာသာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန၊ ဘဝရာဂသံယောဇနံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန၊ ဣဿာမစ္ဆရိယာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန၊ အဝိဇ္ဇာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန. မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသီလဗ္ဗတပရာမာသဣဿာမစ္ဆရိယာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဟီယန္တိ၊ ကာမရာဂပဋိဃာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန၊ မာနဘဝရာဂအဝိဇ္ဇာ အရဟတ္တမဂ္ဂေနာတိ. ဘိန္ဒိတွာတိ ဘေဒံ ပါပေတွာ. ပဘိန္ဒိတွာတိ ဆိန္ဒံ ကတွာ. ဒါလယိတွာတိ ဖာလေတွာ. ပဒါလယိတွာတိ ဟီရေတွာ. သမ္ပဒါလယိတွာတိ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ.

အဋ္ဌမံ.

၁၄၉. နဝမေ ဩက္ခိတ္တစက္ခူတိ ဟေဋ္ဌာခိတ္တစက္ခု၊ သတ္တ ဂီဝဋ္ဌီနိ ပဋိပါဋိယာ ဌပေတွာ ပရိဝဇ္ဇနပဟာတဗ္ဗဒဿနတ္ထံ ယုဂမတ္တံ ပေက္ခမာနောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န တု ဟနုကဋ္ဌိနာ ဟဒယဋ္ဌိံ သင်္ဃဋ္ဋေန္တော. ဧဝဉှိ ဩက္ခိတ္တစက္ခုတာ န သမဏသာရူပ္ပါ ဟောတိ. န စ ပါဒလောလောတိ ဧကဿ ဒုတိယော ဒွိန္နံ တတိယောတိ ဧဝံ ဂဏမဇ္ဈံ၊ ပဝိသိတုကာမတာယ ကဏ္ဍူယမာနပါဒေါ ဝိယ အဘဝန္တော၊ ဒီဃစာရိကအနဝဋ္ဌိတစာရိကဝိရတော ဝါ. ဂုတ္တိန္ဒြိယောတိ ဆသု ဣန္ဒြိယေသု ဣဓ မနိန္ဒြိယဿ ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာ ဝုတ္တာဝသေသဝသေန ဂေါပိတိန္ဒြိယော. ရက္ခိတမာနသာနောတိ မာနသံယေဝ မာနသာနံ၊ တံ ရက္ခိတမဿာတိ ရက္ခိတမာနသာနော. ယထာ ကိလေသေတိ န ဝိလုပ္ပတိ၊ ဧဝံ ရက္ခိတစိတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနဝဿုတောတိ ဣမာယ ပဋိပတ္တိယာ တေသု တေသု အာရမ္မဏေသု ကိလေသအနွာဿဝဝိရဟိတော. အပရိဍယှမာနောတိ ဧဝံ အနွာဿဝဝိရဟိတာ ဧဝ ကိလေသဂ္ဂီဟိ အပရိဍယှမာနော၊ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ အနဝဿုတော၊ အဇ္ဈတ္တံ အပရိဍယှမာနော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၆၃).

စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ ကာရဏဝသေန ‘‘စက္ခူ’’တိ လဒ္ဓဝေါဟာရေန ရူပဒဿနသမတ္ထေန စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ဒိသွာ. ပေါရာဏာ ပနာဟု –

‘‘စက္ခု ရူပံ န ပဿတိ အစိတ္တကတ္တာ၊ စိတ္တံ န ပဿတိ အစက္ခုကတ္တာ၊ ဒွါရာရမ္မဏသင်္ဃဋ္ဋနေ ပန ပသာဒဝတ္ထုကေန စိတ္တေန ပဿတိ. ဤဒိသီ ပနေသာ ‘ဓနုနာ ဝိဇ္ဈတီ’တိအာဒီသု ဝိယ သသမ္ဘာရကထာ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ဒိသွာတိ အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၅၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၃၅၂).

နိမိတ္တဂ္ဂါဟီတိ ဣတ္ထိပုရိသနိမိတ္တံ ဝါ သုဘနိမိတ္တာဒိကံ ဝါ ကိလေသဝတ္ထုဘူတံ နိမိတ္တံ ဆန္ဒရာဂဝသေန ဂဏှာတိ၊ ဒိဋ္ဌမတ္တဝသေန န သဏ္ဌာတိ. အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီတိ ကိလေသာနံ အနုဗျဉ္ဇနတော ပါကဋဘာဝကရဏတော ‘‘အနုဗျဉ္ဇန’’န္တိ လဒ္ဓဝေါဟာရံ ဟတ္ထပါဒဟသိတလပိတဝိလောကိတာဒိဘေဒံ အာကာရံ ဂဏှာတိ.

ယတွာဓိကရဏမေနန္တိအာဒိမှိ ယံကာရဏာ ယဿ စက္ခုန္ဒြိယာသံဝရဿ ဟေတု. ဧတံ ပုဂ္ဂလံ သတိကဝါဋေန စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ အပိဟိတစက္ခုဒွါရံ ဟုတွာ ဝိဟရန္တံ ဧတေ အဘိဇ္ဈာဒယော ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ. တဿ သံဝရာယ န ပဋိပဇ္ဇတီတိ တဿ စက္ခုန္ဒြိယဿ သတိကဝါဋေန ပိဒဟနတ္ထာယ န ပဋိပဇ္ဇတိ. ဧဝံဘူတောယေဝ စ ‘‘န ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ. န စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိပိ ဝုစ္စတိ.

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရော ဝါ အသံဝရော ဝါ နတ္ထိ. န ဟိ စက္ခုပသာဒံ နိဿာယ သတိ ဝါ မုဋ္ဌဿစ္စံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အပိ စ ယဒါ ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ တဒါ ဘဝင်္ဂေ ဒွိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓေ ကိရိယမနောဓာတု အာဝဇ္ဇနကိစ္စံ သာဓယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ၊ တတော စက္ခုဝိညာဏံ ဒဿနကိစ္စံ တတော ဝိပါကမနောဓာတု သမ္ပဋိစ္ဆနကိစ္စံ တတော ဝိပါကာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတု သန္တီရဏကိစ္စံ တတော ကိရိယာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတု ဝေါဋ္ဌပနကိစ္စံ သာဓယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ၊ တဒနန္တရံ ဇဝနံ ဇဝတိ. တတြာပိ နေဝ ဘဝင်္ဂသမယေ၊ န အာဝဇ္ဇနာဒီနံ အညတရသမယေ သံဝရော ဝါ အသံဝရော ဝါ အတ္ထိ၊ ဇဝနက္ခဏေ ပန သစေ ဒုဿီလျံ ဝါ မုဋ္ဌဿစ္စံ ဝါ အညာဏံ ဝါ အက္ခန္တိ ဝါ ကောသဇ္ဇံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အသံဝရော ဟောတိ. ဧဝံ ဟောန္တော ပန သော စက္ခုန္ဒြိယေ အသံဝရောတိ ဝုစ္စတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ တသ္မိံ သတိ ဒွါရမ္ပိ အဂုတ္တံ ဟောတိ ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပိ. ယထာ ကိံ? ယထာ နဂရေ စတူသု ဒွါရေသု အသံဝုတေသု ကိဉ္စာပိ အန္တောဃရဒွါရကောဋ္ဌကဂဗ္ဘာဒယော သုသံဝုတာ၊ တထာပိ အန္တောနဂရေ သဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ အရက္ခိတံ အဂေါပိတမေဝ ဟောတိ. နဂရဒွါရေန ဟိ ပဝိသိတွာ စောရာ ယဒိစ္ဆန္တိ၊ တံ ဟရေယျုံ. ဧဝမေဝ ဇဝနေ ဒုဿီလျာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု တသ္မိံ အသံဝရေ သတိ ဒွါရမ္ပိ အဂုတ္တံ ဟောတိ ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပီတိ.

စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတီတိအာဒီသု န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတီတိ ဆန္ဒရာဂဝသေန ဝုတ္တပ္ပကာရံ နိမိတ္တံ န ဂဏှာတိ. ဧဝံ သေသပဒါနိပိ ဝုတ္တပဋိက္ခေပေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ယထာ စ ဟေဋ္ဌာ ‘‘ဇဝနေ ဒုဿီလျာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု တသ္မိံ အသံဝရေ သတိ ဒွါရမ္ပိ အဂုတ္တံ ဟောတိ ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝမိဓ တသ္မိံ သီလာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဒွါရမ္ပိ ဂုတ္တံ ဟောတိ ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပိ. ယထာ ကိံ? ယထာ နဂရဒွါရေသု သံဝုတေသု ကိဉ္စာပိ အန္တောဃရာဒယော အသံဝုတာ ဟောန္တိ. တထာပိ အန္တောနဂရေ သဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ သုရက္ခိတံ သုဂေါပိတမေဝ ဟောတိ. နဂရဒွါရေသု ပိဟိတေသု စောရာနံ ပဝေသော နတ္ထိ. ဧဝမေဝ ဇဝနေ သီလာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဒွါရမ္ပိ ဂုတ္တံ ဟောတိ ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပိ. တသ္မာ ဇဝနက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရောတိ ဝုတ္တော (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၃၅၂၊ ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၅).

အဝဿုတပရိယာယဉ္စာတိ ကိလေသေဟိ တိန္တကာရဏဉ္စ. အနဝဿုတပရိယာယဉ္စာတိ ကိလေသေဟိ အတိန္တကာရဏဉ္စ.

ပိယရူပေ ရူပေတိ ဣဋ္ဌဇာတိကေ ရူပါရမ္မဏေ. အပ္ပိယရူပေ ရူပေတိ အနိဋ္ဌသဘာဝေ ရူပါရမ္မဏေ. ဗျာပဇ္ဇတီတိ ဒေါသဝသေန ပူတိဘာဝမာပဇ္ဇတိ. ဩတာရန္တိ ဆိဒ္ဒံ အန္တရံ. အာရမ္မဏန္တိ ပစ္စယံ.

အဓိဘံသူတိ မဒ္ဒံသု. န အဓိဘောသီတိ န မဒ္ဒိ. ဗဟလမတ္တိကာတိ ပုနပ္ပုနံ ဒါနဝသေန ဥဒ္ဓမာယိကာ ဗဟလမတ္တိကာ. အဒ္ဒါဝလေပနာတိ အသုက္ခမတ္တိကဒါနာ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနံ.

နဝမံ.

၁၅၀. ဒသမေ ကာသာယဝတ္ထော အဘိနိက္ခမိတွာတိ ဣမဿ ပါဒဿ ဂေဟာ အဘိနိက္ခမိတွာ ကာသာယဝတ္ထော ဟုတွာတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ သက္ကာ ဇာနိတုန္တိ န ဝိတ္ထာရိတန္တိ.

ဒသမံ.

တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.