၄. စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁၅၁. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ရသေသူတိ အမ္ဗိလမဓုရတိတ္တကကဋုကလောဏိကခါရိကကသာဝါဒိဘေဒေသု သာယနီယေသု. ဂေဓံ အကရန္တိ ဂိဒ္ဓိံ အကရောန္တော၊ တဏှံ အနုပ္ပါဒေန္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အလောလောတိ ‘‘ဣဒံ သာယိဿာမိ၊ ဣဒံ သာယိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ရသဝိသေသေသု အနာကုလော. အနညပေါသီတိ ပေါသေတဗ္ဗကသဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒိဝိရဟိတော၊ ကာယသန္ဓာရဏမတ္တေန သန္တုဋ္ဌောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာ ဝါ ပုဗ္ဗေ ဥယျာနေ ရသေသု ဂေဓကရဏလောလော ဟုတွာ အညပေါသီ အာသိံ၊ ဧဝံ အဟုတွာ ယာယ တဏှာယ လောလော ဟုတွာ ရသေသု ဂေဓံ ကရောတိ၊ တံ တဏှံ ဟိတွာ အာယတိံ တဏှာမူလကဿ အညဿ အတ္တဘာဝဿ အနိဗ္ဗတ္တနေန အနညပေါသီတိ ဒဿေတိ. အထ ဝါ အတ္ထဘဉ္ဇနကဋ္ဌေန ကိလေသာ ‘‘အညေ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ တေသံ အပေါသနေန အနညပေါသီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. သပဒါနစာရီတိ အဝေါက္ကမ္မစာရီ အနုပုဗ္ဗစာရီ၊ ဃရပဋိပါဋိံ အဆဍ္ဍေတွာ အဍ္ဎကုလဉ္စ ဒလိဒ္ဒကုလဉ္စ နိရန္တရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသမာနောတိ အတ္ထော. ကုလေ ကုလေ အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တောတိ ခတ္တိယကုလာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကိလေသဝသေန အလဂ္ဂစိတ္တော၊ စန္ဒူပမော နိစ္စနဝကော ဟုတွာတိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၆၅၊ အပ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၂၁).

ပဌမံ.

၁၅၂. ဒုတိယေ အာဝရဏာနီတိ နီဝရဏာနေဝ၊ တာနိ အတ္ထတော ဥရဂသုတ္တေ (သု. နိ. ၁ အာဒယော) ဝုတ္တာနိ. တာနိ ပန ယသ္မာ အဗ္ဘာဒယော ဝိယ စန္ဒံ သူရိယံ ဝါ စေတော အာဝရန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘အာဝရဏာနိ စေတသော’’တိ ဝုတ္တာနိ. တာနိ ဥပစာရေန ဝါ အပ္ပနာယ ဝါ ပဟာယ. ဥပက္ကိလေသေတိ ဥပဂမ္မ စိတ္တံ ဝိဗာဓေန္တေ အကုသလေ ဓမ္မေ၊ ဝတ္ထောပမာဒီသု (မ. နိ. ၁.၇၀ အာဒယော) ဝုတ္တေ အဘိဇ္ဈာဒယော ဝါ. ဗျပနုဇ္ဇာတိ ပနုဒိတွာ ဝိနာသေတွာ၊ ဝိပဿနာမဂ္ဂေန ပဇဟိတွာတိ အတ္ထော. သဗ္ဗေတိ အနဝသေသေ. ဧဝံ သမထဝိပဿနာသမ္ပန္နော ပဌမမဂ္ဂေန ဒိဋ္ဌိနိဿယဿ ပဟီနတ္တာ အနိဿိတော. သေသမဂ္ဂေဟိ ဆေတွာ တေဓာတုကဂတံ သိနေဟဒေါသံ၊ တဏှာရာဂန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သိနေဟော ဧဝ ဟိ ဂုဏပဋိပက္ခတော သိနေဟဒေါသောတိ ဝုတ္တော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၆၆).

ဒုတိယံ.

၁၅၃. တတိယေ ဝိပိဋ္ဌိကတွာနာတိ ပိဋ္ဌိတော ကတွာ၊ ဆဍ္ဍေတွာ ဇဟိတွာတိ အတ္ထော. သုခံ ဒုခဉ္စာတိ ကာယိကံ သာတာသာတံ. သောမနဿဒေါမနဿန္တိ စေတသိကံ သာတာသာတံ. ဥပေက္ခန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပေက္ခံ. သမထန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမထမေဝ. ဝိသုဒ္ဓန္တိ ပဉ္စနီဝရဏဝိတက္ကဝိစာရပီတိသုခသင်္ခါတေဟိ နဝဟိ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ အတိသုဒ္ဓံ၊ နိဒ္ဓန္တသုဝဏ္ဏမိဝ ဝိဂတူပက္ကိလေသန္တိ အတ္ထော.

အယံ ပန ယောဇနာ – ဝိပိဋ္ဌိကတွာန သုခံ ဒုက္ခဉ္စ ပုဗ္ဗေဝ၊ ပဌမဇ္ဈာနူပစာရဘူမိယံယေဝ ဒုက္ခံ၊ တတိယဇ္ဈာနူပစာရဘူမိယဉ္စ သုခန္တိ အဓိပ္ပါယော. ပုန အာဒိတော ဝုတ္တံ စ-ကာရံ ပရတော နေတွာ ‘‘သောမနဿံ ဒေါမနဿဉ္စ ဝိပိဋ္ဌိကတွာန ပုဗ္ဗေဝါ’’တိ အဓိကာရော. တေန သောမနဿံ စတုတ္ထဇ္ဈာနူပစာရေ၊ ဒေါမနဿဉ္စ ဒုတိယဇ္ဈာနူပစာရေယေဝါတိ ဒီပေတိ. ဧတာနိ ဟိ ဧတေသံ ပရိယာယတော ပဟာနဋ္ဌာနာနိ. နိပ္ပရိယာယတော ပန ဒုက္ခဿ ပဌမဇ္ဈာနံ၊ ဒေါမနဿဿ ဒုတိယဇ္ဈာနံ၊ သုခဿ တတိယဇ္ဈာနံ၊ သောမနဿဿ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ပဟာနဋ္ဌာနံ. ယထာဟ – ‘‘ပဌမဇ္ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ဧတ္ထုပ္ပန္နံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ အပရိသေသံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၅.၅၁၀). တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဂဟေတဗ္ဗံ. ပရတော ပုဗ္ဗေဝါတိ တီသု ပဌမဇ္ဈာနဒီသု ဒုက္ခဒေါမနဿသုခါနိ ဝိပိဋ္ဌိကတွာ ဧတ္ထေဝ စ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ သောမနဿံ ဝိပိဋ္ဌိကတွာ ဣမာယ ပဋိပဒါယ လဒ္ဓါနုပေက္ခံ သမထံ ဝိသုဒ္ဓံ ဧကော စရေ ဣတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၆၇၊ အပ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၂၃).

တတိယံ.

၁၅၄. စတုတ္ထေ အာရဒ္ဓံ ဝီရိယံ အဿာတိ အာရဒ္ဓဝိရိယော. ဧတေန အတ္တနော ဝီရိယာရမ္ဘံ အာဒိဝီရိယံ ဒဿေတိ. ပရမတ္ထော ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ၊ တတ္ထ ပတ္တိယာ ပရမတ္ထပတ္တိယာ. ဧတေန ဝီရိယာရမ္ဘေန ပတ္တဗ္ဗဖလံ ဒဿေတိ. အလီနစိတ္တောတိ ဧတေန ဝီရိယုပတ္ထမ္ဘာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ အလီနတံ ဒဿေတိ. အကုသီတဝုတ္တီတိ ဧတေန ဌာနာသနစင်္ကမာဒီသု ကာယဿ အနဝသီဒနံ. ဒဠှနိက္ကမောတိ ဧတေန ‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၈၄၊ သံ. နိ. ၂.၂၂၊ အ. နိ. ၂.၅၊ မဟာနိ. ၁၉၆) ဧဝံ ပဝတ္တံ ပဒဟနဝီရိယံ ဒဿေတိ. ယံ တံ အနုပုဗ္ဗသိက္ခာဒီသု ပဒဟန္တော ‘‘ကာယေန စေဝ ပရမတ္ထသစ္စံ သစ္ဆိကရောတိ၊ ပညာယ စ နံ အတိဝိဇ္ဈ ပဿတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ ဧတေန မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တဝီရိယံ ဒဿေတိ. တဉှိ ဒဠှဉ္စ ဘာဝနာပါရိပူရိဂတတ္တာ၊ နိက္ကမော စ သဗ္ဗသော ပဋိပက္ခာ နိက္ခန္တတ္တာ၊ တသ္မာ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလောပိ ဒဠှော နိက္ကမော အဿာတိ ‘‘ဒဠှနိက္ကမော’’တိ ဝုစ္စတိ. ထာမဗလူပပန္နောတိ မဂ္ဂက္ခဏေ ကာယထာမေန ဉာဏဗလေန စ ဥပပန္နော. အထ ဝါ ထာမဘူတေန ဗလေန ဥပပန္နောတိ ထာမဗလူပပန္နော၊ ထိရဉာဏဗလူပပန္နောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတေန တဿ ဝီရိယဿ ဝိပဿနာဉာဏသမ္ပယောဂံ ဒီပေန္တော ယောနိသော ပဒဟနဘာဝံ သာဓေတိ. ပုဗ္ဗဘာဂမဇ္ဈိမဥက္ကဋ္ဌဝီရိယဝသေန ဝါ တယောပိ ပါဒါ ယောဇေတဗ္ဗာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၆၈).

စတုတ္ထံ.

၁၅၅. ပဉ္စမေ ပဋိသလ္လာနန္တိ တေဟိ တေဟိ သတ္တသင်္ခါရေဟိ ပဋိနိဝတ္တိတွာ သလ္လီနံ၊ ဧကတ္တသေဝိတာ ဧကီဘာဝေါ ကာယဝိဝေကောတိ အတ္ထော. ဈာနန္တိ ပစ္စနီကဈာပနတော အာရမ္မဏလက္ခဏူပနိဇ္ဈာနတော စ စိတ္တဝိဝေကော ဝုစ္စတိ. တတ္ထ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နီဝရဏာဒိပစ္စနီကဈာပနတော ကသိဏာဒိအာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနတော စ ‘‘ဈာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလာနိ သတ္တသညာဒိပစ္စနီကဈာပနတော လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနတော စ ‘‘ဈာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ဧဝမေတံ ပဋိသလ္လာနဉ္စ ဈာနဉ္စ အရိဉ္စမာနောတိ အဇဟမာနော အနိဿဇ္ဇမာနော. ဓမ္မေသူတိ ဝိပဿနုပဂေသု ပဉ္စက္ခန္ဓာဒိဓမ္မေသု. နိစ္စန္တိ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ. အနုဓမ္မစာရီတိ တေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တမာနေန အနုဂတံ ဝိပဿနာဓမ္မံ စရမာနော. အထ ဝါ ဓမ္မေသူတိ ဧတ္ထ ဓမ္မာတိ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ၊ တေသံ ဓမ္မာနံ အနုလောမော ဓမ္မောတိ အနုဓမ္မော၊ ဝိပဿနာယေတံ အဓိဝစနံ. တတ္ထ ‘‘ဓမ္မာနံ နိစ္စံ အနုဓမ္မစာရီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ဝိဘတ္တိဗျတ္တယေန ‘‘ဓမ္မေသူ’’တိ ဝုတ္တံ သိယာ. အာဒီနဝံ သမ္မသိတာ ဘဝေသူတိ တာယ အနုဓမ္မစာရိတာသင်္ခါတာယ ဝိပဿနာယ အနိစ္စာကာရာဒိဒေါသံ တီသု ဘဝေသု သမနုပဿန္တော ဧဝံ ဣမာယ ကာယဝိဝေကစိတ္တဝိဝေကံ အရိဉ္စမာနော သိခါပ္ပတ္တဝိပဿနာသင်္ခါတာယ ပဋိပဒါယ အဓိဂတောတိ ဝတ္တဗ္ဗော ဧကော စရေတိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၆၉၊ အပ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၂၅).

ပဉ္စမံ.

၁၅၆. ဆဋ္ဌေ တဏှက္ခယန္တိ နိဗ္ဗာနံ၊ ဧဝံ ဒိဋ္ဌာဒီနဝါယ တဏှာယ ဧဝ အပ္ပဝတ္တိံ. အပ္ပမတ္တောတိ သာတစ္စကာရီ. အနေဠမူဂေါတိ အလာလာမုခေါ. အထ ဝါ အနေဠော စ အမူဂေါ စ၊ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟိတသုခသမ္ပာပကံ သုတမဿ အတ္ထီတိ သုတဝါ၊ အာဂမသမ္ပန္နောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သတီမာတိ စိရကတာဒီနံ အနုဿရိတာ. သင်္ခါတဓမ္မောတိ ဓမ္မူပပရိက္ခာယ ပရိညာတဓမ္မော. နိယတောတိ အရိယမဂ္ဂေန နိယာမံ ပတ္တော. ပဓာနဝါတိ သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယသမ္ပန္နော. ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဧသ ပါဌော ယောဇေတဗ္ဗော. ဧဝမေတေဟိ အပ္ပမာဒါဒီဟိ သမန္နာဂတော နိယာမသမ္ပာပကေန ပဓာနေန ပဓာနဝါ၊ တေန ပဓာနေန ပတ္တနိယာမတ္တာ နိယတော၊ တတော အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ သင်္ခါတဓမ္မော. အရဟာ ဟိ ပုန သင်္ခါတဗ္ဗာဘာဝတော ‘‘သင်္ခါတဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ – ‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ၊ ယေ စ သေက္ခာ ပုထူ ဣဓာ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၃၁၊ သု. နိ. ၁၀၄၄၊ စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၆၃၊ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၇၊ နေတ္တိ. ၁၄၊ ပေဋကော. ၄၅). သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၀).

ဆဋ္ဌံ.

၁၅၇. သတ္တမေ သီဟောတိ စတ္တာရော သီဟာ – တိဏသီဟော၊ ပဏ္ဍုသီဟော၊ ကာဠသီဟော၊ ကေသရသီဟောတိ. တေသံ ကေသရသီဟော အဂ္ဂမက္ခာယတိ၊ ဧသော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ဝါတော ပုရတ္ထိမာဒိဝသေန အနေကဝိဓော. ပဒုမံ ရတ္တသေတာဒိဝသေန. တေသု ယော ကောစိ ဝါတော ယံ ကိဉ္စိ ပဒုမံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. တတ္ထ ယသ္မာ သန္တာသော အတ္တသိနေဟေန ဟောတိ၊ အတ္တသိနေဟော စ တဏှာလေပေါ၊ သောပိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တေန ဝါ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တေန ဝါ လောဘေန ဟောတိ၊ သောပိ စ တဏှာယေဝ. သဇ္ဇနံ ပန တတ္ထ ဥပပရိက္ခာဝိရဟိတဿ မောဟေန ဟောတိ၊ မောဟော စ အဝိဇ္ဇာ. တတ္ထ သမထေန တဏှာယ ပဟာနံ ဟောတိ၊ ဝိပဿနာယ အဝိဇ္ဇာယ. တသ္မာ သမထေန အတ္တသိနေဟံ ပဟာယ သီဟော ဝိယ သဒ္ဒေသု အနိစ္စဒုက္ခာဒီသုအသန္တသန္တော၊ ဝိပဿနာယ မောဟံ ပဟာယ ဝါတောဝ ဇာလမှိ ခန္ဓာယတနာဒီသု အသဇ္ဇမာနော၊ သမထေနေဝ လောဘံ၊ လောဘသမ္ပယုတ္တံ ဧဝ ဒိဋ္ဌိဉ္စ ပဟာယ၊ ပဒုမံဝ တောယေန သဗ္ဗဘဝဘောဂလောဘေန အလိပ္ပမာနော.

ဧတ္ထ စ သမထဿ သီလံ ပဒဋ္ဌာနံ၊ သမထော သမာဓိ၊ ဝိပဿနာ ပညာတိ ဧဝံ တေသု ဒွီသု ဓမ္မေသု သိဒ္ဓေသု တယောပိ ခန္ဓာ သိဒ္ဓါ ဟောန္တိ. တတ္ထ သီလက္ခန္ဓေန သုရတော ဟောတိ၊ သော သီဟောဝ သဒ္ဓေသု အာဃာတဝတ္ထူသု အကုဇ္ဈိတုကာမတာယ န သန္တသတိ၊ ပညာက္ခန္ဓေန ပဋိဝိဒ္ဓသဘာဝေါ ဝါတောဝ ဇာလမှိ ခန္ဓာဒိဓမ္မဘေဒေ န သဇ္ဇတိ၊ သမာဓိက္ခန္ဓေန ဝီတရာဂေါ ပဒုမံဝ တောယေန ရာဂေန န လိပ္ပတိ. ဧဝံ သမထဝိပဿနာဟိ သီလသမာဓိပညာက္ခန္ဓေဟိ စ ယထာသမ္ဘဝံ အဝိဇ္ဇာတဏှာနံ၊ တိဏ္ဏဉ္စ အကုသလမူလာနံ ပဟာနဝသေန အသန္တသန္တော အသဇ္ဇမာနော အလိပ္ပမာနော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၁၊ အပ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၂၇).

သတ္တမံ.

၁၅၈. အဋ္ဌမေ သဟနာ စ ဟနနာ စ သီဃဇဝတ္တာ စ သီဟော. ကေသရသီဟောဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ဒါဌာ ဗလမဿ အတ္ထီတိ ဒါဌဗလီ. ပသယှ အဘိဘုယျာတိ ဥဘယံ စာရီသဒ္ဒေန သဟ ယောဇေတဗ္ဗံ ပသယှစာရီ အဘိဘုယျစာရီတိ. တတ္ထ ပသယှ နိဂ္ဂယှ ပဝါဟေတွာ စရဏေန ပသယှစာရီ. အဘိဘဝိတွာ သန္တာသေတွာ ဝသီကတွာ စရဏေန အဘိဘုယှစာရီ. သွာယံ ကာယဗလေန ပသယှစာရီ၊ တေဇသာ အဘိဘုယျစာရီ. တတ္ထ သစေ ကောစိ ဝဒေယျ ‘‘ကိံ ပသယှ အဘိဘုယျစာရီ’’တိ. တတော မိဂါနန္တိ သာမိဝစနံ ဥပယောဂတ္ထေ ကတွာ ‘‘မိဂေ ပသယှ အဘိဘုယျစာရီ’’တိ ပဋိဝတ္တဗ္ဗံ. ပန္တာနီတိ ဒူရာနိ. သေနာသနာနီတိ ဝသနဋ္ဌာနာနိ. သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ သက္ကာ ဇာနိတုန္တိ န ဝိတ္ထာရိတံ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၂).

အဋ္ဌမံ.

၁၅၉. နဝမေ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဘဝန္တူ’’တိအာဒိနာ နယေန ဟိတသုခူပနယနကာမတာ မေတ္တာ. ‘‘အဟော ဝတ ဣမမှာ ဒုက္ခာ ဝိမုစ္စေယျု’’န္တိအာဒိနာ နယေန အဟိတဒုက္ခာပနယနကာမတာ ကရုဏာ. ‘‘မောဒန္တိ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ၊ မောဒန္တိ သာဓု သုဋ္ဌူ’’တိအာဒိနာ နယေန ဟိတသုခါဝိပ္ပယောဂကာမတာ မုဒိတာ. ‘‘ပညာယိဿန္တိ သကေန ကမ္မေနာ’’တိ သုခဒုက္ခေသု အဇ္ဈုပေက္ခနတာ ဥပေက္ခာ. ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ပန ဥပ္ပဋိပါဋိယာ မေတ္တံ ဝတွာ ဥပေက္ခာ ဝုတ္တာ၊ မုဒိတာ စ ပစ္ဆာ. ဝိမုတ္တိန္တိ စတဿောပိ ဟိ ဝိမုတ္တီ. ဧတာ အတ္တနော ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိမုတ္တိယော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘မေတ္တံ ဥပေက္ခံ ကရုဏံ ဝိမုတ္တိံ၊ အာသေဝမာနော မုဒိတဉ္စ ကာလေ’’တိ.

တတ္ထ အာသေဝမာနောတိ တိဿော တိကစတုက္ကဇ္ဈာနဝသေန ဘာဝယမာနော၊ ဥပေက္ခံ စတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေန ဘာဝယမာနော. ကာလေတိ မေတ္တံ အာသေဝိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ ကရုဏံ၊ တတော ဝုဋ္ဌာယ မုဒိတံ၊ တတော ဣတရတော ဝါ နိပ္ပီတိကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဥပေက္ခံ အာသေဝမာနောဝ ‘‘ကာလေ အာသေဝမာနော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ အာသေဝိတုံ ဖာသုကာလေ ဝါ. သဗ္ဗေန လောကေန အဝိရုဇ္ဈမာနောတိ ဒသသု ဒိသာသု သဗ္ဗေန သတ္တလောကေန အဝိရုဇ္ဈမာနော. မေတ္တာဒီနဉှိ ဘာဝိတတ္တာ သတ္တာ အပ္ပဋိက္ကူလာ ဟောန္တိ၊ သတ္တေသုပိ ဝိရောဓဘူတော ပဋိဃော ဝူပသမ္မတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သဗ္ဗေန လောကေန အဝိရုဇ္ဈမာနော’’တိ. သေသံ ဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၃).

နဝမံ.

၁၆၀. ဒသမေ သံယောဇနာနီတိ ဒသ သံယောဇနာနိ၊ တာနိ စ တေန တေန မဂ္ဂေန သန္ဒာလယိတွာန. အသန္တသံ ဇီဝိတသင်္ခယမှီတိ ဇီဝိတသင်္ခယော ဝုစ္စတိ စုတိစိတ္တဿ ပရိဘေဒေါ၊ တသ္မိဉ္စ ဇီဝိတသင်္ခယေ ဇီဝိတနိကန္တိယာ ပဟီနတ္တာ အသန္တသန္တိ. ဧတ္တာဝတာ သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုံ အတ္တနော ဒဿေတွာ ဂါထာပရိယောသာနေ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၄).

ဒသမံ.

၁၆၁. ဧကာဒသမေ ဘဇန္တီတိ သရီရေန အလ္လီယိတွာ ပယိရုပါသန္တိ. သေဝန္တီတိ အဉ္ဇလိကမ္မာဒီဟိ ကိံကာရပဋိဿာဝိတာယ စ ပရိစရန္တိ. ကာရဏံ အတ္ထော ဧတေသန္တိ ကာရဏတ္ထာ၊ ဘဇနာယ သေဝနာယ စ နာညံ ကာရဏမတ္ထိ၊ အတ္ထော ဧဝ တေသံ ကာရဏံ၊ အတ္ထဟေတု သေဝန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နိက္ကာရဏာ ဒုလ္လဘာ အဇ္ဇ မိတ္တာတိ ‘‘ဣတော ကိဉ္စိ လစ္ဆာမာ’’တိ ဧဝံ အတ္တပဋိလာဘကာရဏေန နိက္ကာရဏာ၊ ကေဝလံ –

‘‘ဥပကာရော စ ယော မိတ္တော၊ သုခေ ဒုက္ခေ စ ယော သခါ၊

အတ္ထက္ခာယီ စ ယော မိတ္တော၊ ယော စ မိတ္တာနုကမ္ပကော’’တိ. (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၅၊ အပ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၃၁၊ ဒီ. နိ. ၃.၂၆၅) –

ဧဝံ ဝုတ္တေန အရိယေန မိတ္တဘာဝေန သမန္နာဂတာ ဒုလ္လဘာ အဇ္ဇ မိတ္တာ. အတ္တနိ ဌိတာ ဧတေသံ ပညာ၊ အတ္တာနံယေဝ ဩလောကေန္တိ၊ န အညန္တိ အတ္တဋ္ဌပညာ. ‘‘ဒိဋ္ဌတ္ထပညာ’’တိ အယမ္ပိ ကိရ ပေါရာဏပါဌော. သမ္ပတိ ဒိဋ္ဌေယေဝ အတ္ထေ ဧတေသံ ပညာ၊ အာယတိံ န ပေက္ခန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အသုစီတိ အသုစိနာ အနရိယေန ကာယဝစီမနောကမ္မေန သမန္နာဂတာတိ. သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ အန္တရန္တရာ အတိဝိတ္ထာရဘယေန န ဝုတ္တံ၊ တံ သဗ္ဗံ ပါဌာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၅၊ အပ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၃၁). ဧကာဒသမံ.

စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ စူဠနိဒ္ဒေသ-အဋ္ဌကထာယ

ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဂမနကထာ

ယော သော သုဂတပုတ္တာနံ၊ အဓိပတိဘူတေန ဟိတရတိနာ၊

ထေရေန ထိရဂုဏဝတာ၊ သုဝိဘတ္တော မဟာနိဒ္ဒေသော.

တဿတ္ထဝဏ္ဏနာ ယာ၊ ပုဗ္ဗဋ္ဌကထာနယံ တထာ၊

ယုတ္တိံ နိဿာယ မယာရဒ္ဓါ၊ နိဋ္ဌာနမုပဂတာ ဧသာ.

ယံ ပုရံ ပုရုတ္တမံ၊ အနုရာဓပုရဝှယံ၊

ယော တဿ ဒက္ခိဏေ ဘာဂေ၊ မဟာဝိဟာရော ပတိဋ္ဌိတော.

ယော တဿ တိလကော ဘူတော၊ မဟာထူပေါ သိလုစ္စယော၊

ယံ တဿ ပစ္ဆိမေ ဘာဂေ၊ လေခေါ ကထိကသညိတော.

ကိတ္တိသေနောတိ နာမေန၊ သဇီဝေါ ရာဇသမ္မတော၊

သုစိစာရိတ္တသမ္ပန္နော၊ လေခေါ ကုသလကမ္မိကော.

သီတစ္ဆာယတရုပေတံ၊ သလိလာသယသမ္ပဒံ၊

စာရုပါကာရသဉ္စိတံ၊ ပရိဝေဏမကာရယိ.

ဥပသေနော မဟာထေရော၊ မဟာပရိဝေဏဝါသိယော၊

တဿာဒါသိ ပရိဝေဏံ၊ လေခေါ ကုသလကမ္မိကော.

ဝသန္တေနေတ္ထ ထေရေန၊ ထိရသီလေန တာဒိနာ၊

ဥပသေနဝှယေန သာ၊ ကတာ သဒ္ဓမ္မဇောတိကာ.

ရညော သိရိနိဝါသဿ၊ သိရိသံဃဿ ဗောဓိနော၊

ဆဗ္ဗီသတိမှိ ဝဿမှိ၊ နိဋ္ဌိတာ နိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ.

သမယံ အနုလောမေန္တီ၊ ထေရာနံ ထေရဝံသဒီပါနံ၊

နိဋ္ဌံ ဂတာ ယထာယံ၊ အဋ္ဌကထာ လောကဟိတဇနနီ.

သဒ္ဓမ္မံ အနုလောမေန္တာ၊ အတ္တဟိတံ ပရဟိတဉ္စ သာဓေန္တာ၊

နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တု တထာ၊ မနောရထာ သဗ္ဗသတ္တာနံ.

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ၊ အဋ္ဌကထာယေတ္ထ ဂဏိတကုသလေဟိ၊

ဂဏိတာ တု ဘာဏဝါရာ၊ ဉေယျာတိရေကစတ္တာရိသာ.

အာနုဋ္ဌုဘေန အဿာ၊ ဆန္ဒော ဗဒ္ဓေန ဂဏိယမာနာ တု၊

အတိရေကဒသသဟဿ-သင်္ခါ ဂါထာတိ ဝိညေယျာ.

သာသနစိရဋ္ဌိတတ္ထံ၊ လောကဟိတတ္ထဉ္စ သာဒရေန မယာ၊

ပုညံ ဣမံ ရစယတာ၊ ယံ ပတ္တမနပ္ပကံ ဝိပုလံ.

ပုညေန တေန လောကော၊ သဒ္ဓမ္မရသာယနံ ဒသဗလဿ၊

ဥပဘုဉ္ဇိတွာ ဝိမလံ၊ ပပ္ပေါတု သုခံ သုခေနေဝါတိ.

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာ နာမ

စူဠနိဒ္ဒေသ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.