၁၄. ပေါသာလမာဏဝသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၁. စုဒ္ဒသမေ ပေါသာလသုတ္တေ – ယော အတီတံ အာဒိသတီတိ ယော ဘဂဝါ အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိ’’န္တိအာဒိဘေဒံ အတီတံ အာဒိသတိ.

ဧကမ္ပိ ဇာတိန္တိ ဧကမ္ပိ ပဋိသန္ဓိမူလကံ စုတိပရိယောသာနံ ဧကဘဝပရိယာပန္နံ ခန္ဓသန္တာနံ. ဧသ နယော ဒွေပိ ဇာတိယောတိအာဒီသု. အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေတိအာဒီသု ပန ပရိဟာယမာနော ကပ္ပေါ သံဝဋ္ဋကပ္ပေါ၊ တဒါ သဗ္ဗေသံ ဗြဟ္မလောကေ သန္နိပတနတော. ဝဍ္ဎမာနော ကပ္ပေါ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေါ၊ တဒါ ဗြဟ္မလောကတော သတ္တာနံ ဝိဝဋ္ဋနတော. တတ္ထ သံဝဋ္ဋေန သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ ဂဟိတော ဟောတိ တံမူလကတ္တာ၊ ဝိဝဋ္ဋေန စ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ. ဧဝဉှိ သတိ ယာနိ တာနိ ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကပ္ပဿ အသင်္ချေယျာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? သံဝဋ္ဋော သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ ဝိဝဋ္ဋော ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ’’တိ ဝုတ္တာနိ (အ. နိ. ၄.၁၅၆)၊ တာနိ ပရိဂ္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ. သံဝဋ္ဋကပ္ပေ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေတိ စ ကပ္ပဿ အဒ္ဓံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေတိ သကလံ ကပ္ပံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. ကထံ အနုဿရတီတိ စေ? အမုတြာသိန္တိအာဒိနာ နယေန. တတ္ထ အမုတြာသိန္တိ အမုမှိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အဟံ အမုမှိ ဘဝေ ဝါ ယောနိယာ ဝါ ဂတိယာ ဝါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ ဝါ သတ္တာဝါသေ ဝါ သတ္တနိကာယေ ဝါ အာသိံ. ဧဝံနာမောတိ တိဿော ဝါ ဖုဿော ဝါ. ဧဝံဂေါတ္တောတိ ကစ္စာနော ဝါ ကဿပေါ ဝါ. ဣဒမဿ အတီတဘဝေ အတ္တနော နာမဂေါတ္တာနုဿရဏဝသေန ဝုတ္တံ. သစေ ပန တသ္မိံ ကာလေ အတ္တနော ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိံ ဝါ လူခပဏီတဇီဝိတဘာဝံ ဝါ သုခဒုက္ခဗဟုလတံ ဝါ အပ္ပါယုကဒီဃာယုကဘာဝံ ဝါ အနုဿရိတုကာမော၊ တမ္ပိ အနုဿရတိယေဝ. တေနာဟ – ‘‘ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာယုပရိယန္တော’’တိ. တတ္ထ ဧဝံဝဏ္ဏောတိ ဩဒါတော ဝါ သာမော ဝါ. ဧဝမာဟာရောတိ သာလိမံသောဒနာဟာရော ဝါ ပဝတ္တဖလဘောဇနော ဝါ. ဧဝံ သုခဒုက္ခပဋိသံဝေဒီတိ အနေကပ္ပကာရေန ကာယိကစေတသိကာနံ သာမိသနိရာမိသာဒိပ္ပဘေဒါနံ ဝါ သုခဒုက္ခာနံ ပဋိသံဝေဒီ. ဧဝမာယုပရိယန္တောတိ ဧဝံ ဝဿသတပရမာယုပရိယန္တော ဝါ စတုရာသီတိ ကပ္ပသဟဿပရမာယုပရိယန္တော ဝါ.

သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိန္တိ သော အဟံ တတော ဘဝတော ယောနိတော ဂတိတော ဝိညာဏဋ္ဌိတိတော သတ္တာဝါသတော သတ္တနိကာယတော ဝါ စုတော ပုန အမုကသ္မိံ နာမ ဘဝေ ယောနိယာ ဂတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ သတ္တာဝါသေ သတ္တနိကာယေ ဝါ ဥဒပါဒိံ. တတြာပါသိန္တိ အထ တတြာပိ ဘဝေ ယောနိယာ ဂတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ သတ္တာဝါသေ သတ္တနိကာယေ ဝါ ပုန အဟောသိံ. ဧဝံနာမောတိအာဒိဝုတ္တနယမေဝ.

အပိ စ – ယသ္မာ အမုတြာသိန္တိ ဣဒံ အနုပုဗ္ဗေန အာရောဟန္တဿ ယာဝဒိစ္ဆကံ အနုဿရဏံ. သော တတော စုတောတိ ပဋိနိဝတ္တန္တဿ ပစ္စဝေက္ခဏံ. တသ္မာ ဣဓူပပန္နောတိ ဣမိဿာ ဣဓူပပတ္တိယာ အနန္တရမေဝဿ ဥပပတ္တိဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ အမုတြ ဥဒပါဒိန္တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတြာပါသိန္တိ ဧဝမာဒိ ပနဿ တတြာ ဣမိဿာ ဥပပတ္တိယာ အန္တရေ ဥပပတ္တိဋ္ဌာနေ နာမဂေါတ္တာဒီနံ အနုဿရဏဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နောတိ သွာဟံ တတော အနန္တရူပပတ္တိဋ္ဌာနတော စုတော ဣဓ အသုကသ္မိံ နာမ ခတ္တိယကုလေ ဝါ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဝါ နိဗ္ဗတ္တော.

ဣတိတိ ဧဝံ. သာကာရံ သဥဒ္ဒေသန္တိ နာမဂေါတ္တဝသေန သဥဒ္ဒေသံ၊ ဝဏ္ဏာဒိဝသေန သာကာရံ. နာမဂေါတ္တေန ဟိ သတ္တော ‘‘တိဿော ကဿပေါ’’တိ ဥဒ္ဒိသိယတိ၊ ဝဏ္ဏာဒီဟိ ‘‘ဩဒါတော သာမော’’တိ နာနတ္တတော ပညာယတိ. တသ္မာ နာမဂေါတ္တံ ဥဒ္ဒေသော၊ ဣတရေ အာကာရာတိ. ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိ ပုဗ္ဗေ အတီတဇာတီသု နိဝုဋ္ဌက္ခန္ဓာ ပုဗ္ဗေနိဝါသော. နိဝုဋ္ဌာတိ အဇ္ဈာဝုဋ္ဌာ အနုဘူတာ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓါ၊ နိဝုဋ္ဌဓမ္မာ ဝါ. နိဝုဋ္ဌာတိ ဂေါစရနိဝါသေန နိဝုဋ္ဌာ၊ အတ္တနော ဝိညာဏေန ဝိညာတာ ပရိစ္ဆိန္နာ၊ ပရဝိညာဏေန ဝိညာတာပိ ဝါ ဆိန္နဝဋုမကာနုဿရဏာဒီသု. တေ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ လဗ္ဘန္တိ. တံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အာဒိသတိ ကထေတိ. ပရေသံ အတီတန္တိ အညေသံ ပရပုဂ္ဂလာနံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဧကမ္ပိ ဇာတိန္တိအာဒိနာ နယေန အာဒိသတိ.

မဟာပဒါနိယသုတ္တန္တန္တိ မဟာပုရိသာနံ အပဒါနနိယုတ္တံ မဟာပဒါနသုတ္တံ (ဒီ. နိ. ၂.၁ အာဒယော). မဟာသုဒဿနိယသုတ္တန္တန္တိ မဟာသုဒဿနဿ သမ္ပတ္တိယုတ္တံ မဟာသုဒဿနသုတ္တံ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၁ အာဒယော). မဟာဂေါဝိန္ဒိယသုတ္တန္တန္တိ မဟာဂေါဝိန္ဒဗြာဟ္မဏဿ အပဒါနနိယုတ္တံ မဟာဂေါဝိန္ဒသုတ္တံ (ဒီ. နိ. ၂.၂၉၃ အာဒယော). မာဃဒေဝိယသုတ္တန္တန္တိ မဃဒေဝရညော အပဒါနနိယုတ္တံ မဃဒေဝသုတ္တံ (မ. နိ. ၂.၃၀၈ အာဒယော). သတာနုသာရိညာဏံ ဟောတီတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိသမ္ပယုတ္တဉာဏံ ဟောတိ.

ယာဝတကံ အာကင်္ခတီတိ ယတ္တကံ ဉာတုံ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္တကံ ဇာနိဿာမီတိ ဉာဏံ ပေသေတိ. အထဿ ဒုဗ္ဗလပတ္တပုဋေ ပက္ခန္ဒနာရာဓော ဝိယ အပ္ပဋိဟတံ အနိဝါရိတံ ဉာဏံ ဂစ္ဆတိ. တေန ယာဝတကံ အာကင်္ခတိ၊ တာဝတကံ အနုဿရတိ. ဗောဓိဇန္တိ ဗောဓိယာ မူလေ ဇာတံ. ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ စတုမဂ္ဂဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယမန္တိမာ ဇာတီတိ တေန ဉာဏေန ဇာတိမူလဿ ပဟီနတ္တာ ပုန ‘‘အယမန္တိမာ ဇာတိ၊ နတ္ထိဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၁) အပရမ္ပိ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏန္တိ ဧတ္ထ ဥပရိ ‘‘သတ္တာန’’န္တိ ပဒံ ဣဓေဝ အာဟရိတွာ သတ္တာနံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပရာနိ စ အပရာနိ စ ‘‘ပရာပရာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ သန္ဓိဝသေန ရော-ကာရံ ကတွာ ‘‘ပရောပရာနီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပရောပရာနံ ဘာဝေါ ပရောပရိယံ၊ ပရောပရိယမေဝ ပရောပရိယတ္တံ၊ ဝေနေယျသတ္တာနံ သဒ္ဓါဒီနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ပရောပရိယတ္တံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တံ၊ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဿ ဉာဏံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏံ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ဥတ္တမာနုတ္တမဘာဝဉာဏန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဣန္ဒြိယဝရောဝရိယတ္တဉာဏ’’န္တိပိ ပါဌော၊ ဝရာနိ စ အဝရာနိ စ ဝရောဝရိယာနိ၊ ဝရောဝရိယာနံ ဘာဝေါ ဝရောဝရိယတ္တန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. အဝရိယာနီတိ စ ဥတ္တမာနီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ – ပရာနိ စ ဩပရာနိ စ ပရောပရာနိ၊ တေသံ ဘာဝေါ ပရောပရိယတ္တန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဩပရာနီတိ စ ဩရာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ လာမကာနီတိ အတ္ထော ‘‘ပရောပရာယဿ သမေစ္စ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၅၊ သု. နိ. ၄၇၉) ဝိယ. ‘‘ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တေ ဉာဏ’’န္တိ ဘုမ္မဝစနေနပိ ပါဌော (ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၆၈).

တထာဂတဿာတိ ယထာ ဝိပဿိအာဒယော ပုဗ္ဗကာ ဣသယော အာဂတာ၊ တထာ အာဂတဿ. ယထာ စ တေ ဂတာ၊ တထာ ဂတဿ. တထာဂတဗလန္တိ အညေဟိ အသာဓာရဏံ တထာဂတဿေဝ ဗလံ. ယထာ ဝါ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဗလံ ပုညုဿယသမ္ပတ္တိယာ အာဂတံ၊ တထာ အာဂတဗလန္တိပိ အတ္ထော. တတ္ထ ဒုဝိဓံ တထာဂတဿ ဗလံ ကာယဗလဉ္စ ဉာဏဗလဉ္စ. တေသု ကာယဗလံ ဟတ္ထိကုလာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ ပေါရာဏေဟိ –

‘‘ကာဠာဝကဉ္စ ဂင်္ဂေယျံ၊ ပဏ္ဍရံ တမ္ဗပိင်္ဂလံ၊

ဂန္ဓမင်္ဂလဟေမဉ္စ၊ ဥပေါသထဆဒ္ဒန္တိမေ ဒသာ’’တိ. (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄၈၊ သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၂၂၊ အ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၁၀.၂၁၊ ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၇၆၀၊ ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၇၅၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၄၄)၊

ယဒေတံ ပကတိဟတ္ထိဂ္ဂဏနာယ ဟတ္ထီနံ ကောဋိသဟဿဿ၊ ပုရိသဂဏနာယ ဒသန္နံ ပုရိသကောဋိသဟဿာနံ ဗလံ ဟောတိ၊ ဣဒံ တာဝ တထာဂတဿ ကာယဗလံ. ဉာဏဗလံ ပန မဟာသီဟနာဒေ (မ. နိ. ၁.၁၄၆ အာဒယော) အာဂတံ ဒသဗလဉာဏံ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ အဋ္ဌသု ပရိသာသု အကမ္ပနဉာဏံ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ သံယုတ္တကေ (သံ. နိ. ၂.၃၃-၃၄) အာဂတာနိ တေသတ္တတိ ဉာဏာနိ သတ္တသတ္တတိ ဉာဏာနီတိ ဧဝံ အညာနိပိ အနေကာနိ ဉာဏသဟဿာနိ၊ ဧတံ ဉာဏဗလံ နာမ. ဣဓာပိ ဉာဏဗလမေဝ အဓိပ္ပေတံ၊ ဉာဏဉှိ အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဥပထမ္ဘကဋ္ဌေန စ ဗလန္တိ (ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၄၄) ဝုတ္တံ.

သတ္တာနံ အာသယာနုသယေ ဉာဏန္တိ ဧတ္ထ ရူပါဒီသု ခန္ဓေသု ဆန္ဒရာဂေန သတ္တာ ဝိသတ္တာတိ သတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ရူပေ ခေါ၊ ရာဓ၊ ယော ဆန္ဒော ယော ရာဂေါ ယာ နန္ဒီ ယာ တဏှာ၊ တတြ သတ္တော တတြ ဝိသတ္တော၊ တသ္မာ ‘သတ္တော’တိ ဝုစ္စတိ. ဝေဒနာယ။ သညာယ။ သင်္ခါရေသု။ ဝိညာဏေ ယော ဆန္ဒော ယော ရာဂေါ ယာ နန္ဒီ ယာ တဏှာ၊ တတြ သတ္တော တတြ ဝိသတ္တော၊ တသ္မာ ‘သတ္တော’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၆၁၊ မဟာနိ. ၇).

အက္ခရစိန္တကာ ပန အတ္ထံ အဝိစာရေတွာ ‘‘နာမမတ္တမေတ’’န္တိ ဣစ္ဆန္တိ. ယေပိ အတ္ထံ ဝိစာရေန္တိ၊ တေ သတွယောဂေန သတ္တာတိ ဣစ္ဆန္တိ. တေသံ သတ္တာနံ အာသယန္တိ နိဿယန္တိ ဧတ္ထာတိ အာသယော၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝါ ကာမာဒီဟိ နေက္ခမ္မာဒီဟိ ဝါ ပရိဘာဝိတဿ စိတ္တသန္တာနဿေတံ အဓိဝစနံ. သတ္တသန္တာနေ အနုသေန္တိ အနုပဝတ္တန္တီတိ အနုသယာ၊ ထာမဂတာနံ ကာမရာဂါဒီနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. အာသယော စ အနုသယော စ အာသယာနုသယော. ဇာတိဂ္ဂဟဏေန စ ဒွန္ဒသမာသဝသေန စ ဧကဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယသ္မာ စရိတာဓိမုတ္တိယော အာသယာနုသယသင်္ဂဟိတာ၊ တသ္မာ ဥဒ္ဒေသေ စရိတာဓိမုတ္တီသု ဉာဏာနိ အာသယာနုသယဉာဏေနေဝ သင်္ဂဟေတွာ ‘‘အာသယာနုသယေ ဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ယမကပါဋိဟီရေ ဉာဏန္တိ ဧတ္ထ အဂ္ဂိက္ခန္ဓဥဒကဓာရာဒီနံ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ သကိံယေဝ ပဝတ္တိတော ယမကံ၊ အဿဒ္ဓိယာဒီနံ ပဋိပက္ခဓမ္မာနံ ဟရဏတော ပါဋိဟီရံ၊ ယမကဉ္စ တံ ပါဋိဟီရဉ္စာတိ ယမကပါဋိဟီရံ.

မဟာကရုဏာသမာပတ္တိယာ ဉာဏန္တိ ဧတ္ထ ပရဒုက္ခေ သတိ သာဓူနံ ဟဒယကမ္ပနံ ကရောတီတိ ကရုဏာ၊ ကိနာတိ ဝါ ပရဒုက္ခံ ဟိံသတိ ဝိနာသေတီတိ ကရုဏာ၊ ကိရီယတိ ဝါ ဒုက္ခိတေသု ဖရဏဝသေန ပသာရီယတီတိ ကရုဏာ၊ ဖရဏကမ္မဝသေန ကမ္မဂုဏဝသေန စ မဟတီ ကရုဏာ မဟာကရုဏာ၊ သမာပဇ္ဇန္တိ ဧတံ မဟာကာရုဏိကာတိ သမာပတ္တိ၊ မဟာကရုဏာ စ သာ သမာပတ္တိ စာတိ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိ၊ တဿံ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိယံ. တံ သမ္ပယုတ္တံ ဝါ ဉာဏံ.

သဗ္ဗညုတညာဏံ အနာဝရဏဉာဏန္တိ ဧတ္ထ ပဉ္စနေယျပထပ္ပဘေဒံ သဗ္ဗံ အညာသီတိ သဗ္ဗညူ၊ သဗ္ဗညုဿ ဘာဝေါ သဗ္ဗညုတာ၊ သဗ္ဗညုတာ ဧဝ ဉာဏံ သဗ္ဗညုတာဉာဏန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ သဗ္ဗညုတညာဏန္တိ ဝုတ္တံ. သင်္ခတာသင်္ခတာဒိဘေဒါ သဗ္ဗဓမ္မာ ဟိ သင်္ခါရော ဝိကာရော လက္ခဏံ နိဗ္ဗာနံ ပညတ္တီတိ ပဉ္စေဝ နေယျပထာ ဟောန္တိ. အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ဧဝ ဟိ နတ္ထိ တဿ အာဝရဏန္တိ တဒေဝ အနာဝရဏဉာဏန္တိ ဝုစ္စတိ (ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၆၈).

သဗ္ဗတ္ထ အသင်္ဂမပ္ပဋိဟတမနာဝရဏဉာဏန္တိ ဧတ္ထ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု အသင်္ဂံ သင်္ဂဝိရဟိတံ အပ္ပဋိဟတံ ပဋိပက္ခဝိရဟိတံ ဟုတွာ ပဝတ္တံ အာဝရဏဝိရဟိတံ ဉာဏံ.

အနာဂတမ္ပိ အာဒိသတီတိ –

‘‘ဣမသ္မိံ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ၊ တယော အာသိံသု နာယကာ၊

အဟမေတရဟိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ မေတ္တေယျော စာပိ ဟေဿတီ’’တိ. စ –

‘‘အသီတိဝဿသဟဿာယုကေသု၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနုဿေသု မေတ္တေယျော နာမ ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော’’တိ စ (ဒီ. နိ. ၃.၁၀၇) –

‘‘အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ခေါ နာမ ရာဇာ ယော သော ယူပေါ ရညာ မဟာပနာဒေန ကာရာပိတော၊ တံ ယူပံ ဥဿာပေတွာ အဇ္ဈာဝသိတွာ တံ ဒတွာ ဝိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဗြာဟ္မဏကပဏဒ္ဓိကဝဏိဗ္ဗကယာစကာနံ ဒါနံ ဒတွာ မေတ္တေယျဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိဿတီ’’တိ စ (ဒီ. နိ. ၃.၁၀၈) –

‘‘အနာဂတေ အဋ္ဌိဿရော နာမ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ (မိ. ပ. ၄.၁.၃) စ၊ ‘‘သုမနိဿရော နာမ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ စ –

အာဒိနာ နယေန ဒေဝဒတ္တာဒီနံ အနာဂတံ အာစိက္ခတိ. ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ အာဒိသတီတိ ဣဒံ ပါကဋမေဝ.

၈၂. ဝိဘူတရူပသညိဿာတိ သမတိက္ကန္တရူပသညိဿ. သဗ္ဗကာယပ္ပဟာယိနောတိ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနဝသေန သဗ္ဗရူပကာယပဟာယိနော၊ ပဟီနရူပဘဝပဋိသန္ဓိကဿာတိ အဓိပ္ပါယော. နတ္ထိ ကိဉ္စီတိ ပဿတောတိ ဝိညာဏာဘာဝဒဿနေန ‘‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’’တိ ပဿတော၊ အာကိဉ္စညာယတနလာဘိနောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဉာဏံ သက္ကာနုပုစ္ဆာမီတိ သက္ကာတိ ဘဂဝန္တံ အာလပန္တော အာဟ. တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဉာဏံ ပုစ္ဆာမိ၊ ကီဒိသံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ. ကထံ နေယျာတိ ကထဉ္စ သော နေတဗ္ဗော၊ ကထမဿ ဥတ္တရိဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗန္တိ.

ကတမာ ရူပသညာတိ ဧတ္ထ ရူပသညာတိ သညာသီသေန ဝုတ္တရူပါဝစရဈာနဉ္စေဝ တဒါရမ္မဏဉ္စ. ရူပါဝစရဈာနမ္ပိ ဟိ ရူပန္တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၂၄၈၊ ပဋိ. မ. ၁.၂၀၉). တဿ အာရမ္မဏမ္ပိ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၂၂၃). တသ္မာ ဣဓ ရူပေ သညာ ရူပသညာတိ ဧဝံ သညာသီသေန ရူပါဝစရဈာနဿေတံ အဓိဝစနံ. ရူပံ သညာ အဿာတိ ရူပသညာ၊ ရူပမဿ နာမန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ ပထဝီကသိဏာဒိဘေဒဿ တဒါရမ္မဏဿ စေတံ အဓိဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန ကုသလဝိပါကကိရိယဝသေန ပဉ္စဒသဈာနသင်္ခါတာ ရူပသညာ ဧဝ အဓိပ္ပေတာ. ရူပါဝစရသမာပတ္တိံ သမာပန္နဿ ဝါတိ ရူပါဝစရကုသလဇ္ဈာနသမာပတ္တိံ သမာပန္နဿ. ဥပပန္နဿ ဝါတိ ဝိပါကဇ္ဈာနဝသေန တသ္မိံ ဘဝေ ဥပပန္နဿ. ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရိဿ ဝါတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ကိရိယာဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ သုခံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဝိဟရန္တဿ. အရူပသမာပတ္တိယောတိ အာကာသာနဉ္စာယတနာဒီနိ. ပဋိလဒ္ဓဿာတိ ဥပ္ပါဒေတွာ ဌိတဿ. ရူပသညာ ဝိဘူတာ ဟောန္တီတိ ရူပသညာ အပဂတာ ဟောန္တိ. ဝိဂတာတိ ဝိနာသိတာ. ‘‘အဘာဝိတာ’’တိပိ ပါဌော၊ သုန္ဒရော.

တဒင်္ဂသမတိက္ကမာတိ တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝသေန အတိက္ကမေန. ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန ပဟီနောတိ အရူပဇ္ဈာနပဋိလာဘေန ဝိက္ခမ္ဘနေန ပဟီနော. တဿ ရူပကာယောတိ တဿ အရူပသမာပတ္တိပဋိလာဘိနော အရူပပုဂ္ဂလဿ ရူပါဝစရကာယော.

အာကိဉ္စညာယတနန္တိ ဧတ္ထ နာဿ ကိဉ္စနန္တိ အကိဉ္စနံ၊ အန္တမသော သင်္ဂမတ္တမ္ပိ အဿ အဝသိဋ္ဌံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အကိဉ္စနဿ ဘာဝေါ အာကိဉ္စညံ၊ အာကာသာနဉ္စာယတနဝိညာဏာပဂမဿေတံ အဓိဝစနံ၊ တံ အာကိဉ္စညံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဣမိဿာ သညာယ အာယတနန္တိ အာကိဉ္စညာယတနံ၊ အာကာသေ ပဝတ္တိတဝိညာဏာပဂမာရမ္မဏဿ ဈာနဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ သတော သမာပဇ္ဇိတွာတိ တံ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သတောကာရီ ဟုတွာ သမာပဇ္ဇိတွာ. တတော ဝုဋ္ဌဟိတွာတိ သတောကာရီ ဟုတွာ တာယ သမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာယ. တညေဝ ဝိညာဏန္တိ တံ အာကာသေ ပဝတ္တိတံ မဟဂ္ဂတဝိညာဏံ. အဘာဝေတီတိ ဝိနာသေတိ. ဝိဘာဝေတီတိ ဝိဝိဓာ နာသေတိ. အန္တရဓာပေတီတိ အဒဿနံ ဂမေတိ.

ကထံ သော နေတဗ္ဗောတိ သော ပုဂ္ဂလော ကေနပ္ပကာရေန ဇာနိတဗ္ဗော. ဝိနေတဗ္ဗောတိ နာနာဝိဓေန ဇာနိတဗ္ဗော. အနုနေတဗ္ဗောတိ ပုနပ္ပုနံ စိတ္တေန ကထံ ဂမယိတဗ္ဗော.

၈၃. အထဿ ဘဂဝါ တာဒိသေ ပုဂ္ဂလေ အတ္တနော အပ္ပဋိဟတဉာဏတံ ပကာသေတွာ တံ ဉာဏံ ဗျာကာတုံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော သဗ္ဗာ၊ အဘိဇာနံ တထာဂတောတိ အဘိသင်္ခါရဝသေန စတဿော ပဋိသန္ဓိဝသေန သတ္တာတိ ဧဝံ သဗ္ဗာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော အဘိဇာနန္တော တထာဂတော. တိဋ္ဌန္တမေနံ ဇာနာတီတိ ကမ္မာဘိသင်္ခါရဝသေန တိဋ္ဌမေတံ ပုဂ္ဂလံ ဇာနာတိ – ‘‘အာယတိံ အယံ ဧဝံဂတိကော ဘဝိဿတီ’’တိ. ဓိမုတ္တန္တိ အာကိဉ္စညာယတနာဒီသု အဓိမုတ္တံ. တပ္ပရာယဏန္တိ တမ္မယံ.

ဝိညာဏဋ္ဌိတိယောတိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ ဌာနာနိ သဝိညာဏကာ ခန္ဓာ ဧဝ. တတ္ထ သေယျထာပီတိ နိဒဿနတ္ထေ နိပါတော ယထာ မနုဿာတိ အတ္ထော. အပရိမာဏေသုပိ ဟိ စက္ကဝါဠေသု အပရိမာဏာနံ မနုဿာနံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ဒွေပိ ဧကသဒိသာ နတ္ထိ. ယေပိ ဟိ ကတ္ထစိ ယမကဘာတရော ဝဏ္ဏေန ဝါ သဏ္ဌာနေန ဝါ သဒိသာ ဟောန္တိ. တေပိ အာလောကိတဝိလောကိတာဒီဟိ ဝိသဒိသာဝ ဟောန္တိ. တသ္မာ ‘‘နာနတ္တကာယာ’’တိ ဝုတ္တာ. ပဋိသန္ဓိသညာ ပန နေသံ တိဟေတုကာပိ ဒုဟေတုကာပိ အဟေတုကာပိ ဟောတိ. တသ္မာ ‘‘နာနတ္တသညိနော’’တိ ဝုတ္တာ. ဧကစ္စေ စ ဒေဝါတိ ဆ ကာမာဝစရဒေဝါ. တေသု ဟိ ကေသဉ္စိ ကာယော နီလော ဟောတိ၊ ကေသဉ္စိ ပီတကာဒိဝဏ္ဏော. သညာ ပန နေသံ တိဟေတုကာပိ ဒုဟေတုကာပိ ဟောတိ၊ အဟေတုကာ န ဟောတိ. ဧကစ္စေ စ ဝိနိပါတိကာတိ စတုအပါယဝိနိမုတ္တာ ပုနဗ္ဗသုမာတာ ယက္ခိနီ ပိယင်္ကရမာတာ ဖုဿမိတ္တာ ဓမ္မဂုတ္တာတိ ဧဝမာဒယော အညေ စ ဝေမာနိကာ ပေတာ. ဧတေသဉှိ ဩဒါတကာဠမင်္ဂုရစ္ဆဝိသာမဝဏ္ဏာဒိဝသေန စေဝ ကိသထူလရဿဒီဃဝသေန စ ကာယော နာနာ ဟောတိ၊ မနုဿာနံ ဝိယ တိဟေတုကဒုဟေတုကာဟေတုကဝသေန သညာပိ. တေ ပန ဒေဝါ ဝိယ န မဟေသက္ခာ၊ ကပဏမနုဿာ ဝိယ အပ္ပေသက္ခာ ဒုလ္လဘဃာသစ္ဆာဒနာ ဒုက္ခပီဠိတာ ဝိဟရန္တိ. ဧကစ္စေ ကာဠပက္ခေ ဒုက္ခိတာ ဇုဏှပက္ခေ သုခိတာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ သုခသမုဿယတော ဝိနိပတိတတ္တာ ဝိနိပါတိကာတိ ဝုတ္တာ. ယေ ပနေတ္ထ တိဟေတုကာ၊ တေသံ ဓမ္မာဘိသမယောပိ ဟောတိ ပိယင်္ကရမာတာဒီနံ ဝိယ.

ဗြဟ္မကာယိကာတိ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇဗြဟ္မပုရောဟိတမဟာဗြဟ္မာနော. ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တာတိ တေ သဗ္ဗေပိ ပဌမဇ္ဈာနေန နိဗ္ဗတ္တာ. ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာ ပန ပရိတ္တေန၊ ဗြဟ္မပုရောဟိတာ မဇ္ဈိမေန၊ ကာယောဝ နေသံ ဝိပ္ဖါရိကတရော ဟောတိ. မဟာဗြဟ္မာနော ပဏီတေန၊ ကာယော ပန နေသံ အတိဝိပ္ဖါရိကတရော ဟောတိ. ဣတိ တေ ကာယဿ နာနတ္တာ၊ ပဌမဇ္ဈာနဝသေန သညာယ ဧကတ္တာ နာနတ္တကာယာ ဧကတ္တသညိနောတိ ဝုတ္တာ. ယထာ စ တေ၊ ဧဝံ စတူသု အပါယေသု သတ္တာ. နိရယေသု ဟိ ကေသဉ္စိ ဂါဝုတံ၊ ကေသဉ္စိ အဍ္ဎယောဇနံ၊ ကေသဉ္စိ တိဂါဝုတံ အတ္တဘာဝေါ ဟောတိ၊ ဒေဝဒတ္တဿ ပန ယောဇနသတိကော ဇာတော. တိရစ္ဆာနေသုပိ ကေစိ ခုဒ္ဒကာ ဟောန္တိ၊ ကေစိ မဟန္တာ. ပေတ္တိဝိသယေသုပိ ကေစိ သဋ္ဌိဟတ္ထာ၊ ကေစိ အသီတိဟတ္ထာ ဟောန္တိ၊ ကေစိ သုဝဏ္ဏာ၊ ကေစိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ. တထာ ကာလကဉ္စိကာ အသုရာ. အပိ စေတ္ထ ဒီဃပိဋ္ဌိကပေတာ နာမ သဋ္ဌိယောဇနိကာပိ ဟောန္တိ. သညာ ပန သဗ္ဗေသမ္ပိ အကုသလဝိပါကာဟေတုကာဝ ဟောတိ. ဣတိ အာပါယိကာပိ နာနတ္တကာယာ ဧကတ္တသညိနောတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ.

အာဘဿရာတိ ဒဏ္ဍဥက္ကာယ အစ္စိ ဝိယ ဧတေသံ သရီရတော အာဘာ ဆိဇ္ဇိတွာ ဆိဇ္ဇိတွာ ပတန္တီ ဝိယ သရတိ ဝိသရတီတိ အာဘဿရာ. တေသု ပဉ္စကနယေ ဒုတိယတတိယဇ္ဈာနဒွယံ ပရိတ္တံ ဘာဝေတွာ ဥပပန္နာ ပရိတ္တာဘာ နာမ ဟောန္တိ. မဇ္ဈိမံ ဘာဝေတွာ ဥပပန္နာ အပ္ပမာဏာဘာ နာမ ဟောန္တိ. ပဏီတံ ဘာဝေတွာ ဥပပန္နာ အာဘဿရာ နာမ ဟောန္တိ. ဣဓ ပန ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန သဗ္ဗေ ဂဟိတာ. သဗ္ဗေသဉှိ တေသံ ကာယော ဧကဝိပ္ဖါရောဝ ဟောတိ၊ သညာ ပန အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ စ အဝိတက္ကအဝိစာရာ စာတိ နာနာ.

သုဘကိဏှာတိ သုဘေန ဝေါကိဏ္ဏာ၊ သုဘေန သရီရပ္ပဘာဝဏ္ဏေန ဧကဂ္ဃနာတိ အတ္ထော. ဧတေသဉှိ န အာဘဿရာနံ ဝိယ ဆိဇ္ဇိတွာ ဆိဇ္ဇိတွာ ပဘာ ဂစ္ဆတီတိ. စတုက္ကနယေ တတိယဿ ပဉ္စကနယေ စတုက္ကဿ ပရိတ္တမဇ္ဈိမပဏီတဿ ဈာနဿ ဝသေန ပရိတ္တသုဘအပ္ပမာဏသုဘသုဘကိဏှာ နာမ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ဣတိ သဗ္ဗေပိ တေ ဧကတ္တကာယာ စေဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနသညာယ ဧကတ္တသညိနော စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝေဟပ္ဖလာပိ စတုတ္ထဝိညာဏဋ္ဌိတိမေဝ ဘဇန္တိ. အသညသတ္တာ ဝိညာဏာဘာဝါ ဧတ္ထ သင်္ဂဟံ န ဂစ္ဆန္တိ၊ သတ္တာဝါသေသု ဂစ္ဆန္တိ.

သုဒ္ဓါဝါသာ ဝိဝဋ္ဋပက္ခေ ဌိတာ၊ န သဗ္ဗကာလိကာ၊ ကပ္ပသတသဟဿမ္ပိ အသင်္ချေယျမ္ပိ ဗုဒ္ဓသုညေ လောကေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သောဠသကပ္ပသဟဿဗ္ဘန္တရေ ဗုဒ္ဓေသု ဥပ္ပန္နေသုယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဓမ္မစက္ကပဝတ္တိဿ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ မဟာဝ. ၁၃၊ ပဋိ. မ. ၂.၃၀) ဘဂဝတော ခန္ဓာဝါရသဒိသာ ဟောန္တိ. တသ္မာ နေဝ ဝိညာဏဋ္ဌိတိံ၊ န စ သတ္တာဝါသံ ဘဇန္တိ. မဟာသီဝတ္ထေရော ပန ‘‘န ခေါ ပန သော၊ သာရိပုတ္တ၊ အာဝါသော သုလဘရူပေါ၊ ယော မယာ အနာဝုဋ္ဌပုဗ္ဗော ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ အညတြ သုဒ္ဓါဝါသေဟိ ဒေဝေဟီတိ ဣမိနာ သုတ္တေန (မ. နိ. ၁.၁၆၀) သုဒ္ဓါဝါသာပိ စတုတ္ထဝိညာဏဋ္ဌိတိံ စတုတ္ထသတ္တာဝါသဉ္စ ဘဇန္တီ’’တိ ဝဒတိ၊ တံ အပ္ပဋိဗာဟိတတ္တာ သုတ္တဿ အနုညာတံ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၇.၄၄-၄၅၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၁).

သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗသောတိ သဗ္ဗာကာရေန၊ သဗ္ဗာသံ ဝါ အနဝသေသာနန္တိ အတ္ထော. ရူပသညာနန္တိ သညာသီသေန ဝုတ္တရူပါဝစရဇ္ဈာနာနဉ္စေဝ တဒါရမ္မဏာနဉ္စ. ရူပါဝစရဇ္ဈာနမ္ပိ ဟိ ရူပန္တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၂၄၈၊ ပဋိ. မ. ၁.၂၀၉)၊ တဿ အာရမ္မဏမ္ပိ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၂၂၃). တသ္မာ ဣဓ ‘‘ရူပေ သညာ ရူပသညာ’’တိ ဧဝံ သညာသီသေန ဝုတ္တရူပါဝစရဇ္ဈာနဿေတံ အဓိဝစနံ. ရူပံ သညာ အဿာတိ ရူပသညာ၊ ရူပမဿ နာမန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ ပထဝီကသိဏာဒိဘေဒဿ တဒါရမ္မဏဿ စေတံ အဓိဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သမတိက္ကမာတိ ဝိရာဂါ နိရောဓာ စ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဧတာသံ ကုသလဝိပါကကိရိယဝသေန ပဉ္စဒသန္နံ ဈာနသင်္ခါတာနံ ရူပသညာနံ ဧတေသဉ္စ ပထဝီကသိဏာဒိဝသေန အဋ္ဌန္နံ အာရမ္မဏသင်္ခါတာနံ ရူပသညာနံ သဗ္ဗာကာရေန အနဝသေသာနံ ဝါ ဝိရာဂါ စ နိရောဓာ စ ဝိရာဂဟေတု စေဝ နိရောဓဟေတု စ အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. န ဟိ သက္ကာ သဗ္ဗသော အနတိက္ကန္တရူပသညေန ဧတံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုန္တိ. တတ္ထ ယသ္မာ အာရမ္မဏေ အဝိရတ္တဿ သညာသမတိက္ကမော န ဟောတိ၊ သမတိက္ကန္တာသု စ သညာသု အာရမ္မဏံ သမတိက္ကန္တမေဝ ဟောတိ. တသ္မာ အာရမ္မဏသမတိက္ကမံ အဝတွာ –

‘‘တတ္ထ ကတမာ ရူပသညာ? ရူပါဝစရသမာပတ္တိံ သမာပန္နဿ ဝါ ဥပပန္နဿ ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရိဿ ဝါ သညာ သဉ္ဇာနနာ သဉ္ဇာနိတတ္တံ၊ ဣမာ ဝုစ္စန္တိ ရူပသညာယော. ဣမာ ရူပသညာယော အတိက္ကန္တော ဟောတိ ဝီတိက္ကန္တော သမတိက္ကန္တော၊ တေန ဝုစ္စတိ သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ’’တိ –

ဧဝံ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၆၀၂) သညာနံယေဝ သမတိက္ကမော ဝုတ္တော. ယသ္မာ ပန အာရမ္မဏသမတိက္ကမေန ပတ္တဗ္ဗာ ဧတာ သမာပတ္တိယော၊ န ဧကသ္မိံယေဝ အာရမ္မဏေ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ ဝိယ၊ တသ္မာ အယံ အာရမ္မဏသမတိက္ကမဝသေနာပိ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာတိ စက္ခာဒီနံ ဝတ္ထူနံ ရူပါဒီနံ အာရမ္မဏာနဉ္စ ပဋိဃာတေန ဥပ္ပန္နာ သညာ ပဋိဃသညာ၊ ရူပသညာဒီနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. ယထာဟ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ ပဋိဃသညာ? ရူပသညာ သဒ္ဒသညာ ဂန္ဓသညာ ရသသညာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗသညာ၊ ဣမာ ဝုစ္စန္တိ ပဋိဃသညာယော’’တိ (ဝိဘ. ၆၀၃). တာသံ ကုသလဝိပါကာနံ ပဉ္စန္နံ အကုသလဝိပါကာနံ ပဉ္စန္နန္တိ သဗ္ဗသော ဒသန္နံ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ ပဟာနာ အသမုပ္ပါဒါ၊ အပ္ပဝတ္တိံ ကတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ကာမဉ္စေတာ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ သမာပန္နဿာပိ န သန္တိ၊ န ဟိ တသ္မိံ သမယေ ပဉ္စဒွါရဝသေန စိတ္တံ ပဝတ္တတိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ အညတ္ထ ပဟီနာနံ သုခဒုက္ခာနံ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ ဝိယ သက္ကာယဒိဋ္ဌာဒီနံ တတိယမဂ္ဂေ ဝိယ စ ဣမသ္မိံယေဝ ဈာနေ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ ဣမဿ ဈာနဿ ပသံသာဝသေန ဧတာသံ ဧတ္ထ ဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ – ကိဉ္စာပိ တာ ရူပါဝစရံ သမာပန္နဿ န သန္တိ၊ အထ ခေါ န ပဟီနတ္တာ န သန္တိ၊ န ဟိ ရူပဝိရာဂါယ ရူပါဝစရဘာဝနာ သံဝတ္တတိ၊ ရူပါယတ္တာ စ ဧတာသံ ပဝတ္တိ၊ အယံ ပန ဘာဝနာ ရူပဝိရာဂါယ သံဝတ္တတိ. တသ္မာ တာ ဧတ္ထ ‘‘ပဟီနာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. န ကေဝလဉ္စ ဝတ္တုံ၊ ဧကံသေနေဝ ဧဝံ ဓာရေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. တာသဉှိ ဣတော ပုဗ္ဗေ အပ္ပဟီနတ္တာယေဝ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပန္နဿ သဒ္ဒေါ ကဏ္ဋကော’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၇၂) ဝုတ္တော ဘဂဝတာ. ဣဓ စ ပဟီနတ္တာယေဝ အရူပသမာပတ္တီနံ အာနေဉ္ဇတာ သန္တဝိမောက္ခတာ စ ဝုတ္တာ – ‘‘အာဠာရော စ ကာလာမော အရူပံ သမာပန္နော ပဉ္စမတ္တာနိ သကဋသတာနိ နိဿာယ နိဿာယ အတိက္ကန္တာနိ နေဝ အဒ္ဒသ၊ န ပန သဒ္ဒံ အဿောသီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၉၂).

နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာတိ နာနတ္တေ ဂေါစရေ ပဝတ္တာနံ သညာနံ၊ နာနတ္တာနံ ဝါ သညာနံ. ယသ္မာ ဟိ ဧတာ –

‘‘တတ္ထ ကတမာ နာနတ္တသညာ? အသမာပန္နဿ မနောဓာတုသမင်္ဂိဿ ဝါ မနောဝိညာဏဓာတုသမင်္ဂိဿ ဝါ သညာ သဉ္ဇာနနာ သဉ္ဇာနိတတ္တံ၊ ဣမာ ဝုစ္စန္တိ နာနတ္တသညာယော’’တိ (ဝိဘ. ၆၀၄) –

ဧဝံ ဝိဘင်္ဂေ ဝိဘဇိတွာ ဝုတ္တာဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ အသမာပန္နဿ မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတုသင်္ဂဟိတာ သညာ ရူပသဒ္ဒါဒိဘေဒေ နာနတ္တေ နာနာသဘာဝေ ဂေါစရေ ပဝတ္တန္တိ. ယသ္မာ စေတာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလသညာ ဒွါဒသ အကုသလသညာ ဧကာဒသ ကာမာဝစရကုသလဝိပါကသညာ ဒွေ အကုသလဝိပါကသညာ ဧကာဒသ ကာမာဝစရကိရိယသညာတိ ဧဝံ စတုစတ္တာလီသမ္ပိ သညာ နာနတ္တာ နာနာသဘာဝါ အညမညံ အသဒိသာ၊ တသ္မာ ‘‘နာနတ္တသညာ’’တိ ဝုတ္တာ. တာသံ သဗ္ဗသော နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ အနာဝဇ္ဇနာ အသမန္နာဟာရာ အပစ္စဝေက္ခဏာ. ယသ္မာ တာ နာဝဇ္ဇတိ န မနသိကရောတိ န ပစ္စဝေက္ခတိ၊ တသ္မာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ယသ္မာ စေတ္ထ ပုရိမာ ရူပသညာ ပဋိဃသညာ စ ဣမိနာ ဈာနေန နိဗ္ဗတ္တေ ဘဝေပိ န ဝိဇ္ဇန္တိ၊ ပဂေဝ တသ္မိံ ဘဝေ ဣမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရဏကာလေ၊ တသ္မာ တာသံ ‘‘သမတိက္ကမာ အတ္ထင်္ဂမာ’’တိ ဒွေဓာပိ အဘာဝေါယေဝ ဝုတ္တော. နာနတ္တသညာသု ပန ယသ္မာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလသညာ နဝ ကိရိယသညာ ဒသ အကုသလသညာတိ၊ ဣမာ သတ္တဝီသတိ သညာ ဣမိနာ ဈာနေန နိဗ္ဗတ္တေ ဘဝေ ဝိဇ္ဇန္တိ၊ တသ္မာ တာသံ ‘‘အမနသိကာရာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတြာပိ ဟိ ဣမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တော တာသံ အမနသိကာရာယေဝ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ တာ ပန မနသိကရောန္တော အသမာပန္နော ဟောတီတိ. သင်္ခေပတော စေတ္ထ ‘‘ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ’’တိ ဣမိနာ သဗ္ဗရူပါဝစရဓမ္မာနံ ပဟာနံ ဝုတ္တံ. ‘‘ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ’’တိ ဣမိနာ သဗ္ဗေသံ ကာမာဝစရစိတ္တစေတသိကာနဉ္စ ပဟာနံ အမနသိကာရော စ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော (ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၁.၂၁၃).

ဣတိ ဘဂဝါ ပန္နရသန္နံ ရူပသညာနံ သမတိက္ကမေန ဒသန္နံ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမေန စတုစတ္တာလီသာယ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရေနာတိ တီဟိ ပဒေဟိ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ. ကိံ ကာရဏာတိ စေ? သောတူနံ ဥဿာဟဇနနတ္ထဉ္စေဝ ပလောဘနတ္ထဉ္စ. သစေ ဟိ ကေစိ အပဏ္ဍိတာ ဝဒေယျုံ – ‘‘သတ္ထာ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေထာတိ ဝဒတိ၊ ကော နု ခေါ ဧတာယ နိဗ္ဗတ္တိတာယ အတ္ထော၊ ကော အာနိသံသော’’တိ. ‘‘တေ ဧဝံ ဝတ္တုံ မာ လဘန္တူ’’တိ ဣမေဟိ အာကာရေဟိ သမာပတ္တိယာ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ. တဉှိ နေသံ သုတွာ ဧဝံ ဘဝိဿတိ – ‘‘ဧဝံ သန္တာ ကိရ အယံ သမာပတ္တိ ဧဝံ ပဏီတာ၊ နိဗ္ဗတ္တေဿာမ န’’န္တိ၊ အထဿာ နိဗ္ဗတ္တနတ္ထာယ ဥဿာဟံ ကရိဿန္တီတိ.

ပလောဘနတ္ထဉ္စာပိ တေသံ ဧတိဿာ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ ဝိသကဏ္ဋကဝါဏိဇောဝိယ၊ ဝိသကဏ္ဋကဝါဏိဇော နာမ ဂုဠဝါဏိဇော ဝုစ္စတိ. သော ကိရ ဂုဠဖာဏိတခဏ္ဍသက္ကရာဒီနိ သကဋေန အာဒါယ ပစ္စန္တဂါမံ ဂန္တွာ ‘‘ဝိသကဏ္ဋကံ ဂဏှထ၊ ဝိသကဏ္ဋကံ ဂဏှထာ’’တိ ဥဂ္ဃေါသေသိ. တံ သုတွာ ဂါမိကာ ‘‘ဝိသံ နာမ ကက္ခဠံ၊ ယော နံ ခါဒတိ၊ သော မရတိ၊ ကဏ္ဋကောပိ ဝိဇ္ဈိတွာ မာရေတိ၊ ဥဘောပေတေ ကက္ခဠာ၊ ကော ဧတ္ထ အာနိသံသော’’တိ ဂေဟဒွါရာနိ ထကေသုံ၊ ဒါရကေ စ ပလာပေသုံ. တံ ဒိသွာ ဝါဏိဇော ‘‘အဝေါဟာရကုသလာ ဣမေ ဂါမိကာ၊ ဟန္ဒ နေ ဥပါယေန ဂဏှာပေမီ’’တိ ‘‘အတိမဓုရံ ဂဏှထ၊ အတိသာဒုံ ဂဏှထ၊ ဂုဠံ ဖာဏိတံ သက္ကရံ သမဂ္ဃံ လဗ္ဘတိ၊ ကူဋမာသကကူဋကဟာပဏာဒီဟိပိ လဗ္ဘတီ’’တိ ဥဂ္ဃေါသေသိ. တံ သုတွာ ဂါမိကာ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌာ နိက္ခန္တာ ဗဟုမ္ပိ မူလံ ဒတွာ ဂဟေသုံ.

တတ္ထ ဝါဏိဇဿ ‘‘ဝိသကဏ္ဋကံ ဂဏှထာ’’တိ ဥဂ္ဃေါသနံ ဝိယ ဘဂဝတော ‘‘အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေထာ’’တိ ဝစနံ. ‘‘ဥဘောပေတေ ကက္ခဠာ၊ ကော ဧတ္ထ အာနိသံသော’’တိ ဂါမိကာနံ စိန္တနံ ဝိယ ‘‘ဘဂဝါ ‘အာကာသာနဉ္စာယတနံ နိဗ္ဗတ္တေထာ’တိ အာဟ၊ ကော နု ခေါ ဧတ္ထ အာနိသံသော၊ နာဿ ဂုဏံ ဇာနာမာ’’တိ သောတူနံ စိန္တနံ. အထဿ ဝါဏိဇဿ ‘‘အတိမဓုရံ ဂဏှထာ’’တိအာဒိဝစနံ ဝိယ ဘဂဝတော ရူပသညာသမတိက္ကမနာဒိကံ အာနိသံသပ္ပကာသနံ. ဣဒဉှိ သုတွာ တေ ဗဟုမ္ပိ မူလံ ဒတွာ ဂါမိကာ ဝိယ ဂုဠံ ‘‘ဣမိနာ အာနိသံသေန ပလောဘိတစိတ္တာ မဟန္တမ္ပိ ဥဿာဟံ ကတွာ ဣမံ သမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေဿန္တီ’’တိ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ ပလောဘနတ္ထဉ္စ ကထေသိ.

အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂါတိ ဧတ္ထ နာဿ အန္တောတိ အနန္တံ၊ အာကာသံ အနန္တံ အာကာသာနန္တံ၊ အာကာသာနန္တံ ဧဝ အာကာသာနဉ္စံ၊ တံ အာကာသာနဉ္စံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနမဿ သသမ္ပယုတ္တဓမ္မဿ ဈာနဿ ဒေဝါနံ ဒေဝါယတနမိဝါတိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ. ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသဿေတံ အဓိဝစနံ. တတ္ထ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပဋိသန္ဓိဝသေန အာကာသာနဉ္စာယတနဘဝံ ဥပဂတာ အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂါ. ဣတော ပရေသု ဝိသေသမတ္တမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၂၆၅၊ ၁၄၃၆-၇).

အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မာတိ ဧတ္ထ တာဝ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန အာကာသာနဉ္စံ အာယတနမဿ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေနာတိ ဈာနမ္ပိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ၊ ဝုတ္တနယေနေဝ အာရမ္မဏမ္ပိ. ဧဝမေတံ ဈာနဉ္စ အာရမ္မဏဉ္စာတိ ဥဘယမ္ပိ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန စ အမနသိကရဏေန စ သမတိက္ကမိတွာဝ ယသ္မာ ဣဒံ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ဥဘယမ္ပေတံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ‘‘အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မာ’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝိညာဏဉ္စာယတနူပဂါတိ ဧတ္ထ ပန ‘‘အနန္တ’’န္တိ မနသိကာတဗ္ဗဝသေန နာဿ အန္တောတိ အနန္တံ၊ အနန္တမေဝ အာနဉ္စံ၊ ဝိညာဏံ အာနဉ္စံ ‘‘ဝိညာဏာနဉ္စ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ဝိညာဏဉ္စ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ ရုဠှီသဒ္ဒေါ. တဒေဝ ဝိညာဏဉ္စံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနန္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ. တတ္ထ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝိညာဏဉ္စာယတနဘဝံ ဥပဂတာ ဝိညာဏဉ္စာယတနူပဂါ.

ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မာတိ ဧတ္ထပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိညာဏဉ္စံ အာယတနမဿ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေနာတိ ဈာနမ္ပိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ၊ ဝုတ္တနယေနေဝ စ အာရမ္မဏမ္ပိ. ဧဝမေတံ ဈာနဉ္စ အာရမ္မဏဉ္စာတိ ဥဘယမ္ပိ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန စ အမနသိကရဏေန စ သမတိက္ကမိတွာဝ ယသ္မာ ဣဒံ အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ဥဘယမ္ပေတံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ‘‘ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မာ’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အာကိဉ္စညာယတနူပဂါတိ ဧတ္ထ ပန နာဿ ကိဉ္စနန္တိ အကိဉ္စနံ၊ အန္တမသော ဘင်္ဂမတ္တမ္ပိ အဿ အဝသိဋ္ဌံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အကိဉ္စနဿ ဘာဝေါ အာကိဉ္စညံ၊ အာကာသာနဉ္စာယတနဝိညာဏာပဂမဿေတံ အဓိဝစနံ. တံ အာကိဉ္စညံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနန္တိ အာကိဉ္စညာယတနံ. တတ္ထ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အာကိဉ္စညာယတနဘဝံ ဥပဂတာ အာကိဉ္စညာယတနူပဂါ. အယံ သတ္တမဝိညာဏဋ္ဌိတီတိ ဣမံ သတ္တမံ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ ဌာနံ ဇာနာတိ. နေဝသညာနာသညာယတနံ ယထေဝ သညာယ၊ ဧဝံ ဝိညာဏဿာပိ သုခုမတ္တာ နေဝ ဝိညာဏံ နာဝိညာဏံ၊ တသ္မာ ဝိညာဏဋ္ဌိတီသု န ဝုတ္တံ.

အဘူတန္တိ အဘူတတ္ထံ ‘‘ရူပံ အတ္တာ’’တိအာဒိဝစနံ. တံ ဝိပလ္လာသဘာဝတော အတစ္ဆံ. ဒိဋ္ဌိနိဿယတော အနတ္ထသဉှိတံ. အထ ဝါ အဘူတန္တိ အသန္တံ အဝိဇ္ဇမာနံ. အစောရဿေဝ ‘‘ဣဒံ တေ စောရိကာယ အာဘတံ၊ န ဣဒံ တုယှံ ဃရေ ဓန’’န္တိအာဒိဝစနံ. အတစ္ဆန္တိ အတထာကာရံ အညထာ သန္တံ. အနတ္ထသဉှိတန္တိ န ဣဓလောကတ္ထံ ဝါ ပရလောကတ္ထံ ဝါ နိဿိတံ. န တံ တထာဂတော ဗျာကရောတီတိ တံ အနိယျာနိကကထံ တထာဂတော န ကထေတိ. ဘူတံ တစ္ဆံ အနတ္ထသဉှိတန္တိ ရာဇကထာဒိတိရစ္ဆာနကထံ. ဘူတံ တစ္ဆံ အတ္ထသဉှိတန္တိ အရိယသစ္စသန္နိဿိတံ. တတြ ကာလညူ တထာဂတော ဟောတီတိ တသ္မိံ တတိယဗျာကရဏေ တဿ ပဉှဿ ဗျာကရဏတ္ထာယ တထာဂတော ကာလညူ ဟောတိ. မဟာဇနဿ အာဒါနကာလံ ဂဟဏကာလံ ဇာနိတွာ သဟေတုကံ သကာရဏံ ကတွာ ယုတ္တပတ္တကာလေယေဝ ဗျာကရောတီတိ အတ္ထော.

ယုတ္တပတ္တကာလေ ဝဒတီတိ ကာလဝါဒီ. ဘူတံ သဘာဝံ ဝဒတီတိ ဘူတဝါဒီ. ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ ဝဒတီတိ အတ္ထဝါဒီ. မဂ္ဂဖလဓမ္မံ ဝဒတီတိ ဓမ္မဝါဒီ. သံဝရာဒိဝိနယံ ဝဒတီတိ ဝိနယဝါဒီ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌန္တိ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ စက္ခုဒွါရေသု အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တံ ရူပါရမ္မဏံ နာမ အတ္ထိ၊ တံ သဗ္ဗာကာရတော ဇာနာတိ ပဿတိ. ဧဝံ ဇာနတာ ပဿတာ စ တေန တံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒိဝသေန ဝါ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတေသု လဗ္ဘမာနကပဒဝသေန ဝါ ‘‘ကတမံ တံ ရူပံ ရူပါယတနံ? ယံ ရူပံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ဝဏ္ဏနိဘာ သနိဒဿနံ သပ္ပဋိဃံ နီလံ ပီတက’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၆၁၇-၆၁၈) နယေန အနေကေဟိ နာမေဟိ တေရသဟိ ဝါရေဟိ ဒွိပညာသာယ နယေဟိ ဝိဘဇ္ဇမာနံ တထမေဝ ဟောတိ ဝိတထံ နတ္ထိ. ဧသ နယော သောတဒွါရာဒီသုပိ. အာပါထမာဂစ္ဆန္တေသု သဒ္ဒါဒီသု တေသံ ဝိဝိဓံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒိဋ္ဌံ သုတ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌန္တိ ရူပါယတနံ. သုတန္တိ သဒ္ဒါယတနံ. မုတန္တိ ပတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ. ဝိညာတန္တိ သုခဒုက္ခာဒိဓမ္မာရမ္မဏံ. ပတ္တန္တိ ပရိယေသိတွာ ဝါ အပရိယေသိတွာ ဝါ ပတ္တံ. ပရိယေသိတန္တိ ပတ္တံ ဝါ အပတ္တံ ဝါ ပရိယေသိတံ. အနုဝိစရိတံ မနသာတိ စိတ္တေန အနုသဉ္စရိတံ.

တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓန္တိ ဣမိနာ ဧတံ ဒဿေတိ – ယဉှိ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ နီလံ ပီတကန္တိအာဒိ ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ရူပါရမ္မဏံ ဒိသွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ. တထာ ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ ဘေရိသဒ္ဒေါ မုဒိင်္ဂသဒ္ဒေါတိအာဒိ သဒ္ဒါရမ္မဏံ သောတဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ မူလဂန္ဓော တစဂန္ဓောတိအာဒိ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ဃာနဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ မူလရသော ခန္ဓရသောတိအာဒိ ရသာရမ္မဏံ ဇိဝှါဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ ကက္ခဠံ မုဒုကန္တိအာဒိ ပထဝီဓာတုတေဇောဓာတုဝါယောဓာတုဘေဒံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ကာယဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ဖုသိတွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ. တထာ ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ သုခဒုက္ခာဒိဘေဒံ ဓမ္မာရမ္မဏံ မနောဒွါရဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝိဇာနိတွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ.

ယဉှိ၊ စုန္ဒ၊ ဣမေသံ သတ္တာနံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ၊ တတ္ထ တထာဂတေန အဒိဋ္ဌံ ဝါ အသုတံ ဝါ အမုတံ ဝါ အဝိညာတံ ဝါ နတ္ထိ၊ ဣမဿ ပန မဟာဇနဿ ပရိယေသိတွာ အပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ၊ အပရိယေသိတွာ အပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ၊ ပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ၊ အပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ၊ သဗ္ဗမ္ပိ တထာဂတဿ အသမ္ပတ္တံ နာမ နတ္ထိ ဉာဏေန အသစ္ဆိကတံ. တသ္မာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတီတိ ယံ တထာ လောကေန ဂတံ၊ တဿ တထေဝ ဂတတ္တာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတီတိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘အဘိသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ဂတသဒ္ဒေန ဧကတ္ထံ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု တထာဂတောတိ နိဂမဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၁၈၈၊ အ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄.၂၃).

‘‘ယဉ္စ၊ စုန္ဒ၊ ရတ္တိံ တထာဂတော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ၊ ယဉ္စ ရတ္တိံ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ ယံ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ဘာသတိ လပတိ နိဒ္ဒိသတိ၊ သဗ္ဗံ တံ တထေဝ ဟောတိ၊ နော အညထာ၊ တသ္မာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ –

ဧတ္ထ ယံ ရတ္တိံ ဘဂဝါ ဗောဓိမဏ္ဍေ အပ္ပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော တိဏ္ဏံ မာရာနံ မတ္ထကံ မဒ္ဒိတွာ အနုတ္တရသမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ယဉ္စ ရတ္တိံ ယမကသာလာနမန္တရေ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ၊ ဧတ္ထန္တရေ ပဉ္စစတ္တာလီသဝဿပရိမာဏေ ကာလေ ပဌမဗောဓိယာပိ မဇ္ဈိမဗောဓိယာပိ ပစ္ဆိမဗောဓိယာပိ ယံ ဘဂဝတာ ဘာသိတံ သုတ္တံ ဂေယျံ။ပေ။ ဝေဒလ္လံ၊ တံ သဗ္ဗံ အတ္ထတော စ ဗျဉ္ဇနတော စ အနုပဝဇ္ဇံ အနူနမနဓိကံ သဗ္ဗာကာရပရိပုဏ္ဏံ ရာဂမဒနိမ္မဒနံ ဒေါသမောဟမဒနိမ္မဒနံ နတ္ထိ၊ တတ္ထ ဝါဠဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အဝက္ခလိတံ၊ သဗ္ဗံ တံ ဧကမုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဆိတံ ဝိယ၊ ဧကနာဠိယာ မိတံ ဝိယ၊ ဧကတုလာယ တုလိတံ ဝိယ စ တထမေဝ ဟောတိ ဝိတထံ နတ္ထိ. တေနာဟ – ‘‘ယဉ္စ၊ စုန္ဒ၊ ရတ္တိံ တထာဂတော။ပေ။ သဗ္ဗံ တံ တထမေဝ ဟောတိ၊ နော အညထာ တသ္မာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. ဂဒအတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ ဂတသဒ္ဒေါ.

အပိ စ – အာဂဒနံ အာဂဒေါ၊ ဝစနန္တိ အတ္ထော. တထော အဝိပရီတော အာဂဒေါ အဿာတိ ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ ဂတောတိ ဧဝမေတသ္မိံ အတ္ထေ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

‘‘ယထာဝါဒီ၊ စုန္ဒ။ပေ။ ဝုစ္စတီ’’တိ ဧတ္ထ ဘဂဝတော ဝါစာယ ကာယော အနုလောမေတိ ကာယဿပိ ဝါစာ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ ယထာဝါဒီ တထာကာရီ၊ ယထာကာရီ တထာဝါဒီ စ ဟောတိ၊ ဧဝံဘူတဿ စဿ ယထာ ဝါစာ၊ ကာယောပိ တထာ ဂတော ပဝတ္တောတိ အတ္ထော. ယထာ စ ကာယော၊ ဝါစာပိ တထာ ဂတာ ပဝတ္တာတိ တထာဂတောတိ ဧဝမေတ္ထ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အဘိဘူ အနဘိဘူတောတိ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိပရိယန္တံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု သဗ္ဗသတ္တေ အဘိဘဝတိ သီလေနပိ သမာဓိနာပိ ပညာယပိ ဝိမုတ္တိယာပိ န တဿ တုလာ ဝါ ပမာဏံ ဝါ အတ္ထိ. အတုလော အပ္ပမေယျော အနုတ္တရော ရာဇရာဇာ ဒေဝဒေဝေါ သက္ကာနံ အတိသက္ကော ဗြဟ္မာနံ အတိဗြဟ္မာ. အညဒတ္ထူတိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော. ဒက္ခတီတိ ဒသော. ဝသံ ဝတ္တေတီတိ ဝသဝတ္တီ.

တတြာယံ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ – အဂဒေါ ဝိယ အဂဒေါ၊ ကော ပနေသ? ဒေသနာဝိလာသော စေဝ ပုညုဿယော စ. တေန ဟေသ မဟာနုဘာဝေါ ဘိသက္ကော ဒိဗ္ဗာဂဒေန သပ္ပေ ဝိယ သဗ္ဗပရပ္ပဝါဒိနော သဒေဝကဉ္စ လောကံ အဘိဘဝတိ. ဣတိ သဗ္ဗလောကာဘိဘဝနေ တထော အဝိပရီတော ဒေသနာဝိလာသမယော စေဝ ပုညုဿယော စ အဂဒေါ အဿာတိ ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ တထာဂတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇).

ဣဓတ္ထညေဝ ဇာနာတိ ကမ္မာဘိသင်္ခါရဝသေနာတိ အပုညာဘိသင်္ခါရဝသေန ဣဓတ္ထညေဝ ဇာနာတိ. ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာတိ ဥပါဒိန္နခန္ဓဘေဒါ မရဏတော ပရံ. အပါယန္တိအာဒီသု ဝုဍ္ဎိသင်္ခါတသုခသာတတော အယာ အပေတတ္တာ အပါယော. ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ ဒုဂ္ဂတိ. ဒုက္ကရကာရိနော ဧတ္ထ ဝိနိပတန္တီတိ ဝိနိပါတော. နိရတိအဋ္ဌေန နိရဿာဒဋ္ဌေန နိရယော. တံ အပါယံ။ပေ။ နိရယံ. ဥပပဇ္ဇိဿတီတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ. တိရစ္ဆာနယောနိန္တိ တိရိယံ အဉ္စန္တီတိ တိရစ္ဆာနာ၊ တေသံ ယောနိ တိရစ္ဆာနယောနိ၊ တံ တိရစ္ဆာနယောနိံ. ပေတ္တိဝိသယန္တိ ပစ္စဘာဝံ ပတ္တာနံ ဝိသယောတိ ပေတ္တိဝိသယော၊ တံ ပေတ္တိဝိသယံ. မနသော ဥဿန္နတာယ မနုဿာ၊ တေသု မနုဿေသု. ဣတော ပရံ ကမ္မာဘိသင်္ခါရဝသေနာတိ ဧတ္ထ ပုညာဘိသင်္ခါရဝသေန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

အာသဝါနံ ခယာတိ အာသဝါနံ ဝိနာသေန. အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိန္တိ အာသဝဝိရဟိတံ အရဟတ္တဖလသမာဓိံ. ပညာဝိမုတ္တိန္တိ အရဟတ္တဖလပညံ. အရဟတ္တဖလသမာဓိ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ၊ အရဟတ္တဖလပညာ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တဏှာစရိတေန ဝါ အပ္ပနာဈာနဗလေန ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ အဓိဂတံ အရဟတ္တဖလံ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ၊ ဒိဋ္ဌိစရိတေန ဥပစာရဇ္ဈာနမတ္တံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝိပဿိတွာ အဓိဂတံ အရဟတ္တဖလံ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ. အနာဂါမိဖလံ ဝါ ကာမရာဂံ သန္ဓာယ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ၊ အရဟတ္တဖလံ သဗ္ဗပ္ပကာရတော အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ.

အာကိဉ္စညာယတနံ ဓိမုတ္တန္တိ ဝိမောက္ခေနာတိ ကေနဋ္ဌေန ဝိမောက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ? အဓိမုစ္စနဋ္ဌေန. ကော အယံ အဓိမုစ္စနဋ္ဌော နာမ? ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ စ သုဋ္ဌု ဝိမုစ္စနဋ္ဌော၊ အာရမ္မဏေ စ အဘိရတိဝသေန သုဋ္ဌု ဝိမုစ္စနဋ္ဌော၊ ပိတု အင်္ကေ ဝိဿဋ္ဌအင်္ဂပစ္စင်္ဂဿ ဒါရကဿ သယနံ ဝိယ အနိဂ္ဂဟိတဘာဝေန နိရာသင်္ကတာယ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝရူပေန ဝိမောက္ခေန ဓိမုတ္တန္တိ. ဝိညာဏဉ္စာယတနံ မုဉ္စိတွာ အာကိဉ္စညာယတနေ နိရာသင်္ကဝသေန ဓိမုတ္တံ အလ္လီနံ. တတြာဓိမုတ္တန္တိ တသ္မိံ သမာဓိမှိ အလ္လီနံ. တဒဓိမုတ္တန္တိ တသ္မိံ ဈာနေ အဓိမုတ္တံ. တဒါဓိပတေယျန္တိ တံ ဈာနံ ဇေဋ္ဌကံ. ရူပါဓိမုတ္တောတိအာဒီနိ ပဉ္စ ကာမဂုဏဂရုကဝသေန ဝုတ္တာနိ. ကုလာဓိမုတ္တောတိအာဒီနိ တီဏိ ခတ္တိယာဒိကုလဂရုကဝသေန ဝုတ္တာနိ. လာဘာဓိမုတ္တောတိအာဒီနိ အဋ္ဌ လောကဓမ္မဝသေန ဝုတ္တာနိ. ဓီဝရာဓိမုတ္တောတိအာဒီနိ စတ္တာရိ ပစ္စယဝသေန ဝုတ္တာနိ. သုတ္တန္တာဓိမုတ္တောတိအာဒီနိ ပိဋကတ္တယဝသေန ဝုတ္တာနိ. အာရညကင်္ဂါဓိမုတ္တောတိအာဒီနိ ဓုတင်္ဂသမာဒါနဝသေန ဝုတ္တာနိ. ပဌမဇ္ဈာနာဓိမုတ္တောတိအာဒီနိ ပဋိလာဘဝသေန ဝုတ္တာနိ.

ကမ္မပရာယဏန္တိ အဘိသင်္ခါရဝသေန. ဝိပါကပရာယဏန္တိ ပဝတ္တိဝသေန. ကမ္မဂရုကန္တိ စေတနာဂရုကံ. ပဋိသန္ဓိဂရုကန္တိ ဥပပတ္တိဂရုကံ.

၈၄. အာကိဉ္စညာသမ္ဘဝံ ဉတွာတိ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ အာကိဉ္စညာယတနဇနကကမ္မာဘိသင်္ခါရံ ဉတွာ ‘‘ကိန္တိ ပလိဗောဓော အယ’’န္တိ. နန္ဒိသံယောဇနံ ဣတီတိ ယာ စတုတ္ထအရူပရာဂသင်္ခါတာ နန္ဒီ တဉ္စ သံယောဇနံ ဉတွာ. တတော တတ္ထ ဝိပဿတီတိ အထ တတ္ထ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ တံ သမာပတ္တိံ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿတိ. ဧတံ ဉာဏံ တထံ တဿာတိ ဧတံ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဧဝံ ဝိပဿတော အနုက္ကမေန ဥပ္ပန္နံ အရဟတ္တဉာဏံ အဝိပရီတံ. ဝုသီမတောတိ ဝုသိတဝန္တဿ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝ.

ဧဝံ ဘဂဝါ ဣဒမ္ပိ သုတ္တံ အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသေသိ၊ ဒေသနာပရိယောသာနေ စ ပုဗ္ဗသဒိသော ဧဝ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသီတိ.

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ စူဠနိဒ္ဒေသ-အဋ္ဌကထာယ

ပေါသာလမာဏဝသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.