၇. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဝတ္ထု

ယော ဒဏ္ဍေနာတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ဧကသ္မိဉှိ သမယေ တိတ္ထိယာ သန္နိပတိတွာ မန္တေသုံ – ‘‘ဇာနာထာဝုသော၊ ‘ကေန ကာရဏေန သမဏဿ ဂေါတမဿ လာဘသက္ကာရော မဟာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော’တိ. မယံ န ဇာနာမ၊ တုမှေ ပန ဇာနာထာတိ. အာမ၊ ဇာနာမ၊ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ နာမ ဧကံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နော. သော ဟိ ဒေဝလောကံ ဂန္တွာ ဒေဝတာဟိ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆိတွာ အာဂန္တွာ မနုဿာနံ ကထေတိ ‘ဣဒံ နာမ ကတွာ ဧဝရူပံ သမ္ပတ္တိံ လဘန္တီ’တိ. နိရယေ နိဗ္ဗတ္တာနမ္ပိ ကမ္မံ ပုစ္ဆိတွာ အာဂန္တွာ မနုဿာနံ ကထေတိ ‘ဣဒံ နာမ ကတွာ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တီ’တိ. မနုဿာ တဿ ကထံ သုတွာ မဟန္တံ လာဘသက္ကာရံ အဘိဟရန္တိ၊ သစေ တံ မာရေတုံ သက္ခိဿာမ၊ သော လာဘသက္ကာရော အမှာကံ နိဗ္ဗတ္တိဿတီ’’တိ. တေ ‘‘အတ္ထေကော ဥပါယော’’တိ သဗ္ဗေ ဧကစ္ဆန္ဒာ ဟုတွာ ‘‘ယံကိဉ္စိ ကတွာ တံ မာရာပေဿာမာ’’တိ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေ သမာဒပေတွာ ကဟာပဏသဟဿံ လဘိတွာ ပုရိသဃာတကမ္မံ ကတွာ စရန္တေ စောရေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော နာမ ကာဠသိလာယံ ဝသတိ၊ တတ္ထ ဂန္တွာ တံ မာရေထာ’’တိ တေသံ ကဟာပဏေ အဒံသု. စောရာ ဓနလောဘေန သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘‘ထေရံ မာရေဿာမာ’’တိ ဂန္တွာ တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ပရိဝါရေသုံ. ထေရော တေဟိ ပရိက္ခိတ္တဘာဝံ ဉတွာ ကုဉ္စိကစ္ဆိဒ္ဒေန နိက္ခမိတွာ ပက္ကာမိ. တေ စောရာ တံ ဒိဝသံ ထေရံ အဒိသွာ ပုနေကဒိဝသံ ဂန္တွာ ပရိက္ခိပိံသု. ထေရော ဉတွာ ကဏ္ဏိကာမဏ္ဍလံ ဘိန္ဒိတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ. ဧဝံ တေ ပဌမမာသေပိ မဇ္ဈိမမာသေပိ ထေရံ ဂဟေတုံ နာသက္ခိံသု. ပစ္ဆိမမာသေ ပန သမ္ပတ္တေ ထေရော အတ္တနာ ကတကမ္မဿ အာကဍ္ဎနဘာဝံ ဉတွာ န အပဂစ္ဆိ. စောရာ ဂန္တွာ ထေရံ ဂဟေတွာ တဏ္ဍုလကဏမတ္တာနိဿ အဋ္ဌီနိ ကရောန္တာ ဘိန္ဒိံသု. အထ နံ ‘‘မတော’’တိ သညာယ ဧကသ္မိံ ဂုမ္ဗပိဋ္ဌေ ခိပိတွာ ပက္ကမိံသု.

ထေရော ‘‘သတ္ထာရံ ပဿိတွာဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ အတ္တဘာဝံ ဈာနဝေဌနေန ဝေဌေတွာ ထိရံ ကတွာ အာကာသေန သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ အာဟ. ‘‘ပရိနိဗ္ဗာယိဿသိ၊ မောဂ္ဂလ္လာနာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကတ္ထ ဂန္တွာ’’တိ? ‘‘ကာဠသိလာပဒေသံ၊ ဘန္တေ’’တိ. တေန ဟိ၊ မောဂ္ဂလ္လာန၊ မယှံ ဓမ္မံ ကထေတွာ ယာဟိ. တာဒိသဿ ဟိ မေ သာဝကဿ ဣဒါနိ ဒဿနံ နတ္ထီတိ. သော ‘‘ဧဝံ ကရိဿာမိ၊ ဘန္တေ’’တိ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ အာကာသံ ဥပ္ပတိတွာ ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဝိယ နာနပ္ပကာရာ ဣဒ္ဓိယော ကတွာ ဓမ္မံ ကထေတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ကာဠသိလာဋဝိံ ဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ‘‘ထေရံ ကိရ စောရာ မာရေသု’’န္တိ အယမ္ပိ ကထာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပတ္ထရိ. ရာဇာ အဇာတသတ္တု စောရေ ပရိယေသနတ္ထာယ စရပုရိသေ ပယောဇေသိ. တေသုပိ စောရေသု သုရာပါနေ သုရံ ပိဝန္တေသု ဧကော ဧကဿ ပိဋ္ဌိံ ပဟရိတွာ ပါတေသိ. သော တံ သန္တေဇ္ဇေတွာ ‘‘အမ္ဘော ဒုဗ္ဗိနီတ၊ တွံ ကသ္မာ မေ ပိဋ္ဌိံ ပါတေသီ’’တိ အာဟ. ကိံ ပန ဟရေ ဒုဋ္ဌစောရ၊ တယာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ပဌမံ ပဟဋောတိ? ကိံ ပန မယာ ပဟဋဘာဝံ တွံ န ဇာနာသီတိ? ဣတိ နေသံ ‘‘မယာ ပဟဋော၊ မယာ ပဟဋော’’တိ ဝဒန္တာနံ ဝစနံ သုတွာ တေ စရပုရိသာ တေ သဗ္ဗေ စောရေ ဂဟေတွာ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ စောရေ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘တုမှေဟိ ထေရော မာရိတော’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကေန တုမှေ ဥယျောဇိတာ’’တိ? ‘‘နဂ္ဂသမဏကေဟိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ ပဉ္စသတေ နဂ္ဂသမဏကေ ဂါဟာပေတွာ ပဉ္စသတေဟိ စောရေဟိ သဒ္ဓိံ ရာဇင်္ဂဏေ နာဘိပ္ပမာဏေသု အာဝါဋေသု နိခဏာပေတွာ ပလာလေဟိ ပဋိစ္ဆာဒါပေတွာ အဂ္ဂိံ ဒါပေသိ. အထ နေသံ ဈာမဘာဝံ ဉတွာ အယနင်္ဂလေဟိ ကသာပေတွာ သဗ္ဗေ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ကာရာပေသိ.

ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော အတ္တနော အနနုရူပမေဝ မရဏံ ပတ္တော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ မောဂ္ဂလ္လာနော ဣမဿေဝ အတ္တဘာဝဿ အနနုရူပံ မရဏံ ပတ္တော၊ ပုဗ္ဗေ ပန တေန ကတဿ ကမ္မဿ အနုရူပမေဝ မရဏံ ပတ္တော’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိံ ပနဿ၊ ဘန္တေ၊ ပုဗ္ဗကမ္မ’’န္တိ ပုဋ္ဌော ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေသိ –

အတီတေ ကိရ ဗာရာဏသိဝါသီ ဧကော ကုလပုတ္တော သယမေဝ ကောဋ္ဋနပစနာဒီနိ ကမ္မာနိ ကရောန္တော မာတာပိတရော ပဋိဇဂ္ဂိ. အထဿ မာတာပိတရော နံ၊ ‘‘တာတ၊ တွံ ဧကကောဝ ဂေဟေ စ အရညေ စ ကမ္မံ ကရောန္တော ကိလမသိ၊ ဧကံ တေ ကုမာရိကံ အာနေဿာမာ’’တိ ဝတွာ၊ ‘‘အမ္မတာတာ၊ န မယှံ ဧဝရူပါယတ္ထော၊ အဟံ ယာဝ တုမှေ ဇီဝထ၊ တာဝ ဝေါ သဟတ္ထာ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ တေန ပဋိက္ခိတ္တာ ပုနပ္ပုနံ တံ ယာစိတွာ ကုမာရိကံ အာနယိံသု. သာ ကတိပါဟမေဝ တေ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ပစ္ဆာ တေသံ ဒဿနမ္ပိ အနိစ္ဆန္တီ ‘‘န သက္ကာ တဝ မာတာပိတူဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဋ္ဌာနေ ဝသိတု’’န္တိ ဥဇ္ဈာယိတွာ တသ္မိံ အတ္တနော ကထံ အဂ္ဂဏှန္တေ တဿ ဗဟိဂတကာလေ မကစိဝါကခဏ္ဍာနိ စ ယာဂုဖေဏဉ္စ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ အာကိရိတွာ တေနာဂန္တွာ ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ ပုဋ္ဌာ အာဟ – ‘‘ဣမေသံ အန္ဓမဟလ္လကာနံ ဧတံ ကမ္မံ၊ သဗ္ဗံ ဂေဟံ ကိလိဋ္ဌံ ကရောန္တာ ဝိစရန္တိ၊ န သက္ကာ ဧတေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဋ္ဌာနေ ဝသိတု’’န္တိ. ဧဝံ တာယ နံ ပုနပ္ပုနံ ကထယမာနာယ ဧဝရူပေါပိ ပူရိတပါရမီ သတ္တော မာတာပိတူဟိ သဒ္ဓိံ ဘိဇ္ဇိ. သော ‘‘ဟောတု၊ ဇာနိဿာမိ နေသံ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ တေ ဘောဇေတွာ၊ ‘‘အမ္မတာတာ၊ အသုကဋ္ဌာနေ နာမ တုမှာကံ ဉာတကာ အာဂမနံ ပစ္စာသီသန္တိ၊ တတ္ထ ဂမိဿာမာ’’တိ တေ ယာနကံ အာရောပေတွာ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တော အဋဝိမဇ္ဈံ ပတ္တကာလေ၊ ‘‘တာတ၊ ရသ္မိယော ဂဏှာထ၊ ဂါဝေါ ပတောဒသညာယ ဂမိဿန္တိ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ စောရာ ဝသန္တိ၊ အဟံ ဩတရာမီ’’တိ ပိတု ဟတ္ထေ ရသ္မိယော ဒတွာ ဩတရိတွာ ဂစ္ဆန္တော သဒ္ဒံ ပရိဝတ္တေတွာ စောရာနံ ဥဋ္ဌိတသဒ္ဒမကာသိ. မာတာပိတရော သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘စောရာ ဥဋ္ဌိတာ’’တိ သညာယ၊ ‘‘တာတ၊ မယံ မဟလ္လကာ၊ တွံ အတ္တာနမေဝ ရက္ခာဟီ’’တိ အာဟံသု. သော မာတာပိတရော တထာဝိရဝန္တေပိ စောရသဒ္ဒံ ကရောန္တော ကောဋ္ဋေတွာ မာရေတွာ အဋဝိယံ ခိပိတွာ ပစ္စာဂမိ.

သတ္ထာ ဣဒံ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ကထေတွာ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ မောဂ္ဂလ္လာနော ဧတ္တကံ ကမ္မံ ကတွာ အနေကဝဿသတသဟဿာနိ နိရယေ ပစ္စိတွာ ဝိပါကာဝသေသေန အတ္တဘာဝသတေ ဧဝမေဝ ကောဋ္ဋေတွာ သံစုဏ္ဏိတော မရဏံ ပတ္တော. ဧဝံ မောဂ္ဂလ္လာနေန အတ္တနော ကမ္မာနုရူပမေဝ မရဏံ လဒ္ဓံ၊ ပဉ္စဟိ စောရသတေဟိ သဒ္ဓိံ လဘိံသု. အပ္ပဒုဋ္ဌေသု ဟိ ပဒုဿန္တော ဒသဟိ ကာရဏေဟိ အနယဗျသနံ ပါပုဏာတိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၃၇. ‘‘ယော ဒဏ္ဍေန အဒဏ္ဍေသု၊ အပ္ပဒုဋ္ဌေသု ဒုဿတိ၊

ဒသန္နမညတရံ ဌာနံ၊ ခိပ္ပမေဝ နိဂစ္ဆတိ.

၁၃၈. ‘‘ဝေဒနံ ဖရုသံ ဇာနိံ၊ သရီရဿ ဝ ဘေဒနံ၊

ဂရုကံ ဝါပိ အာဗာဓံ၊ စိတ္တက္ခေပံ ဝ ပါပုဏေ.

၁၃၉. ‘‘ရာဇတော ဝါ ဥပသဂ္ဂံ၊ အဗ္ဘက္ခာနံ ဝ ဒါရုဏံ၊

ပရိက္ခယံ ဝ ဉာတီနံ၊ ဘောဂါနံ ဝ ပဘင်္ဂုရံ.

၁၄၀. ‘‘အထ ဝါဿ အဂါရာနိ၊ အဂ္ဂိ ဍဟတိ ပါဝကော၊

ကာယဿ ဘေဒါ ဒုပ္ပညော၊ နိရယံ သောပပဇ္ဇတီ’’တိ.

တတ္ထ အဒဏ္ဍေသူတိ ကာယဒဏ္ဍာဒိရဟိတေသု ခီဏာသဝေသု. အပ္ပဒုဋ္ဌေသူတိ ပရေသု ဝါ အတ္တနိ ဝါ နိရပရာဓေသု. ဒသန္နမညတရံ ဌာနန္တိ ဒသသု ဒုက္ခကာရဏေသု အညတရံ ကာရဏံ. ဝေဒနန္တိ သီသရောဂါဒိဘေဒံ ဖရုသံ ဝေဒနံ. ဇာနိန္တိ ကိစ္ဆာဓိဂတဿ ဓနဿ ဇာနိံ. ဘေဒနန္တိ ဟတ္ထစ္ဆေဒါဒိကံ သရီရဘေဒနံ. ဂရုကန္တိ ပက္ခဟတဧကစက္ခုကပီဌသပ္ပိကုဏီဘာဝကုဋ္ဌရောဂါဒိဘေဒံ ဂရုကာဗာဓံ ဝါ. စိတ္တက္ခေပန္တိ ဥမ္မာဒံ. ဥပသဂ္ဂန္တိ ယသဝိလောပသေနာပတိဋ္ဌာနာဒိအစ္ဆိန္ဒနာဒိကံ ရာဇတော ဥပသဂ္ဂံ ဝါ. အဗ္ဘက္ခာနန္တိ အဒိဋ္ဌအသုတအစိန္တိတပုဗ္ဗံ ‘‘ဣဒံ သန္ဓိစ္ဆေဒါဒိကမ္မံ၊ ဣဒံ ဝါ ရာဇာပရာဓိတကမ္မံ တယာ ကတ’’န္တိ ဧဝရူပံ ဒါရုဏံ အဗ္ဘက္ခာနံ ဝါ. ပရိက္ခယံ ဝ ဉာတီနန္တိ အတ္တနော အဝဿယော ဘဝိတုံ သမတ္ထာနံ ဉာတီနံ ပရိက္ခယံ ဝါ. ပဘင်္ဂုရန္တိ ပဘင်္ဂုဘာဝံ ပူတိဘာဝံ. ယံ ဟိဿ ဂေဟေ ဓညံ၊ တံ ပူတိဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ၊ သုဝဏ္ဏံ အင်္ဂါရဘာဝံ၊ မုတ္တာ ကပ္ပါသဋ္ဌိဘာဝံ၊ ကဟာပဏံ ကပါလခဏ္ဍာဒိဘာဝံ၊ ဒွိပဒစတုပ္ပဒါ ကာဏကုဏာဒိဘာဝန္တိ အတ္ထော. အဂ္ဂိ ဍဟတီတိ ဧကသံဝစ္ဆရေ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ အညသ္မိံ ဍာဟကေ အဝိဇ္ဇမာနေပိ အသနိအဂ္ဂိ ဝါ ပတိတွာ ဍဟတိ၊ အတ္တနောဝ ဓမ္မတာယ ဥဋ္ဌိတော ပါဝကော ဝါ ဍဟတိယေဝ. နိရယန္တိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဣမေသံ ဒသန္နံ ဌာနာနံ အညတရံ ပတွာပိ ဧကံသေန သမ္ပရာယေ ပတ္တဗ္ဗံ ဒဿေတုံ ‘‘နိရယံ သောပပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဝတ္ထု သတ္တမံ.