၁၀. ဒဏ္ဍဝဂ္ဂေါ

၁. ဆဗ္ဗဂ္ဂိယဘိက္ခုဝတ္ထု

သဗ္ဗေ တသန္တီတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ဧကသ္မိဉှိ သမယေ သတ္တရသဝဂ္ဂိယေဟိ သေနာသနေ ပဋိဇဂ္ဂိတေ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ‘‘နိက္ခမထ၊ မယံ မဟလ္လကတရာ၊ အမှာကံ ဧတံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ‘‘န မယံ ဒဿာမ၊ အမှေဟိ ပဌမံ ပဋိဇဂ္ဂိတ’’န္တိ ဝုတ္တေ တေ ဘိက္ခူ ပဟရိံသု. သတ္တရသဝဂ္ဂိယာ မရဏဘယတဇ္ဇိတာ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝိံသု. သတ္ထာ တေသံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣဒံ နာမာ’’တိ အာရောစိတေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုနာ နာမ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗံ၊ ယော ကရောတိ၊ သော ဣမံ နာမ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ပဟာရဒါနသိက္ခာပဒံ (ပါစိ. ၄၄၉ အာဒယော) ပညာပေတွာ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနာ နာမ ‘ယထာ အဟံ၊ တထေဝ အညေပိ ဒဏ္ဍဿ တသန္တိ၊ မစ္စုနော ဘာယန္တီ’တိ ဉတွာ ပရော န ပဟရိတဗ္ဗော၊ န ဃာတေတဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၉. ‘‘သဗ္ဗေ တသန္တိ ဒဏ္ဍဿ၊ သဗ္ဗေ ဘာယန္တိ မစ္စုနော၊

အတ္တာနံ ဥပမံ ကတွာ၊ န ဟနေယျ န ဃာတယေ’’တိ.

တတ္ထ သဗ္ဗေ တသန္တီတိ သဗ္ဗေပိ သတ္တာ အတ္တနိ ဒဏ္ဍေ ပတန္တေ တဿ ဒဏ္ဍဿ တသန္တိ. မစ္စုနောတိ မရဏဿာပိ ဘာယန္တိယေဝ. ဣမိဿာ စ ဒေသနာယ ဗျဉ္ဇနံ နိရဝသေသံ၊ အတ္ထော ပန သာဝသေသော. ယထာ ဟိ ရညာ ‘‘သဗ္ဗေ သန္နိပတန္တူ’’တိ ဘေရိယာ စရာပိတာယပိ ရာဇမဟာမတ္တေ ဌပေတွာ သေသာ သန္နိပတန္တိ၊ ဧဝမိဓ ‘‘သဗ္ဗေ တသန္တီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဟတ္ထာဇာနေယျော အဿာဇာနေယျော ဥသဘာဇာနေယျော ခီဏာသဝေါတိ ဣမေ စတ္တာရော ဌပေတွာ အဝသေသာဝ တသန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမေသု ဟိ ခီဏာသဝေါ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ပဟီနတ္တာ မရဏကသတ္တံ အပဿန္တော န ဘာယတိ၊ ဣတရေ တယော သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဗလဝတ္တာ အတ္တနော ပဋိပက္ခဘူတံ သတ္တံ အပဿန္တာ န ဘာယန္တီတိ. န ဟနေယျ န ဃာတယေတိ ယထာ အဟံ၊ ဧဝံ အညေပိ သတ္တာတိ နေဝ ပရံ ပဟရေယျ န ပဟရာပေယျာတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

ဆဗ္ဗဂ္ဂိယဘိက္ခုဝတ္ထု ပဌမံ.

၂. ဆဗ္ဗဂ္ဂိယဘိက္ခုဝတ္ထု

သဗ္ဗေ တသန္တီတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

တေယေဝ ဧကသ္မိဉှိ သမယေ တေနေဝ ကာရဏေန ပုရိမသိက္ခာပဒေ သတ္တရသဝဂ္ဂိယေ ပဟရိံသု. တေနေဝ ကာရဏေန တေသံ တလသတ္တိကံ ဥဂ္ဂိရိံသု. ဣဓာပိ သတ္ထာ တေသံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣဒံ နာမာ’’တိ အာရောစိတေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုနာ နာမ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗံ၊ ယော ကရောတိ၊ သော ဣမံ နာမ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ တလသတ္တိကသိက္ခာပဒံ (ပါစိ. ၄၅၄ အာဒယော) ပညာပေတွာ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနာ နာမ ‘ယထာ အဟံ၊ တထေဝ အညေပိ ဒဏ္ဍဿ တသန္တိ၊ ယထာ စ မယှံ၊ တထေဝ နေသံ ဇီဝိတံ ပိယ’န္တိ ဉတွာ ပရော န ပဟရိတဗ္ဗော န ဃာဋေတဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၃၀. ‘‘သဗ္ဗေ တသန္တိ ဒဏ္ဍဿ၊ သဗ္ဗေသံ ဇီဝိတံ ပိယံ၊

အတ္တာနံ ဥပမံ ကတွာ၊ န ဟနေယျ န ဃာတယေ’’တိ.

တတ္ထ သဗ္ဗေသံ ဇီဝိတံ ပိယန္တိ ခီဏာသဝံ ဌပေတွာ သေသသတ္တာနံ ဇီဝိတံ ပိယံ မဓုရံ၊ ခီဏာသဝေါ ပန ဇီဝိတေ ဝါ မရဏေ ဝါ ဥပေက္ခကောဝ ဟောတိ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝါတိ.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

ဆဗ္ဗဂ္ဂိယဘိက္ခုဝတ္ထု ဒုတိယံ.

၃. သဗ္ဗဟုလကုမာရကဝတ္ထု

သုခကာမာနိ ဘူတာနီတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သမ္ဗဟုလေ ကုမာရကေ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ဧကသ္မိဉှိ သမယေ သတ္ထာ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ သမ္ဗဟုလေ ကုမာရကေ ဧကံ ဃရသပ္ပဇာတိကံ အဟိံ ဒဏ္ဍကေန ပဟရန္တေ ဒိသွာ ‘‘ကုမာရကာ ကိံ ကရောထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အဟိံ၊ ဘန္တေ၊ ဒဏ္ဍကေန ပဟရာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’တိ ပုန ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဍံသနဘယေန၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တုမှေ ‘အတ္တနော သုခံ ကရိဿာမာ’တိ ဣမံ ပဟရန္တာ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သုခလာဘိနော န ဘဝိဿထ. အတ္တနော သုခံ ပတ္ထေန္တေန ဟိ ပရံ ပဟရိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၃၁. ‘‘သုခကာမာနိ ဘူတာနိ၊ ယော ဒဏ္ဍေန ဝိဟိံသတိ၊

အတ္တနော သုခမေသာနော၊ ပေစ္စ သော န လဘတေ သုခံ.

၁၃၂. ‘‘သုခကာမာနိ ဘူတာနိ၊ ယော ဒဏ္ဍေန န ဟိံသတိ၊

အတ္တနော သုခမေသာနော၊ ပေစ္စ သော လဘတေ သုခ’’န္တိ.

တတ္ထ ယော ဒဏ္ဍေနာတိ ယော ပုဂ္ဂလော ဒဏ္ဍေန ဝါ လေဍ္ဍုအာဒီဟိ ဝါ ဝိဟေဌေတိ. ပေစ္စ သော န လဘတေ သုခန္တိ သော ပုဂ္ဂလော ပရလောကေ မနုဿသုခံ ဝါ ဒိဗ္ဗသုခံ ဝါ ပရမတ္ထဘူတံ ဝါ နိဗ္ဗာနသုခံ န လဘတိ. ဒုတိယဂါထာယ ပေစ္စ သော လဘတေတိ သော ပုဂ္ဂလော ပရလောကေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ တိဝိဓမ္ပိ သုခံ လဘတီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ပဉ္စသတာပိ တေ ကုမာရကာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသူတိ.

သမ္ဗဟုလကုမာရကဝတ္ထု တတိယံ.

၄. ကောဏ္ဍဓာနတ္ထေရဝတ္ထု

မာဝေါစ ဖရုသံ ကဉ္စီတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကောဏ္ဍဓာနတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

တဿ ကိရ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဧကံ ဣတ္ထိရူပံ ထေရေန သဒ္ဓိံယေဝ ဝိစရတိ. တံ ထေရော န ပဿတိ၊ မဟာဇနော ပန ပဿတိ. အန္တောဂါမံ ပိဏ္ဍာယ စရတောပိဿ မနုဿာ ဧကံ ဘိက္ခံ ဒတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အယံ တုမှာကံ ဟောတု၊ အယံ ပန တုမှာကံ သဟာယိကာယာ’’တိ ဝတွာ ဒုတိယမ္ပိ ဒဒန္တိ.

ကိံ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မန္တိ? ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ ဒွေ သဟာယကာ ဘိက္ခူ ဧကမာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တသဒိသာ အတိဝိယ သမဂ္ဂါ အဟေသုံ. ဒီဃာယုကဗုဒ္ဓကာလေ စ အနုသံဝစ္ဆရံ ဝါ အနုဆမာသံ ဝါ ဘိက္ခူ ဥပေါသထတ္ထာယ သန္နိပတန္တိ. တသ္မာ တေပိ ‘‘ဥပေါသထဂ္ဂံ ဂမိဿာမာ’’တိ ဝသနဋ္ဌာနာ နိက္ခမိံသု. တေ ဧကာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တဒေဝတာ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ အတိဝိယ သမဂ္ဂါ၊ သက္ကာ နု ခေါ ဣမေ ဘိန္ဒိတု’’န္တိ စိန္တေတွာ အတ္တနော ဗာလတာယ စိန္တိတသမနန္တရမေဝ အာဂန္တွာ တေသု ဧကေန၊ ‘‘အာဝုသော၊ မုဟုတ္တံ အာဂမေဟိ၊ သရီရကိစ္စေနမှိ အတ္ထိကော’’တိ ဝုတ္တေ သာ ဒေဝတာ ဧကံ မနုဿိတ္ထိဝဏ္ဏံ မာပေတွာ ထေရဿ ဂစ္ဆန္တရံ ပဝိသိတွာ နိက္ခမနကာလေ ဧကေန ဟတ္ထေန ကေသကလာပံ၊ ဧကေန နိဝါသနံ သဏ္ဌာပယမာနာ တဿ ပိဋ္ဌိတော နိက္ခမိ. သော တံ န ပဿတိ၊ တမာဂမယမာနော ပန ပုရတော ဌိတဘိက္ခု နိဝတ္တိတွာ ဩလောကယမာနော တံ တထာ ကတွာ နိက္ခမန္တံ ပဿိ. သာ တေန ဒိဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ အန္တရဓာယိ. ဣတရော တံ ဘိက္ခုံ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတကာလေ အာဟ – ‘‘အာဝုသော၊ သီလံ တေ ဘိန္န’’န္တိ. ‘‘နတ္ထာဝုသော၊ မယှံ ဧဝရူပ’’န္တိ. ဣဒါနေဝ တေ မယာ ပစ္ဆတော နိက္ခမမာနာ တရုဏဣတ္ထီ ဣဒံ နာမ ကရောန္တီ ဒိဋ္ဌာ၊ တွံ ‘‘နတ္ထိ မယှံ ဧဝရူပ’’န္တိ ကိံ ဝဒေသီတိ. သော အသနိယာ မတ္ထကေ အဝတ္ထဋော ဝိယ မာ မံ၊ အာဝုသော၊ နာသေဟိ၊ နတ္ထိ မယှံ ဧဝရူပန္တိ. ဣတရော ‘‘မယာ သာမံ အက္ခီဟိ ဒိဋ္ဌံ၊ ကိံ တဝ သဒ္ဒဟိဿာမီ’’တိ ဒဏ္ဍကော ဝိယ ဘိဇ္ဇိတွာ ပက္ကာမိ၊ ဥပေါသထဂ္ဂေပိ ‘‘နာဟံ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမီ’’တိ နိသီဒိ. ဣတရော ‘‘မယှံ၊ ဘန္တေ၊ သီလေ အဏုမတ္တမ္ပိ ကာဠံ နတ္ထီ’’တိ ဘိက္ခူနံ ကထေသိ. သောပိ ‘‘မယာ သာမံ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ အာဟ. ဒေဝတာ တံ တေန သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကာတုံ အနိစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဘာရိယံ မယာ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ အယျဿ သီလဘေဒေါ နတ္ထိ၊ မယာ ပန ဝီမံသနဝသေနေတံ ကတံ၊ ကရောထ တေန သဒ္ဓိံ ဥပေါသထ’’န္တိ အာဟ. သော တဿာ အာကာသေ ဌတွာ ကထေန္တိယာ သဒ္ဒဟိတွာ ဥပေါသထံ အကာသိ၊ န ပန ထေရေ ပုဗ္ဗေ ဝိယ မုဒုစိတ္တော အဟောသိ. ဧတ္တကံ ဒေဝတာယ ပုဗ္ဗကမ္မံ.

အာယုပရိယောသာနေ ပန တေ ထေရာ ယထာသုခံ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. ဒေဝတာ အပီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ တတ္ထ ပစ္စိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝုဒ္ဓိမနွာယ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပဒံ လဘိ. တဿ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ တံ ဣတ္ထိရူပံ တထေဝ ပညာယိ. တေနေဝဿ ကောဏ္ဍဓာနတ္ထေရောတိ နာမံ ကရိံသု. တံ တထာဝိစရန္တံ ဒိသွာ ဘိက္ခူ အနာထပိဏ္ဍိကံ အာဟံသု – ‘‘မဟာသေဋ္ဌိ၊ ဣမံ ဒုဿီလံ တဝ ဝိဟာရာ နီဟရ. ဣမဉှိ နိဿာယ သေသဘိက္ခူနံ အယသော ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ. ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ သတ္ထာ ဝိဟာရေ နတ္ထီတိ? အတ္ထိ ဥပါသကာတိ. တေန ဟိ၊ ဘန္တေ၊ သတ္ထာဝ ဇာနိဿတီတိ. ဘိက္ခူ ဂန္တွာ ဝိသာခါယပိ တထေဝ ကထေသုံ. သာပိ နေသံ တထေဝ ပဋိဝစနံ အဒါသိ.

ဘိက္ခူပိ တေဟိ အသမ္ပဋိစ္ဆိတဝစနာ ရညော အာရောစေသုံ – ‘‘မဟာရာဇ၊ ကောဏ္ဍဓာနတ္ထေရော ဧကံ ဣတ္ထိံ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တော သဗ္ဗေသံ အယသံ ဥပ္ပါဒေသိ၊ တံ တုမှာကံ ဝိဇိတာ နီဟရထာ’’တိ. ‘‘ကဟံ ပန သော၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘ဝိဟာရေ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကတရသ္မိံ သေနာသနေ ဝိဟရတီ’’တိ? ‘‘အသုကသ္မိံ နာမာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆထ၊ အဟံ တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ သော သာယနှသမယေ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ တံ သေနာသနံ ပုရိသေဟိ ပရိက္ခိပါပေတွာ ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနာဘိမုခေါ အဂမာသိ. ထေရော မဟာသဒ္ဒံ သုတွာ ဝိဟာရာ နိက္ခမိတွာ ပမုခေ အဋ္ဌာသိ. တမ္ပိဿ ဣတ္ထိရူပံ ပိဋ္ဌိပဿေ ဌိတံ ရာဇာ အဒ္ဒသ. ထေရော ရညော အာဂမနံ ဉတွာ ဝိဟာရံ အဘိရုဟိတွာ နိသီဒိ. ရာဇာ ထေရံ န ဝန္ဒိ၊ တမ္ပိ ဣတ္ထိံ နာဒ္ဒသ. သော ဒွါရန္တရေပိ ဟေဋ္ဌာမဉ္စေပိ ဩလောကေန္တော အဒိသွာဝ ထေရံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧကံ ဣတ္ထိံ အဒ္ဒသံ၊ ကဟံ သာ’’တိ? ‘‘န ပဿာမိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ဣဒါနိ မယာ တုမှာကံ ပိဋ္ဌိပဿေ ဌိတာ ဒိဋ္ဌာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘အဟံ န ပဿာမိ’’စ္စေဝါဟ. ရာဇာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ စိန္တေတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣတော တာဝ နိက္ခမထာ’’တိ အာဟ. ထေရေ နိက္ခမိတွာ ပမုခေ ဌိတေ ပုန သာ ထေရဿ ပိဋ္ဌိပဿေ အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ တံ ဒိသွာ ပုန ဥပရိတလံ အဘိရုဟိ၊ တဿ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ ထေရော နိသီဒိ. ပုန ရာဇာ တံ သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု ဩလောကေန္တောပိ အဒိသွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ကဟံ သာ ဣတ္ထီ’’တိ ပုန ထေရံ ပုစ္ဆိ. နာဟံ ပဿာမိ မဟာရာဇာတိ. ‘‘ကိံ ကထေထ၊ ဘန္တေ၊ မယာ ဣဒါနေဝ တုမှာကံ ပိဋ္ဌိပဿေ ဌိတာ ဒိဋ္ဌာ’’တိ အာဟ. အာမ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာဇနောပိ ‘‘မေ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော ဣတ္ထီ ဝိစရတီ’’တိ ဝဒတိ၊ အဟံ ပန န ပဿာမီတိ. ရာဇာ ‘‘ပဋိရူပကေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ ပုန ထေရံ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣတော တာဝ ဩတရထာ’’တိ ဝတွာ ထေရေ ဩတရိတွာ ပမုခေ ဌိတေ ပုန တံ တဿ ပိဋ္ဌိပဿေ ဌိတံ ဒိသွာ ဥပရိတလံ အဘိရုဟိ. ပုန နာဒ္ဒသ. သော ပုန ထေရံ ပုစ္ဆိတွာ တေန ‘‘န ပဿာမိ’’စ္စေဝ ဝုတ္တေ ‘‘ပဋိရူပကမေဝေတ’’န္တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ထေရံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဧဝရူပေ သံကိလေသေ တုမှာကံ ပိဋ္ဌိတော ဝိစရန္တေ အညော ကောစိ တုမှာကံ ဘိက္ခံ န ဒဿတိ၊ နိဗဒ္ဓံ မမ ဂေဟံ ပဝိသထ၊ အဟမေဝ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ထေရံ နိမန္တေတွာ ပက္ကာမိ.

ဘိက္ခူ ‘‘ပဿထာဝုသော၊ ရညော ပါပကိရိယံ၊ ‘ဧတံ ဝိဟာရတော နီဟရာ’တိ ဝုတ္တေ အာဂန္တွာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ နိမန္တေတွာ ဂတော’’တိ ဥဇ္ဈာယိံသု. တမ္ပိ ထေရံ အာဟံသု – ‘‘အမ္ဘော၊ ဒုဿီလ၊ ဣဒါနိသိ ရာဇကောဏ္ဍော ဇာတော’’တိ. သောပိ ပုဗ္ဗေ ဘိက္ခူ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော ‘‘တုမှေ ဒုဿီလာ၊ တုမှေ ကောဏ္ဍာ၊ တုမှေ ဣတ္ထိံ ဂဟေတွာ ဝိစရထာ’’တိ အာဟ. တေ ဂန္တွာ သတ္ထု အာရောစေသုံ – ‘‘ဘန္တေ၊ ကောဏ္ဍဓာနတ္ထေရော အမှေဟိ ဝုတ္တော အမှေ ‘ဒုဿီလာ’တိအာဒီနိ ဝတွာ အက္ကောသတီ’’တိ. သတ္ထာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ဧဝံ ဝဒေသီ’’တိ? ‘‘သစ္စံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’တိ? ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ ကထိတကာရဏာ’’တိ. ‘‘တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ကသ္မာ ကထေထာ’’တိ. ‘‘ဣမဿ ပစ္ဆတော ဣတ္ထိံ ဝိစရန္တိံ ဒိသွာ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဣမေ ကိရ တယာ သဒ္ဓိံ ဣတ္ထိံ ဝိစရန္တိံ ဒိသွာ ဝဒန္တိ၊ တွံ ကသ္မာ ကထေသိ၊ ဧတေ တာဝ ဒိသွာ ကထေန္တိ. တွံ အဒိသွာဝ ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ ကသ္မာ ကထေသိ၊ နနု ပုဗ္ဗေ တဝေဝ ပါပိကံ ဒိဋ္ဌိံ နိဿာယ ဣဒံ ဇာတံ၊ ဣဒါနိ ကသ္မာ ပုန ပါပိကံ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာသီ’’တိ. ဘိက္ခူ ‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဣမိနာ ပုဗ္ဗေ ကတ’’န္တိ ပုစ္ဆိံသု. အထ နေသံ သတ္ထာ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ကထေတွာ ‘‘ဘိက္ခု ဣဒံ ပါပကမ္မံ နိဿာယ တွံ ဣမံ ဝိပ္ပကာရံ ပတ္တော၊ ဣဒါနိ တေ ပုန တထာရူပံ ပါပိကံ ဒိဋ္ဌိံ ဂဟေတုံ န ယုတ္တံ၊ မာ ပုန ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ ကထေဟိ၊ နိဿဒ္ဒေါ မုခဝဋ္ဋိယံ ဆိန္နကံသထာလသဒိသော ဟောဟိ၊ ဧဝံ ကရောန္တော နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တော နာမ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၃၃. ‘‘မာဝေါစ ဖရုသံ ကဉ္စိ၊ ဝုတ္တာ ပဋိဝဒေယျု တံ၊

ဒုက္ခာ ဟိ သာရမ္ဘကထာ၊ ပဋိဒဏ္ဍာ ဖုသေယျု တံ.

၁၃၄. ‘‘သစေ နေရေသိ အတ္တာနံ၊ ကံသော ဥပဟတော ယထာ၊

ဧသ ပတ္တောသိ နိဗ္ဗာနံ၊ သာရမ္ဘော တေ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ.

တတ္ထ မာဝေါစ ဖရုသံ ကဉ္စီတိ ကဉ္စိ ဧကပုဂ္ဂလမ္ပိ ဖရုသံ မာ အဝစ. ဝုတ္တာတိ တယာ ပရေ ‘‘ဒုဿီလာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ တမ္ပိ တထေဝ ပဋိဝဒေယျုံ. သာရမ္ဘကထာတိ ဧသာ ကရဏုတ္တရာ ယုဂဂ္ဂါဟကထာ နာမ ဒုက္ခာ. ပဋိဒဏ္ဍာတိ ကာယဒဏ္ဍာဒီဟိ ပရံ ပဟရန္တဿ တာဒိသာ ပဋိဒဏ္ဍာ စ တဝ မတ္ထကေ ပတေယျုံ. သစေ နေရေသီတိ သစေ အတ္တာနံ နိစ္စလံ ကာတုံ သက္ခိဿသိ. ကံသော ဥပဟတော ယထာတိ မုခဝဋ္ဋိယံ ဆိန္ဒိတွာ တလမတ္တံ ကတွာ ဌပိတကံသထာလံ ဝိယ. တဉှိ ဟတ္ထပါဒေဟိ ဝါ ဒဏ္ဍကေန ဝါ ပဟဋမ္ပိ သဒ္ဒံ န ကရောတိ၊ ဧသ ပတ္တောသီတိ သစေ ဧဝရူပေါ ဘဝိတုံ သက္ခိဿသိ၊ ဣမံ ပဋိပဒံ ပူရယမာနော ဣဒါနိ အပ္ပတ္တောပိ ဧသော နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တော နာမ. သာရမ္ဘော တေ န ဝိဇ္ဇတီတိ ဧဝံ သန္တေ စ ပန ‘‘တွံ ဒုဿီလော၊ တုမှေ ဒုဿီလာ’’တိဧဝမာဒိကော ဥတ္တရကရဏဝါစာလက္ခဏော သာရမ္ဘောပိ တေ န ဝိဇ္ဇတိ၊ န ဘဝိဿတိယေဝါတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသု၊ ကောဏ္ဍဓာနတ္ထေရောပိ သတ္ထာရာ ဒိန္နဩဝါဒေ ဌတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ၊ န စိရဿေဝ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ပဌမံ သလာကံ ဂဏှီတိ.

ကောဏ္ဍဓာနတ္ထေရဝတ္ထု စတုတ္ထံ.

၅. ဥပေါသထိကဣတ္ထီနံ ဝတ္ထု

ယထာ ဒဏ္ဍေနာတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ပုဗ္ဗာရာမေ ဝိဟရန္တော ဝိသာခါဒီနံ ဥပါသိကာနံ ဥပေါသထကမ္မံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သာဝတ္ထိယံ ကိရ ဧကသ္မိံ မဟာဥပေါသထဒိဝသေ ပဉ္စသတမတ္တာ ဣတ္ထိယော ဥပေါသထိကာ ဟုတွာ ဝိဟာရံ အဂမိံသု. ဝိသာခါ တာသု မဟလ္လကိတ္ထိယော ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ၊ ‘‘အမ္မာ၊ ကိမတ္ထံ ဥပေါသထိကာ ဇာတတ္ထာ’’တိ. တာဟိ ‘‘ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ပတ္ထေတွာ’’တိ ဝုတ္တေ မဇ္ဈိမိတ္ထိယော ပုစ္ဆိ၊ တာဟိ ‘‘သပတ္တိဝါသာ မုစ္စနတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တေ တရုဏိတ္ထိယော ပုစ္ဆိ၊ တာဟိ ‘‘ပဌမဂဗ္ဘေ ပုတ္တပဋိလာဘတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တေ ကုမာရိကာယော ပုစ္ဆိ၊ တာဟိ ‘‘တရုဏဘာဝေယေဝ ပတိကုလဂမနတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တေ တံ သဗ္ဗမ္ပိ တာသံ ကထံ သုတွာ တာ အာဒါယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဋိပါဋိယာ အာရောစေသိ. တံ သုတွာ သတ္ထာ ‘‘ဝိသာခေ ဣမေသံ သတ္တာနံ ဇာတိအာဒယော နာမ ဒဏ္ဍဟတ္ထကဂေါပါလကသဒိသာ၊ ဇာတိ ဇရာယ သန္တိကံ၊ ဇရာ ဗျာဓိနော သန္တိကံ၊ ဗျာဓိ မရဏဿ သန္တိကံ ပေသေတွာ မရဏံ ကုဌာရိယာ ဆိန္ဒန္တာ ဝိယ ဇီဝိတံ ဆိန္ဒတိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ဝိဝဋ္ဋံ ပတ္ထေန္တာ နာမ နတ္ထိ၊ ဝဋ္ဋမေဝ ပန ပတ္ထေန္တီ’’တိ ဝတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၃၅. ‘‘ယထာ ဒဏ္ဍေန ဂေါပါလော၊ ဂါဝေါ ပါဇေတိ ဂေါစရံ၊

ဧဝံ ဇရာ စ မစ္စု စ၊ အာယုံ ပါဇေန္တိ ပါဏိန’’န္တိ.

တတ္ထ ပါဇေတီတိ ဆေကော ဂေါပါလော ကေဒါရန္တရံ ပဝိသန္တိယော ဂါဝေါ ဒဏ္ဍေန နိဝါရေတွာ တေနေဝ ပေါထေန္တော သုလဘတိဏောဒကံ ဂေါစရံ နေတိ. အာယုံ ပါဇေန္တီတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဆိန္ဒန္တိ ခေပေန္တိ. ဂေါပါလကော ဝိယ ဟိ ဇရာ စ မစ္စု စ၊ ဂေါဂဏော ဝိယ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ ဂေါစရဘူမိ ဝိယ မရဏံ. တတ္ထ ဇာတိ တာဝ သတ္တာနံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဇရာယ သန္တိကံ ပေသေသိ၊ ဇရာ ဗျာဓိနော သန္တိကံ၊ ဗျာဓိ မရဏဿ သန္တိကံ. တမေဝ မရဏံ ကုဌာရိယာ ဆေဒံ ဝိယ ဆိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆတီတိ ဣဒမေတ္ထ ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနံ.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

ဥပေါသထိကဣတ္ထီနံ ဝတ္ထု ပဉ္စမံ.

၆. အဇဂရပေတဝတ္ထု

အထ ပါပါနိ ကမ္မာနီတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော အဇဂရပေတံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ဧကသ္မိဉှိ သမယေ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော လက္ခဏတ္ထေရေန သဒ္ဓိံ ဂိဇ္ဈကူဋတော ဩတရန္တော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ပဉ္စဝီသတိယောဇနိကံ အဇဂရပေတံ နာမ အဒ္ဒသ. တဿ သီသတော အဂ္ဂိဇာလာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပရိယန္တံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ပရိယန္တတော ဥဋ္ဌဟိတွာ သီသံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဥဘယတော ဥဋ္ဌဟိတွာ မဇ္ဈေ ဩတရန္တိ. ထေရော တံ ဒိသွာ သိတံ ပါတွာကာသိ. လက္ခဏတ္ထေရေန သိတကာရဏံ ပုဋ္ဌော ‘‘အကာလော၊ အာဝုသော၊ ဣမဿ ပဉှဿ ဝေယျာကရဏာယ၊ သတ္ထု သန္တိကေ မံ ပုစ္ဆေယျာသီ’’တိ ဝတွာ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂတကာလေ လက္ခဏတ္ထေရေန ပုဋ္ဌော အာဟ – ‘‘တတြာဟံ၊ အာဝုသော၊ ဧကံ ပေတံ အဒ္ဒသံ၊ တဿ ဧဝရူပေါ နာမ အတ္တဘာဝေါ၊ အဟံ တံ ဒိသွာ ‘န ဝတ မေ ဧဝရူပေါ အတ္တဘာဝေါ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော’တိ သိတံ ပါတွာကာသိ’’န္တိ. သတ္ထာ ‘‘စက္ခုဘူတာ ဝတ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာဝကာ ဝိဟရန္တီ’’တိအာဒီနိ (ပါရာ. ၂၂၈၊ သံ. နိ. ၂.၂၀၂) ဝဒန္တော ထေရဿ ကထံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘မယာပိ ဧသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပေတော ဗောဓိမဏ္ဍေယေဝ ဒိဋ္ဌော၊ ‘ယေ စ ပန မေ ဝစနံ န သဒ္ဒဟေယျုံ၊ တေသံ တံ အဟိတာယ အဿာ’တိ န ကထေသိံ၊ ဣဒါနိ မောဂ္ဂလ္လာနံ သက္ခိံ လဘိတွာ ကထေမီ’’တိ ဝတွာ ဘိက္ခူဟိ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ပုဋ္ဌော ဗျာကာသိ –

ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ သုမင်္ဂလသေဋ္ဌိ နာမ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကာဟိ ဘူမိံ သန္ထရိတွာ ဝီသတိဥသဘဋ္ဌာနေ တတ္တကေနေဝ ဓနေန ဝိဟာရံ ကာရေတွာ တာဝတ္တကေနေဝ ဝိဟာရမဟံ ကာရေသိ. သော ဧကဒိဝသံ ပါတောဝ သတ္ထု သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တော နဂရဒွါရေ ဧကိဿာ သာလာယ ကာသာဝံ သသီသံ ပါရုပိတွာ ကလလမက္ခိတေဟိ ပါဒေဟိ နိပန္နံ ဧကံ စောရံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ကလလမက္ခိတပါဒေါ ရတ္တိံ ဝိစရိတွာ ဒိဝါ နိပန္နမနုဿော ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟ. စောရော မုခံ ဝိဝရိတွာ သေဋ္ဌိံ ဒိသွာ ‘‘ဟောတု၊ ဇာနိဿာမိ တေ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ သတ္တက္ခတ္တုံ ခေတ္တံ ဈာပေသိ၊ သတ္တက္ခတ္တုံ ဝဇေ ဂုန္နံ ပါဒေ ဆိန္ဒိ၊ သတ္တက္ခတ္တုံ ဂေဟံ ဈာပေသိ၊ သော ဧတ္တကေနာပိ ကောပံ နိဗ္ဗာပေတုံ အသက္ကောန္တော တဿ စူဠူပဋ္ဌာကေန သဒ္ဓိံ မိတ္တသန္ထဝံ ကတွာ ‘‘ကိံ တေ သေဋ္ဌိနော ပိယ’’န္တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ဂန္ဓကုဋိတော အညံ တဿ ပိယတရံ နတ္ထီ’’တိ သုတွာ ‘‘ဟောတု၊ ဂန္ဓကုဋိံ ဈာပေတွာ ကောပံ နိဗ္ဗာပေဿာမီ’’တိ သတ္ထရိ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌေ ပါနီယပရိဘောဇနီယဃဋေ ဘိန္ဒိတွာ ဂန္ဓကုဋိယံ အဂ္ဂိံ အဒါသိ. သေဋ္ဌိ ‘‘ဂန္ဓကုဋိ ကိရ ဈာယတီ’’တိ သုတွာ အာဂစ္ဆန္တော ဈာမကာလေ အာဂန္တွာ ဂန္ဓကုဋိံ ဈာမံ ဩလောကေန္တော ဝါလဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဒေါမနဿံ အကတွာ ဝါမဗာဟုံ သမဉ္ဇိတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန မဟာအပ္ဖေါဋနံ အပ္ဖေါဋေသိ. အထ နံ သမီပေ ဌိတာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကသ္မာ၊ သာမိ၊ ဧတ္တကံ ဓနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ကတဂန္ဓကုဋိယာ ဈာမကာလေ အပ္ဖေါဋေသီ’’တိ? သော အာဟ – ‘‘ဧတ္တကံ မေ၊ တာတာ၊ အဂ္ဂိအာဒီဟိ အသာဓာရဏေ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ဓနံ နိဒဟိတုံ လဒ္ဓံ၊ ‘ပုနပိ ဧတ္တကံ ဓနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သတ္ထု ဂန္ဓကုဋိံ ကာတုံ လဘိဿာမီ’တိ တုဋ္ဌမာနသော အပ္ဖေါဋေသိ’’န္တိ. သော ပုန တတ္တကံ ဓနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ကာရေတွာ ဝီသတိသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရဿ သတ္ထုနော ဒါနံ အဒါသိ. တံ ဒိသွာ စောရော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဣမံ အမာရေတွာ မင်္ကုကာတုံ န သက္ခိဿာမိ၊ ဟောတု၊ မာရေဿာမိ န’’န္တိ နိဝါသနန္တရေ ဆုရိကံ ဗန္ဓိတွာ သတ္တာဟံ ဝိဟာရေ ဝိစရန္တောပိ ဩကာသံ န လဘိ. မဟာသေဋ္ဌိပိ သတ္တ ဒိဝသာနိ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ ဒတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ မမ ဧကေန ပုရိသေန သတ္တက္ခတ္တုံ ခေတ္တံ ဈာပိတံ၊ သတ္တက္ခတ္တုံ ဝဇေ ဂုန္နံ ပါဒါ ဆိန္နာ၊ သတ္တက္ခတ္တုံ ဂေဟံ ဈာပိတံ၊ ဣဒါနိ ဂန္ဓကုဋိပိ တေနေဝ ဈာပိတာ ဘဝိဿတိ၊ အဟံ ဣမသ္မိံ ဒါနေ ပဌမံ ပတ္တိံ တဿ ဒမ္မီ’’တိ.

တံ သုတွာ စောရော ‘‘ဘာရိယံ ဝတ မေ ကမ္မံ ကတံ၊ ဧဝံ အပရာဓကာရကေ မယိ ဣမဿ ကောပမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ၊ ဣမသ္မိမ္ပိ ဒါနေ မယှမေဝ ပဌမံ ပတ္တိံ ဒေတိ၊ အဟံ ဣမသ္မိံ ဒုဗ္ဘာမိ၊ ဧဝရူပံ မေ ပုရိသံ အခမာပေန္တဿ ဒေဝဒဏ္ဍောပိ မေ မတ္ထကေ ပတေယျာ’’တိ ဂန္တွာ သေဋ္ဌိဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘ခမာဟိ မေ၊ သာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘သာမိ၊ ဧဝံ အယုတ္တကံ ကမ္မံ မယာ ကတံ၊ တဿ မေ ခမာဟီ’’တိ အာဟ. အထ နံ သေဋ္ဌိ ‘‘တယာ မေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကတ’’န္တိ သဗ္ဗံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ၊ မယာ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘တွံ မယာ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော၊ ကသ္မာ မေ ကုဇ္ဈိတွာ ဧဝမကာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော ဧကဒိဝသံ နဂရာ နိက္ခန္တေန တေန ဝုတ္တဝစနံ သာရေတွာ ‘‘ဣမိနာ မေ ကာရဏေန ကောပေါ ဥပ္ပါဒိတော’’တိ အာဟ. သေဋ္ဌိ အတ္တနာ ဝုတ္တံ သရိတွာ ‘‘အာမ၊ တာတ၊ ဝုတ္တံ မယာ၊ တံ မေ ခမာဟီ’’တိ စောရံ ခမာပေတွာ ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ၊ တာတ၊ ခမာမိ တေ၊ ဂစ္ဆ၊ တာတာ’’တိ အာဟ. သစေ မေ၊ သာမိ၊ ခမသိ၊ သပုတ္တဒါရံ မံ ဂေဟေ ဒါသံ ကရောဟီတိ. တာတ၊ တွံ မယာ ဧတ္တကေ ကထိတေ ဧဝရူပံ ဆေဒနံ အကာသိ၊ ဂေဟေ ဝသန္တေန ပန သဒ္ဓိံ န သက္ကာ ကိဉ္စိ ကထေတုံ၊ န မေ တယာ ဂေဟေ ဝသန္တေန ကိစ္စံ အတ္ထိ၊ ခမာမိ တေ၊ ဂစ္ဆ၊ တာတာတိ. စောရော တံ ကမ္မံ ကတွာ အာယုပရိယောသာနေ အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တော ဒီဃရတ္တံ တတ္ထ ပစ္စိတွာ ဝိပါကာဝသေသေန ဣဒါနိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ပစ္စတီတိ.

ဧဝံ သတ္ထာ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ကထေတွာ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဗာလာ နာမ ပါပါနိ ကမ္မာနိ ကရောန္တာ န ဗုဇ္ဈန္တိ၊ ပစ္ဆာ ပန အတ္တနာ ကတကမ္မေဟိ ဍယှမာနာ အတ္တနာဝ အတ္တနော ဒါဝဂ္ဂိသဒိသာဝ ဟောန္တီ’’တိ ဝတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၃၆. ‘‘အထ ပါပါနိ ကမ္မာနိ၊ ကရံ ဗာလော န ဗုဇ္ဈတိ၊

သေဟိ ကမ္မေဟိ ဒုမ္မေဓော၊ အဂ္ဂိဍဍ္ဎောဝ တပ္ပတီ’’တိ.

တတ္ထ အထ ပါပါနီတိ န ကေဝလံ ဗာလော ကောဓဝသေန ပါပါနိ ကရောတိ၊ ကရောန္တောပိ ပန န ဗုဇ္ဈတီတိ အတ္ထော. ပါပံ ကရောန္တော စ ‘‘ပါပံ ကရောမီ’’တိ အဗုဇ္ဈနကော နာမ နတ္ထိ. ‘‘ဣမဿ ကမ္မဿ ဧဝရူပေါ နာမ ဝိပါကော’’တိ အဇာနနတာယ ‘‘န ဗုဇ္ဈတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သေဟီတိ သော တေဟိ အတ္တနော သန္တကေဟိ ကမ္မေဟိ ဒုမ္မေဓော နိပ္ပညော ပုဂ္ဂလော နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အဂ္ဂိဍဍ္ဎောဝ တပ္ပတီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

အဇဂရပေတဝတ္ထု ဆဋ္ဌံ.

၇. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဝတ္ထု

ယော ဒဏ္ဍေနာတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ဧကသ္မိဉှိ သမယေ တိတ္ထိယာ သန္နိပတိတွာ မန္တေသုံ – ‘‘ဇာနာထာဝုသော၊ ‘ကေန ကာရဏေန သမဏဿ ဂေါတမဿ လာဘသက္ကာရော မဟာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော’တိ. မယံ န ဇာနာမ၊ တုမှေ ပန ဇာနာထာတိ. အာမ၊ ဇာနာမ၊ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ နာမ ဧကံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နော. သော ဟိ ဒေဝလောကံ ဂန္တွာ ဒေဝတာဟိ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆိတွာ အာဂန္တွာ မနုဿာနံ ကထေတိ ‘ဣဒံ နာမ ကတွာ ဧဝရူပံ သမ္ပတ္တိံ လဘန္တီ’တိ. နိရယေ နိဗ္ဗတ္တာနမ္ပိ ကမ္မံ ပုစ္ဆိတွာ အာဂန္တွာ မနုဿာနံ ကထေတိ ‘ဣဒံ နာမ ကတွာ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တီ’တိ. မနုဿာ တဿ ကထံ သုတွာ မဟန္တံ လာဘသက္ကာရံ အဘိဟရန္တိ၊ သစေ တံ မာရေတုံ သက္ခိဿာမ၊ သော လာဘသက္ကာရော အမှာကံ နိဗ္ဗတ္တိဿတီ’’တိ. တေ ‘‘အတ္ထေကော ဥပါယော’’တိ သဗ္ဗေ ဧကစ္ဆန္ဒာ ဟုတွာ ‘‘ယံကိဉ္စိ ကတွာ တံ မာရာပေဿာမာ’’တိ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေ သမာဒပေတွာ ကဟာပဏသဟဿံ လဘိတွာ ပုရိသဃာတကမ္မံ ကတွာ စရန္တေ စောရေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော နာမ ကာဠသိလာယံ ဝသတိ၊ တတ္ထ ဂန္တွာ တံ မာရေထာ’’တိ တေသံ ကဟာပဏေ အဒံသု. စောရာ ဓနလောဘေန သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘‘ထေရံ မာရေဿာမာ’’တိ ဂန္တွာ တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ပရိဝါရေသုံ. ထေရော တေဟိ ပရိက္ခိတ္တဘာဝံ ဉတွာ ကုဉ္စိကစ္ဆိဒ္ဒေန နိက္ခမိတွာ ပက္ကာမိ. တေ စောရာ တံ ဒိဝသံ ထေရံ အဒိသွာ ပုနေကဒိဝသံ ဂန္တွာ ပရိက္ခိပိံသု. ထေရော ဉတွာ ကဏ္ဏိကာမဏ္ဍလံ ဘိန္ဒိတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ. ဧဝံ တေ ပဌမမာသေပိ မဇ္ဈိမမာသေပိ ထေရံ ဂဟေတုံ နာသက္ခိံသု. ပစ္ဆိမမာသေ ပန သမ္ပတ္တေ ထေရော အတ္တနာ ကတကမ္မဿ အာကဍ္ဎနဘာဝံ ဉတွာ န အပဂစ္ဆိ. စောရာ ဂန္တွာ ထေရံ ဂဟေတွာ တဏ္ဍုလကဏမတ္တာနိဿ အဋ္ဌီနိ ကရောန္တာ ဘိန္ဒိံသု. အထ နံ ‘‘မတော’’တိ သညာယ ဧကသ္မိံ ဂုမ္ဗပိဋ္ဌေ ခိပိတွာ ပက္ကမိံသု.

ထေရော ‘‘သတ္ထာရံ ပဿိတွာဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ အတ္တဘာဝံ ဈာနဝေဌနေန ဝေဌေတွာ ထိရံ ကတွာ အာကာသေန သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ အာဟ. ‘‘ပရိနိဗ္ဗာယိဿသိ၊ မောဂ္ဂလ္လာနာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကတ္ထ ဂန္တွာ’’တိ? ‘‘ကာဠသိလာပဒေသံ၊ ဘန္တေ’’တိ. တေန ဟိ၊ မောဂ္ဂလ္လာန၊ မယှံ ဓမ္မံ ကထေတွာ ယာဟိ. တာဒိသဿ ဟိ မေ သာဝကဿ ဣဒါနိ ဒဿနံ နတ္ထီတိ. သော ‘‘ဧဝံ ကရိဿာမိ၊ ဘန္တေ’’တိ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ အာကာသံ ဥပ္ပတိတွာ ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဝိယ နာနပ္ပကာရာ ဣဒ္ဓိယော ကတွာ ဓမ္မံ ကထေတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ကာဠသိလာဋဝိံ ဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ‘‘ထေရံ ကိရ စောရာ မာရေသု’’န္တိ အယမ္ပိ ကထာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပတ္ထရိ. ရာဇာ အဇာတသတ္တု စောရေ ပရိယေသနတ္ထာယ စရပုရိသေ ပယောဇေသိ. တေသုပိ စောရေသု သုရာပါနေ သုရံ ပိဝန္တေသု ဧကော ဧကဿ ပိဋ္ဌိံ ပဟရိတွာ ပါတေသိ. သော တံ သန္တေဇ္ဇေတွာ ‘‘အမ္ဘော ဒုဗ္ဗိနီတ၊ တွံ ကသ္မာ မေ ပိဋ္ဌိံ ပါတေသီ’’တိ အာဟ. ကိံ ပန ဟရေ ဒုဋ္ဌစောရ၊ တယာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ပဌမံ ပဟဋောတိ? ကိံ ပန မယာ ပဟဋဘာဝံ တွံ န ဇာနာသီတိ? ဣတိ နေသံ ‘‘မယာ ပဟဋော၊ မယာ ပဟဋော’’တိ ဝဒန္တာနံ ဝစနံ သုတွာ တေ စရပုရိသာ တေ သဗ္ဗေ စောရေ ဂဟေတွာ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ စောရေ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘တုမှေဟိ ထေရော မာရိတော’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကေန တုမှေ ဥယျောဇိတာ’’တိ? ‘‘နဂ္ဂသမဏကေဟိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ ပဉ္စသတေ နဂ္ဂသမဏကေ ဂါဟာပေတွာ ပဉ္စသတေဟိ စောရေဟိ သဒ္ဓိံ ရာဇင်္ဂဏေ နာဘိပ္ပမာဏေသု အာဝါဋေသု နိခဏာပေတွာ ပလာလေဟိ ပဋိစ္ဆာဒါပေတွာ အဂ္ဂိံ ဒါပေသိ. အထ နေသံ ဈာမဘာဝံ ဉတွာ အယနင်္ဂလေဟိ ကသာပေတွာ သဗ္ဗေ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ကာရာပေသိ.

ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော အတ္တနော အနနုရူပမေဝ မရဏံ ပတ္တော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ မောဂ္ဂလ္လာနော ဣမဿေဝ အတ္တဘာဝဿ အနနုရူပံ မရဏံ ပတ္တော၊ ပုဗ္ဗေ ပန တေန ကတဿ ကမ္မဿ အနုရူပမေဝ မရဏံ ပတ္တော’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိံ ပနဿ၊ ဘန္တေ၊ ပုဗ္ဗကမ္မ’’န္တိ ပုဋ္ဌော ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေသိ –

အတီတေ ကိရ ဗာရာဏသိဝါသီ ဧကော ကုလပုတ္တော သယမေဝ ကောဋ္ဋနပစနာဒီနိ ကမ္မာနိ ကရောန္တော မာတာပိတရော ပဋိဇဂ္ဂိ. အထဿ မာတာပိတရော နံ၊ ‘‘တာတ၊ တွံ ဧကကောဝ ဂေဟေ စ အရညေ စ ကမ္မံ ကရောန္တော ကိလမသိ၊ ဧကံ တေ ကုမာရိကံ အာနေဿာမာ’’တိ ဝတွာ၊ ‘‘အမ္မတာတာ၊ န မယှံ ဧဝရူပါယတ္ထော၊ အဟံ ယာဝ တုမှေ ဇီဝထ၊ တာဝ ဝေါ သဟတ္ထာ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ တေန ပဋိက္ခိတ္တာ ပုနပ္ပုနံ တံ ယာစိတွာ ကုမာရိကံ အာနယိံသု. သာ ကတိပါဟမေဝ တေ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ပစ္ဆာ တေသံ ဒဿနမ္ပိ အနိစ္ဆန္တီ ‘‘န သက္ကာ တဝ မာတာပိတူဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဋ္ဌာနေ ဝသိတု’’န္တိ ဥဇ္ဈာယိတွာ တသ္မိံ အတ္တနော ကထံ အဂ္ဂဏှန္တေ တဿ ဗဟိဂတကာလေ မကစိဝါကခဏ္ဍာနိ စ ယာဂုဖေဏဉ္စ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ အာကိရိတွာ တေနာဂန္တွာ ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ ပုဋ္ဌာ အာဟ – ‘‘ဣမေသံ အန္ဓမဟလ္လကာနံ ဧတံ ကမ္မံ၊ သဗ္ဗံ ဂေဟံ ကိလိဋ္ဌံ ကရောန္တာ ဝိစရန္တိ၊ န သက္ကာ ဧတေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဋ္ဌာနေ ဝသိတု’’န္တိ. ဧဝံ တာယ နံ ပုနပ္ပုနံ ကထယမာနာယ ဧဝရူပေါပိ ပူရိတပါရမီ သတ္တော မာတာပိတူဟိ သဒ္ဓိံ ဘိဇ္ဇိ. သော ‘‘ဟောတု၊ ဇာနိဿာမိ နေသံ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ တေ ဘောဇေတွာ၊ ‘‘အမ္မတာတာ၊ အသုကဋ္ဌာနေ နာမ တုမှာကံ ဉာတကာ အာဂမနံ ပစ္စာသီသန္တိ၊ တတ္ထ ဂမိဿာမာ’’တိ တေ ယာနကံ အာရောပေတွာ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တော အဋဝိမဇ္ဈံ ပတ္တကာလေ၊ ‘‘တာတ၊ ရသ္မိယော ဂဏှာထ၊ ဂါဝေါ ပတောဒသညာယ ဂမိဿန္တိ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ စောရာ ဝသန္တိ၊ အဟံ ဩတရာမီ’’တိ ပိတု ဟတ္ထေ ရသ္မိယော ဒတွာ ဩတရိတွာ ဂစ္ဆန္တော သဒ္ဒံ ပရိဝတ္တေတွာ စောရာနံ ဥဋ္ဌိတသဒ္ဒမကာသိ. မာတာပိတရော သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘စောရာ ဥဋ္ဌိတာ’’တိ သညာယ၊ ‘‘တာတ၊ မယံ မဟလ္လကာ၊ တွံ အတ္တာနမေဝ ရက္ခာဟီ’’တိ အာဟံသု. သော မာတာပိတရော တထာဝိရဝန္တေပိ စောရသဒ္ဒံ ကရောန္တော ကောဋ္ဋေတွာ မာရေတွာ အဋဝိယံ ခိပိတွာ ပစ္စာဂမိ.

သတ္ထာ ဣဒံ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ကထေတွာ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ မောဂ္ဂလ္လာနော ဧတ္တကံ ကမ္မံ ကတွာ အနေကဝဿသတသဟဿာနိ နိရယေ ပစ္စိတွာ ဝိပါကာဝသေသေန အတ္တဘာဝသတေ ဧဝမေဝ ကောဋ္ဋေတွာ သံစုဏ္ဏိတော မရဏံ ပတ္တော. ဧဝံ မောဂ္ဂလ္လာနေန အတ္တနော ကမ္မာနုရူပမေဝ မရဏံ လဒ္ဓံ၊ ပဉ္စဟိ စောရသတေဟိ သဒ္ဓိံ လဘိံသု. အပ္ပဒုဋ္ဌေသု ဟိ ပဒုဿန္တော ဒသဟိ ကာရဏေဟိ အနယဗျသနံ ပါပုဏာတိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၃၇. ‘‘ယော ဒဏ္ဍေန အဒဏ္ဍေသု၊ အပ္ပဒုဋ္ဌေသု ဒုဿတိ၊

ဒသန္နမညတရံ ဌာနံ၊ ခိပ္ပမေဝ နိဂစ္ဆတိ.

၁၃၈. ‘‘ဝေဒနံ ဖရုသံ ဇာနိံ၊ သရီရဿ ဝ ဘေဒနံ၊

ဂရုကံ ဝါပိ အာဗာဓံ၊ စိတ္တက္ခေပံ ဝ ပါပုဏေ.

၁၃၉. ‘‘ရာဇတော ဝါ ဥပသဂ္ဂံ၊ အဗ္ဘက္ခာနံ ဝ ဒါရုဏံ၊

ပရိက္ခယံ ဝ ဉာတီနံ၊ ဘောဂါနံ ဝ ပဘင်္ဂုရံ.

၁၄၀. ‘‘အထ ဝါဿ အဂါရာနိ၊ အဂ္ဂိ ဍဟတိ ပါဝကော၊

ကာယဿ ဘေဒါ ဒုပ္ပညော၊ နိရယံ သောပပဇ္ဇတီ’’တိ.

တတ္ထ အဒဏ္ဍေသူတိ ကာယဒဏ္ဍာဒိရဟိတေသု ခီဏာသဝေသု. အပ္ပဒုဋ္ဌေသူတိ ပရေသု ဝါ အတ္တနိ ဝါ နိရပရာဓေသု. ဒသန္နမညတရံ ဌာနန္တိ ဒသသု ဒုက္ခကာရဏေသု အညတရံ ကာရဏံ. ဝေဒနန္တိ သီသရောဂါဒိဘေဒံ ဖရုသံ ဝေဒနံ. ဇာနိန္တိ ကိစ္ဆာဓိဂတဿ ဓနဿ ဇာနိံ. ဘေဒနန္တိ ဟတ္ထစ္ဆေဒါဒိကံ သရီရဘေဒနံ. ဂရုကန္တိ ပက္ခဟတဧကစက္ခုကပီဌသပ္ပိကုဏီဘာဝကုဋ္ဌရောဂါဒိဘေဒံ ဂရုကာဗာဓံ ဝါ. စိတ္တက္ခေပန္တိ ဥမ္မာဒံ. ဥပသဂ္ဂန္တိ ယသဝိလောပသေနာပတိဋ္ဌာနာဒိအစ္ဆိန္ဒနာဒိကံ ရာဇတော ဥပသဂ္ဂံ ဝါ. အဗ္ဘက္ခာနန္တိ အဒိဋ္ဌအသုတအစိန္တိတပုဗ္ဗံ ‘‘ဣဒံ သန္ဓိစ္ဆေဒါဒိကမ္မံ၊ ဣဒံ ဝါ ရာဇာပရာဓိတကမ္မံ တယာ ကတ’’န္တိ ဧဝရူပံ ဒါရုဏံ အဗ္ဘက္ခာနံ ဝါ. ပရိက္ခယံ ဝ ဉာတီနန္တိ အတ္တနော အဝဿယော ဘဝိတုံ သမတ္ထာနံ ဉာတီနံ ပရိက္ခယံ ဝါ. ပဘင်္ဂုရန္တိ ပဘင်္ဂုဘာဝံ ပူတိဘာဝံ. ယံ ဟိဿ ဂေဟေ ဓညံ၊ တံ ပူတိဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ၊ သုဝဏ္ဏံ အင်္ဂါရဘာဝံ၊ မုတ္တာ ကပ္ပါသဋ္ဌိဘာဝံ၊ ကဟာပဏံ ကပါလခဏ္ဍာဒိဘာဝံ၊ ဒွိပဒစတုပ္ပဒါ ကာဏကုဏာဒိဘာဝန္တိ အတ္ထော. အဂ္ဂိ ဍဟတီတိ ဧကသံဝစ္ဆရေ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ အညသ္မိံ ဍာဟကေ အဝိဇ္ဇမာနေပိ အသနိအဂ္ဂိ ဝါ ပတိတွာ ဍဟတိ၊ အတ္တနောဝ ဓမ္မတာယ ဥဋ္ဌိတော ပါဝကော ဝါ ဍဟတိယေဝ. နိရယန္တိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဣမေသံ ဒသန္နံ ဌာနာနံ အညတရံ ပတွာပိ ဧကံသေန သမ္ပရာယေ ပတ္တဗ္ဗံ ဒဿေတုံ ‘‘နိရယံ သောပပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဝတ္ထု သတ္တမံ.

၈. ဗဟုဘဏ္ဍိကဘိက္ခုဝတ္ထု

န နဂ္ဂစရိယာတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဗဟုဘဏ္ဍိကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သာဝတ္ထိဝါသီ ကိရေကော ကုဋုမ္ဗိကော ဘရိယာယ ကာလကတာယ ပဗ္ဗဇိ. သော ပဗ္ဗဇန္တော အတ္တနော ပရိဝေဏဉ္စ အဂ္ဂိသာလဉ္စ ဘဏ္ဍဂဗ္ဘဉ္စ ကာရေတွာ သဗ္ဗမ္ပိ ဘဏ္ဍဂဗ္ဘံ သပ္ပိမဓုတေလာဒီဟိ ပူရေတွာ ပဗ္ဗဇိ၊ ပဗ္ဗဇိတွာ စ ပန အတ္တနော ဒါသေ ပက္ကောသာပေတွာ ယထာရုစိကံ အာဟာရံ ပစာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ. ဗဟုဘဏ္ဍော စ ဗဟုပရိက္ခာရော စ အဟောသိ. ရတ္တိံ အညံ နိဝါသနပါရုပနံ ဟောတိ၊ ဒိဝါ အညံ နိဝါသနပါရုပနံ ဟောတိ၊ ဒိဝါ အညံ ဝိဟာရပစ္စန္တေ ဝသတိ. တဿေကဒိဝသံ စီဝရပစ္စတ္ထရဏာနိ သုက္ခာပေန္တဿ သေနာသနစာရိကံ အာဟိဏ္ဍန္တာ ဘိက္ခူ ပဿိတွာ ‘‘ကဿိမာနိ၊ အာဝုသော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘မယှ’’န္တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘အာဝုသော၊ ဘဂဝတာ တိစီဝရာနိ အနုညာတာနိ၊ တွဉ္စ ပန ဧဝံ အပ္ပိစ္ဆဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဧဝံ ဗဟုပရိက္ခာရော ဇာတော’’တိ တံ သတ္ထု သန္တိကံ နေတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အယံ ဘိက္ခု အတိဗဟုဘဏ္ဍော’’တိ အာရောစေသုံ. သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တံ ဘိက္ခူ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ အာဟ – ‘‘ကသ္မာ ပန တွံ၊ ဘိက္ခု၊ မယာ အပ္ပိစ္ဆတာယ ဓမ္မေ ဒေသိတေ ဧဝံ ဗဟုဘဏ္ဍော ဇာတော’’တိ. သော တာဝတ္တကေနေဝ ကုပိတော ‘‘ဣမိနာ ဒါနိ နီဟာရေန စရိဿာမီ’’တိ ပါရုပနံ ဆဍ္ဍေတွာ ပရိသမဇ္ဈေ ဧကစီဝရော အဋ္ဌာသိ. အထ နံ သတ္ထာ ဥပတ္ထမ္ဘယမာနော နနု တွံ ဘိက္ခု ပုဗ္ဗေ ဟိရောတ္တပ္ပဂဝေသကော ဒကရက္ခသကာလေပိ ဟိရောတ္တပ္ပံ ဂဝေသမာနော ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဝိဟာသိ၊ ကသ္မာ ဣဒါနိ ဧဝံ ဂရုကေ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ စတုပရိသမဇ္ဈေ ပါရုပနံ ဆဍ္ဍေတွာ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပဟာယ ဌိတောသီတိ. သော သတ္ထု ဝစနံ သုတွာ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ တံ စီဝရံ ပါရုပိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဘိက္ခူ တဿ အတ္ထဿ အာဝိဘာဝတ္ထံ ဘဂဝန္တံ ယာစိံသု. ဘဂဝါ အတီတံ အာဟရိတွာ ကထေသိ –

အတီတေ ကိရ ဗာရာဏသိရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ဗောဓိသတ္တော ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ မဟိံသကုမာရောတိ နာမံ ကရိံသု. တဿ ကနိဋ္ဌဘာတာ စန္ဒကုမာရော နာမ အဟောသိ. တေသံ မာတရိ ကာလကတာယ ရာဇာ အညံ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သာပိ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ၊ သူရိယကုမာရောတိဿ နာမံ ကရိံသု. တံ ဒိသွာ ရာဇာ တုဋ္ဌော ‘‘ပုတ္တဿ တေ ဝရံ ဒမ္မီ’’တိ အာဟ. သာပိ ခေါ၊ ‘‘ဒေဝ၊ ဣစ္ဆိတကာလေ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ပုတ္တဿ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ရာဇာနံ အာဟ – ‘‘ဒေဝေန မယှံ ပုတ္တဿ ဇာတကာလေ ဝရော ဒိန္နော၊ ဣဒါနိ မေ ပုတ္တဿ ရဇ္ဇံ ဒေဟီ’’တိ. ရာဇာ ‘‘မမ ဒွေ ပုတ္တာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓာ ဝိယ ဇလန္တာ ဝိစရန္တိ၊ န သက္ကာ တဿ ရဇ္ဇံ ဒါတု’’န္တိ ပဋိက္ခိပိတွာပိ တံ ပုနပ္ပုနံ ယာစမာနမေဝ ဒိသွာ ‘‘အယံ မေ ပုတ္တာနံ အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျာ’’တိ ပုတ္တေ ပက္ကောသာပေတွာ၊ ‘‘တာတာ၊ အဟံ သူရိယကုမာရဿ ဇာတကာလေ ဝရံ အဒါသိံ၊ ဣဒါနိဿ မာတာ ရဇ္ဇံ ယာစတိ၊ အဟံ တဿ န ဒါတုကာမော၊ တဿ မာတာ တုမှာကံ အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျ၊ ဂစ္ဆထ တုမှေ၊ အရညေ ဝသိတွာ မမစ္စယေနာဂန္တွာ ရဇ္ဇံ ဂဏှထာ’’တိ ဥယျောဇေသိ. တေ ပိတရံ ဝန္ဒိတွာ ပါသာဒါ ဩတရန္တေ ရာဇင်္ဂဏေ ကီဠမာနော သူရိယကုမာရော ဒိသွာ တံ ကာရဏံ ဉတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိ. တေသံ ဟိမဝန္တံ ပဝိဋ္ဌကာလေ ဗောဓိသတ္တော မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိတွာ သူရိယကုမာရံ အာဟ – ‘‘တာတ၊ ဧတံ သရံ ဂန္တွာ နှတွာ စ ပိဝိတွာ စ အမှာကမ္ပိ ပဒုမိနိပဏ္ဏေဟိ ဥဒကံ အာဟရာ’’တိ. သော ပန သရော ဝေဿဝဏ္ဏဿ သန္တိကာ ဧကေန ဒကရက္ခသေန လဒ္ဓေါ ဟောတိ. ဝေဿဝဏ္ဏော စ တံ အာဟ – ‘‘ဌပေတွာ ဒေဝဓမ္မဇာနနကေ ယေ စ အညေ ဣမံ သရံ ဩတရန္တိ၊ တေ ခါဒိတုံ လဘသီ’’တိ. တတော ပဋ္ဌာယ သော တံ သရံ ဩတိဏ္ဏောတိဏ္ဏေ ဒေဝဓမ္မေ ပုစ္ဆိတွာ အဇာနန္တေ ခါဒတိ၊ သူရိယကုမာရောပိ တံ သရံ အဝီမံသိတွာဝ ဩတရိ၊ တေန စ ‘‘ဒေဝဓမ္မေ ဇာနာသီ’’တိ ပုစ္ဆိတော ‘‘ဒေဝဓမ္မာ နာမ စန္ဒိမသူရိယာ’’တိ အာဟ. အထ နံ ‘‘တွံ ဒေဝဓမ္မေ န ဇာနာသီ’’တိ ဥဒကံ ပဝေသေတွာ အတ္တနော ဘဝနေ ဌပေသိ. ဗောဓိသတ္တောပိ တံ စိရာယန္တံ ဒိသွာ စန္ဒကုမာရံ ပေသေသိ. သောပိ တေန ‘‘ဒေဝဓမ္မေ ဇာနာသီ’’တိ ပုစ္ဆိတော ‘‘ဒေဝဓမ္မာ နာမ စတဿော ဒိသာ’’တိ အာဟ. ဒကရက္ခသော တမ္ပိ ဥဒကံ ပဝေသေတွာ တတ္ထေဝ ဌပေသိ.

ဗောဓိသတ္တော တသ္မိမ္ပိ စိရာယန္တေ ‘‘အန္တရာယေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ သယံ ဂန္တွာ ဒွိန္နမ္ပိ ဩတရဏပဒံယေဝ ဒိသွာ ‘‘အယံ သရော ရက္ခသပရိဂ္ဂဟိတော’’တိ ဉတွာ ခဂ္ဂံ သန္နယှိတွာ ဓနုံ ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ. ရက္ခသော တံ အနောတရန္တံ ဒိသွာ ဝနကမ္မိကပုရိသဝေသေနာဂန္တွာ အာဟ – ‘‘ဘော ပုရိသ၊ တွံ မဂ္ဂကိလန္တော၊ ကသ္မာ ဣမံ သရံ ဩတရိတွာ နှတွာ စ ပိဝိတွာ စ ဘိသမုလာလံ ခါဒိတွာ ပုပ္ဖါနိ ပိလန္ဓိတွာ န ဂစ္ဆသီ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော တံ ဒိသွာဝ ‘‘ဧသ သော ယက္ခော’’တိ ဉတွာ ‘‘တယာ မေ ဘာတရော ဂဟိတာ’’တိ အာဟ. အာမ၊ မယာ ဂဟိတာတိ. ကိံ ကာရဏာတိ? အဟံ ဣမံ သရံ ဩတိဏ္ဏောတိဏ္ဏေ လဘာမီတိ. ကိံ ပန သဗ္ဗေဝ လဘသီတိ? ဒေဝဓမ္မဇာနနကေ ဌပေတွာ အဝသေသေ လဘာမီတိ. အတ္ထိ ပန တေ ဒေဝဓမ္မေဟိ အတ္ထောတိ? အာမ၊ အတ္ထီတိ. အဟံ ကထေဿာမီတိ. တေန ဟိ ကထေဟီတိ. န သက္ကာ ကိလိဋ္ဌေန ဂတ္တေန ကထေတုန္တိ. ယက္ခော ဗောဓိသတ္တံ နှာပေတွာ ပါနီယံ ပါယေတွာ အလင်္ကရိတွာ အလင်္ကတမဏ္ဍပမဇ္ဈေ ပလ္လင်္ကံ အာရောပေတွာ သယမဿ ပါဒမူလေ နိသီဒိ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘သက္ကစ္စံ သုဏာဟီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဟိရိဩတ္တပ္ပသမ္ပန္နာ၊ သုက္ကဓမ္မသမာဟိတာ၊

သန္တော သပ္ပုရိသာ လောကေ၊ ဒေဝဓမ္မာတိ ဝုစ္စရေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၆)၊

ယက္ခော ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နော ဗောဓိသတ္တံ အာဟ – ‘‘ပဏ္ဍိတ၊ အဟံ တေ ပသန္နော၊ ဧကံ ဘာတရံ ဒမ္မိ၊ ကတရံ အာနေမီ’’တိ? ‘‘ကနိဋ္ဌံ အာနေဟီ’’တိ. ပဏ္ဍိတ၊ တွံ ကေဝလံ ဒေဝဓမ္မေ ဇာနာသိယေဝ၊ န ပန တေသု ဝတ္တသီတိ. ကိံ ကာရဏာတိ? ယသ္မာ ဇေဋ္ဌံ ဌပေတွာ ကနိဋ္ဌံ အာဟရာပေန္တော ဇေဋ္ဌာပစာယိကကမ္မံ န ကရောသီတိ၊ ဒေဝဓမ္မေ စာဟံ ယက္ခ ဇာနာမိ၊ တေသု စ ဝတ္တာမိ. မယဉှိ ဧတံ နိဿာယ ဣမံ အရညံ ပဝိဋ္ဌာ. ဧတဿ ဟိ အတ္ထာယ အမှာကံ ပိတရံ ဧတဿ မာတာ ရဇ္ဇံ ယာစိ၊ အမှာကံ ပန ပိတာ တံ ဝရံ အဒတွာ အမှာကံ အနုရက္ခဏတ္ထာယ အရညေ ဝါသံ အနုဇာနိ၊ သော ကုမာရော အနိဝတ္တိတွာ အမှေဟိ သဒ္ဓိံ အာဂတော. ‘‘တံ အရညေ ဧကော ယက္ခော ခါဒီ’’တိ ဝုတ္တေပိ န ကောစိ သဒ္ဒဟိဿတိ. တေနာဟံ ဂရဟဘယဘီတော တမေဝါဟရာပေမီတိ. ယက္ခော ဗောဓိသတ္တဿ ပသီဒိတွာ ‘‘သာဓု ပဏ္ဍိတ၊ တွမေဝ ဒေဝဓမ္မေ ဇာနာသိ၊ ဒေဝဓမ္မေသု စ ဝတ္တသီ’’တိ ဒွေ ဘာတရော အာနေတွာ အဒါသိ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ယက္ခဘာဝေ အာဒီနဝံ ကထေတွာ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ. သော တေန သုသံဝိဟိတာရက္ခော တသ္မိံ အရညေ ဝသိတွာ ပိတရိ ကာလကတေ ယက္ခံ အာဒါယ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ စန္ဒကုမာရဿ ဥပရဇ္ဇံ၊ သူရိယကုမာရဿ သေနာပတိဋ္ဌာနံ ဒတွာ ယက္ခဿ ရမဏီယေ ဌာနေ အာယတနံ ကာရာပေတွာ ယထာ သော လာဘဂ္ဂပ္ပတ္တော ဟောတိ၊ တထာ အကာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ ရက္ခသော ဗဟုဘဏ္ဍိကဘိက္ခု အဟောသိ၊ သူရိယကုမာရော အာနန္ဒော၊ စန္ဒကုမာရော သာရိပုတ္တော၊ မဟိံသကုမာရော ပန အဟမေဝါ’’တိ. ဧဝံ သတ္ထာ ဇာတကံ ကထေတွာ ‘‘ဧဝံ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ပုဗ္ဗေ ဒေဝဓမ္မေ ဂဝေသမာနော ဟိရိဩတ္တပ္ပသမ္ပန္နော ဝိစရိတွာ ဣဒါနိ စတုပရိသမဇ္ဈေ ဣမိနာ နီဟာရေန ဌတွာ မမ ပုရတော ‘အပ္ပိစ္ဆောမှီ’တိ ဝဒန္တော အယုတ္တံ အကာသိ. န ဟိ သာဋကပဋိက္ခေပါဒိမတ္တေန သမဏော နာမ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၄၁. ‘‘န နဂ္ဂစရိယာ န ဇဋာ န ပင်္ကာ၊ နာနာသကာ ထဏ္ဍိလသာယိကာ ဝါ၊

ရဇောဇလ္လံ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနံ၊ သောဓေန္တိ မစ္စံ အဝိတိဏ္ဏကင်္ခ’’န္တိ.

တတ္ထ နာနာသကာတိ န အနသကာ၊ ဘတ္တပဋိက္ခေပကာတိ အတ္ထော. ထဏ္ဍိလသာယိကာတိ ဘူမိသယနာ. ရဇောဇလ္လန္တိ ကဒ္ဒမလေပနာကာရေန သရီရေ သန္နိဟိတရဇော. ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနန္တိ ဥက္ကုဋိကဘာဝေန အာရဒ္ဓဝီရိယံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော ဟိ မစ္စော ‘‘ဧဝံ အဟံ လောကနိဿရဏသင်္ခါတံ သုဒ္ဓိံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ ဣမေသု နဂ္ဂစရိယာဒီသု ယံ ကိဉ္စိ သမာဒါယ ဝတ္တေယျ၊ သော ကေဝလံ မိစ္ဆာဒဿနဉ္စေဝ ဝဍ္ဎေယျ၊ ကိလမထဿ စ ဘာဂီ အဿ. န ဟိ ဧတာနိ သုသမာဒိန္နာနိပိ အဋ္ဌဝတ္ထုကာယ ကင်္ခါယ အဝိတိဏ္ဏဘာဝေန အဝိတိဏ္ဏကင်္ခံ မစ္စံ သောဓေန္တီတိ.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

ဗဟုဘဏ္ဍိကဘိက္ခုဝတ္ထု အဋ္ဌမံ.

၉. သန္တတိမဟာမတ္တဝတ္ထု

အလင်္ကတော စေပီတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သန္တတိမဟာမတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သော ဟိ ဧကသ္မိံ ကာလေ ရညော ပသေနဒိကောသလဿ ပစ္စန္တံ ကုပိတံ ဝူပသမေတွာ အာဂတော. အထဿ ရာဇာ တုဋ္ဌော သတ္တ ဒိဝသာနိ ရဇ္ဇံ ဒတွာ ဧကံ နစ္စဂီတကုသလံ ဣတ္ထိံ အဒါသိ. သော သတ္တ ဒိဝသာနိ သုရာမဒမတ္တော ဟုတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော နှာနတိတ္ထံ ဂစ္ဆန္တော သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တံ ဒွါရန္တရေ ဒိသွာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတောဝ သီသံ စာလေတွာ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. သတ္ထာ သိတံ ကတွာ ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သိတပါတုကရဏေ ဟေတူ’’တိ အာနန္ဒတ္ထေရေန ပုဋ္ဌော သိတကာရဏံ အာစိက္ခန္တော အာဟ – ‘‘ပဿာနန္ဒ၊ သန္တတိမဟာမတ္တံ၊ အဇ္ဇ သဗ္ဗာဘရဏပဋိမဏ္ဍိတောဝ မမ သန္တိကံ အာဂန္တွာ စတုပ္ပဒိကဂါထာဝသာနေ အရဟတ္တံ ပတွာ သတ္တတာလမတ္တေ အာကာသေ နိသီဒိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ. မဟာဇနော ထေရေန သဒ္ဓိံ ကထေန္တဿ သတ္ထု ဝစနံ အဿောသိ. တတ္ထ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ စိန္တယိံသု – ‘‘ပဿထ သမဏဿ ဂေါတမဿ ကိရိယံ၊ မုခပ္ပတ္တမေဝ ဘာသတိ၊ အဇ္ဇ ကိရ ဧသ ဧဝံ သုရာမဒမတ္တော ယထာလင်္ကတောဝ ဧတဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ၊ အဇ္ဇေဝ တံ မုသာဝါဒေန နိဂ္ဂဏှိဿာမာ’’တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ စိန္တေသုံ – ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓါနံ မဟာနုဘာဝတာ၊ အဇ္ဇ ဗုဒ္ဓလီဠဉ္စေဝ သန္တတိမဟာမတ္တလီဠဉ္စ ဒဋ္ဌုံ လဘိဿာမာ’’တိ.

သန္တတိမဟာမတ္တောပိ နှာနတိတ္ထေ ဒိဝသဘာဂံ ဥဒကကီဠံ ကီဠိတွာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ အာပါနဘူမိယံ နိသီဒိ. သာပိ ဣတ္ထီ ရင်္ဂမဇ္ဈံ ဩတရိတွာ နစ္စဂီတံ ဒဿေတုံ အာရဘိ. တဿာ သရီရလီဠာယ ဒဿနတ္ထံ သတ္တာဟံ အပ္ပါဟာရတာယ တံ ဒိဝသံ နစ္စဂီတံ ဒဿယမာနာယ အန္တောကုစ္ဆိယံ သတ္ထကဝါတာ သမုဋ္ဌာယ ဟဒယမံသံ ကန္တိတွာ အဂမံသု. သာ တင်္ခဏညေဝ မုခေန စေဝ အက္ခီဟိ စ ဝိဝဋေဟိ ကာလမကာသိ. သန္တတိမဟာမတ္တော ‘‘ဥပဓာရေထ န’’န္တိ ဝတွာ ‘‘နိရုဒ္ဓါ၊ သာမီ’’တိ စ ဝုတ္တမတ္တေယေဝ ဗလဝသောကေန အဘိဘူတော တင်္ခဏညေဝဿ သတ္တာဟံ ပီတသုရာ တတ္တကပါလေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ ပရိက္ခယံ အဂမာသိ. သော ‘‘န မေ ဣမံ သောကံ အညေ နိဗ္ဗာပေတုံ သက္ခိဿန္တိ အညတြ တထာဂတေနာ’’တိ ဗလကာယပရိဝုတော သာယနှသမယေ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ‘ဧဝရူပေါ မေ သောကော ဥပ္ပန္နော၊ တံ မေ တုမှေ နိဗ္ဗာပေတုံ သက္ခိဿထာ’တိ အာဂတောမှိ၊ ပဋိသရဏံ မေ ဟောထာ’’တိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘သောကံ နိဗ္ဗာပေတုံ သမတ္ထဿေဝ သန္တိကံ အာဂတောသိ. ဣမိဿာ ဟိ ဣတ္ထိယာ ဣမိနာဝ အာကာရေန မတကာလေ တဝ ရောဒန္တဿ ပဂ္ဃရိတအဿူနိ စတုန္နံ မဟာသမုဒ္ဒါနံ ဥဒကတော အတိရေကတရာနီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယံ ပုဗ္ဗေ တံ ဝိသောသေဟိ၊ ပစ္ဆာ တေ မာဟု ကိဉ္စနံ၊

မဇ္ဈေ စေ နော ဂဟေဿသိ၊ ဥပသန္တော စရိဿသီ’’တိ. (သု. နိ. ၉၅၅၊ ၁၁၀၅၊ စူဠနိ. ဇတုကဏ္ဏိမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၆၈)၊

ဂါထာပရိယောသာနေ သန္တတိမဟာမတ္တော အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရံ ဩလောကေန္တော တဿ အပ္ပဝတ္တနဘာဝံ ဉတွာ သတ္ထာရံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ပရိနိဗ္ဗာနံ မေ အနုဇာနာထာ’’တိ. သတ္ထာ တေန ကတကမ္မံ ဇာနန္တောပိ ‘‘မုသာဝါဒေန နိဂ္ဂဏှနတ္ထံ သန္နိပတိတာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဩကာသံ န လဘိဿန္တိ၊ ‘ဗုဒ္ဓလီဠဉ္စေဝ သန္တတိမဟာမတ္တလီဠဉ္စ ပဿိဿာမာ’တိ သန္နိပတိတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ ဣမိနာ ကတကမ္မံ သုတွာ ပုညေသု အာဒရံ ကရိဿန္တီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘တေန ဟိ တယာ ကတကမ္မံ မယှံ ကထေဟိ၊ ကထေန္တော စ ဘူမိယံ ဌိတော အကထေတွာ သတ္တတာလမတ္တေ အာကာသေ ဌိတော ကထေဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကတာလပ္ပမာဏံ ဥဂ္ဂမ္မ ဩရောဟိတွာ ပုန သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တော ပဋိပါဋိယာ သတ္တတာလပ္ပမာဏေ အာကာသေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ ‘‘သုဏာထ မေ၊ ဘန္တေ၊ ပုဗ္ဗကမ္မ’’န္တိ ဝတွာ အာဟ –

ဣတော ဧကနဝုတိကပ္ပေ ဝိပဿီသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ အဟံ ဗန္ဓုမတိနဂရေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ စိန္တေသိံ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ပရေသံ ဆေဒံ ဝါ ပီဠံ ဝါ အကရဏကမ္မ’’န္တိ ဥပဓာရေန္တော ဓမ္မဃောသကကမ္မံ ဒိသွာ တတော ပဋ္ဌာယ တံ ကမ္မံ ကရောန္တော မဟာဇနံ သမာဒပေတွာ ‘‘ပုညာနိ ကရောထ၊ ဥပေါသထဒိဝသေသု ဥပေါသထံ သမာဒိယထ၊ ဒါနံ ဒေထ၊ ဓမ္မံ သုဏာထ၊ ဗုဒ္ဓရတနာဒီဟိ သဒိသံ အညံ နာမ နတ္ထိ၊ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ သက္ကာရံ ကရောထာ’’တိ ဥဂ္ဃေါသေန္တော ဝိစရာမိ. တဿ မယှံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဗုဒ္ဓပိတာ ဗန္ဓုမတိမဟာရာဇာ မံ ပက္ကောသာပေတွာ၊ ‘‘တာတ၊ ကိံ ကရောန္တော ဝိစရသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ၊ ‘‘ဒေဝ၊ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏံ ပကာသေတွာ မဟာဇနံ ပုညကမ္မေသု သမာဒပေန္တော ဝိစရာမီ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ကတ္ထ နိသိန္နော ဝိစရသီ’’တိ မံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ပဒသာဝ၊ ဒေဝါ’’တိ မယာ ဝုတ္တေ၊ ‘‘တာတ၊ န တွံ ဧဝံ ဝိစရိတုံ အရဟသိ၊ ဣမံ ပုပ္ဖဒါမံ ပိလန္ဓိတွာ အဿပိဋ္ဌေ နိသိန္နောဝ ဝိစရာ’’တိ မယှံ မုတ္တာဒါမသဒိသံ ပုပ္ဖဒါမံ ဒတွာ ဒန္တံ အဿံ အဒါသိ. အထ မံ ရညာ ဒိန္နပရိဟာရေန တထေဝ ဥဂ္ဃေါသေတွာ ဝိစရန္တံ ပုန ရာဇာ ပက္ကောသာပေတွာ၊ ‘‘တာတ၊ ကိံ ကရောန္တော ဝိစရသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘တဒေဝ၊ ဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘တာတ၊ အဿောပိ တေ နာနုစ္ဆဝိကော၊ ဣဓ နိသီဒိတွာ ဝိစရာ’’တိ စတုသိန္ဓဝယုတ္တရထံ အဒါသိ. တတိယဝါရေပိ မေ ရာဇာ သဒ္ဒံ သုတွာ ပက္ကောသာပေတွာ၊ ‘‘တာတ၊ ကိံ ကရောန္တော ဝိစရသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘တဒေဝ၊ ဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘တာတ၊ ရထောပိ တေ နာနုစ္ဆဝိကော’’တိ မယှံ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ မဟာပသာဓနဉ္စ ဒတွာ ဧကဉ္စ ဟတ္ထိံ အဒါသိ. သွာဟံ သဗ္ဗာဘရဏပဋိမဏ္ဍိတော ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ နိသိန္နော အသီတိ ဝဿသဟဿာနိ ဓမ္မဃောသကကမ္မံ အကာသိံ၊ တဿ မေ ဧတ္တကံ ကာလံ ကာယတော စန္ဒနဂန္ဓော ဝါယတိ၊ မုခတော ဥပ္ပလဂန္ဓော ဝါယတိ. ဣဒံ မယာ ကတကမ္မန္တိ.

ဧဝံ သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ ကထေတွာ အာကာသေ နိသိန္နောဝ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. သရီရေ အဂ္ဂိဇာလာ ဥဋ္ဌဟိတွာ မံသလောဟိတံ ဈာပေသိ၊ သုမနပုပ္ဖါနိ ဝိယ ဓာတုယော အဝသိဿိံသု. သတ္ထာ သုဒ္ဓဝတ္ထံ ပသာရေသိ၊ ဓာတုယော တတ္ထ ပတိံသု. တာ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ စတုမဟာပထေ ထူပံ ကာရေသိ ‘‘မဟာဇနော ဝန္ဒိတွာ ပုညဘာဂီ ဘဝိဿတီ’’တိ. ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ၊ ‘‘အာဝုသော၊ သန္တတိမဟာမတ္တော ဂါထာဝသာနေ အရဟတ္တံ ပတွာ အလင်္ကတပဋိယတ္တောယေဝ အာကာသေ နိသီဒိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော၊ ကိံ နု ခေါ ဧတံ ‘သမဏော’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ ဥဒါဟု ဗြာဟ္မဏော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ မမ ပုတ္တံ ‘သမဏော’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ‘ဗြာဟ္မဏော’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၄၂. အလင်္ကတော စေပိ သမံ စရေယျ၊

သန္တော ဒန္တော နိယတော ဗြဟ္မစာရီ၊

သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍံ၊

သော ဗြာဟ္မဏော သော သမဏော သ ဘိက္ခူ’’တိ.

တတ္ထ အလင်္ကတောတိ ဝတ္ထာဘရဏေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတော. တဿတ္ထော – ဝတ္ထာလင်္ကာရာဒီဟိ အလင်္ကတော စေပိ ပုဂ္ဂလော ကာယာဒီဟိ သမံ စရေယျ၊ ရာဂါဒိဝူပသမေန သန္တော ဣန္ဒြိယဒမနေန ဒန္တော စတုမဂ္ဂနိယမေန နိယတော သေဋ္ဌစရိယာယ ဗြဟ္မစာရီ ကာယဒဏ္ဍာဒီနံ ဩရောပိတတာယ သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍံ. သော ဧဝရူပေါ ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြာဟ္မဏောတိပိ သမိတပါပတ္တာ သမဏောတိပိ ဘိန္နကိလေသတ္တာ ဘိက္ခူတိပိ ဝတ္တဗ္ဗောယေဝါတိ.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

သန္တတိမဟာမတ္တဝတ္ထု နဝမံ.

၁၀. ပိလောတိကတိဿတ္ထေရဝတ္ထု

ဟိရီနိသေဓောတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပိလောတိကတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ဧကသ္မိဉှိ သမယေ အာနန္ဒတ္ထေရော ဧကံ ပိလောတိကခဏ္ဍနိဝတ္ထံ ကပါလံ အာဒါယ ဘိက္ခာယ စရန္တံ ဒါရကံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ တေ ဧဝံ ဝိစရိတွာ ဇီဝနတော ပဗ္ဗဇ္ဇာ န ဥတ္တရိတရာ’’တိ ဝတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ကော မံ ပဗ္ဗာဇေဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ ပဗ္ဗာဇေဿာမီ’’တိ တံ အာဒါယ ဂန္တွာ သဟတ္ထာ နှာပေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဒတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. တဉ္စ ပန နိဝတ္ထပိလောတိကခဏ္ဍံ ပသာရေတွာ ဩလောကေန္တော ပရိဿာဝနကရဏမတ္တမ္ပိ ဂယှူပဂံ ကဉ္စိ ပဒေသံ အဒိသွာ ကပါလေန သဒ္ဓိံ ဧကိဿာ ရုက္ခသာခါယ ဌပေသိ. သော ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပန္နလာဘသက္ကာရံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော မဟဂ္ဃါနိ စီဝရာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ဝိစရန္တော ထူလသရီရော ဟုတွာ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ‘‘ကိံ မေ ဇနဿ သဒ္ဓါဒေယျံ နိဝါသေတွာ ဝိစရဏေန၊ အတ္တနော ပိလောတိကမေဝ နိဝါသေဿာမီ’’တိ တံ ဌာနံ ဂန္တွာ ပိလောတိကံ ဂဟေတွာ ‘‘အဟိရိက နိလ္လဇ္ဇ ဧဝရူပါနံ ဝတ္ထာနံ အစ္ဆာဒနဋ္ဌာနံ ပဟာယ ဣမံ ပိလောတိကခဏ္ဍံ နိဝါသေတွာ ကပါလဟတ္ထော ဘိက္ခာယ စရိတုံ ဂစ္ဆသီ’’တိ တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဩဝဒိ၊ ဩဝဒန္တဿေဝ ပနဿ စိတ္တံ သန္နိသီဒိ. သော တံ ပိလောတိကံ တတ္ထေဝ ပဋိသာမေတွာ နိဝတ္တိတွာ ဝိဟာရမေဝ ဂတော. သော ကတိပါဟစ္စယေန ပုနပိ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ တထေဝ ဝတွာ နိဝတ္တိ၊ ပုနပိ တထေဝါတိ. တံ ဧဝံ အပရာပရံ ဝိစရန္တံ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ‘‘ကဟံ၊ အာဝုသော၊ ဂစ္ဆသီ’’တိ ပုစ္ဆန္တိ. သော ‘‘အာစရိယဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆာမာဝုသော’’တိ ဝတွာ ဧတေနေဝ နီဟာရေန အတ္တနော ပိလောတိကခဏ္ဍမေဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ အတ္တာနံ နိသေဓေတွာ ကတိပါဟေနေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ဘိက္ခူ အာဟံသု – ‘‘ကိံ၊ အာဝုသော၊ န ဒါနိ အာစရိယဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆသိ၊ နနု အယံ တေ ဝိစရဏမဂ္ဂေါ’’တိ. အာဝုသော၊ အာစရိယေန သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂေ သတိ ဂတောမှိ၊ ဣဒါနိ ပန မေ ဆိန္နော သံသဂ္ဂေါ၊ တေနဿ သန္တိကံ န ဂစ္ဆာမီတိ. ဘိက္ခူ တထာဂတဿ အာရောစေသုံ – ‘‘ဘန္တေ၊ ပိလောတိကတ္ထေရော အညံ ဗျာကရောတီ’’တိ. ကိမာဟ၊ ဘိက္ခဝေတိ? ဣဒံ နာမ၊ ဘန္တေတိ. တံ သုတွာ သတ္ထာ ‘‘အာမ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ ပုတ္တော သံသဂ္ဂေ သတိ အာစရိယဿ သန္တိကံ ဂတော၊ ဣဒါနိ ပနဿ သံသဂ္ဂေါ ဆိန္နော၊ အတ္တနာဝ အတ္တာနံ နိသေဓေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော’’တိ ဝတွာ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၄၃. ‘‘ဟိရီနိသေဓော ပုရိသော၊ ကောစိ လောကသ္မိံ ဝိဇ္ဇတိ၊

ယော နိဒ္ဒံ အပဗောဓေတိ၊ အဿော ဘဒြော ကသာမိဝ.

၁၄၄. ‘‘အဿော ယထာ ဘဒြော ကသာနိဝိဋ္ဌော၊

အာတာပိနော သံဝေဂိနော ဘဝါထ၊

သဒ္ဓါယ သီလေန စ ဝီရိယေန စ၊

သမာဓိနာ ဓမ္မဝိနိစ္ဆယေန စ၊

သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏာ ပတိဿတာ၊

ဇဟိဿထ ဒုက္ခမိဒံ အနပ္ပက’’န္တိ.

တတ္ထ အန္တော ဥပ္ပန္နံ အကုသလဝိတက္ကံ ဟိရိယာ နိသေဓေတီတိ ဟိရီနိသေဓော. ကောစိ လောကသ္မိန္တိ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဒုလ္လဘော၊ ကောစိဒေဝ လောကသ္မိံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော နိဒ္ဒန္တိ အပ္ပမတ္တော သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော အတ္တနော ဥပ္ပန္နံ နိဒ္ဒံ အပဟရန္တော ဗုဇ္ဈတီတိ အပဗောဓေတိ. ကသာမိဝါတိ ယထာ ဘဒြော အဿော အတ္တနိ ပတမာနံ ကသံ အပဟရတိ၊ အတ္တနိ ပတိတုံ န ဒေတိ. ယော ဧဝံ နိဒ္ဒံ အပဗောဓေတိ၊ သော ဒုလ္လဘောတိ အတ္ထော.

ဒုတိယဂါထာယ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ယထာ ဘဒြော အဿော ပမာဒမာဂမ္မ ကသာယ နိဝိဋ္ဌော၊ အဟမ္ပိ နာမ ကသာယ ပဟဋော’’တိ အပရဘာဂေ အာတပ္ပံ ကရောတိ၊ ဧဝံ တုမှေပိ အာတာပိနော သံဝေဂိနော ဘဝထ၊ ဧဝံဘူတာ လောကိယလောကုတ္တရာယ ဒုဝိဓာယ သဒ္ဓါယ စ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန စ ကာယိကစေတသိကဝီရိယေန စ အဋ္ဌသမာပတ္တိသမာဓိနာ စ ကာရဏာကာရဏဇာနနလက္ခဏေန ဓမ္မဝိနိစ္ဆယေန စ သမန္နာဂတာ ဟုတွာ တိဿန္နံ ဝါ အဋ္ဌန္နံ ဝါ ဝိဇ္ဇာနံ၊ ပဉ္စဒသန္နဉ္စ စရဏာနံ သမ္ပတ္တိယာ သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏာ. ဥပဋ္ဌိတသတိတာယ ပတိဿတာ ဟုတွာ ဣဒံ အနပ္ပကံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ပဇဟိဿထာတိ.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

ပိလောတိကတိဿတ္ထေရဝတ္ထု ဒသမံ.

၁၁. သုခသာမဏေရဝတ္ထု

ဥဒကဉှိ နယန္တီတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သုခသာမဏေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

အတီတသ္မိဉှိ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိနော ဂန္ဓကုမာရော နာမ ပုတ္တော အဟောသိ. ရာဇာ တဿ ပိတရိ ကာလကတေ တံ ပက္ကောသာပေတွာ သမဿာသေတွာ မဟန္တေန သက္ကာရေန တဿေဝ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ အဒါသိ. သော တတော ပဋ္ဌာယ ဂန္ဓသေဋ္ဌီတိ ပညာယိ. အထဿ ဘဏ္ဍာဂါရိကော ဓနဂဗ္ဘဒွါရံ ဝိဝရိတွာ၊ ‘‘သာမိ၊ ဣဒံ တေ ဧတ္တကံ ပိတု ဓနံ၊ ဧတ္တကံ ပိတာမဟာဒီန’’န္တိ နီဟရိတွာ ဒဿေသိ. သော တံ ဓနရာသိံ ဩလောကေတွာ အာဟ – ‘‘ကိံ ပန တေ ဣမံ ဓနံ ဂဟေတွာ န ဂမိံသူ’’တိ. ‘‘သာမိ၊ ဓနံ ဂဟေတွာ ဂတာ နာမ နတ္ထိ. အတ္တနာ ကတံ ကုသလာကုသလမေဝ ဟိ အာဒါယ သတ္တာ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘တေ ဗာလတာယ ဓနံ သဏ္ဌာပေတွာ ပဟာယ ဂတာ၊ အဟံ ပနေတံ ဂဟေတွာဝ ဂမိဿာမီ’’တိ. ဧဝံ ပန စိန္တေန္တော ‘‘ဒါနံ ဝါ ဒဿာမိ၊ ပူဇံ ဝါ ကရိဿာမီ’’တိ အစိန္တေတွာ ‘‘ဣဒံ သဗ္ဗံ ခါဒိတွာဝ ဂမိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. သော သတသဟဿံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဖလိကမယံ နှာနကောဋ္ဌကံ ကာရေသိ၊ သတသဟဿံ ဒတွာ ဖလိကမယမေဝ နှာနဖလကံ၊ သတသဟဿံ ဒတွာ နိသီဒနပလ္လင်္ကံ၊ သတသဟဿံ ဒတွာ ဘောဇနပါတိံ၊ သတသဟဿမေဝ ဒတွာ ဘောဇနဋ္ဌာနေ မဏ္ဍပံ ကာရာပေသိ၊ သတသဟဿံ ဒတွာ ဘောဇနပါတိယာ အာသိတ္တကူပဓာနံ ကာရေသိ၊ သတသဟဿေနေဝ ဂေဟေ သီဟပဉ္ဇရံ သဏ္ဌာပေသိ၊ အတ္တနော ပါတရာသတ္ထာယ သဟဿံ အဒါသိ၊ သာယမာသတ္ထာယပိ သဟဿမေဝ. ပုဏ္ဏမဒိဝသေ ပန ဘောဇနတ္ထာယ သတသဟဿံ ဒါပေသိ၊ တံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇနဒိဝသေ သတသဟဿံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နဂရံ အလင်္ကရိတွာ ဘေရိံ စရာပေသိ – ‘‘ဂန္ဓသေဋ္ဌိဿ ကိရ ဘတ္တဘုဉ္ဇနာကာရံ ဩလောကေန္တူ’’တိ.

မဟာဇနော မဉ္စာတိမဉ္စေ ဗန္ဓိတွာ သန္နိပတိ. သောပိ သတသဟဿဂ္ဃနကေ နှာနကောဋ္ဌကေ သတသဟဿဂ္ဃနကေ ဖလကေ နိသီဒိတွာ သောဠသဟိ ဂန္ဓောဒကဃဋေဟိ နှတွာ တံ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ တသ္မိံ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒိ. အထဿ တသ္မိံ အာသိတ္တကူပဓာနေ တံ ပါတိံ ဌပေတွာ သတသဟဿဂ္ဃနကံ ဘောဇနံ ဝဍ္ဎေသုံ. သော နာဋကပရိဝုတော ဧဝရူပါယ သမ္ပတ္တိယာ တံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတိ. အပရေန သမယေန ဧကော ဂါမိကမနုဿော အတ္တနော ပရိဗ္ဗယာဟရဏတ္ထံ ဒါရုအာဒီနိ ယာနကေ ပက္ခိပိတွာ နဂရံ ဂန္တွာ သဟာယကဿ ဂေဟေ နိဝါသံ ဂဏှိ. တဒါ ပန ပုဏ္ဏမဒိဝသော ဟောတိ. ‘‘ဂန္ဓသေဋ္ဌိနော ဘုဉ္ဇနလီဠံ ဩလောကေန္တူ’’တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ. အထ နံ သဟာယကော အာဟ – ‘‘သမ္မ၊ ဂန္ဓသေဋ္ဌိနော တေ ဘုဉ္ဇနလီဠံ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗ’’န္တိ. ‘‘န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ၊ သမ္မာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဧဟိ၊ ဂစ္ဆာမ၊ အယံ နဂရေ ဘေရီ စရတိ၊ ဧတဿ မဟာသမ္ပတ္တိံ ပဿာမာ’’တိ နဂရဝါသီ ဇနပဒဝါသိံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ. မဟာဇနောပိ မဉ္စာတိမဉ္စေ အဘိရုဟိတွာ ပဿတိ. ဂါမဝါသီ ဘတ္တဂန္ဓံ ဃာယိတွာဝ နဂရဝါသိံ အာဟ – ‘‘မယှံ ဧတာယ ပါတိယာ ဘတ္တပိဏ္ဍေ ပိပါသာ ဇာတာ’’တိ. သမ္မ၊ မာ ဧတံ ပတ္ထယိ၊ န သက္ကာ လဒ္ဓုန္တိ. သမ္မ၊ အလဘန္တော န ဇီဝိဿာမီတိ. သော တံ ပဋိဗာဟိတုံ အသက္ကောန္တော ပရိသပရိယန္တေ ဌတွာ ‘‘ပဏမာမိ တေ၊ သာမီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ မဟာသဒ္ဒံ နိစ္ဆာရေတွာ ‘‘ကော ဧသော’’တိ ဝုတ္တေ အဟံ၊ သာမီတိ. ‘‘ကိမေတ’’န္တိ. ‘‘အယံ ဧကော ဂါမဝါသီ တုမှာကံ ပါတိယံ ဘတ္တပိဏ္ဍေ ပိပါသံ ဥပါဒေသိ၊ ဧကံ ဘတ္တပိဏ္ဍံ ဒါပေထာ’’တိ. ‘‘န သက္ကာ လဒ္ဓု’’န္တိ. ‘‘ကိံ၊ သမ္မ၊ သုတံ တေ’’တိ? ‘‘သုတံ မေ၊ အပိစ လဘန္တော ဇီဝိဿာမိ၊ အလဘန္တဿ မေ မရဏံ ဘဝိဿတီ’’တိ. သော ပုနပိ ဝိရဝိ – ‘‘အယံ ကိရ၊ သာမိ၊ အလဘန္တော မရိဿတိ၊ ဇီဝိတမဿ ဒေထာ’’တိ. အမ္ဘော ဘတ္တပိဏ္ဍော နာမ သတမ္ပိ အဂ္ဃတိ၊ သတဒွယမ္ပိ အဂ္ဃတိ. ယော ယော ယာစတိ၊ တဿ တဿ ဒဒမာနော အဟံ ကိံ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ? သာမိ၊ အယံ အလဘန္တော မရိဿတိ၊ ဇီဝိတမဿ ဒေထာတိ. န သက္ကာဝ မုဓာ လဒ္ဓုံ၊ ယဒိ ပန အလဘန္တော န ဇီဝတိ၊ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ မမ ဂေဟေ ဘတိံ ကရောတု၊ ဧဝမဿ ဘတ္တပါတိံ ဒါပေဿာမီတိ. ဂါမဝါသီ တံ သုတွာ ‘‘ဧဝံ ဟောတု၊ သမ္မာ’’တိ သဟာယကံ ဝတွာ ပုတ္တဒါရံ ပဟာယ ‘‘ဘတ္တပါတိအတ္ထာယ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ ဘတိံ ကရိဿာမီ’’တိ သေဋ္ဌိဿ ဂေဟံ ပါဝိသိ. သော ဘတိံ ကရောန္တော သဗ္ဗကိစ္စာနိ သက္ကစ္စံ အကာသိ. ဂေဟေ ဝါ အရညေ ဝါ ရတ္တိံ ဝါ ဒိဝါ ဝါ သဗ္ဗာနိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မာနိ ကတာနေဝ ပညာယိံသု. ‘‘ဘတ္တဘတိကော’’တိ စ ဝုတ္တေ သကလနဂရေပိ ပညာယိ. အထဿ ဒိဝသေ ပရိပုဏ္ဏေ ဘတ္တဝေယျာဝဋိကော ‘‘ဘတ္တဘတိကဿ၊ သာမိ၊ ဒိဝသော ပုဏ္ဏော၊ ဒုက္ကရံ တေန ကတံ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ ဘတိံ ကရောန္တေန၊ ဧကမ္ပိ ကမ္မံ န ကောပိတပုဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ.

အထဿ သေဋ္ဌိ အတ္တနော သာယပါတရာသတ္ထာယ ဒွေ သဟဿာနိ၊ တဿ ပါတရာသတ္ထာယ သဟဿန္တိ တီဏိ သဟဿာနိ ဒါပေတွာ အာဟ – ‘‘အဇ္ဇ မယှံ ကတ္တဗ္ဗံ ပရိဟာရံ တဿေဝ ကရောထာ’’တိ. ဝတွာ စ ပန ဌပေတွာ ဧကံ စိန္တာမဏိံ နာမ ပိယဘရိယံ အဝသေသဇနမ္ပိ ‘‘အဇ္ဇ တမေဝ ပရိဝါရေထာ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ တဿ နိယျာဒေသိ. သော သေဋ္ဌိနော နှာနောဒကေန တဿေဝ ကောဋ္ဌကေ တသ္မိံ ဖလကေ နိသိန္နော နှတွာ တဿေဝ နိဝါသနသာဋကေ နိဝါသေတွာ တဿေဝ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒိ. သေဋ္ဌိပိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ – ‘‘ဘတ္တဘတိကော ဂန္ဓသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ ဘတိံ ကတွာ ပါတိံ လဘိ၊ တဿ ဘုဉ္ဇနသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေန္တူ’’တိ. မဟာဇနော မဉ္စာတိမဉ္စေ အဘိရုဟိတွာ ပဿတိ၊ ဂါမဝါသိဿ ဩလောကိတောလောကိတဋ္ဌာနံ ကမ္ပနာကာရပ္ပတ္တံ အဟောသိ. နာဋကာ ပရိဝါရေတွာ အဋ္ဌသုံ၊ တဿ ပုရတော ဘတ္တပါတိံ ဝဍ္ဎေတွာ ဌပယိံသု. အထဿ ဟတ္ထဓောဝနဝေလာယ ဂန္ဓမာဒနေ ဧကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ သတ္တမေ ဒိဝသေ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ အဇ္ဇ ဘိက္ခာစာရတ္ထာယ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဥပဓာရေန္တော ဘတ္တဘတိကံ အဒ္ဒသ. အထ သော ‘‘အယံ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ ဘတိံ ကတွာ ဘတ္တပါတိံ လဘိ၊ အတ္ထိ နု ခေါ ဧတဿ သဒ္ဓါ၊ နတ္ထီ’’တိ ဥပဓာရေန္တော ‘‘အတ္ထီ’’တိ ဉတွာ ‘‘သဒ္ဓါပိ ဧကစ္စေ သင်္ဂဟံ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ၊ သက္ခိဿတိ နု ခေါ မေ သင်္ဂဟံ ကာတု’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘သက္ခိဿတိ စေဝ မမ စ သင်္ဂဟကရဏံ နိဿာယ မဟာသမ္ပတ္တိံ လဘိဿတီ’’တိ ဉတွာ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပတ္တမာဒါယ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပရိသန္တရေန ဂန္တွာ တဿ ပုရတော ဌိတမေဝ အတ္တာနံ ဒဿေသိ.

သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ အဒိန္နဘာဝေန ဧကိဿာ ဘတ္တပါတိယာ အတ္ထာယ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ ပရဂေဟေ ဘတိံ အကာသိံ၊ ဣဒါနိ မေ ဣဒံ ဘတ္တံ ဧကံ ရတ္တိန္ဒိဝံ ရက္ခေယျ၊ သစေ ပန နံ အယျဿ ဒဿာမိ၊ အနေကာနိပိ ကပ္ပကောဋိသဟဿာနိ ရက္ခိဿတိ၊ အယျဿေဝ နံ ဒဿာမီ’’တိ. သော တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ ဘတိံ ကတွာ လဒ္ဓဘတ္တပါတိတော ဧကပိဏ္ဍမ္ပိ မုခေ အဋ္ဌပေတွာ တဏှံ ဝိနောဒေတွာ သယမေဝ ပါတိံ ဥက္ခိပိတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပါတိံ အညဿ ဟတ္ထေ ဒတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ပါတိံ ဝါမဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန တဿ ပတ္တေ ဘတ္တံ အာကိရိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဘတ္တဿ ဥပဍ္ဎသေသကာလေ ပတ္တံ ဟတ္ထေန ပိဒဟိ. အထ နံ သော အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဧကောဝ ပဋိဝိသော န သက္ကာ ဒွိဓာ ကာတုံ၊ မာ မံ ဣဓလောကေန သင်္ဂဏှထ၊ ပရလောကေန သင်္ဂဟမေဝ ကရောထ၊ သာဝသေသံ အကတွာ နိရဝသေသမေဝ ဒဿာမီ’’တိ. အတ္တနော ဟိ ထောကမ္ပိ အနဝသေသေတွာ ဒိန္နံ နိရဝသေသဒါနံ နာမ၊ တံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ. သော တထာ ကရောန္တော သဗ္ဗံ ဒတွာ ပုန ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဧကံ ဘတ္တပါတိံ နိဿာယ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ မေ ပရဂေဟေ ဘတိံ ကရောန္တေန ဒုက္ခံ အနုဘူတံ၊ ဣဒါနိ မေ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သုခမေဝ ဟောတု၊ တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌဓမ္မဿေဝ ဘာဂီ အဿ’’န္တိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ‘‘ဧဝံ ဟောတု၊ စိန္တာမဏိ ဝိယ တေ သဗ္ဗကာမဒဒေါ မနောသင်္ကပ္ပါ ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ပူရေန္တူ’’တိ အနုမောဒနံ ကရောန္တော –

‘‘ဣစ္ဆိတံ ပတ္ထိတံ တုယှံ၊ သဗ္ဗမေဝ သမိဇ္ဈတု၊

သဗ္ဗေ ပူရေန္တု သင်္ကပ္ပါ၊ စန္ဒော ပန္နရသော ယထာ.

‘‘ဣစ္ဆိတံ ပတ္ထိကံ တုယှံ၊ ခိပ္ပမေဝ သမိဇ္ဈတု၊

သဗ္ဗေ ပူရေန္တု သင်္ကပ္ပါ၊ မဏိ ဇောတိရသော ယထာ’’တိ. –

ဝတွာ ‘‘အယံ မဟာဇနော ယာဝ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတဂမနာ မံ ပဿန္တော တိဋ္ဌတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာယ အာကာသေန ဂန္ဓမာဒနံ အဂမာသိ.

မဟာဇနောပိ နံ ပဿန္တောဝ အဋ္ဌာသိ. သော တတ္ထ ဂန္တွာ တံ ပိဏ္ဍပါတံ ပဉ္စသတာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဝိဘဇိတွာ အဒါသိ. သဗ္ဗေ အတ္တနော ပဟောနကံ ဂဏှိံသု. ‘‘အပ္ပေါ ပိဏ္ဍပါတော ကထံ ပဟောသီ’’တိ န စိန္တေတဗ္ဗံ. စတ္တာရိ ဟိ အစိန္တေယျာနိ (အ. နိ. ၄.၇၇) ဝုတ္တာနိ၊ တတြာယံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဝိသယောတိ. မဟာဇနော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပိဏ္ဍပါတံ ဝိဘဇိတွာ ဒိယျမာနံ ဒိသွာ သာဓုကာရသဟဿာနိ ပဝတ္တေသိ၊ အသနိသတနိပါကသဒ္ဒေါ ဝိယ အဟောသိ. တံ သုတွာ ဂန္ဓသေဋ္ဌိ စိန္တေသိ – ‘‘ဘတ္တဘတိကော မယာ ဒိန္နသမ္ပတ္တိံ ဓာရေတုံ နာသက္ခိ မညေ၊ တေနာယံ မဟာဇနော ပရိဟာသံ ကရောန္တော သန္နိပတိတော နဒတီ’’တိ. သော တပ္ပဝတ္တိဇာနနတ္ထံ မနုဿေ ပေသေသိ. တေ အာဂန္တွာ ‘‘သမ္ပတ္တိဓာရကာ နာမ၊ သာမိ၊ ဧဝံ ဟောန္တူ’’တိ ဝတွာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ. သေဋ္ဌိ တံ သုတွာဝ ပဉ္စဝဏ္ဏာယ ပီတိယာ ဖုဋ္ဌသရီရော ဟုတွာ ‘‘အဟော ဒုက္ကရံ တေန ကတံ၊ အဟံ ဧတ္တကံ ကာလံ ဧဝရူပါယ သမ္ပတ္တိယာ ဌိတော ကိဉ္စိ ဒါတုံ နာသက္ခိ’’န္တိ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တယာ ဣဒံ နာမ ကတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ၊ သာမီ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ဟန္ဒ၊ သဟဿံ ဂဟေတွာ တဝ ဒါနေ မယှမ္ပိ ပတ္တိံ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. သော တထာ အကာသိ. သေဋ္ဌိပိဿ သဗ္ဗံ အတ္တနော သန္တကံ မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ အဒါသိ.

စတဿော ဟိ သမ္ပဒါ နာမ – ဝတ္ထုသမ္ပဒါ၊ ပစ္စယသမ္ပဒါ၊ စေတနာသမ္ပဒါ၊ ဂုဏာတိရေကသမ္ပဒါတိ. တတ္ထ နိရောဓသမာပတ္တိရဟော အရဟာ ဝါ အနာဂါမီ ဝါ ဒက္ခိဏေယျော ဝတ္ထုသမ္ပဒါ နာမ. ပစ္စယာနံ ဓမ္မေန သမေန ဥပ္ပတ္တိ ပစ္စယသမ္ပဒါ နာမ. ဒါနတော ပုဗ္ဗေ ဒါနကာလေ ပစ္ဆာ ဘာဂေတိ တီသု ကာလေသု စေတနာယ သောမနဿသဟဂတဉာဏသမ္ပယုတ္တဘာဝေါ စေတနာသမ္ပဒါ နာမ. ဒက္ခိဏေယျဿ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဘာဝေါ ဂုဏာတိရေကသမ္ပဒါ နာမာတိ. ဣမဿ စ ခီဏာသဝေါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဒက္ခိဏေယျာ၊ ဘတိံ ကတွာ လဒ္ဓဘာဝေန ပစ္စယော ဓမ္မတော ဥပ္ပန္နော၊ တီသု ကာလေသု ပရိသုဒ္ဓါ စေတနာ၊ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတမတ္တော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဂုဏာတိရေကောတိ စတဿောပိ သမ္ပဒါ နိပ္ဖန္နာ. ဧတာသံ အာနုဘာဝေန ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ မဟာသမ္ပတ္တိံ ပါပုဏန္တိ. တသ္မာ သော သေဋ္ဌိနော သန္တိကာ သမ္ပတ္တိံ လဘိ. အပရဘာဂေ စ ရာဇာပိ ဣမိနာ ကတကမ္မံ သုတွာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ သဟဿံ ဒတွာ ပတ္တိံ ဂဟေတွာ တုဋ္ဌမာနသော မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ ဒတွာ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ အဒါသိ. ဘတ္တဘတိကသေဋ္ဌီတိဿ နာမံ အကာသိ. သော ဂန္ဓသေဋ္ဌိနာ သဒ္ဓိံ သဟာယော ဟုတွာ ဧကတော ခါဒန္တော ပိဝန္တော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿူပဋ္ဌာကကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. အထဿ မာတာ လဒ္ဓဂဗ္ဘပရိဟာရာ ကတိပါဟစ္စယေန ‘‘အဟော ဝတာဟံ ပဉ္စသတေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သတရသဘောဇနံ ဒတွာ ကာသာယဝတ္ထနိဝတ္ထာ သုဝဏ္ဏသရကံ အာဒါယ အာသနပရိယန္တေ နိသိန္နာ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဥစ္ဆိဋ္ဌာဝသေသကံ ပရိဘုဉ္ဇေယျ’’န္တိ ဒေါဟဠိနီ ဟုတွာ တထေဝ ကတွာ ဒေါဟဠံ ပဋိဝိနောဒေသိ. သာ သေသမင်္ဂလေသုပိ တထာရူပမေဝ ဒါနံ ဒတွာ ပုတ္တံ ဝိဇာယိတွာ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ‘‘ပုတ္တဿ မေ၊ ဘန္တေ၊ သိက္ခာပဒါနိ ဒေထာ’’တိ ထေရံ အာဟ. ထေရော ‘‘ကိမဿ နာမ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ပုတ္တဿ မေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ကဿစိ ဒုက္ခံ နာမ န ဘူတပုဗ္ဗံ၊ တေနေဝဿ သုခကုမာရောတိ နာမံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ တဒေဝဿ နာမံ ဂဟေတွာ သိက္ခာပဒါနိ အဒါသိ.

တဒါ ဧဝဉ္စဿ မာတု ‘‘နာဟံ မမ ပုတ္တဿ အဇ္ဈာသယံ ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သာ တဿ ကဏ္ဏဝိဇ္ဈနမင်္ဂလာဒီသုပိ တထေဝ ဒါနံ အဒါသိ. ကုမာရောပိ သတ္တဝဿိကကာလေ ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ အမ္မ၊ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတု’’န္တိ အာဟ. သာ ‘‘သာဓု၊ တာတ၊ နာဟံ တဝ အဇ္ဈာသယံ ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ ထေရံ နိမန္တေတွာ ဘောဇေတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ပုတ္တော မေ ပဗ္ဗဇိတုံ ဣစ္ဆတိ၊ ဣမာဟံ သာယနှသမယေ ဝိဟာရံ အာနေဿာမီ’’တိ ထေရံ ဥယျောဇေတွာ ဉာတကေ သန္နိပါတေတွာ ‘‘ပုတ္တဿ မေ ဂိဟိကာလေ ကတ္တဗ္ဗံ ကိစ္စံ အဇ္ဇေဝ ကရိဿာမာ’’တိ ဝတွာ ပုတ္တံ အလင်္ကရိတွာ မဟန္တေန သိရိသောဘဂ္ဂေန ဝိဟာရံ နေတွာ ထေရဿ နိယျာဒေသိ. ထေရောပိ တံ၊ ‘‘တာတ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ ဒုက္ကရာ၊ သက္ခိဿသိ အဘိရမိတု’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ကရိဿာမိ ဝေါ၊ ဘန္တေ၊ ဩဝါဒ’’န္တိ ဝုတ္တေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဒတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. မာတာပိတရောပိဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ သက္ကာရံ ကရောန္တာ အန္တောဝိဟာရေယေဝ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သတရသဘောဇနံ ဒတွာ သာယံ အတ္တနော ဂေဟံ အဂမံသု. အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဘိက္ခုသံဃေ ဂါမံ ပဝိဋ္ဌေ ဝိဟာရေ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ သာမဏေရံ ပတ္တစီဝရံ ဂါဟာပေတွာ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. သာမဏေရော အန္တရာမဂ္ဂေ မာတိကာဒီနိ ဒိသွာ ပဏ္ဍိတသာမဏေရော ဝိယ ပုစ္ဆိ. ထေရောပိ တဿ တထေဝ ဗျာကာသိ. သာမဏေရော တာနိ ကာရဏာနိ သုတွာ ‘‘သစေ တုမှေ အတ္တနော ပတ္တစီဝရံ ဂဏှေယျာထ၊ အဟံ နိဝတ္တေယျ’’န္တိ ဝတွာ ထေရေန တဿ အဇ္ဈာသယံ အဘိန္ဒိတွာ၊ ‘‘သာမဏေရ၊ ဒေဟိ မမ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ ပတ္တစီဝရေ ဂဟိတေ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ နိဝတ္တမာနော၊ ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ အာဟာရံ အာဟရမာနော သတရသဘောဇနံ အာဟရေယျာထာ’’တိ အာဟ. ကုတော တံ လဘိဿာမီတိ? အတ္တနော ပုညေန အလဘန္တော မမ ပုညေန လဘိဿထ၊ ဘန္တေတိ. အထဿ ထေရော ကုဉ္စိကံ ဒတွာ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. သောပိ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ထေရဿ ဂဗ္ဘံ ဝိဝရိတွာ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ အတ္တနော ကာယေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ နိသီဒိ.

တဿ ဂုဏတေဇေန သက္ကဿ အာသနံ ဥဏှာကာရံ ဒဿေသိ. သက္ကော ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ ဩလောကေန္တော သာမဏေရံ ဒိသွာ ‘‘သုခသာမဏေရော အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ ‘သမဏဓမ္မံ ကရိဿာမီ’တိ နိဝတ္တော၊ မယာ တတ္ထ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ စတ္တာရော မဟာရာဇေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ တာတာ၊ ဝိဟာရဿူပဝနေ ဒုဿဒ္ဒကေ သကုဏေ ပလာပေထာ’’တိ ဥယျောဇေသိ. တေ တထာ ကတွာ သာမန္တာ အာရက္ခံ ဂဏှိံသု. စန္ဒိမသူရိယေ ‘‘အတ္တနော ဝိမာနာနိ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌထာ’’တိ အာဏာပေသိ. တေပိ တထာ ကရိံသု. သယမ္ပိ အာဝိဉ္ဆနဋ္ဌာနေ အာရက္ခံ ဂဏှိ. ဝိဟာရော သန္နိသိန္နော နိရဝေါ အဟောသိ. သာမဏေရော ဧကဂ္ဂစိတ္တေန ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ ပါပုဏိ. ထေရော ‘‘သာမဏေရေန ‘သတရသဘောဇနံ အာဟရေယျာထာ’တိ ဝုတ္တံ၊ ကဿ နု ခေါ ဃရေ သက္ကာ လဒ္ဓု’’န္တိ ဩလောကေန္တော ဧကံ အဇ္ဈာသယသမ္ပန္နံ ဥပဋ္ဌာကတုလံ ဒိသွာ တတ္ထ ဂန္တွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ သာဓု ဝေါ ကတံ အဇ္ဇ ဣဓာဂစ္ဆန္တေဟီ’’တိ တေဟိ တုဋ္ဌမာနသေဟိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုခဇ္ဇကံ ဒတွာ ယာဝ ဘတ္တကာလံ ဓမ္မကထံ ယာစိတော တေသံ သာရဏီယဓမ္မကထံ ကထေတွာ ကာလံ သလ္လက္ခေတွာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. အထဿ သတရသဘောဇနံ ဒတွာ တံ အာဒါယ ဂန္တုကာမံ ထေရံ ဒိသွာ ‘‘ဘုဉ္ဇထ၊ ဘန္တေ၊ အပရမ္ပိ တေ ဒဿာမာ’’တိ ထေရံ ဘောဇေတွာ ပုန ပတ္တပူရံ အဒံသု. ထေရော တံ အာဒါယ ‘‘သာမဏေရော မေ ဆာတော’’တိ တုရိတတုရိတော ဝိဟာရံ ပါယာသိ. တံ ဒိဝသံ သတ္ထာ ပါတောဝ နိက္ခမိတွာ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ အာဝဇ္ဇေသိ – ‘‘အဇ္ဇ သုခသာမဏေရော ဥပဇ္ဈာယဿ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ ‘သမဏဓမ္မံ ကရိဿာမီ’တိ နိဝတ္တော၊ နိပ္ဖန္နံ နု ခေါ တဿ ကိစ္စ’’န္တိ. သော တိဏ္ဏံယေဝ မဂ္ဂဖလာနံ ပတ္တဘာဝံ ဒိသွာ ဥတ္တရိပိ ဥပဓာရေန္တော ‘‘သက္ခိဿတာယံ အဇ္ဇ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ၊ သာရိပုတ္တော ပန ‘သာမဏေရော မေ ဆာတော’တိ ဝေဂေန ဘတ္တံ အာဒါယ နိက္ခမတိ၊ သစေ ဣမသ္မိံ အရဟတ္တံ အပ္ပတ္တေ ဘတ္တံ အာဟရိဿတိ၊ ဣမဿ အန္တရာယော ဘဝိဿတိ၊ မယာ ဂန္တွာ ဒွါရကောဋ္ဌကေ အာရက္ခံ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ဒွါရကောဋ္ဌကေ ဌတွာ အာရက္ခံ ဂဏှိ.

ထေရောပိ ဘတ္တံ အာဟရိ. အထ နံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ စတ္တာရော ပဉှေ ပုစ္ဆိ. ပဉှဝိဿဇ္ဇနာဝသာနေ သာမဏေရော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သတ္ထာ ထေရံ အာမန္တေတွာ ‘‘ဂစ္ဆ၊ သာရိပုတ္တ၊ သာမဏေရဿ တေ ဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. ထေရော ဂန္တွာ ဒွါရံ အာကောဋေသိ. သာမဏေရောပိ နိက္ခမိတွာ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝတ္တံ ကတွာ ‘‘ဘတ္တကိစ္စံ ကရောဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ထေရဿ ဘတ္တေန အနတ္ထိကဘာဝံ ဉတွာ သတ္တဝဿိကကုမာရော တင်္ခဏညေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တော နီစာသနဋ္ဌာနံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပတ္တံ ဓောဝိ. တသ္မိံ ကာလေ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော အာရက္ခံ ဝိဿဇ္ဇေသုံ. စန္ဒိမသူရိယာပိ ဝိမာနာနိ မုဉ္စိံသု. သက္ကောပိ အာဝိဉ္ဆနဋ္ဌာနေ အာရက္ခံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သူရိယော နဘမဇ္ဈံ အတိက္ကန္တောယေဝ ပညာယိ. ဘိက္ခူ ‘‘သာယနှော ပညာယတိ၊ သာမဏေရေန စ ဣဒါနေဝ ဘတ္တကိစ္စံ ကတံ၊ ကိံ နု ခေါ အဇ္ဇ ပုဗ္ဗဏှော ဗလဝါ ဇာတော၊ သာယနှော မန္ဒော’’တိ ဝဒိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အဇ္ဇ ပုဗ္ဗဏှော ဗလဝါ ဇာတော၊ သာယနှော မန္ဒော၊ သာမဏေရေန စ ဣဒါနေဝ ဘတ္တကိစ္စံ ကတံ၊ အထ စ ပန သူရိယော နဘမဇ္ဈံ အတိက္ကန္တောယေဝ ပညာယတီ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝမေဝံ ဟောတိ ပုညဝန္တာနံ သမဏဓမ္မကရဏကာလေ. အဇ္ဇ ဟိ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော သာမန္တာ အာရက္ခံ ဂဏှိံသု၊ စန္ဒိမသူရိယာ ဝိမာနာနိ ဂဟေတွာ အဋ္ဌံသု၊ သက္ကော အာဝိဉ္ဆနကေ အာရက္ခံ ဂဏှိ၊ အဟမ္ပိ ဒွါရကောဋ္ဌကေ အာရက္ခံ ဂဏှိံ၊ အဇ္ဇ သုခသာမဏေရော မာတိကာယ ဥဒကံ ဟရန္တေ၊ ဥသုကာရေ ဥသုံ ဥဇုံ ကရောန္တေ၊ တစ္ဆကေ စက္ကာဒီနိ ကရောန္တေ ဒိသွာ အတ္တာနံ ဒမေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၄၅. ‘‘ဥဒကဉှိ နယန္တိ နေတ္တိကာ၊ ဥသုကာရာ နမယန္တိ တေဇနံ၊

ဒါရုံ နမယန္တိ တစ္ဆကာ၊ အတ္တာနံ ဒမယန္တိ သုဗ္ဗတာ’’တိ.

တတ္ထ သုဗ္ဗတာတိ သုဝဒါ၊ သုခေန ဩဝဒိတဗ္ဗာ အနုသာသိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

သုခသာမဏေရဝတ္ထု ဧကာဒသမံ.

ဒဏ္ဍဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒသမော ဝဂ္ဂေါ.