၉. ဝေဿန္တရစရိယာဝဏ္ဏနာ

၆၇. နဝမေ ယာ မေ အဟောသိ ဇနိကာတိ ဧတ္ထ မေတိ ဝေဿန္တရဘူတံ အတ္တာနံ သန္ဓာယ သတ္ထာ ဝဒတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဖုဿတီ နာမ ခတ္တိယာ’’တိ. တဒါ ဟိဿ မာတာ ‘‘ဖုဿတီ’’တိ ဧဝံနာမိကာ ခတ္တိယာနီ အဟောသိ. သာ အတီတာသု ဇာတီသူတိ သာ တတော အနန္တရာတီတဇာတိယံ. ဧကတ္ထေ ဟိ ဧတံ ဗဟုဝစနံ. သက္ကဿ မဟေသီ ပိယာ အဟောသီတိ သမ္ဗန္ဓော. အထ ဝါ ယာ မေ အဟောသိ ဇနိကာ ဣမသ္မိံ စရိမတ္တဘာဝေ၊ သာ အတီတာသု ဇာတီသု ဖုဿတီ နာမ၊ တတ္ထ အတီတာယ ဇာတိယာ ခတ္တိယာ၊ ယတ္ထာဟံ တဿာ ကုစ္ဆိမှိ ဝေဿန္တရော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိံ၊ တတော အနန္တရာတီတာယ သက္ကဿ မဟေသီ ပိယာ အဟောသီတိ. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ –

ဣတော ဟိ ဧကနဝုတေ ကပ္ပေ ဝိပဿီ နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ. တသ္မိံ ဗန္ဓုမတီနဂရံ ဥပနိဿာယ ခေမေ မိဂဒါယေ ဝိဟရန္တေ ဗန္ဓုမာ ရာဇာ ကေနစိ ရညာ ပေသိတံ မဟဂ္ဃံ စန္ဒနသာရံ အတ္တနော ဇေဋ္ဌဓီတာယ အဒါသိ. သာ တေန သုခုမံ စန္ဒနစုဏ္ဏံ ကာရေတွာ သမုဂ္ဂံ ပူရေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထု သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သရီရံ ပူဇေတွာ သေသစုဏ္ဏာနိ ဂန္ဓကုဋိယံ ဝိကိရိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ အနာဂတေ တုမှာဒိသဿ ဗုဒ္ဓဿ မာတာ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. သာ တတော စုတာ တဿာ စန္ဒနစုဏ္ဏပူဇာယ ဖလေန ရတ္တစန္ဒနပရိပ္ဖေါသိတေန ဝိယ သရီရေန ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သံသရန္တီ တာဝတိံသဘဝနေ သက္ကဿ ဒေဝရညော အဂ္ဂမဟေသီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. အထဿာ အာယုပရိယောသာနေ ပုဗ္ဗနိမိတ္တေသု ဥပ္ပန္နေသု သက္ကော ဒေဝရာဇာ တဿာ ပရိက္ခီဏာယုကတံ ဉတွာ တဿာ အနုကမ္ပာယ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ဖုဿတိ ဒသ တေ ဝရေ ဒမ္မိ၊ တေ ဂဏှဿူ’’တိ အာဟ. တေန ဝုတ္တံ –

၆၈. ‘‘တဿာ အာယုက္ခယံ ဉတွာ၊ ဒေဝိန္ဒော ဧတဒဗြဝိ၊

‘ဒဒါမိ တေ ဒသ ဝရေ၊ ဝရ ဘဒ္ဒေ ယဒိစ္ဆသီ’’’တိ.

တတ္ထ ဝရာတိ ဝရဿု ဝရံ ဂဏှ. ဘဒ္ဒေ၊ ယဒိစ္ဆသီတိ၊ ဘဒ္ဒေ၊ ဖုဿတိ ယံ ဣစ္ဆသိ ယံ တဝ ပိယံ၊ တံ ဒသဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ ‘‘ဝရံ ဝရဿု ပဋိဂ္ဂဏှာဟီ’’တိ ဝဒတိ.

၆၉. ပုနိဒမဗြဝီတိ ပုန ဣဒံ သာ အတ္တနော စဝနဓမ္မတံ အဇာနန္တီ ‘‘ကိံ နု မေ အပရာဓတ္ထီ’’တိအာဒိကံ အဘာသိ. သာ ဟိ ပမတ္တာ ဟုတွာ အတ္တနော အာယုက္ခယံ အဇာနန္တီ အယံ ‘‘ဝရံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒန္တော ‘‘ကတ္ထစိ မမ ဥပ္ပဇ္ဇနံ ဣစ္ဆတီ’’တိ ဉတွာ ဧဝမာဟ. တတ္ထ အပရာဓတ္ထီတိ အပရာဓော အတ္ထိ. ကိံ နု ဒေဿာ အဟံ တဝါတိ ကိံ ကာရဏံ အဟံ တဝ ဒေဿာ ကုဇ္ဈိတဗ္ဗာ အပ္ပိယာ ဇာတာ. ရမ္မာ စာဝေသိ မံ ဌာနာတိ ရမဏီယာ ဣမသ္မာ ဌာနာ စာဝေသိ. ဝါတောဝ ဓရဏီရုဟန္တိ ယေန ဗလဝါ မာလုတော ဝိယ ရုက္ခံ ဥမ္မူလေန္တော ဣမမှာ ဒေဝလောကာ စာဝေတုကာမောသိ ကိံ နု ကာရဏန္တိ တံ ပုစ္ဆတိ.

၇၀. တဿိဒန္တိ တဿာ ဣဒံ. န စေဝ တေ ကတံ ပါပန္တိ န စေဝ တယာ ကိဉ္စိ ပါပံ ကတံ ယေန တေ အပရာဓော သိယာ. န စ မေ တွံသိ အပ္ပိယာတိ မမ တွံ န စာပိ အပ္ပိယာ၊ ယေန ဒေဿာ နာမ မမ အပ္ပိယာတိ အဓိပ္ပါယော.

၇၁. ဣဒါနိ ယေန အဓိပ္ပါယေန ဝရေ ဒါတုကာမော၊ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတ္တကံယေဝ တေ အာယု၊ စဝနကာလော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝတွာ ဝရေ ဂဏှာပေန္တော ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှ မယာ ဒိန္နေ၊ ဝရေ ဒသ ဝရုတ္တမေ’’တိ အာဟ.

တတ္ထ ဝရုတ္တမေတိ ဝရေသု ဥတ္တမေ အဂ္ဂဝရေ.

၇၂. ဒိန္နဝရာတိ ‘‘ဝရေ ဒဿာမီ’’တိ ပဋိညာဒါနဝသေန ဒိန္နဝရာ. တုဋ္ဌဟဋ္ဌာတိ ဣစ္ဆိတလာဘပရိတောသေန တုဋ္ဌာ စေဝ တဿ စ သိခါပ္ပတ္တိဒဿနေန ဟာသဝသေန ဟဋ္ဌာ စ. ပမောဒိတာတိ ဗလဝပါမောဇ္ဇေန ပမုဒိတာ. မမံ အဗ္ဘန္တရံ ကတွာတိ တေသု ဝရေသု မံ အဗ္ဘန္တရံ ကရိတွာ. ဒသ ဝရေ ဝရီတိ သာ အတ္တနော ခီဏာယုကဘာဝံ ဉတွာ သက္ကေန ဝရဒါနတ္ထံ ကတောကာသာ သကလဇမ္ဗုဒီပတလံ ဩလောကေန္တီ အတ္တနော အနုစ္ဆဝိကံ သိဝိရညော နိဝေသနံ ဒိသွာ တတ္ထ တဿ အဂ္ဂမဟေသိဘာဝေါ နီလနေတ္တတာ နီလဘမုကတာ ဖုဿတီတိနာမံ ဂုဏဝိသေသယုတ္တပုတ္တပဋိလာဘော အနုန္နတကုစ္ဆိဘာဝေါ အလမ္ဗတ္ထနတာ အပလိတဘာဝေါ သုခုမစ္ဆဝိတာ ဝဇ္ဈဇနာနံ မောစနသမတ္ထတာ စာတိ ဣမေ ဒသ ဝရေ ဂဏှိ.

ဣတိ သာ ဒသ ဝရေ ဂဟေတွာ တတော စုတာ မဒ္ဒရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ. ဇာယမာနာ စ သာ စန္ဒနစုဏ္ဏပရိပ္ဖေါသိတေန ဝိယ သရီရေန ဇာတာ. တေနဿာ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ‘‘ဖုဿတီ’’ တွေဝ နာမံ ကရိံသု. သာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဝဍ္ဎိတွာ သောဠသဝဿကာလေ ဥတ္တမရူပဓရာ အဟောသိ. အထ နံ ဇေတုတ္တရနဂရေ သိဝိမဟာရာဇာ ပုတ္တဿ သဉ္ဇယကုမာရဿတ္ထာယ အာနေတွာ သေတစ္ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ တံ သောဠသန္နံ ဣတ္ထိသဟဿာနံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

၇၃. ‘‘တတော စုတာ သာ ဖုဿတီ၊ ခတ္တိယေ ဥပပဇ္ဇထ၊

ဇေတုတ္တရမှိ နဂရေ၊ သဉ္ဇယေန သမာဂမီ’’တိ.

သာ သဉ္ဇယရညော ပိယာ အဟောသိ မနာပါ. အထ သက္ကော အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘မယာ ဖုဿတိယာ ဒိန္နဝရေသု နဝ ဝရာ သမိဒ္ဓါ’’တိ ဒိသွာ ‘‘ပုတ္တဝရော န သမိဒ္ဓေါ၊ တမ္ပိဿာ သမိဇ္ဈာပေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဗောဓိသတ္တံ တဒါ တာဝတိံသဒေဝလောကေ ခီဏာယုကံ ဒိသွာ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘မာရိသ၊ တယာ မနုဿလောကေ သိဝိသဉ္ဇယရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တဿ စေဝ အညေသဉ္စ စဝနဓမ္မာနံ သဋ္ဌိသဟဿာနံ ဒေဝပုတ္တာနံ ပဋိညံ ဂဟေတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂတော. မဟာသတ္တောပိ တတော စဝိတွာ တတ္ထုပ္ပန္နော. သေသာ ဒေဝပုတ္တာပိ သဋ္ဌိသဟဿာနံ အမစ္စာနံ ဂေဟေသု နိဗ္ဗတ္တိံသု. မဟာသတ္တေ ကုစ္ဆိဂတေ ဖုဿတိဒေဝီ စတူသု နဂရဒွါရေသု နဂရမဇ္ဈေ နိဝေသနဒွါရေတိ ဆ ဒါနသာလာယော ကာရေတွာ ဒေဝသိကံ ဆသတသဟဿာနိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒါနံ ဒါတုံ ဒေါဟဠိနီ အဟောသိ. ရာဇာ တဿာ ဒေါဟဠံ သုတွာ နေမိတ္တကေ ဗြာဟ္မဏေ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိမှိ ဒါနာဘိရတော ဥဠာရော သတ္တော ဥပ္ပန္နော၊ ဒါနေန တိတ္တိံ န ပါပုဏိဿတီ’’တိ သုတွာ တုဋ္ဌမာနသော ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဒါနံ ပဋ္ဌပေသိ. သမဏဗြာဟ္မဏဇိဏ္ဏာတုရကပဏဒ္ဓိကဝနိဗ္ဗကယာစကေ သန္တပ္ပေသိ. ဗောဓိသတ္တဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ရညော အာယဿ ပမာဏံ နာဟောသိ. တဿ ပုညာနုဘာဝေန သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရာဇာနော ပဏ္ဏာကာရံ ပဟိဏန္တိ. တေန ဝုတ္တံ –

၇၄. ‘‘ယဒါဟံ ဖုဿတိယာ ကုစ္ဆိံ၊ ဩက္ကန္တော ပိယမာတုယာ၊

မမ တေဇေန မေ မာတာ၊ တဒါ ဒါနရတာ အဟု.

၇၅. ‘‘အဓနေ အာတုရေ ဇိဏ္ဏေ၊ ယာစကေ အဒ္ဓိကေ ဇနေ၊

သမဏေ ဗြာဟ္မဏေ ခီဏေ၊ ဒေတိ ဒါနံ အကိဉ္စနေ’’တိ၊

တတ္ထ မမ တေဇေနာတိ မမ ဒါနဇ္ဈာသယာနုဘာဝေန. ခီဏေတိ ဘောဂါဒီဟိ ပရိက္ခီဏေ ပါရိဇုညပ္ပတ္တေ. အကိဉ္စနေတိ အပရိဂ္ဂဟေ. သဗ္ဗတ္ထ ဝိသယေ ဘုမ္မံ. အဓနာဒယော ဟိ ဒါနဓမ္မဿ ပဝတ္တိယာ ဝိသယော.

ဒေဝီ မဟန္တေန ပရိဟာရေန ဂဗ္ဘံ ဓာရေန္တီ ဒသမာသေ ပရိပုဏ္ဏေ နဂရံ ဒဋ္ဌုကာမာ ဟုတွာ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ဒေဝနဂရံ ဝိယ နဂရံ အလင်္ကာရာပေတွာ ဒေဝိံ ရထဝရံ အာရောပေတွာ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကာရေသိ. တဿာ ဝေဿဝီထိယာ မဇ္ဈပ္ပတ္တကာလေ ကမ္မဇဝါတာ စလိံသု. အမစ္စာ ရညော အာရောစေသုံ. သော ဝေဿဝီထိယံယေဝဿာ သူတိဃရံ ကာရေတွာ အာရက္ခံ ဂဏှာပေသိ. သာ တတ္ထ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တေနာဟ –

၇၆. ‘‘ဒသမာသေ ဓာရယိတွာန၊ ကရောန္တေ ပုရံ ပဒက္ခိဏံ၊

ဝေဿာနံ ဝီထိယာ မဇ္ဈေ၊ ဇနေသိ ဖုဿတီ မမံ.

၇၇. ‘‘န မယှံ မတ္တိကံ နာမံ၊ နာပိ ပေတ္တိကသမ္ဘဝံ.

ဇာတေတ္ထ ဝေဿဝီထိယံ၊ တသ္မာ ဝေဿန္တရော အဟူ’’တိ.

တတ္ထ ကရောန္တေ ပုရံ ပဒက္ခိဏန္တိ ဒေဝိံ ဂဟေတွာ သဉ္ဇယမဟာရာဇေ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကုရုမာနေ. ဝေဿာနန္တိ ဝါဏိဇာနံ.

န မတ္တိကံ နာမန္တိ န မာတုအာဂတံ မာတာမဟာဒီနံ နာမံ. ပေတ္တိကသမ္ဘဝန္တိ ပိတု ဣဒန္တိ ပေတ္တိကံ၊ သမ္ဘဝတိ ဧတသ္မာတိ သမ္ဘဝေါ၊ တံ ပေတ္တိကံ သမ္ဘဝေါ ဧတဿာတိ ပေတ္တိကသမ္ဘဝံ၊ နာမံ. မာတာပိတုသမ္ဗန္ဓဝသေန န ကတန္တိ ဒဿေတိ. ဇာတေတ္ထာတိ ဇာတော ဧတ္ထ. ‘‘ဇာတောမှီ’’တိပိ ပါဌော. တသ္မာ ဝေဿန္တရော အဟူတိ ယသ္မာ တဒါ ဝေဿဝီထိယံ ဇာတော၊ တသ္မာ ဝေဿန္တရော နာမ အဟောသိ၊ ဝေဿန္တရောတိ နာမံ အကံသူတိ အတ္ထော.

မဟာသတ္တော မာတု ကုစ္ဆိတော နိက္ခမန္တော ဝိသဒေါ ဟုတွာ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာဝ နိက္ခမိ. နိက္ခန္တမတ္တေ ဧဝ မာတု ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ‘‘အမ္မ၊ ဒါနံ ဒဿာမိ၊ အတ္ထိ ကိဉ္စီ’’တိ အာဟ. အထဿ မာတာ ‘‘တာတ၊ ယထာဇ္ဈာသယံ ဒါနံ ဒေဟီ’’တိ ဟတ္ထသမီပေ သဟဿတ္ထဝိကံ ဌပေသိ. ဗောဓိသတ္တော ဟိ ဥမ္မင်္ဂဇာတကေ (ဇာ. ၂.၂၂.၅၉၀ အာဒယော) ဣမသ္မိံ ဇာတကေ ပစ္ဆိမတ္တဘာဝေတိ တီသု ဌာနေသု ဇာတမတ္တောဝ ကထေသိ. ရာဇာ မဟာသတ္တဿ အတိဒီဃာဒိဒေါသဝိဝဇ္ဇိတာ မဓုရခီရာ စတုသဋ္ဌိဓာတိယော ဥပဋ္ဌာပေသိ. တေန သဒ္ဓိံ ဇာတာနံ သဋ္ဌိယာ ဒါရကသဟဿာနမ္ပိ ဓာတိယော ဒါပေသိ. သော သဋ္ဌိဒါရကသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဝဍ္ဎတိ. တဿ ရာဇာ သတသဟဿဂ္ဃနကံ ကုမာရပိဠန္ဓနံ ကာရာပေတွာ အဒါသိ. သော စတုပဉ္စဝဿိကကာလေ တံ ဩမုဉ္စိတွာ ဓာတီနံ ဒတွာ ပုန တာဟိ ဒီယမာနံ န ဂဏှာတိ. တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘မမ ပုတ္တေန ဒိန္နံ သုဒိန္န’’န္တိ ဝတွာ အပရမ္ပိ ကာရေသိ. တမ္ပိ ဒေတိ. ဒါရကကာလေယေဝ ဓာတီနံ နဝဝါရေ ပိဠန္ဓနံ အဒါသိ.

အဋ္ဌဝဿိကကာလေ ပန သယနပီဌေ နိသိန္နော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဗာဟိရကဒါနံ ဒေမိ၊ န တံ မံ ပရိတောသေတိ၊ အဇ္ဈတ္တိကဒါနံ ဒါတုကာမောမှိ. သစေ ဟိ မံ ကောစိ ဟဒယံ ယာစေယျ၊ ဟဒယံ နီဟရိတွာ ဒဒေယျံ. သစေ အက္ခီနိ ယာစေယျ၊ အက္ခီနိ ဥပ္ပါဋေတွာ ဒဒေယျံ. သစေ သကလသရီရေ မံသံ ရုဓိရမ္ပိ ဝါ ယာစေယျ၊ သကလသရီရတော မံသံ ဆိန္ဒိတွာ ရုဓိရမ္ပိ အသိနာ ဝိဇ္ဈိတွာ ဒဒေယျံ. အထာပိ ကောစိ ‘ဒါသော မေ ဟောဟီ’တိ ဝဒေယျ၊ အတ္တာနံ တဿ သာဝေတွာ ဒဒေယျ’’န္တိ. တဿေဝံ သဘာဝံ သရသံ စိန္တေန္တဿ စတုနဟုတာဓိကဒွိယောဇနသတသဟဿဗဟလာ အယံ မဟာပထဝီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ ကမ္ပိ. သိနေရုပဗ္ဗတရာဇာ ဩနမိတွာ ဇေတုတ္တရနဂရာဘိမုခေါ အဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

၇၈. ‘‘ယဒါဟံ ဒါရကော ဟောမိ၊ ဇာတိယာ အဋ္ဌဝဿိကော၊

တဒါ နိသဇ္ဇ ပါသာဒေ၊ ဒါနံ ဒါတုံ ဝိစိန္တယိံ.

၇၉. ‘‘ဟဒယံ ဒဒေယျံ စက္ခုံ၊ မံသမ္ပိ ရုဓိရမ္ပိ စ၊

ဒဒေယျံ ကာယံ သာဝေတွာ၊ ယဒိ ကောစိ ယာစယေ မမံ.

၈၀. ‘‘သဘာဝံ စိန္တယန္တဿ၊ အကမ္ပိတမသဏ္ဌိတံ၊

အကမ္ပိ တတ္ထ ပထဝီ၊ သိနေရုဝနဝဋံသကာ’’တိ.

တတ္ထ သာဝေတွာတိ ‘‘အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ အဟံ ဣမဿ ဒါသော’’တိ ဒါသဘာဝံ သာဝေတွာ. ယဒိ ကောစိ ယာစယေ မမန္တိ ကောစိ မံ ယဒိ ယာစေယျ. သဘာဝံ စိန္တယန္တဿာတိ အဝိပရီတံ အတ္တနော ယထာဘူတံ သဘာဝံ အတိတ္တိမံ ယထာဇ္ဈာသယံ စိန္တေန္တဿ မမ၊ မယိ စိန္တေန္တေတိ အတ္ထော. အကမ္ပိတန္တိ ကမ္ပိတရဟိတံ. အသဏ္ဌိတန္တိ သင်္ကောစရဟိတံ. ယေန ဟိ လောဘာဒိနာ အဗောဓိသတ္တာနံ စက္ခာဒိဒါနေ စိတ္တုတြာသသင်္ခါတံ ကမ္ပိတံ သင်္ကောစသင်္ခါတံ သဏ္ဌိတဉ္စ သိယာ၊ တေန ဝိနာတိ အတ္ထော. အကမ္ပီတိ အစလိ. သိနေရုဝနဝဋံသကာတိ သိနေရုမှိ ဥဋ္ဌိတနန္ဒနဝနဖာရုသကဝနမိဿကဝနစိတ္တလတာဝနာဒိကပ္ပကတရုဝနံ သိနေရုဝနံ. အထ ဝါ သိနေရု စ ဇမ္ဗုဒီပါဒီသု ရမဏီယဝနဉ္စ သိနေရုဝနံ၊ တံ ဝနံ ဝဋံသကံ ဧတိဿာတိ သိနေရုဝနဝဋံသကာ.

ဧဝဉ္စ ပထဝိကမ္ပနေ ဝတ္တမာနေ မဓုရဂမ္ဘီရဒေဝေါ ဂဇ္ဇန္တော ခဏိကဝဿံ ဝဿိ၊ ဝိဇ္ဇုလတာ နိစ္ဆရိံသု၊ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဥဗ္ဘိဇ္ဇိ၊ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အပ္ဖေါဋေသိ၊ မဟာဗြဟ္မာ သာဓုကာရမဒါသိ၊ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဧကကောလာဟလံ အဟောသိ. မဟာသတ္တော သောဠသဝဿကာလေယေဝ သဗ္ဗသိပ္ပါနံ နိပ္ဖတ္တိံ ပါပုဏိ. တဿ ပိတာ ရဇ္ဇံ ဒါတုကာမော မာတရာ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ မဒ္ဒရာဇကုလတော မာတုလဓီတရံ မဒ္ဒိံ နာမ ရာဇကညံ အာနေတွာ သောဠသန္နံ ဣတ္ထိသဟဿာနံ ဇေဋ္ဌကံ အဂ္ဂမဟေသိံ ကတွာ မဟာသတ္တံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိ. မဟာသတ္တော ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝသိကံ ဆသတသဟဿာနိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေန္တော အနွဒ္ဓမာသံ ဒါနံ ဩလောကေတုံ ဥပသင်္ကမတိ. အပရဘာဂေ မဒ္ဒိဒေဝီ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တံ ကဉ္စနဇာလေန သမ္ပဋိစ္ဆိံသု၊ တေနဿ ‘‘ဇာလိကုမာရော’’တွေဝ နာမံ ကရိံသု. တဿ ပဒသာ ဂမနကာလေ သာ ဓီတရံ ဝိဇာယိ. တံ ကဏှာဇိနေန သမ္ပဋိစ္ဆိံသု၊ တေနဿာ ‘‘ကဏှာဇိနာ’’တွေဝ နာမံ ကရိံသု. တေန ဝုတ္တံ –

၈၁. ‘‘အနွဒ္ဓမာသေ ပန္နရသေ၊ ပုဏ္ဏမာသေ ဥပေါသထေ၊

ပစ္စယံ နာဂမာရုယှ၊ ဒါနံ ဒါတုံ ဥပါဂမိ’’န္တိ.

တတ္ထ အနွဒ္ဓမာသေတိ အနုအဒ္ဓမာသေ၊ အဒ္ဓမာသေ အဒ္ဓမာသေတိ အတ္ထော. ပုဏ္ဏမာသေတိ ပုဏ္ဏမာသိယံ၊ မာသပရိပူရိယာ စန္ဒပရိပူရိယာ စ သမန္နာဂတေ ပန္နရသေ ဒါနံ ဒါတုံ ဥပါဂမိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတြာယံ ယောဇနာ – ပစ္စယံ နာဂမာရုယှ အဒ္ဓမာသေ အဒ္ဓမာသေ ဒါနံ ဒါတုံ ဒါနသာလံ ဥပါဂမိံ၊ ဧဝံ ဥပဂစ္ဆန္တော စ ယဒါ ဧကသ္မိံ ပန္နရသေ ပုဏ္ဏမာသိဥပေါသထေ ဒါနံ ဒါတုံ ဥပါဂမိံ၊ တဒါ ကလိင်္ဂရဋ္ဌဝိသယာ ဗြာဟ္မဏာ ဥပဂဉ္ဆု မန္တိ တတ္ထ ပစ္စယံ နာဂန္တိ ပစ္စယနာမကံ မင်္ဂလဟတ္ထိံ. ဗောဓိသတ္တဿ ဟိ ဇာတဒိဝသေ ဧကာ အာကာသစာရိနီ ကရေဏုကာ အဘိမင်္ဂလသမ္မတံ သဗ္ဗသေတဟတ္ထိပေါတကံ အာနေတွာ မင်္ဂလဟတ္ထိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ပက္ကာမိ. တဿ မဟာသတ္တံ ပစ္စယံ ကတွာ လဒ္ဓတ္တာ ‘‘ပစ္စယော’’တွေဝ နာမံ ကရိံသု. တံ ပစ္စယနာမကံ ဩပဝယှံ ဟတ္ထိနာဂံ အာရုယှ ဒါနံ ဒါတုံ ဥပါဂမိန္တိ. တေန ဝုတ္တံ –

၈၂. ‘‘ကလိင်္ဂရဋ္ဌဝိသယာ၊ ဗြာဟ္မဏာ ဥပဂဉ္ဆု မံ၊

အယာစုံ မံ ဟတ္ထိနာဂံ၊ ဓညံ မင်္ဂလသမ္မတံ.

၈၃. ‘‘အဝုဋ္ဌိကော ဇနပဒေါ၊ ဒုဗ္ဘိက္ခော ဆာတကော မဟာ၊

ဒဒါဟိ ပဝရံ နာဂံ၊ သဗ္ဗသေတံ ဂဇုတ္တမ’’န္တိ.

တတ္ထ ‘‘ကလိင်္ဂရဋ္ဌဝိသယာ’’တိအာဒိဂါထာ ဟေဋ္ဌာ ကုရုရာဇစရိတေပိ (စရိယာ. ၁.၂၁-၂၂) အာဂတာ ဧဝ၊ တသ္မာ တာသံ အတ္ထော ကထာမဂ္ဂေါ စ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဓ ပန မင်္ဂလဟတ္ထိနော သေတတ္တာ ‘‘သဗ္ဗသေတံ ဂဇုတ္တမ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဗောဓိသတ္တော ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော –

၈၄. ‘‘ဒဒါမိ န ဝိကမ္ပာမိ၊ ယံ မံ ယာစန္တိ ဗြာဟ္မဏာ၊

သန္တံ နပ္ပဋိဂူဟာမိ၊ ဒါနေ မေ ရမတေ မနော’’တိ. –

အတ္တနော ဒါနာဘိရတိံ ပဝေဒေန္တော –

၈၅. ‘‘န မေ ယာစကမနုပ္ပတ္တေ၊ ပဋိက္ခေပေါ အနုစ္ဆဝေါ၊

မာ မေ ဘိဇ္ဇိ သမာဒါနံ၊ ဒဿာမိ ဝိပုလံ ဂဇ’’န္တိ. (စရိယာ. ၁.၂၃) –

ပဋိဇာနိတွာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓတော ဩရုယှ အနလင်္ကတဋ္ဌာနံ ဩလောကနတ္ထံ အနုပရိယာယိတွာ အနလင်္ကတဋ္ဌာနံ အဒိသွာ ကုသုမမိဿဂန္ဓောဒကဘရိတံ သုဝဏ္ဏဘိင်္ဂါရံ ဂဟေတွာ ‘‘ဘောန္တော ဣတော ဧထာ’’တိ အလင်္ကတရဇတဒါမသဒိသံ ဟတ္ထိသောဏ္ဍံ တေသံ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ဥဒကံ ပါတေတွာ အလင်္ကတဝါရဏံ အဒါသိ. တေန ဝုတ္တံ –

၈၆. ‘‘နာဂံ ဂဟေတွာ သောဏ္ဍာယ၊ ဘိင်္ဂါရေ ရတနာမယေ၊

ဇလံ ဟတ္ထေ အာကိရိတွာ၊ ဗြာဟ္မဏာနံ အဒံ ဂဇ’’န္တိ. (စရိယာ. ၁.၂၄)၊

တတ္ထ သန္တန္တိ ဝိဇ္ဇမာနံ ဒေယျဓမ္မံ. နပ္ပဋိဂူဟာမီတိ န ပဋိစ္ဆာဒေမိ. ယော ဟိ အတ္တနော သန္တကံ ‘‘မယှမေဝ ဟောတူ’’တိ စိန္တေတိ၊ ယာစိတော ဝါ ပဋိက္ခိပတိ၊ သော ယာစကာနံ အဘိမုခေ ဌိတမ္ပိ အတ္ထတော ပဋိစ္ဆာဒေတိ နာမ. မဟာသတ္တော ပန အတ္တနော သီသံ အာဒိံ ကတွာ အဇ္ဈတ္တိကဒါနံ ဒါတုကာမောဝ၊ ကထံ ဗာဟိရံ ပဋိက္ခိပတိ၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘သန္တံ နပ္ပဋိဂူဟာမီ’’တိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဒါနေ မေ ရမတေ မနော’’တိ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

တဿ ပန ဟတ္ထိနော စတူသု ပါဒေသု အလင်္ကာရာ စတ္တာရိ သတသဟဿာနိ အဂ္ဃန္တိ၊ ဥဘောသု ပဿေသု အလင်္ကာရာ ဒွေ သတသဟဿာနိ၊ ဟေဋ္ဌာ ဥဒရေ ကမ္ဗလံ သတသဟဿံ၊ ပိဋ္ဌိယံ မုတ္တာဇာလံ မဏိဇာလံ ကဉ္စနဇာလန္တိ တီဏိ ဇာလာနိ တီဏိ သတသဟဿာနိ၊ ဥဘော ကဏ္ဏာလင်္ကာရာ ဒွေ သတသဟဿာနိ၊ ပိဋ္ဌိယံ အတ္ထတကမ္ဗလံ သတသဟဿံ၊ ကုမ္ဘာလင်္ကာရော သတသဟဿံ၊ တယော ဝဋံသကာ တီဏိ သတသဟဿာနိ၊ ကဏ္ဏစူဠာလင်္ကာရော သတသဟဿံ၊ ဒွိန္နံ ဒန္တာနံ အလင်္ကာရာ ဒွေ သတသဟဿာနိ၊ သောဏ္ဍာယ သောဝတ္ထိကာလင်္ကာရော သတသဟဿံ၊ နင်္ဂုဋ္ဌာလင်္ကာရော သတသဟဿံ၊ အာရောဟဏနိဿေဏိ သတသဟဿံ၊ ဘုဉ္ဇနကဋာဟံ သတသဟဿံ၊ ဌပေတွာ အနဂ္ဃဘဏ္ဍံ ဣဒံ တာဝ ဧတ္တကံ စတုဝီသတိ သတသဟဿာနိ အဂ္ဃတိ. ဆတ္တပိဏ္ဍိယံ ပန မဏိ၊ စူဠာမဏိ၊ မုတ္တာဟာရေ မဏိ၊ အင်္ကုသေ မဏိ၊ ဟတ္ထိကဏ္ဌဝေဌနမုတ္တာဟာရေ မဏိ၊ ဟတ္ထိကုမ္ဘေ မဏီတိ ဣမာနိ ဆ အနဂ္ဃါနိ၊ ဟတ္ထီပိ အနဂ္ဃေါ ဧဝါတိ ဟတ္ထိနာ သဒ္ဓိံ သတ္တ အနဂ္ဃါနိ၊ တာနိ သဗ္ဗာနိ ဗြာဟ္မဏာနံ အဒါသိ. တထာ ဟတ္ထိနော ပရိစာရကာနိ ပဉ္စ ကုလသတာနိ ဟတ္ထိမေဏ္ဍဟတ္ထိဂေါပကေဟိ သဒ္ဓိံ အဒါသိ. သဟ ဒါနေန ပနဿ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဘူမိကမ္ပာဒယော အဟေသုံ. တေန ဝုတ္တံ –

၈၇. ‘‘ပုနာပရံ ဒဒန္တဿ၊ သဗ္ဗသေတံ ဂဇုတ္တမံ၊

တဒါပိ ပထဝီ ကမ္ပိ၊ သိနေရုဝနဝဋံသကာ’’တိ.

ဇာတကေပိ (ဇာ. ၂.၂၂.၁၆၇၃) ဝုတ္တံ –

‘‘တဒါသိ ယံ ဘိံသနကံ၊ တဒါသိ လောမဟံသနံ၊

ဟတ္ထိနာဂေ ပဒိန္နမှိ၊ မေဒနီ သမ္ပကမ္ပထာ’’တိ.

၈၈. တဿ နာဂဿ ဒါနေနာတိ ဆဟိ အနဂ္ဃေဟိ သဒ္ဓိံ စတုဝီသတိသတသဟဿဂ္ဃနိကအလင်္ကာရဘဏ္ဍသဟိတဿ တဿ မင်္ဂလဟတ္ထိဿ ပရိစ္စာဂေန. သိဝယောတိ သိဝိရာဇကုမာရာ စေဝ သိဝိရဋ္ဌဝါသိနော စ. ‘‘သိဝယော’’တိ စ ဒေသနာသီသမေတံ. တတ္ထ ဟိ အမစ္စာ ပါရိသဇ္ဇာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမဇာနပဒါ နာဂရာ သကလရဋ္ဌဝါသိနော စ သဉ္ဇယမဟာရာဇံ ဖုဿတိဒေဝိံ မဒ္ဒိဒေဝိဉ္စ ဌပေတွာ သဗ္ဗေ ဧဝ. ကုဒ္ဓါတိ ဒေဝတာဝတ္တနေန ဗောဓိသတ္တဿ ကုဒ္ဓါ. သမာဂတာတိ သန္နိပတိတာ. တေ ကိရ ဗြာဟ္မဏာ ဟတ္ထိံ လဘိတွာ တံ အဘိရုဟိတွာ မဟာဒွါရေန ပဝိသိတွာ နဂရမဇ္ဈေန ပါယိံသု. မဟာဇနေန စ ‘‘အမ္ဘော ဗြာဟ္မဏာ၊ အမှာကံ ဟတ္ထီ ကုတော အဘိရုဠှော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဝေဿန္တရမဟာရာဇေန နော ဟတ္ထီ ဒိန္နော၊ ကေ တုမှေ’’တိ ဟတ္ထဝိကာရာဒီဟိ ဃဋ္ဋေန္တာ အဂမံသု. အထ အမစ္စေ အာဒိံ ကတွာ မဟာဇနာ ရာဇဒွါရေ သန္နိပတိတွာ ‘‘ရညာ နာမ ဗြာဟ္မဏာနံ ဓနံ ဝါ ဓညံ ဝါ ခေတ္တံ ဝါ ဝတ္ထု ဝါ ဒါသိဒါသပရိစာရိကာ ဝါ ဒါတဗ္ဗာ သိယာ၊ ကထဉှိ နာမာယံ ဝေဿန္တရမဟာရာဇာ ရာဇာရဟံ မင်္ဂလဟတ္ထိံ ဒဿတိ၊ န ဣဒါနိ ဧဝံ ရဇ္ဇံ ဝိနာသေတုံ ဒဿာမာ’’တိ ဥဇ္ဈာယိတွာ သဉ္ဇယမဟာရာဇဿ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ တေန အနုနီယမာနာ အနနုယန္တာ အဂမံသု. ကေဝလံ ပန –

‘‘မာ နံ ဒဏ္ဍေန သတ္ထေန၊ န ဟိ သော ဗန္ဓနာရဟော၊

ပဗ္ဗာဇေဟိ စ နံ ရဋ္ဌာ၊ ဝင်္ကေ ဝသတု ပဗ္ဗတေ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၁၆၈၇) –

ဝဒိံသု. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘ပဗ္ဗာဇေသုံ သကာ ရဋ္ဌာ၊ ဝင်္ကံ ဂစ္ဆတု ပဗ္ဗတ’’န္တိ.

တတ္ထ ပဗ္ဗာဇေသုန္တိ ရဇ္ဇတော ဗဟိ ဝါသတ္ထာယ ဥဿုက္ကမကံသု၊ –

ရာဇာပိ ‘‘မဟာ ခေါ အယံ ပဋိပက္ခော၊ ဟန္ဒ မမ ပုတ္တော ကတိပါဟံ ရဇ္ဇတော ဗဟိ ဝသတူ’’တိ စိန္တေတွာ –

‘‘ဧသော စေ သိဝီနံ ဆန္ဒော၊ ဆန္ဒံ နပ္ပနုဒါမသေ၊

ဣမံ သော ဝသတု ရတ္တိံ၊ ကာမေ စ ပရိဘုဉ္ဇတု.

‘‘တတော ရတျာ ဝိဝသာနေ၊ သူရိယုဂ္ဂမနံ ပတိ၊

သမဂ္ဂါ သိဝယော ဟုတွာ၊ ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇယန္တု န’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၁၆၈၈-၁၆၈၉) –

ဝတွာ ပုတ္တဿ သန္တိကေ ကတ္တာရံ ပေသေသိ ‘‘ဣမံ ပဝတ္တိံ မမ ပုတ္တဿ အာရောစေဟီ’’တိ. သော တထာ အကာသိ.

မဟာသတ္တောပိ တံ သုတွာ –

‘‘ကိသ္မိံ မေ သိဝယော ကုဒ္ဓါ၊ နာဟံ ပဿာမိ ဒုက္ကဋံ၊

တံ မေ ကတ္တေ ဝိယာစိက္ခ၊ ကသ္မာ ပဗ္ဗာဇယန္တိ မ’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၁၇၀၁) –

ကာရဏံ ပုစ္ဆိ. တေန ‘‘တုမှာကံ ဟတ္ထိဒါနေနာ’’တိ ဝုတ္တေ သောမနဿပ္ပတ္တော ဟုတွာ –

‘‘ဟဒယံ စက္ခုမ္ပဟံ ဒဇ္ဇံ၊ ကိံ မေ ဗာဟိရကံ ဓနံ၊

ဟိရညံ ဝါ သုဝဏ္ဏံ ဝါ၊ မုတ္တာ ဝေဠုရိယာ မဏိ.

‘‘ဒက္ခိဏံ ဝါပဟံ ဗာဟုံ၊ ဒိသွာ ယာစကမာဂတေ၊

ဒဒေယျံ န ဝိကမ္ပေယျံ၊ ဒါနေ မေ ရမတေ မနော.

‘‘ကာမံ မံ သိဝယော သဗ္ဗေ၊ ပဗ္ဗာဇေန္တု ဟနန္တု ဝါ၊

နေဝ ဒါနာ ဝိရမိဿံ၊ ကာမံ ဆိန္ဒန္တု သတ္တဓာ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၁၇၀၃-၁၇၀၅) –

ဝတွာ ‘‘နာဂရာ မေ ဧကဒိဝသံ ဒါနံ ဒါတုံ ဩကာသံ ဒေန္တု၊ သွေ ဒါနံ ဒတွာ တတိယဒိဝသေ ဂမိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ကတ္တာရံ တေသံ သန္တိကေ ပေသေတွာ ‘‘အဟံ သွေ သတ္တသတကံ နာမ မဟာဒါနံ ဒဿာမိ၊ သတ္တဟတ္ထိသတာနိ သတ္တအဿသတာနိ သတ္တရထသတာနိ သတ္တဣတ္ထိသတာနိ သတ္တဒါသသတာနိ သတ္တဒါသိသတာနိ သတ္တဓေနုသတာနိ ပဋိယာဒေဟိ၊ နာနပ္ပကာရဉ္စ အန္နပါနာဒိံ သဗ္ဗံ ဒါတဗ္ဗယုတ္တကံ ဥပဋ္ဌပေဟီ’’တိ သဗ္ဗကမ္မိကံ အမစ္စံ အာဏာပေတွာ ဧကကောဝ မဒ္ဒိဒေဝိယာ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ မဒ္ဒိ၊ အနုဂါမိကနိဓိံ နိဒဟမာနာ၊ သီလဝန္တေသု ဒဒေယျာသီ’’တိ တမ္ပိ ဒါနေ နိယောဇေတွာ တဿာ အတ္တနော ဂမနကာရဏံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘အဟံ ဝနံ ဝသနတ္ထာယ ဂမိဿာမိ၊ တွံ ဣဓေဝ အနုက္ကဏ္ဌိတာ ဝသာဟီ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘နာဟံ၊ မဟာရာဇ၊ တုမှေဟိ ဝိနာ ဧကဒိဝသမ္ပိ ဝသိဿာမီ’’တိ အာဟ.

ဒုတိယဒိဝသေ သတ္တသတကံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေသိ. တဿ သတ္တသတကံ ဒါနံ ဒေန္တဿေဝ သာယံ အဟောသိ. အလင်္ကတရထေန မာတာပိတူနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ‘‘အဟံ သွေ ဂမိဿာမီ’’တိ တေ အာပုစ္ဆိတွာ အကာမကာနံ တေသံ အဿုမုခါနံ ရောဒန္တာနံယေဝ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတော နိက္ခမိတွာ တံ ဒိဝသံ အတ္တနော နိဝေသနေ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ ‘‘ဂမိဿာမီ’’တိ ပါသာဒတော ဩတရိ. မဒ္ဒိဒေဝီ သဿုသသုရေဟိ နာနာနယေဟိ ယာစိတွာ နိဝတ္တိယမာနာပိ တေသံ ဝစနံ အနာဒိယိတွာ တေ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သေသိတ္ထိယော အပလောကေတွာ ဒွေ ပုတ္တေ အာဒါယ ဝေဿန္တရဿ ပဌမတရံ ဂန္တွာ ရထေ အဋ္ဌာသိ.

မဟာပုရိသော ရထံ အဘိရုဟိတွာ ရထေ ဌိတော မဟာဇနံ အာပုစ္ဆိတွာ ‘‘အပ္ပမတ္တာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကရောထာ’’တိ ဩဝါဒမဿ ဒတွာ နဂရတော နိက္ခမိ. ဗောဓိသတ္တဿ မာတာ ‘‘ပုတ္တော မေ ဒါနဝိတ္တကော ဒါနံ ဒေတူ’’တိ အာဘရဏေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တရတနပူရာနိ သကဋာနိ ဥဘောသု ပဿေသု ပေသေသိ. သောပိ အတ္တနော ကာယာရုဠှမေဝ အာဘရဏဘဏ္ဍံ သမ္ပတ္တယာစကာနံ အဋ္ဌာရသ ဝါရေ ဒတွာ သေသံ သဗ္ဗမဒါသိ. နဂရာ နိက္ခမိတွာဝ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေတုကာမော အဟောသိ. အထဿ ပုညာနုဘာဝေန ရထပ္ပမာဏေ ဌာနေ မဟာပထဝီ ဘိဇ္ဇိတွာ ပရိဝတ္တိတွာ ရထံ နဂရာဘိမုခံ အကာသိ. သော မာတာပိတူနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဩလောကေသိ. တေန ကာရုညေန ပထဝိကမ္ပော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တေသံ နိစ္ဆုဘမာနာန’’န္တိအာဒိ.

၈၉-၉၀. တတ္ထ နိစ္ဆုဘမာနာနန္တိ တေသု သိဝီသု နိက္ကဍ္ဎန္တေသု၊ ပဗ္ဗာဇေန္တေသူတိ အတ္ထော. တေသံ ဝါ နိက္ခမန္တာနံ. မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတုန္တိ သတ္တသတကမဟာဒါနံ ဒါတုံ. အာယာစိဿန္တိ ယာစိံ. သာဝယိတွာတိ ဃောသာပေတွာ. ကဏ္ဏဘေရိန္တိ ယုဂလမဟာဘေရိံ. ဒဒါမဟန္တိ ဒဒါမိ အဟံ.

၉၁. အထေတ္ထာတိ အထေဝံ ဒါနေ ဒီယမာနေ ဧတသ္မိံ ဒါနဂ္ဂေ. တုမူလောတိ ဧကကောလာဟလီဘူတော. ဘေရဝေါတိ ဘယာဝဟော. မဟာသတ္တဉှိ ဌပေတွာ အညေသံ သော ဘယံ ဇနေတိ၊ တဿ ဘယဇနနာကာရံ ဒဿေတုံ. ‘‘ဒါနေနိမ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣမံ ဝေဿန္တရမဟာရာဇာနံ ဒါနေန ဟေတုနာ သိဝယော ရဋ္ဌတော နီဟရန္တိ ပဗ္ဗာဇေန္တိ၊ တထာပိ ပုန စ ဧဝရူပံ ဒါနံ ဒေတိ အယန္တိ.

၉၂-၉၄. ဣဒါနိ တံ ဒါနံ ဒဿေတုံ ‘‘ဟတ္ထိ’’န္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ဂဝန္တိ ဓေနုံ. စတုဝါဟိံ ရထံ ဒတွာတိ ဝဟန္တီတိ ဝါဟိနော၊ အဿာ၊ စတုရော အာဇညသိန္ဓဝေ ရထဉ္စ ဗြာဟ္မဏာနံ ဒတွာတိ အတ္ထော. မဟာသတ္တော ဟိ တထာ နဂရတော နိက္ခမန္တော သဟဇာတေ သဋ္ဌိသဟဿေ အမစ္စေ သေသဇနဉ္စ အဿုပုဏ္ဏမုခံ အနုဗဒ္ဓန္တံ နိဝတ္တေတွာ ရထံ ပါဇေန္တော မဒ္ဒိံ အာဟ – ‘‘သစေ၊ ဘဒ္ဒေ၊ ပစ္ဆတော ယာစကာ အာဂစ္ဆန္တိ၊ ဥပဓာရေယျာသီ’’တိ. သာ ဩလောကေန္တီ နိသီဒိ. အထဿ သတ္တသတကမဟာဒါနံ ဂမနကာလေ ကတဒါနဉ္စ သမ္ပာပုဏိတုံ အသက္ကောန္တာ စတ္တာရော ဗြာဟ္မဏာ အာဂန္တွာ ‘‘ဝေဿန္တရော ကုဟိ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဒါနံ ဒတွာ ရထေန ဂတော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဿေ ယာစိဿာမာ’’တိ အနုဗန္ဓိံသု. မဒ္ဒီ တေ အာဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ‘‘ယာစကာ၊ ဒေဝါ’’တိ အာရောစေသိ. မဟာသတ္တော ရထံ ဌပေသိ. တေ အာဂန္တွာ အဿေ ယာစိံသု. မဟာသတ္တော အဿေ အဒါသိ. တေ တေ ဂဟေတွာ ဂတာ. အဿေသု ပန ဒိန္နေသု ရထဓုရံ အာကာသေယေဝ အဋ္ဌာသိ. အထ စတ္တာရော ဒေဝပုတ္တာ ရောဟိတမိဂဝဏ္ဏေနာဂန္တွာ ရထဓုရံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အဂမံသု. မဟာသတ္တော တေသံ ဒေဝပုတ္တဘာဝံ ဉတွာ –

‘‘ဣင်္ဃ မဒ္ဒိ နိသာမေဟိ၊ စိတ္တရူပံဝ ဒိဿတိ၊

မိဂရောဟိစ္စဝဏ္ဏေန၊ ဒက္ခိဏဿာ ဝဟန္တိ မ’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၁၈၆၄) –

မဒ္ဒိယာ အာဟ.

တတ္ထ စိတ္တရူပံဝါတိ အစ္ဆရိယရူပံ ဝိယ. ဒက္ခိဏဿာတိ သုသိက္ခိတအဿာ ဝိယ မံ ဝဟန္တိ.

အထ နံ ဧဝံ ဂစ္ဆန္တံ အပရော ဗြာဟ္မဏော အာဂန္တွာ ရထံ ယာစိ. မဟာသတ္တော ပုတ္တဒါရံ ဩတာရေတွာ ရထံ အဒါသိ. ရထေ ပန ဒိန္နေ ဒေဝပုတ္တာ အန္တရဓာယိံသု. တတော ပဋ္ဌာယ ပန သဗ္ဗေပိ ပတ္တိကာဝ အဟေသုံ. အထ မဟာသတ္တော ‘‘မဒ္ဒိ၊ တွံ ကဏှာဇိနံ ဂဏှာဟိ၊ အဟံ ဇာလိကုမာရံ ဂဏှာမီ’’တိ ဥဘောပိ ဒွေ ဒါရကေ အင်္ကေနာဒါယ အညမညံ ပိယသလ္လာပါ ပဋိပထံ အာဂစ္ဆန္တေ မနုဿေ ဝင်္ကပဗ္ဗတဿ မဂ္ဂံ ပုစ္ဆန္တာ သယမေဝ ဩနတေသု ဖလရုက္ခေသု ဖလာနိ ဒါရကာနံ ဒဒန္တာ အတ္ထကာမာဟိ ဒေဝတာဟိ မဂ္ဂဿ သင်္ခိပိတတ္တာ တဒဟေဝ စေတရဋ္ဌံ သမ္ပာပုဏိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စတုဝါဟိံ ရထံ ဒတွာ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ဌတွာ စာတုမ္မဟာပထေတိ အတ္တနော ဂမနမဂ္ဂေန ပဿတော အာဂတေန တေန ဗြာဟ္မဏေန အာဂတမဂ္ဂေန စ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂတဋ္ဌာနတ္တာ စတုက္ကသင်္ခါတေ စတုမဟာပထေ ဌတွာ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ရထံ ဒတွာ. ဧကာကိယောတိ အမစ္စသေဝကာဒိသဟာယာဘာဝေန ဧကကော. တေနေဝါဟ ‘‘အဒုတိယော’’တိ. မဒ္ဒိဒေဝိံ ဣဒမဗြဝီတိ မဒ္ဒိဒေဝိံ ဣဒံ အဘာသိ.

၉၆-၉၉. ပဒုမံ ပုဏ္ဍရီကံဝါတိ ပဒုမံ ဝိယ၊ ပုဏ္ဍရီကံ ဝိယ စ. ကဏှာဇိနဂ္ဂဟီတိ ကဏှာဇိနံ အဂ္ဂဟေသိ. အဘိဇာတာတိ ဇာတိသမ္ပန္နာ. ဝိသမံ သမန္တိ ဝိသမံ သမဉ္စ ဘူမိပ္ပဒေသံ. ဧန္တီတိ အာဂစ္ဆန္တိ. အနုမဂ္ဂေ ပဋိပ္ပထေတိ အနုမဂ္ဂေ ဝါ ပဋိပထေ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒဿ လောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကရုဏန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော၊ ကရုဏာယိတတ္တန္တိ အတ္ထော. ဒုက္ခံ တေ ပဋိဝေဒေန္တီတိ ဣမေ ဧဝံ သုခုမာလာ ပဒသာ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဒူရေဝ ဣတော ဝင်္ကပဗ္ဗတောတိ တေ တဒါ အမှေသု ကာရုညဝသေန အတ္တနာ ဒုက္ခံ ပဋိလဘန္တိ၊ တထာ အတ္တနော ဥပ္ပန္နဒုက္ခံ ပဋိဝေဒေန္တိ ဝါတိ အတ္ထော.

၁၀၀-၁. ပဝနေတိ မဟာဝနေ. ဖလိနေတိ ဖလဝန္တေ. ဥဗ္ဗိဒ္ဓါတိ ဥဒ္ဓံ ဥဂ္ဂတာ ဥစ္စာ. ဥပဂစ္ဆန္တိ ဒါရကေတိ ယထာ ဖလာနိ ဒါရကာနံ ဟတ္ထူပဂယှကာနိ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ ရုက္ခာ သယမေဝ သာခါဟိ ဩနမိတွာ ဒါရကေ ဥပေန္တိ.

၁၀၂. အစ္ဆရိယန္တိ အစ္ဆရာယောဂ္ဂံ၊ အစ္ဆရံ ပဟရိတုံ ယုတ္တံ. အဘူတပုဗ္ဗံ ဘူတန္တိ အဗ္ဘုတံ. လောမာနံ ဟံသနသမတ္ထတာယ လောမဟံသနံ. သာဟုကာရန္တိ သာဓုကာရံ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဣတ္ထိရတနဘာဝေန သဗ္ဗေဟိ အင်္ဂေဟိ အဝယဝေဟိ သောဘတီတိ သဗ္ဗင်္ဂသောဘနာ.

၁၀၃-၄. အစ္ဆေရံ ဝတာတိ အစ္ဆရိယံ ဝတ. ဝေဿန္တရဿ တေဇေနာတိ ဝေဿန္တရဿ ပုညာနုဘာဝေန. သင်္ခိပိံသု ပထံ ယက္ခာတိ ဒေဝတာ မဟာသတ္တဿ ပုညတေဇေန စောဒိတာ တံ မဂ္ဂံ ပရိက္ခယံ ပါပေသုံ၊ အပ္ပကံ အကံသု၊ တံ ပန ဒါရကေသု ကရုဏာယ ကတံ ဝိယ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘အနုကမ္ပာယ ဒါရကေ’’တိ. ဇေတုတ္တရနဂရတော ဟိ သုဝဏ္ဏဂိရိတာလော နာမ ပဗ္ဗတော ပဉ္စ ယောဇနာနိ၊ တတော ကောန္တိမာရာ နာမ နဒီ ပဉ္စ ယောဇနာနိ၊ တတော မာရဉ္ဇနာဂိရိ နာမ ပဗ္ဗတော ပဉ္စ ယောဇနာနိ၊ တတော ဒဏ္ဍဗြာဟ္မဏဂါမော နာမ ပဉ္စ ယောဇနာနိ၊ တတော မာတုလနဂရံ ဒသ ယောဇနာနိ၊ ဣတိ တံ ရဋ္ဌံ ဇေတုတ္တရနဂရတော တိံသ ယောဇနာနိ ဟောတိ. ဒေဝတာ ဗောဓိသတ္တဿ ပုညတေဇေန စောဒိတာ မဂ္ဂံ ပရိက္ခယံ ပါပေသုံ. တံ သဗ္ဗံ ဧကာဟေနေဝ အတိက္ကမိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နိက္ခန္တဒိဝသေနေဝ၊ စေတရဋ္ဌမုပါဂမု’’န္တိ.

ဧဝံ မဟာသတ္တော သာယနှသမယံ စေတရဋ္ဌေ မာတုလနဂရံ ပတွာ တဿ နဂရဿ ဒွါရသမီပေ သာလာယံ နိသီဒိ. အထဿ မဒ္ဒိဒေဝီ ပါဒေသု ရဇံ ပုဉ္ဆိတွာ ပါဒေ သမ္ဗာဟိတွာ ‘‘ဝေဿန္တရဿ အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေဿာမီ’’တိ သာလတော နိက္ခမိတွာ တဿ စက္ခုပထေ သာလဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. နဂရံ ပဝိသန္တိယော စ နိက္ခမန္တိယော စ ဣတ္ထိယော တံ ဒိသွာ ပရိဝါရေသုံ. မဟာဇနော တဉ္စ ဝေဿန္တရဉ္စ ပုတ္တေ စဿ တထာ အာဂတေ ဒိသွာ ရာဇူနံ အာစိက္ခိ. သဋ္ဌိသဟဿာ ရာဇာနော ရောဒန္တာ ပရိဒေဝန္တာ တဿ သန္တိကံ အာဂန္တွာ မဂ္ဂပရိဿမံ ဝိနောဒေတွာ တထာ အာဂမနကာရဏံ ပုစ္ဆိံသု.

မဟာသတ္တော ဟတ္ထိဒါနံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗံ ကထေသိ. တံ သုတွာ တေ အတ္တနော ရဇ္ဇေန နိမန္တယိံသု. မဟာပုရိသော ‘‘မယာ တုမှာကံ ရဇ္ဇံ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတု၊ ရာဇာ ပန မံ ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇေတိ၊ တသ္မာ ဝင်္ကပဗ္ဗတမေဝ ဂမိဿာမီ’’တိ ဝတွာ တေဟိ နာနပ္ပကာရံ တတ္ထ ဝါသံ ယာစိယမာနောပိ တံ အနလင်္ကရိတွာ တေဟိ ဂဟိတာရက္ခော တံ ရတ္တိံ သာလာယမေဝ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ ပါတောဝ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ တေဟိ ပရိဝုတော နိက္ခမိတွာ ပန္နရသယောဇနမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဝနဒွါရေ ဌတွာ တေ နိဝတ္တေတွာ ပုရတော ပန္နရသယောဇနမဂ္ဂံ တေဟိ အာစိက္ခိတနိယာမေနေဝ အဂမာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

၁၀၅. ‘‘သဋ္ဌိရာဇသဟဿာနိ၊ တဒါ ဝသန္တိ မာတုလေ၊

သဗ္ဗေ ပဉ္ဇလိကာ ဟုတွာ၊ ရောဒမာနာ ဥပါဂမုံ.

၁၀၆. ‘‘တတ္ထ ဝတ္တေတွာ သလ္လာပံ၊ စေတေဟိ စေတပုတ္တေဟိ၊

တေ တတော နိက္ခမိတွာန၊ ဝင်္ကံ အဂမု ပဗ္ဗတ’’န္တိ.

တတ္ထ တတ္ထ ဝတ္တေတွာ သလ္လာပန္တိ တတ္ထ တေဟိ ရာဇူဟိ သမာဂမေဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသမ္မောဒမာနာ ကထံ ပဝတ္တေတွာ. စေတပုတ္တေဟီတိ စေတရာဇပုတ္တေဟိ. တေ တတော နိက္ခမိတွာနာတိ တေ ရာဇာနော တတော ဝနဒွါရဋ္ဌာနေ နိဝတ္တေတွာ. ဝင်္ကံ အဂမု ပဗ္ဗတန္တိ အမှေ စတ္တာရော ဇနာ ဝင်္ကပဗ္ဗတံ ဥဒ္ဒိဿ အဂမမှာ.

အထ မဟာသတ္တော တေဟိ အာစိက္ခိတမဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တော ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတံ ပတွာ တံ ဒိဝသံ တတ္ထ ဝသိတွာ တတော ဥတ္တရဒိသာဘိမုခေါ ဝေပုလ္လပဗ္ဗတပါဒေန ဂန္တွာ ကေတုမတီနဒီတီရေ နိသီဒိတွာ ဝနစရကေန ဒိန္နံ မဓုမံသံ ခါဒိတွာ တဿ သုဝဏ္ဏသူစိံ ဒတွာ နှတွာ ပိဝိတွာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓဒရထော နဒိံ ဥတ္တရိတွာ သာနုပဗ္ဗတသိခရေ ဌိတဿ နိဂြောဓဿ မူလေ ထောကံ နိသီဒိတွာ ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တော နာလိကပဗ္ဗတံ ပရိဟရန္တော မုစလိန္ဒသရံ ဂန္တွာ သရတီရေန ပုဗ္ဗုတ္တရကဏ္ဏံ ပတွာ ဧကပဒိကမဂ္ဂေနေဝ ဝနဃဋံ ပဝိသိတွာ တံ အတိက္ကမ္မ ဂိရိဝိဒုဂ္ဂါနံ နဒီပဘဝါနံ ပုရတော စတုရဿပေါက္ခရဏိံ ပါပုဏိ.

၁၀၇. တသ္မိံ ခဏေ သက္ကော အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘မဟာသတ္တော ဟိမဝန္တံ ပဝိဋ္ဌော၊ ဝသနဋ္ဌာနံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဝိဿကမ္မံ ပေသေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ ဝင်္ကပဗ္ဗတကုစ္ဆိမှိ ရမဏီယေ ဌာနေ အဿမပဒံ မာပေဟီ’’တိ. သော တတ္ထ ဒွေ ပဏ္ဏသာလာယော ဒွေ စင်္ကမေ ဒွေ စ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာနိ မာပေတွာ တေသု တေသု ဌာနေသု နာနာပုပ္ဖဝိစိတ္တေ ရုက္ခေ ဖလိတေ ရုက္ခေ ပုပ္ဖဂစ္ဆေ ကဒလိဝနာဒီနိ စ ဒဿေတွာ သဗ္ဗေ ပဗ္ဗဇိတပရိက္ခာရေ ပဋိယာဒေတွာ ‘‘ယေကေစိ ပဗ္ဗဇိတုကာမာ၊ တေ ဂဏှန္တူ’’တိ အက္ခရာနိ လိခိတွာ အမနုဿေ စ ဘေရဝသဒ္ဒေ မိဂပက္ခိနော စ ပဋိက္ကမာပေတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂတော.

မဟာသတ္တော ဧကပဒိကမဂ္ဂံ ဒိသွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ မဒ္ဒိဉ္စ ပုတ္တေ စ တတ္ထေဝ ဌပေတွာ အဿမပဒံ ပဝိသိတွာ အက္ခရာနိ ဩလောကေတွာ ‘‘သက္ကေန ဒိန္နောသ္မီ’’တိ ပဏ္ဏသာလဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ပဝိဋ္ဌော ခဂ္ဂဉ္စ ဓနုဉ္စ အပနေတွာ သာဋကေ ဩမုဉ္စိတွာ ဣသိဝေသံ ဂဟေတွာ ကတ္တရဒဏ္ဍံ အာဒါယ နိက္ခမိတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓသဒိသေန ဥပသမေန ဒါရကာနံ သန္တိကံ အဂမာသိ. မဒ္ဒိဒေဝီပိ မဟာသတ္တံ ဒိသွာ ပါဒေသု ပတိတွာ ရောဒိတွာ တေနေဝ သဒ္ဓိံ အဿမံ ပဝိသိတွာ အတ္တနော ပဏ္ဏသာလံ ဂန္တွာ ဣသိဝေသံ ဂဏှိ. ပစ္ဆာ ပုတ္တေပိ တာပသကုမာရကေ ကရိံသု. ဗောဓိသတ္တော မဒ္ဒိံ ဝရံ ယာစိ ‘‘မယံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ပဗ္ဗဇိတာ နာမ၊ ဣတ္ထီ စ နာမ ဗြဟ္မစရိယဿ မလံ၊ မာ ဒါနိ အကာလေ မမ သန္တိကံ အာဂစ္ဆာ’’တိ. သာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ မဟာသတ္တမ္ပိ ဝရံ ယာစိ ‘‘ဒေဝ၊ တုမှေ ပုတ္တေ ဂဟေတွာ ဣဓေဝ ဟောထ၊ အဟံ ဖလာဖလံ အာဟရိဿာမီ’’တိ. သာ တတော ပဋ္ဌာယ အရညတော ဖလာဖလာနိ အာဟရိတွာ တယော ဇနေ ပဋိဇဂ္ဂိ. ဣတိ စတ္တာရော ခတ္တိယာ ဝင်္ကပဗ္ဗတကုစ္ဆိယံ သတ္တမာသမတ္တံ ဝသိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာမန္တယိတွာ ဒေဝိန္ဒော၊ ဝိဿကမ္မံ မဟိဒ္ဓိက’’န္တိအာဒိ.

တတ္ထ အာမန္တယိတွာတိ ပက္ကောသာပေတွာ. မဟိဒ္ဓိကန္တိ မဟတိယာ ဒေဝိဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတံ. အဿမံ သုကတန္တိ အဿမပဒံ သုကတံ ကတွာ. ရမ္မံ ဝေဿန္တရဿ ဝသနာနုစ္ဆဝိကံ ပဏ္ဏသာလံ. သုမာပယာတိ သုဋ္ဌု မာပယ. အာဏာပေသီတိ ဝစနသေသော. သုမာပယီတိ သမ္မာ မာပေသိ.

၁၁၁. အသုညောတိ ယထာ သော အဿမော အသုညော ဟောတိ၊ ဧဝံ တဿ အသုညဘာဝကရဏေန အသုညော ဟောမိ. ‘‘အသုညေ’’တိ ဝါ ပါဌော၊ မမ ဝသနေနေဝ အသုညေ အဿမေ ဒါရကေ အနုရက္ခန္တော ဝသာမိ တတ္ထ တိဋ္ဌာမိ. ဗောဓိသတ္တဿ မေတ္တာနုဘာဝေန သမန္တာ တိယောဇနေ သဗ္ဗေ တိရစ္ဆာနာပိ မေတ္တံ ပဋိလဘိံသု.

ဧဝံ တေသု တတ္ထ ဝသန္တေသု ကလိင်္ဂရဋ္ဌဝါသီ ဇူဇကော နာမ ဗြာဟ္မဏော အမိတ္တတာပနာယ နာမ ဘရိယာယ ‘‘နာဟံ တေ နိစ္စံ ဓညကောဋ္ဋနဥဒကာဟရဏယာဂုဘတ္တပစနာဒီနိ ကာတုံ သက္ကောမိ၊ ပရိစာရကံ မေ ဒါသံ ဝါ ဒါသိံ ဝါ အာနေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကုတောဟံ တေ ဘောတိ ဒုဂ္ဂတော ဒါသံ ဝါ ဒါသိံ ဝါ လဘိဿာမီ’’တိ ဝတွာ တာယ ‘‘ဧသ ဝေဿန္တရော ရာဇာ ဝင်္ကပဗ္ဗတေ ဝသတိ. တဿ ပုတ္တေ မယှံ ပရိစာရကေ ယာစိတွာ အာနေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ကိလေသဝသေန တဿာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တတာယ တဿာ ဝစနံ အတိက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တော ပါထေယျံ ပဋိယာဒါပေတွာ အနုက္ကမေန ဇေတုတ္တရနဂရံ ပတွာ ‘‘ကုဟိံ ဝေဿန္တရမဟာရာဇာ’’တိ ပုစ္ဆိ.

မဟာဇနော ‘‘ဣမေသံ ယာစကာနံ အတိဒါနေန အမှာကံ ရာဇာ ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇိတော၊ ဧဝံ အမှာကံ ရာဇာနံ နာသေတွာ ပုနပိ ဣဓေဝ အာဂစ္ဆတီ’’တိ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒိဟတ္ထော ဥပက္ကောသန္တော ဗြာဟ္မဏံ အနုဗန္ဓိ. သော ဒေဝတာဝိဂ္ဂဟိတော ဟုတွာ တတော နိက္ခမိတွာ ဝင်္ကပဗ္ဗတဂါမိမဂ္ဂံ အဘိရုဠှော အနုက္ကမေန ဝနဒွါရံ ပတွာ မဟာဝနံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ မဂ္ဂမူဠှော ဟုတွာ ဝိစရန္တော တေဟိ ရာဇူဟိ ဗောဓိသတ္တဿ အာရက္ခဏတ္ထာယ ဌပိတေန စေတပုတ္တေန သမာဂဉ္ဆိ. တေန ‘‘ကဟံ၊ ဘော ဗြာဟ္မဏ၊ ဂစ္ဆသီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ဝေဿန္တရမဟာရာဇဿ သန္တိက’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဒ္ဓါ အယံ ဗြာဟ္မဏော တဿ ပုတ္တေ ဝါ ဒေဝိံ ဝါ ယာစိတုံ ဂစ္ဆတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘မာ ခေါ၊ တွံ ဗြာဟ္မဏ၊ တတ္ထ ဂဉ္ဆိ၊ သစေ ဂစ္ဆသိ၊ ဧတ္ထေဝ တေ သီသံ ဆိန္ဒိတွာ မယှံ သုနခါနံ ဃာသံ ကရိဿာမီ’’တိ တေန သန္တဇ္ဇိတော မရဏဘယဘီတော ‘‘အဟမဿ ပိတရာ ပေသိတော ဒူတော၊ ‘တံ အာနေဿာမီ’တိ အာဂတော’’တိ မုသာဝါဒံ အဘာသိ. တံ သုတွာ စေတပုတ္တော တုဋ္ဌဟဋ္ဌော ဗြာဟ္မဏဿ သက္ကာရသမ္မာနံ ကတွာ ဝင်္ကပဗ္ဗတဂါမိမဂ္ဂံ အာစိက္ခိ. သော တတော ပရံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ အစ္စုတေန နာမ တာပသေန သဒ္ဓိံ သမာဂန္တွာ တမ္ပိ မဂ္ဂံ ပုစ္ဆိတွာ တေနာပိ မဂ္ဂေ အာစိက္ခိတေ တေန အာစိက္ခိတသညာယ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တော အနုက္ကမေန ဗောဓိသတ္တဿ အဿမပဒဋ္ဌာနသမီပံ ဂန္တွာ မဒ္ဒိဒေဝိယာ ဖလာဖလတ္ထံ ဂတကာလေ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဥဘော ဒါရကေ ယာစိ. တေန ဝုတ္တံ –

၁၁၂. ‘‘ပဝနေ ဝသမာနဿ၊ အဒ္ဓိကော မံ ဥပါဂမိ၊

အယာစိ ပုတ္တကေ မယှံ၊ ဇာလိံ ကဏှာဇိနံ စုဘော’’တိ.

ဧဝံ ဗြာဟ္မဏေန ဒါရကေသု ယာစိတေသု မဟာသတ္တော ‘‘စိရဿံ ဝတ မေ ယာစကော အဓိဂတော၊ အဇ္ဇာဟံ အနဝသေသတော ဒါနပါရမိံ ပူရေဿာမီ’’တိ အဓိပ္ပါယေန သောမနဿဇာတော ပသာရိတဟတ္ထေ သဟဿတ္ထဝိကံ ဌပေန္တော ဝိယ ဗြာဟ္မဏဿ စိတ္တံ ပရိတောသေန္တော သကလဉ္စ တံ ပဗ္ဗတကုစ္ဆိံ ဥန္နာဒေန္တော ‘‘ဒဒါမိ တဝ မယှံ ပုတ္တကေ၊ အပိ စ မဒ္ဒိဒေဝီ ပန ပါတောဝ ဖလာဖလတ္ထာယ ဝနံ ဂန္တွာ သာယံ အာဂမိဿတိ၊ တာယ အာဂတာယ တေ ပုတ္တကေ ဒဿေတွာ တွဉ္စ မူလဖလာဖလံ ခါဒိတွာ ဧကရတ္တိံ ဝသိတွာ ဝိဂတပရိဿမော ပါတောဝ ဂမိဿသီ’’တိ အာဟ. ဗြာဟ္မဏော ‘‘ကာမဉ္စေသ ဥဠာရဇ္ဈာသယတာယ ပုတ္တကေ ဒဒါတိ၊ မာတာ ပန ဝစ္ဆဂိဒ္ဓါ အာဂန္တွာ ဒါနဿ အန္တရာယမ္ပိ ကရေယျ၊ ယံနူနာဟံ ဣမံ နိပ္ပီဠေတွာ ဒါရကေ ဂဟေတွာ အဇ္ဇေဝ ဂစ္ဆေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘ပုတ္တာ စေ တေ မယှံ ဒိန္နာ၊ ကိံ ဒါနိ မာတရံ ဒဿေတွာ ပေသိတေဟိ၊ ဒါရကေ ဂဟေတွာ အဇ္ဇေဝ ဂမိဿာမီ’’တိ အာဟ. ‘‘သစေ၊ တွံ ဗြာဟ္မဏ၊ ရာဇပုတ္တိံ မာတရံ ဒဋ္ဌုံ န ဣစ္ဆသိ၊ ဣမေ ဒါရကေ ဂဟေတွာ ဇေတုတ္တရနဂရံ ဂစ္ဆ၊ တတ္ထ သဉ္ဇယမဟာရာဇာ ဒါရကေ ဂဟေတွာ မဟန္တံ တေ ဓနံ ဒဿတိ၊ တေန ဒါသဒါသိယော ဂဏှိဿသိ၊ သုခဉ္စ ဇီဝိဿသိ၊ အညထာ ဣမေ သုခုမာလာ ရာဇဒါရကာ၊ ကိံ တေ ဝေယျာဝစ္စံ ကရိဿန္တီ’’တိ အာဟ.

ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဧဝမ္ပိ မယာ န သက္ကာ ကာတုံ၊ ရာဇဒဏ္ဍတော ဘာယာမိ၊ မယှမေဝ ဂါမံ နေဿာမီ’’တိ အာဟ. ဣမံ တေသံ ကထာသလ္လာပံ သုတွာ ဒါရကာ ‘‘ပိတာ နော ခေါ အမှေ ဗြာဟ္မဏဿ ဒါတုကာမော’’တိ ပက္ကမိတွာ ပေါက္ခရဏိံ ဂန္တွာ ပဒုမိနိဂစ္ဆေ နိလီယိံသု. ဗြာဟ္မဏော တေ အဒိသွာဝ ‘‘တွံ ‘ဒါရကေ ဒဒါမီ’တိ ဝတွာ တေ အပက္ကမာပေသိ၊ ဧသော တေ သာဓုဘာဝေါ’’တိ အာဟ. အထ မဟာသတ္တော သဟသာဝ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒါရကေ ဂဝေသန္တော ပဒုမိနိဂစ္ဆေ နိလီနေ ဒိသွာ ‘‘ဧထ၊ တာတာ၊ မာ မယှံ ဒါနပါရမိယာ အန္တရာယံ အကတ္ထ၊ မမ ဒါနဇ္ဈာသယံ မတ္ထကံ ပါပေထ၊ အယဉ္စ ဗြာဟ္မဏော တုမှေ ဂဟေတွာ တုမှာကံ အယျကဿ သဉ္ဇယမဟာရာဇဿ သန္တိကံ ဂမိဿတိ၊ တာတ ဇာလိ၊ တွံ ဘုဇိဿော ဟောတုကာမော ဗြာဟ္မဏဿ နိက္ခသဟဿံ ဒတွာ ဘုဇိဿော ဘဝေယျာသိ၊ ကဏှာဇိနေ တွံ ဒါသသတံ ဒါသိသတံ ဟတ္ထိသတံ အဿသတံ ဥသဘသတံ နိက္ခသတန္တိ သဗ္ဗသတံ ဒတွာ ဘုဇိဿာ ဘဝေယျာသီ’’တိ ကုမာရေ အဂ္ဃါပေတွာ သမဿာသေတွာ ဂဟေတွာ အဿမပဒံ ဂန္တွာ ကမဏ္ဍလုနာ ဥဒကံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပစ္စယံ ကတွာ ဗြာဟ္မဏဿ ဟတ္ထေ ဥဒကံ ပါတေတွာ အတိဝိယ ပီတိသောမနဿဇာတော ဟုတွာ ပထဝိံ ဥန္နာဒေန္တော ပိယပုတ္တဒါနံ အဒါသိ. ဣဓာပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပထဝိကမ္ပာဒယော အဟေသုံ. တေန ဝုတ္တံ –

၁၁၃. ‘‘ယာစကံ ဥပဂတံ ဒိသွာ၊ ဟာသော မေ ဥပပဇ္ဇထ၊

ဥဘော ပုတ္တေ ဂဟေတွာန၊ အဒါသိံ ဗြာဟ္မဏေ တဒါ.

၁၁၄. ‘‘သကေ ပုတ္တေ စဇန္တဿ၊ ဇူဇကေ ဗြာဟ္မဏေ ယဒါ၊

တဒါပိ ပထဝီ ကမ္ပိ၊ သိနေရုဝနဝဋံသကာ’’တိ.

အထ ဗြာဟ္မဏော ဒါရကေ အဂန္တုကာမေ လတာယ ဟတ္ထေသု ဗန္ဓိတွာ အာကဍ္ဎိ. တေသံ ဗန္ဓဋ္ဌာနေ ဆဝိံ ဆိန္ဒိတွာ လောဟိတံ ပဂ္ဃရိ. သော လတာဒဏ္ဍေန ပဟရန္တော အာကဍ္ဎိ. တေ ပိတရံ ဩလောကေတွာ.

‘‘အမ္မာ စ တာတ နိက္ခန္တာ၊ တွဉ္စ နော တာတ ဒဿသိ၊

မာ နော တွံ တာတ အဒဒါ၊ ယာဝ အမ္မာပိ ဧတု နော၊

တဒါယံ ဗြာဟ္မဏော ကာမံ၊ ဝိက္ကိဏာတု ဟနာတု ဝါ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၂၁၂၆) –

ဝတွာ ပုနပိ အယံ ဧဝရူပေါ ဃောရဒဿနော ကုရူရကမ္မန္တော –

‘‘မနုဿော ဥဒါဟု ယက္ခော၊ မံသလောဟိတဘောဇနော၊

ဂါမာ အရညမာဂမ္မ၊ ဓနံ တံ တာတ ယာစတိ၊

နီယမာနေ ပိသာစေန၊ ကိံ နု တာတ ဥဒိက္ခသီ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၂၁၃၀-၂၁၃၁) –

အာဒီနိ ဝဒန္တာ ပရိဒေဝိံသု. တတ္ထ ဓနန္တိ ပုတ္တဓနံ.

ဇူဇကော ဒါရကေ တထာ ပရိဒေဝန္တေယေဝ ပေါထေန္တောဝ ဂဟေတွာ ပက္ကာမိ. မဟာသတ္တဿ ဒါရကာနံ ကရုဏံ ပရိဒေဝိတေန တဿ စ ဗြာဟ္မဏဿ အကာရုညဘာဝေန ဗလဝသောကော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ ဝိပ္ပဋိသာရော စ ဥဒပါဒိ. သော တင်္ခဏညေဝ ဗောဓိသတ္တာနံ ပဝေဏိံ အနုဿရိ. ‘‘သဗ္ဗေဝ ဟိ ဗောဓိသတ္တာ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ ပရိစ္စဇိတွာ ဗုဒ္ဓါ ဘဝိဿန္တိ၊ အဟမ္ပိ တေသံ အဗ္ဘန္တရော၊ ပုတ္တဒါနဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂါနံ အညတရံ၊ တသ္မာ ဝေဿန္တရ ဒါနံ ဒတွာ ပစ္ဆာနုတာပေါ န တေ အနုစ္ဆဝိကော’’တိ အတ္တာနံ ပရိဘာသေတွာ ‘‘ဒိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ မမ တေ န ကိဉ္စိ ဟောန္တီ’’တိ အတ္တာနံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ ဒဠှသမာဒါနံ အဓိဋ္ဌာယ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ ပါသာဏဖလကေ ကဉ္စနပဋိမာ ဝိယ နိသီဒိ.

အထ မဒ္ဒိဒေဝီ အရညတော ဖလာဖလံ ဂဟေတွာ နိဝတ္တန္တီ ‘‘မာ မဟာသတ္တဿ ဒါနန္တရာယော ဟောတူ’’တိ ဝါဠမိဂရူပဓရာဟိ ဒေဝတာဟိ ဥပရုဒ္ဓမဂ္ဂါ တေသု အပဂတေသု စိရေန အဿမံ ပတွာ ‘‘အဇ္ဇ မေ ဒုဿုပိနံ ဒိဋ္ဌံ၊ ဒုန္နိမိတ္တာနိ စ ဥပ္ပန္နာနိ၊ ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေန္တီ အဿမံ ပဝိသိတွာ ပုတ္တကေ အပဿန္တီ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဒေဝ၊ န ခေါ အမှာကံ ပုတ္တကေ ပဿာမိ၊ ကုဟိံ တေ ဂတာ’’တိ အာဟ. သော တုဏှီ အဟောသိ. သာ ပုတ္တကေ ဥပဓာရေန္တီ တဟိံ တဟိံ ဥပဓာဝိတွာ ဂဝေသန္တီ အဒိသွာ ပုနပိ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ကက္ခဠကထာယ နံ ပုတ္တသောကံ ဇဟာပေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ –

‘‘နူန မဒ္ဒီ ဝရာရောဟာ၊ ရာဇပုတ္တီ ယသဿိနီ၊

ပါတော ဂတာသိ ဥဉ္ဆာယ၊ ကိမိဒံ သာယမာဂတာ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၂၂၂၅) –

ဝတွာ တာယ စိရာယနကာရဏေ ကထိတေ ပုနပိ ဒါရကေ သန္ဓာယ န ကိဉ္စိ အာဟ. သာ ပုတ္တသောကေန တေ ဥပဓာရေန္တီ ပုနပိ ဝါတဝေဂေန ဝနာနိ ဝိစရိ. တာယ ဧကရတ္တိယံ ဝိစရိတဋ္ဌာနံ ပရိဂ္ဂဏှန္တံ ပန္နရသယောဇနမတ္တံ အဟောသိ. အထ ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ မဟာသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဌိတာ ဒါရကာနံ အဒဿနေန ဗလဝသောကာဘိဘူတာ တဿ ပါဒမူလေ ဆိန္နကဒလီ ဝိယ ဘူမိယံ ဝိသညီ ဟုတွာ ပတိ. သော ‘‘မတာ’’တိ သညာယ ကမ္ပမာနော ဥပ္ပန္နဗလဝသောကောပိ သတိံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ‘‘ဇာနိဿာမိ တာဝ ဇီဝတိ၊ န ဇီဝတီ’’တိ သတ္တမာသေ ကာယသံသဂ္ဂံ အနာပန္နပုဗ္ဗောပိ အညဿ အဘာဝေန တဿာ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ ဦရူသု ဌပေတွာ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသိတွာ ဥရဉ္စ မုခဉ္စ ဟဒယဉ္စ ပရိမဇ္ဇိ. မဒ္ဒီပိ ခေါ ထောကံ ဝီတိနာမေတွာ သတိံ ပဋိလဘိတွာ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ‘‘ဒေဝ၊ ဒါရကာ တေ ကုဟိံ ဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော အာဟ – ‘‘ဒေဝိ၊ ဧကဿ မေ ဗြာဟ္မဏဿ မံ ယာစိတွာ အာဂတဿ ဒါသတ္ထာယ ဒိန္နာ’’တိ ဝတွာ တာယ ‘‘ကသ္မာ၊ ဒေဝ၊ ပုတ္တေ ဗြာဟ္မဏဿ ဒတွာ မမ သဗ္ဗရတ္တိံ ပရိဒေဝိတွာ ဝိစရန္တိယာ နာစိက္ခီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပဌမမေဝ ဝုတ္တေ တဝ စိတ္တဒုက္ခံ ဗဟု ဘဝိဿတိ၊ ဣဒါနိ ပန သရီရဒုက္ခေန တနုကံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝတွာ –

‘‘မံ ပဿ မဒ္ဒိ မာ ပုတ္တေ၊ မာ ဗာဠှံ ပရိဒေဝသိ၊

လစ္ဆာမ ပုတ္တေ ဇီဝန္တာ၊ အရောဂါ စ ဘဝါမသေ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၂၂၆၀) –

သော သမဿာသေတွာ ပုန –

‘‘ပုတ္တေ ပသုဉ္စ ဓညဉ္စ၊ ယဉ္စ အညံ ဃရေ ဓနံ၊

ဒဇ္ဇာ သပ္ပုရိသော ဒါနံ၊ ဒိသွာ ယာစကမာဂတံ၊

အနုမောဒါဟိ မေ မဒ္ဒိ၊ ပုတ္တကေ ဒါနမုတ္တမ’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၂၂၆၁) –

ဝတွာ အတ္တနော ပုတ္တဒါနံ တံ အနုမောဒါပေသိ.

သာပိ –

‘‘အနုမောဒါမိ တေ ဒေဝ၊ ပုတ္တကေ ဒါနမုတ္တမံ၊

ဒတွာ စိတ္တံ ပသာဒေဟိ၊ ဘိယျော ဒါနံ ဒဒေါ ဘဝါ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၂၂၆၂) –

ဝတွာ အနုမောဒိ.

ဧဝံ တေသု အညမညံ သမ္မောဒနီယံ ကထံ ကထေန္တေသု သက္ကော စိန္တေသိ – ‘‘မဟာပုရိသော ဟိယျော ဇူဇကဿ ပထဝိံ ဥန္နာဒေတွာ ဒါရကေ အဒါသိ. ဣဒါနိ နံ ကောစိ ဟီနပုရိသော ဥပသင်္ကမိတွာ မဒ္ဒိဒေဝိံ ယာစိတွာ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆေယျ၊ တတော ရာဇာ နိပ္ပစ္စယော ဘဝေယျ၊ ဟန္ဒာဟံ ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏေန နံ ဥပသင်္ကမိတွာ မဒ္ဒိံ ယာစိတွာ ပါရမိကူဋံ ဂါဟာပေတွာ ကဿစိ အဝိဿဇ္ဇိယံ ကတွာ ပုန နံ တဿေဝ ဒတွာ အာဂမိဿာမီ’’တိ. သော သူရိယုဂ္ဂမနဝေလာယံ ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏေန တဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. တံ ဒိသွာ မဟာပုရိသော ‘‘အတိထိ နော အာဂတော’’တိ ပီတိသောမနဿဇာတော တေန သဒ္ဓိံ မဓုရပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ ကေနတ္ထေန ဣဓာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. အထ နံ သက္ကော မဒ္ဒိဒေဝိံ ယာစိ. တေန ဝုတ္တံ –

၁၁၅. ‘‘ပုနဒေဝ သက္ကော ဩရုယှ၊ ဟုတွာ ဗြာဟ္မဏသန္နိဘော၊

အယာစိ မံ မဒ္ဒိဒေဝိံ၊ သီလဝန္တိံ ပတိဗ္ဗတ’’န္တိ.

တတ္ထ ပုနဒေဝါတိ ဒါရကေ ဒိန္နဒိဝသတော ပစ္ဆာ ဧဝ. တဒနန္တရမေဝါတိ အတ္ထော. ဩရုယှာတိ ဒေဝလောကတော ဩတရိတွာ. ဗြာဟ္မဏသန္နိဘောတိ ဗြာဟ္မဏသမာနဝဏ္ဏော.

အထ မဟာသတ္တော ‘‘ဟိယျော မေ ဒွေပိ ဒါရကေ ဗြာဟ္မဏဿ ဒိန္နာ၊ အဟမ္ပိ အရညေ ဧကကောဝ၊ ကထံ တေ မဒ္ဒိံ သီလဝန္တိံ ပတိဗ္ဗတံ ဒဿာမီ’’တိ အဝတွာဝ ပသာရိတဟတ္ထေ အနဂ္ဃရတနံ ဌပေန္တော ဝိယ အသဇ္ဇိတွာ အဗဇ္ဈိတွာ အနောလီနမာနသော ‘‘အဇ္ဇ မေ ဒါနပါရမီ မတ္ထကံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဂိရိံ ဥန္နာဒေန္တော ဝိယ –