၁. အကိတ္တိဝဂ္ဂေါ

၁. အကိတ္တိစရိယာဝဏ္ဏနာ

၃. ဧဝံ ဘဂဝါ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သဒေဝမနုဿာယ စ ပရိသာယ အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိယာယ သဝနေ ဥဿာဟံ ဇနေတွာ ဣဒါနိ တံ ပုဗ္ဗစရိတံ ဘဝန္တရပဋိစ္ဆန္နံ ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ ပစ္စက္ခံ ကရောန္တော ‘‘ယဒါ အဟံ ဗြဟာရညေ’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ. ဗြဟာရညေတိ မဟာအရညေ၊ အရညာနိယံ၊ မဟန္တေ ဝနေတိ အတ္ထော. သုညေတိ ဇနဝိဝိတ္တေ. ဝိပိနကာနနေတိ ဝိပိနဘူတေ ကာနနေ၊ ပဒဒွယေနာပိ တဿ အရညဿ ဂဟနဘာဝမေဝ ဒီပေတိ၊ သဗ္ဗမေတံ ကာရဒီပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အဇ္ဈောဂါဟေတွာတိ အနုပဝိသိတွာ. ဝိဟရာမီတိ ဒိဗ္ဗဗြဟ္မအရိယအာနေဉ္ဇဝိဟာရေဟိ သမုပ္ပါဒိတသုခဝိသေသေန ဣရိယာပထဝိဟာရေန သရီရဒုက္ခံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဟရာမိ အတ္တဘာဝံ ပဝတ္တေမိ. အကိတ္တိ နာမ တာပသောတိ ဧဝံနာမကော တာပသော ဟုတွာ ယဒါ အဟံ တသ္မိံ အရညေ ဝိဟရာမီတိ အတ္ထော. သတ္ထာ တဒါ အတ္တနော အကိတ္တိတာပသဘာဝံ ဓမ္မသေနာပတိဿ ဝဒတိ. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ –

အတီတေ ကိရ ဣမသ္မိံယေဝ ဘဒ္ဒကပ္ပေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ နာမ ရာဇိနိ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အသီတိကောဋိဝိဘဝဿ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလဿ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ‘‘အကိတ္တီ’’တိဿ နာမံ ကရိံသု. တဿ ပဒသာ ဂမနကာလေ ဘဂိနီပိ ဇာယိ. ‘‘ယသဝတီ’’တိဿာ နာမံ ကရိံသု. သော သောဠသဝဿကာလေ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပစ္စာဂမာသိ. အထဿ မာတာပိတရော ကာလမကံသု. သော တေသံ ပေတကိစ္စာနိ ကာရေတွာ ကတိပယဒိဝသာတိက္ကမေန ရတနာဝလောကနံ အာယုတ္တကပုရိသေဟိ ကာရယမာနော ‘‘ဧတ္တကံ မတ္တိကံ၊ ဧတ္တကံ ပေတ္တိကံ၊ ဧတ္တကံ ပိတာမဟ’’န္တိ သုတွာ သံဝိဂ္ဂမာနသော ဟုတွာ ‘‘ဣဒံ ဓနမေဝ ပညာယတိ၊ န ဓနဿ သံဟာရကာ၊ သဗ္ဗေ ဣမံ ဓနံ ပဟာယေဝ ဂတာ၊ အဟံ ပန နံ အာဒါယ ဂမိဿာမီ’’တိ ရာဇာနံ အာပုစ္ဆိတွာ ဘေရိံ စရာပေသိ – ‘‘ဓနေန အတ္ထိကာ အကိတ္တိပဏ္ဍိတဿ ဂေဟံ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ.

သော သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ ဓနေ အခီယမာနေ ‘‘ကိံ မေ ဣမာယ ဓနကီဠာယ၊ အတ္ထိကာ ဂဏှိဿန္တီ’’တိ နိဝေသနဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိဘရိတေ သာရဂဗ္ဘေ ဝိဝရာပေတွာ ‘‘ဒိန္နံယေဝ ဟရန္တူ’’တိ ဂေဟံ ပဟာယ ဉာတိပရိဝဋ္ဋဿ ပရိဒေဝန္တဿ ဘဂိနိံ ဂဟေတွာ ဗာရာဏသိတော နိက္ခမိတွာ နဒိံ ဥတ္တရိတွာ ဒွေ တီဏိ ယောဇနာနိ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ရမဏီယေ ဘူမိဘာဂေ ပဏ္ဏသာလံ ကရိတွာ ဝသတိ. ယေန ပန ဒွါရေန တဒါ နိက္ခမိ၊ တံ အကိတ္တိဒွါရံ နာမ ဇာတံ. ယေန တိတ္ထေန နဒိံ ဩတိဏ္ဏော၊ တံ အကိတ္တိတိတ္ထံ နာမ ဇာတံ. တဿ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ သုတွာ ဗဟူ မနုဿာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိဝါသိနော တဿ ဂုဏေဟိ အာကဍ္ဎိယမာနဟဒယာ အနုပဗ္ဗဇိံသု. မဟာပရိဝါရော အဟောသိ၊ မဟာလာဘသက္ကာရော နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ ဝိယ အဟောသိ. အထ မဟာသတ္တော ‘‘အယံ လာဘသက္ကာရော မဟာ၊ ပရိဝါရောပိ မဟန္တော၊ ကာယဝိဝေကမတ္တမ္ပိ ဣဓ န လဘတိ၊ မယာ ဧကာကိနာ ဝိဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ပရမပ္ပိစ္ဆဘာဝတော ဝိဝေကနိန္နတာယ စ ကဿစိ အဇာနာပေတွာ ဧကကောဝ နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဒမိဠရဋ္ဌံ ပတွာ ကာဝီရပဋ္ဋနသမီပေ ဥယျာနေ ဝိဟရန္တော ဈာနာဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေသိ. တတြာပိဿ မဟာလာဘသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော တံ ဇိဂုစ္ဆန္တော ဆဍ္ဍေတွာ အာကာသေန ဂန္တွာ ကာရဒီပေ ဩတရိ. တဒါ ကာရဒီပေါ အဟိဒီပေါ နာမ. သော တတ္ထ မဟန္တံ ကာရရုက္ခံ ဥပနိဿာယ ပဏ္ဏသာလံ မာပေတွာ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. အပ္ပိစ္ဆတာယ ပန ကတ္ထစိ အဂန္တွာ တဿ ရုက္ခဿ ဖလကာလေ ဖလာနိ ခါဒန္တော ဖလေ အသတိ ပတ္တာနိ ဥဒကသိတ္တာနိ ခါဒန္တော ဈာနသမာပတ္တီဟိ ဝီတိနာမေသိ.

တဿ သီလတေဇေန သက္ကဿ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနံ ဥဏှာကာရံ ဒဿေသိ. သက္ကော ‘‘ကော နု ခေါ မံ ဣမမှာ ဌာနာ စာဝေတုကာမော’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ပဏ္ဍိတံ ဒိသွာ ‘‘ကိမတ္ထံ နု ခေါ အယံ တာပသော ဧဝံ ဒုက္ကရံ တပံ စရတိ၊ သက္ကတ္တံ နု ခေါ ပတ္ထေတိ၊ ဥဒါဟု အညံ၊ ဝီမံသိဿာမိ နံ. အယဉှိ သုဝိသုဒ္ဓကာယဝစီမနောသမာစာရော ဇီဝိတေ နိရပေက္ခော ဥဒကသိတ္တာနိ ကာရပတ္တာနိ ခါဒတိ၊ သစေ သက္ကတ္တံ ပတ္ထေတိ အတ္တနော သိတ္တာနိ ကာရပတ္တာနိ မယှံ ဒဿတိ၊ နော စေ၊ န ဒဿတီ’’တိ ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏေန တဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. ဗောဓိသတ္တောပိ ကာရပတ္တာနိ သေဒေတွာ ‘‘သီတလီဘူတာနိ ခါဒိဿာမီ’’တိ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ နိသီဒိ. အထဿ ပုရတော သက္ကော ဗြာဟ္မဏရူပေန ဘိက္ခာယ အတ္ထိကော ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ. မဟာသတ္တော တံ ဒိသွာ ‘‘လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ၊ စိရဿံ ဝတ မေ ယာစကော ဒိဋ္ဌော’’တိ သောမနဿပ္ပတ္တော ဟုတွာ ‘‘အဇ္ဇ မမ မနောရထံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ ပက္ကဘာဇနေနေဝ အာဒါယ ဂန္တွာ ဒါနပါရမိံ အာဝဇ္ဇေတွာ အတ္တနော အသေသေတွာဝ တဿ ဘိက္ခာဘာဇနေ ပက္ခိပိ. သက္ကော တံ ဂဟေတွာ ထောကံ ဂန္တွာ အန္တရဓာယိ. မဟာသတ္တောပိ တဿ ဒတွာ ပုန ပရိယေဋ္ဌိံ အနာပဇ္ဇိတွာ တေနေဝ ပီတိသုခေန ဝီတိနာမေသိ.

ဒုတိယဒိဝသေ ပန ကာရပတ္တာနိ ပစိတွာ ‘‘ဟိယျော ဒက္ခိဏေယျံ အလဘိံ၊ အဇ္ဇ နု ခေါ ကထ’’န္တိ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ နိသီဒိ. သက္ကောပိ တထေဝ အာဂမိ. မဟာသတ္တော ပုနပိ တထေဝ ဒတွာ ဝီတိနာမေသိ. တတိယဒိဝသေ စ တထေဝ ဒတွာ ‘‘အဟော ဝတ မေ လာဘာ၊ ဗဟုံ ဝတ ပုညံ ပသဝါမိ၊ သစာဟံ ဒက္ခိဏေယျံ လဘေယျံ၊ ဧဝမေဝ မာသမ္ပိ ဒွေမာသမ္ပိ ဒါနံ ဒဒေယျ’’န္တိ စိန္တေသိ. တီသုပိ ဒိဝသေသု ‘‘တေန ဒါနေန န လာဘသက္ကာရသိလောကံ န စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိံ န သက္ကသမ္ပတ္တိံ န ဗြဟ္မသမ္ပတ္တိံ န သာဝကဗောဓိံ န ပစ္စေကဗောဓိံ ပတ္ထေမိ၊ အပိ စ ဣဒံ မေ ဒါနံ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပစ္စယော ဟောတူ’’တိ ယထာဓိကာရံ စိတ္တံ ဌပေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

၄. ‘‘တဒါ မံ တပတေဇေန၊ သန္တတ္တော တိဒိဝါဘိဘူ၊

ဓာရေန္တော ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏံ၊ ဘိက္ခာယ မံ ဥပါဂမိ.

၅. ‘‘ပဝနာ အာဘတံ ပဏ္ဏံ၊ အတေလဉ္စ အလောဏိကံ၊

မမ ဒွါရေ ဌိတံ ဒိသွာ၊ သကဋာဟေန အာကိရိံ.

၆. ‘‘တဿ ဒတွာနဟံ ပဏ္ဏံ၊ နိကုဇ္ဇိတွာန ဘာဇနံ၊

ပုနေသနံ ဇဟိတွာန၊ ပါဝိသိံ ပဏ္ဏသာလကံ.

၇. ‘‘ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ၊ ဥပဂဉ္ဆိ မမန္တိကံ၊

အကမ္ပိတော အနောလဂ္ဂေါ၊ ဧဝမေဝမဒါသဟံ.

၈. ‘‘န မေ တပ္ပစ္စယာ အတ္ထိ၊ သရီရသ္မိံ ဝိဝဏ္ဏိယံ၊

ပီတိသုခေန ရတိယာ၊ ဝီတိနာမေမိ တံ ဒိဝံ.

၉. ‘‘ယဒိ မာသမ္ပိ ဒွေမာသံ၊ ဒက္ခိဏေယျံ ဝရံ လဘေ၊

အကမ္ပိတော အနောလီနော၊ ဒဒေယျံ ဒါနမုတ္တမံ.

၁၀. ‘‘န တဿ ဒါနံ ဒဒမာနော၊ ယသံ လာဘဉ္စ ပတ္ထယိံ၊

သဗ္ဗညုတံ ပတ္ထယာနော၊ တာနိ ကမ္မာနိ အာစရိ’’န္တိ.

တတ္ထ တဒါတိ ယဒါ အဟံ အကိတ္တိနာမကော တာပသော ဟုတွာ တသ္မိံ ဒီပေ ကာရာရညေ ဝိဟရာမိ၊ တဒါ. မန္တိ မမ. တပတေဇေနာတိ သီလပါရမိတာနုဘာဝေန. သီလဉှိ ဒုစ္စရိတသံကိလေသဿ တပနတော ‘‘တပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ နေက္ခမ္မဝီရိယပါရမိတာနုဘာဝေန ဝါ. တာပိ ဟိ တဏှာသံကိလေသဿ ကောသဇ္ဇဿ စ တပနတော ‘‘တပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဥက္ကံသဂတာ စ တာ ဗောဓိသတ္တဿ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေတိ. ခန္တိသံဝရဿ စာပိ ပရမုက္ကံသဂမနတော ‘‘ခန္တိပါရမိတာနုဘာဝေနာ’’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတေဝ. ‘‘ခန္တီ ပရမံ တပေါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၉၀၊ ဓ. ပ. ၁၈၄) ဟိ ဝုတ္တံ. သန္တတ္တောတိ ယထာဝုတ္တဂုဏာနုဘာဝဇနိတေန ဓမ္မတာသိဒ္ဓေန ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနဿ ဥဏှာကာရေန သန္တာပိတော. တိဒိဝါဘိဘူတိ ဒေဝလောကာဓိပတိ၊ သက္ကောတိ အတ္ထော. ပဏ္ဏသာလာယ သမီပေ ဂဟိတမ္ပိ ကာရပဏ္ဏံ ပဏ္ဏသာလာယ အရညမဇ္ဈဂတတ္တာ ‘‘ပဝနာ အာဘတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

အတေလဉ္စ အလောဏိကန္တိ ဒေယျဓမ္မဿ အနုဠာရဘာဝေပိ အဇ္ဈာသယသမ္ပတ္တိယာ ဒါနဓမ္မဿ မဟာဇုတိကဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. မမ ဒွါရေတိ မယှံ ပဏ္ဏသာလာယ ဒွါရေ. သကဋာဟေန အာကိရိန္တိ ဣမိနာ အတ္တနော ကိဉ္စိပိ အသေသေတွာ ဒိန္နဘာဝံ ဒဿေတိ.

ပုနေသနံ ဇဟိတွာနာတိ ‘‘ဧကဒိဝသံ ဒွိက္ခတ္တုံ ဃာသေသနံ န သလ္လေခ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဒါနပီတိယာ တိတ္တော ဝိယ ဟုတွာ တသ္မိံ ဒိဝသေ ပုန အာဟာရပရိယေဋ္ဌိံ အကတွာ.

အကမ္ပိတောတိ သုဒူရဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ မစ္ဆရိယေန အစလိတော ဒါနဇ္ဈာသယတော စလနမတ္တမ္ပိ အကာရိတော. အနောလဂ္ဂေါတိ လောဘဝသေန ဤသကမ္ပိ အလဂ္ဂေါ. တတိယမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ဒုတိယမ္ပီတိ ဣမံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ဧဝမေဝမဒါသဟန္တိ ယထာ ပဌမံ၊ ဧဝမေဝံ ဒုတိယမ္ပိ၊ တတိယမ္ပိ အဒါသိံ အဟံ.

န မေ တပ္ပစ္စယာတိ ဂါထာယ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကရောတိ. တတ္ထ တပ္ပစ္စယာတိ ဒါနပစ္စယာ တီသု ဒိဝသေသု ဆိန္နာဟာရတာယ သရီရသ္မိံ ယေန ဝေဝဏ္ဏိယေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တမ္ပိ မေ သရီရသ္မိံ ဝိဝဏ္ဏိယံ ဒါနပစ္စယာယေဝ နတ္ထိ. ကသ္မာ? ဒါနဝိသယေန ပီတိသုခေန ဒါနဝိသယာယ ဧဝ စ ရတိယာ. ဝီတိနာမေမိ တံ ဒိဝန္တိ တံ သကလံ တိမတ္တဒိဝသံ ဝီတိနာမေမိ၊ န ကေဝလဉ္စ တီဏိ ဧဝ ဒိဝသာနိ၊ အထ ခေါ မာသဒွိမာသမတ္တမ္ပိ ကာလံ၊ ဧဝမေဝ ဒါတုံ ပဟောမီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယဒိ မာသမ္ပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အနောလီနောတိ အလီနစိတ္တော၊ ဒါနေ အသင်္ကုစိတစိတ္တောတိ အတ္ထော.

တဿာတိ ဗြာဟ္မဏရူပေန အာဂတဿ သက္ကဿ. ယသန္တိ ကိတ္တိံ၊ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိံ ဝါ. လာဘဉ္စာတိ ဒေဝမနုဿေသု စက္ကဝတ္တိအာဒိဘာဝေန လဒ္ဓဗ္ဗံ လာဘံ ဝါ န ပတ္ထယိံ. အထ ခေါ သဗ္ဗညုတံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတ္ထယာနော အာကင်္ခမာနော တာနိ တီသု ဒိဝသေသု အနေကဝါရံ ဥပ္ပန္နာနိ ဒါနမယာနိ ပုညကမ္မာနိ ဒါနဿ ဝါ ပရိဝါရဘူတာနိ ကာယသုစရိတာဒီနိ ပုညကမ္မာနိ အာစရိံ အကာသိန္တိ.

ဣတိ ဘဂဝါ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အတ္တနော သုဒုက္ကရံ ပုညစရိတမတ္တမေဝ ဣဓ မဟာထေရဿ ပကာသေသိ. ဇာတကဒေသနာယံ ပန စတုတ္ထဒိဝသေ သက္ကဿ ဥပသင်္ကမိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ အဇ္ဈာသယဇာနနံ ဝရေန ဥပနိမန္တနာ ဗောဓိသတ္တဿ ဝရသမ္ပဋိစ္ဆနသီသေန ဓမ္မဒေသနာ ဒေယျဓမ္မဒက္ခိဏေယျာနံ ပုန သက္ကဿ အနာဂမနဿ စ အာကင်္ခမာနတာ စ ပကာသိတာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အကိတ္တိံ ဒိသွာန သမ္မန္တံ၊ သက္ကော ဘူတပတီ ဗြဝိ၊

ကိံ ပတ္ထယံ မဟာဗြဟ္မေ၊ ဧကော သမ္မသိ ဃမ္မနိ.

‘‘ဒုက္ခော ပုနဗ္ဘဝေါ သက္က၊ သရီရဿ စ ဘေဒနံ၊

သမ္မောဟမရဏံ ဒုက္ခံ၊ တသ္မာ သမ္မာမိ၊ ဝါသဝ.

‘‘ဧတသ္မိံ တေ သုလပိတေ၊ ပတိရူပေ သုဘာသိတေ၊

ဝရံ ကဿပ တေ ဒမ္မိ၊ ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆသိ.

‘‘ဝရဉ္စေ မေ အဒေါ သက္က၊ သဗ္ဗဘူတာနမိဿရ၊

ယေန ပုတ္တေ စ ဒါရေ စ၊ ဓနဓညံ ပိယာနိ စ၊

လဒ္ဓါ နရာ န တပ္ပန္တိ၊ သော လောဘော န မယီ ဝသေ.

ဧတသ္မိံ တေ သုလပိတေ။ပေ။ မနသိစ္ဆသိ.

‘‘ဝရဉ္စေ မေ အဒေါ သက္က၊ သဗ္ဗဘူတာနမိဿရ၊

ခေတ္တံ ဝတ္ထုံ ဟိရညဉ္စ၊ ဂဝါဿံ ဒါသပေါရိသံ၊

ယေန ဇာတေန ဇီယန္တိ၊ သော ဒေါသော န မယီ ဝသေ.

‘‘ဧတသ္မိံ တေ သုလပိတေ။ပေ။ မနသိစ္ဆသိ.

‘‘ဝရဉ္စေ မေ အဒေါ သက္က၊ သဗ္ဗဘူတာနမိဿရ၊

ဗာလံ န ပဿေ န သုဏေ၊ န စ ဗာလေန သံဝသေ၊

ဗာလေနလ္လာပသလ္လာပံ၊ န ကရေ န စ ရောစယေ.

‘‘ကိံ နု တေ အကရံ ဗာလော၊ ဝဒ ကဿပ ကာရဏံ၊

ကေန ကဿပ ဗာလဿ၊ ဒဿနံ နာဘိကင်္ခသိ.

‘‘အနယံ နယတိ ဒုမ္မေဓော၊ အဓုရာယံ နိယုဉ္ဇတိ၊

ဒုန္နယော သေယျသော ဟောတိ၊ သမ္မာ ဝုတ္တော ပကုပ္ပတိ၊

ဝိနယံ သော န ဇာနာတိ၊ သာဓု တဿ အဒဿနံ.

‘‘ဧတသ္မိံ တေ သုလပိတေ။ပေ။ မနသိစ္ဆသိ.

‘‘ဝရဉ္စေ မေ အဒေါ သက္က၊ သဗ္ဗဘူတာနမိဿရ၊

ဓီရံ ပဿေ သုဏေ ဓီရံ၊ ဓီရေန သဟ သံဝသေ၊

ဓီရေနလ္လာပသလ္လာပံ၊ တံ ကရေ တဉ္စ ရောစယေ.

‘‘ကိံ နု တေ အကရံ ဓီရော၊ ဝဒ ကဿပ ကာရဏံ၊

ကေန ကဿပ ဓီရဿ၊ ဒဿနံ အဘိကင်္ခသိ.

‘‘နယံ နယတိ မေဓာဝီ၊ အဓုရာယံ န ယုဉ္ဇတိ၊

သုနယော သေယျသော ဟောတိ၊ သမ္မာ ဝုတ္တော န ကုပ္ပတိ၊

ဝိနယံ သော ပဇာနာတိ၊ သာဓု တေန သမာဂမော.

‘‘ဧတသ္မိံ တေ သုလပိတေ။ပေ။ မနသိစ္ဆသိ.

‘‘ဝရဉ္စေ မေ အဒေါ သက္က၊ သဗ္ဗဘူတာနမိဿရ၊

တတော ရတျာ ဝိဝသာနေ၊ သူရိယုဂ္ဂမနံ ပတိ၊

ဒိဗ္ဗာ ဘက္ခာ ပါတုဘဝေယျုံ၊ သီလဝန္တော စ ယာစကာ.

‘‘ဒဒတော မေ န ခီယေထ၊ ဒတွာ နာနုတပေယျဟံ၊

ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒေယျံ၊ ဧတံ သက္က ဝရံ ဝရေ.

‘‘ဧတသ္မိံ တေ သုလပိတေ။ပေ။ မနသိစ္ဆသိ.

‘‘ဝရဉ္စေ မေ အဒေါ သက္က၊ သဗ္ဗဘူတာနမိဿရ၊

န မံ ပုန ဥပေယျာသိ၊ ဧတံ သက္က ဝရံ ဝရေ.

‘‘ဗဟူဟိ ဝတစရိယာဟိ၊ နရာ စ အထ နာရိယော၊

ဒဿနံ အဘိကင်္ခန္တိ၊ ကိံ နု မေ ဒဿနေ ဘယံ.

‘‘တံ တာဒိသံ ဒေဝဝဏ္ဏံ၊ သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနံ၊

ဒိသွာ တပေါ ပမဇ္ဇေယျံ၊ ဧတံ တေ ဒဿနေ ဘယ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၃.၈၃-၁၀၃)၊

အထ သက္ကော ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ၊ န တေ ဣတော ပဋ္ဌာယ သန္တိကံ အာဂမိဿာမီ’’တိ တံ အဘိဝါဒေတွာ ပက္ကာမိ. မဟာသတ္တော ယာဝဇီဝံ တတ္ထေဝ ဝသန္တော အာယုပရိယောသာနေ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ.

အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော တဒါ သက္ကော အဟောသိ၊ လောကနာထော အကိတ္တိပဏ္ဍိတော.

တဿ မဟာဘိနိက္ခမနသဒိသံ နိက္ခန္တတ္တာ နေက္ခမ္မပါရမီ. သုဝိသုဒ္ဓသီလာစာရတာယ သီလပါရမီ. ကာမဝိတက္ကာဒီနံ သုဋ္ဌု ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ ဝီရိယပါရမီ. ခန္တိသံဝရဿ ပရမုက္ကံသဂမနတော ခန္တိပါရမီ. ပဋိညာနုရူပံ ပဋိပတ္တိယာ သစ္စပါရမီ. သဗ္ဗတ္ထ အစလသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌာနပါရမီ. သဗ္ဗသတ္တေသု ဟိတဇ္ဈာသယေန မေတ္တာပါရမီ. သတ္တသင်္ခါရကတဝိပ္ပကာရေသု မဇ္ဈတ္တဘာဝပ္ပတ္တိယာ ဥပေက္ခာပါရမီ. တာသံ ဥပကာရာနုပကာရေ ဓမ္မေ ဇာနိတွာ အနုပကာရေ ဓမ္မေ ပဟာယ ဥပကာရဓမ္မေသု ပဝတ္တာပနပုရေစရာ သဟဇာတာ စ ဥပါယကောသလ္လဘူတာ အတိသလ္လေခဝုတ္တိသာဓနီ စ ပညာ ပညာပါရမီတိ ဣမာပိ ဒသ ပါရမိယော လဗ္ဘန္တိ.

ဒါနဇ္ဈာသယဿ ပန အတိဥဠာရဘာဝေန ဒါနမုခေန ဒေသနာ ပဝတ္တာ. တသ္မာ သဗ္ဗတ္ထ သမကာ မဟာကရုဏာ၊ ဒွေပိ ပုညဉာဏသမ္ဘာရာ၊ ကာယသုစရိတာဒီနိ တီဏိ ဗောဓိသတ္တသုစရိတာနိ၊ သစ္စာဓိဋ္ဌာနာဒီနိ စတ္တာရိ အဓိဋ္ဌာနာနိ၊ ဥဿာဟာဒယော စတဿော ဗုဒ္ဓဘူမိယော၊ သဒ္ဓါဒယော ပဉ္စ မဟာဗောဓိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ၊ အလောဘဇ္ဈာသယာဒယော ဆ ဗောဓိသတ္တာနံ အဇ္ဈာသယာ၊ တိဏ္ဏော တာရေဿာမီတိအာဒယော သတ္တ ပဋိညာ ဓမ္မာ၊ အပ္ပိစ္ဆဿာယံ ဓမ္မော၊ နာယံ ဓမ္မော မဟိစ္ဆဿာတိအာဒယော (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၈၊ အ. နိ. ၈.၃၀) အဋ္ဌ မဟာပုရိသဝိတက္ကာ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၈)၊ နဝ ယောနိသောမနသိကာရမူလကာ ဓမ္မာ၊ ဒါနဇ္ဈာသယာဒယော ဒသ မဟာပုရိသဇ္ဈာသယာ၊ ဒါနသီလာဒယော ဒသ ပုညကိရိယဝတ္ထူနီတိ ဧဝမာဒယော ယေ အနေကသတအနေကသဟဿပ္ပဘေဒါ ဗောဓိသမ္ဘာရဘူတာ မဟာဗောဓိသတ္တဂုဏာ. တေ သဗ္ဗေပိ ယထာရဟံ ဣဓ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ.

အပိ စေတ္ထ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ မဟန္တဉ္စ ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ ပဟာယ မဟာဘိနိက္ခမနသဒိသံ ဂေဟတော နိက္ခမနံ၊ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတဿ ဗဟုဇနသမ္မတဿ သတော ပရမပ္ပိစ္ဆဘာဝေန ကုလေသု ဂဏေသု စ အလဂ္ဂတာ၊ အစ္စန္တမေဝ လာဘသက္ကာရသိလောကဇိဂုစ္ဆာ၊ ပဝိဝေကာဘိရတိ၊ ကာယဇီဝိတနိရပေက္ခော ပရိစ္စာဂေါ၊ အနာဟာရဿေဝ သတော ဒိဝသတ္တယမ္ပိ ဒါနပီတိယာ ပရိတုဋ္ဌဿ နိဗ္ဗိကာရသရီရယာပနံ၊ မာသဒွိမာသမတ္တမ္ပိ ကာလံ ယာစကေ သတိ အာဟာရံ တထေဝ ဒတွာ ‘‘ဒါနဂတေနေဝ ပီတိသုခေန သရီရံ ယာပေဿာမီ’’တိ ပရိစ္စာဂေ အနောလီနဝုတ္တိသာဓကော ဥဠာရော ဒါနဇ္ဈာသယော၊ ဒါနံ ဒတွာ ပုန အာဟာရပရိယေဋ္ဌိယာ အကရဏဟေတုဘူတာ ပရမသလ္လေခဝုတ္တီတိ ဧဝမာဒယော မဟာသတ္တဿ ဂုဏာနုဘာဝါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဧဝံ အစ္ဆရိယာ ဟေတေ၊ အဗ္ဘုတာ စ မဟေသိနော၊

မဟာကာရုဏိကာ ဓီရာ၊ သဗ္ဗလောကေကဗန္ဓဝါ.

‘‘အစိန္တေယျာနုဘာဝါ စ၊ သဒါ သဒ္ဓမ္မဂေါစရာ၊

ဗောဓိသတ္တာ မဟာသတ္တာ၊ သုစိသလ္လေခဝုတ္တိနော.

‘‘မဟာဝါတသမုဒ္ဓတ-ဝီစိမာလော မဟောဒဓိ၊

အပိ လင်္ဃေယျ ဝေလန္တံ၊ ဗောဓိသတ္တာ န ဓမ္မတံ.

‘‘လောကေ သဉ္ဇာတဝဒ္ဓါပိ၊ န တေ ဘာဝိတဘာဝိနော၊

လိမ္ပန္တိ လောကဓမ္မေဟိ၊ တောယေန ပဒုမံ ယထာ.

‘‘ယေသံ ဝေ အတ္တနိ သ္နေဟော၊ နိဟီယတိ ယထာ ယထာ၊

သတ္တေသု ကရုဏာသ္နေဟော၊ ဝဍ္ဎတေဝ တထာ တထာ.

‘‘ယထာ စိတ္တံ ဝသေ ဟောတိ၊ န စ စိတ္တဝသာနုဂါ၊

တထာ ကမ္မံ ဝသေ ဟောတိ၊ န စ ကမ္မဝသာနုဂါ.

‘‘ဒေါသေဟိ နာဘိဘူယန္တိ၊ သမုဂ္ဃါတေန္တိ ဝါ န တေ၊

စရန္တာ ဗောဓိပရိယေဋ္ဌိံ၊ ပုရိသာဇာနိယာ ဗုဓာ.

‘‘တေသု စိတ္တပ္ပသာဒေါပိ၊ ဒုက္ခတော ပရိမောစယေ၊

ပဂေဝါနုကိရိယာ တေသံ၊ ဓမ္မဿ အနုဓမ္မတော’’တိ.

ပရမတ္ထဒီပနိယာ စရိယာပိဋကသံဝဏ္ဏနာယ

အကိတ္တိစရိယာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သင်္ခဗြာဟ္မဏစရိယာဝဏ္ဏနာ

၁၁-၁၂. ဒုတိယသ္မိံ ပုနာပရန္တိ ပုန အပရံ၊ န ကေဝလမိဒံ အကိတ္တိစရိယမေဝ၊ အထ ခေါ ပုန အပရံ အညံ သင်္ခစရိယမ္ပိ ပဝက္ခိဿံ၊ သုဏောဟီတိ အဓိပ္ပါယော. ဣတော ပရေသုပိ ဧသေဝ နယော. သင်္ခသဝှယောတိ သင်္ခနာမော. မဟာသမုဒ္ဒံ တရိတုကာမောတိ သုဝဏ္ဏဘူမိံ ဂန္တုံ နာဝါယ မဟာသမုဒ္ဒံ တရိတုကာမော. ဥပဂစ္ဆာမိ ပဋ္ဋနန္တိ တာမလိတ္တိပဋ္ဋနံ ဥဒ္ဒိဿ ဂစ္ဆာမိ. သယမ္ဘုဉာဏေန ပစ္စေကဗောဓိယာ အဓိဂတတ္တာ သယမေဝ ဘူတန္တိ သယမ္ဘုံ. ကိလေသမာရာဒီသု ကေနစိပိ န ပရာဇိတန္တိ အပရာဇိတံ၊ တိဏ္ဏံ မာရာနံ မတ္ထကံ မဒ္ဒိတွာ ဌိတန္တိ အတ္ထော. တတ္တာယ ကဌိနဘူမိယာတိ ဃမ္မသန္တာပေန သန္တတ္တာယ သက္ခရဝါလုကာနိစိတတ္တာ ခရာယ ကက္ခဠာယ ဘူမိယာ.

၁၃. တန္တိ တံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ. ဣမမတ္ထန္တိ ဣမံ ဣဒါနိ ဝက္ခမာနံ ‘‘ဣဒံ ခေတ္တ’’န္တိအာဒိကံ အတ္ထံ. ဝိစိန္တယိန္တိ တဒါ သင်္ခဗြာဟ္မဏဘူတော စိန္တေသိန္တိ သတ္ထာ ဝဒတိ. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ –

အတီတေ အယံ ဗာရာဏသီ မောဠိနီ နာမ အဟောသိ. မောဠိနီနဂရေ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သင်္ခေါ နာမ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော စတူသု နဂရဒွါရေသု နဂရမဇ္ဈေ အတ္တနော နိဝေသနဒွါရေတိ ဆသု ဌာနေသု ဆ ဒါနသာလာယော ကာရေတွာ ဒေဝသိကံ ဆသတသဟဿာနိ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ကပဏဒ္ဓိကာဒီနံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေသိ. သော ဧကဒိဝသံ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဂေဟေ ဓနေ ခီဏေ ဒါနံ ဒါတုံ န သက္ခိဿာမိ၊ အပရိက္ခီဏေယေဝ ဓနေ နာဝါယ သုဝဏ္ဏဘူမိံ ဂန္တွာ ဓနံ အာဟရိဿာမီ’’တိ. သော နာဝံ ဘဏ္ဍဿ ပူရာပေတွာ ပုတ္တဒါရံ အာမန္တေတွာ ‘‘ယာဝါဟံ အာဂစ္ဆိဿာမိ၊ တာဝ မေ ဒါနံ အနုပစ္ဆိန္ဒန္တာ ပဝတ္တေယျာထာ’’တိ ဝတွာ ဒါသကမ္မကရပရိဝုတော ဥပါဟနံ အာရုယှ ဆတ္တေန ဓာရိယမာနေန ပဋ္ဋနဂါမာဘိမုခေါ ပါယာသိ.

တသ္မိံ ခဏေ ဂန္ဓမာဒနေ ဧကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တံ ဓနာဟရဏတ္ထံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘မဟာပုရိသော ဓနံ အာဟရိတုံ ဂစ္ဆတိ၊ ဘဝိဿတိ နု ခေါ အဿ မဟာသမုဒ္ဒေ အန္တရာယော၊ နော’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ‘‘ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘ဧသ မံ ဒိသွာ ဆတ္တဉ္စ ဥပါဟနဉ္စ မယှံ ဒတွာ ဥပါဟနဒါနနိဿန္ဒေန သမုဒ္ဒေ ဘိန္နာယ နာဝါယ ပတိဋ္ဌံ လဘိဿတိ၊ ကရိဿာမိဿ အနုဂ္ဂဟ’’န္တိ အာကာသေန ဂန္တွာ တဿ အဝိဒူရေ ဩတရိတွာ မဇ္ဈနှိကသမယေ စဏ္ဍဝါတာတပေန အင်္ဂါရသန္ထတသဒိသံ ဥဏှဝါလုကံ မဒ္ဒန္တော တဿ အဘိမုခံ အာဂဉ္ဆိ. သော တံ ဒိသွာဝ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ‘‘ပုညက္ခေတ္တံ မေ အာဂတံ၊ အဇ္ဇ မယာ ဧတ္ထ ဗီဇံ ရောပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တမဟံ ပဋိပထေ ဒိသွာ၊ ဣမမတ္ထံ ဝိစိန္တယိ’’န္တိအာဒိ.

တတ္ထ ဣဒံ ခေတ္တန္တိအာဒိ စိန္တိတာကာရဒဿနံ. ခေတ္တန္တိ ခိတ္တံ ဗီဇံ မဟပ္ဖလဘာဝကရဏေန တာယတီတိ ခေတ္တံ၊ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏဝိရုဟနဘူမိ. ဣဓ ပန ခေတ္တံ ဝိယာတိ ခေတ္တံ၊ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ. တေနေဝါဟ ‘‘ပုညကာမဿ ဇန္တုနော’’တိ.

၁၄. မဟာဂမန္တိ ဝိပုလဖလာဂမံ၊ သဿသမ္ပတ္တိဒါယကန္တိ အတ္ထော. ဗီဇံ န ရောပေတီတိ ဗီဇံ န ဝပတိ.

၁၅. ခေတ္တဝရုတ္တမန္တိ ခေတ္တဝရေသုပိ ဥတ္တမံ. သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နာ ဟိ ဝိသေသတော အရိယသာဝကာ ခေတ္တဝရာ၊ တတောပိ အဂ္ဂဘူတော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ခေတ္တဝရုတ္တမော. ကာရန္တိ သက္ကာရံ. ယဒိ န ကရောမီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣဒမီဒိသံ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လဘိတွာ တတ္ထ ပူဇာသက္ကာရံ ယဒိ န ကရောမိ၊ ပုညေန အတ္ထိကော နာမာဟံ န ဘဝေယျန္တိ.

၁၆-၁၇. ယထာ အမစ္စောတိအာဒီနံ ဒွိန္နံ ဂါထာနံ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ နာမ ယော ကောစိ ရညာ မုဒ္ဒါဓိကာရေ ဌပိတော လဉ္ဆနဓရော အမစ္စပုရိသော သေနာပတိ ဝါ သော အန္တေပုရေ ဇနေ ဗဟိဒ္ဓါ စ ဗလကာယာဒီသု ရညော ယထာနုသိဋ္ဌံ န ပဋိပဇ္ဇတိ န တေသံ ဓနဓညံ ဒေတိ၊ တံ တံ ကတ္တဗ္ဗံ ဝတ္တံ ပရိဟာပေတိ. သော မုဒ္ဒိတော ပရိဟာယတိ မုဒ္ဒါဓိကာရလဒ္ဓဝိဘဝတော ပရိဓံသတိ၊ ဧဝမေဝ အဟမ္ပိ ပုညကမ္မဿ ရတော လဒ္ဓဗ္ဗပုညဖလသင်္ခါတံ ပုညကာမော ဒက္ခိဏာယ ဝိပုလဖလဘာဝကရဏေန ဝိပုလံ ဒိသွာန တံ ဒက္ခိဏံ ဥဠာရံ ဒက္ခိဏေယျံ လဘိတွာ တဿ ဒါနံ ယဒိ န ဒဒါမိ ပုညတော အာယတိံ ပုညဖလတော စ ပရိဓံသာမိ. တသ္မာ ဣဓ မယာ ပုညံ ကာတဗ္ဗမေဝါတိ.

ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ မဟာပုရိသော ဒူရတောဝ ဥပါဟနာ ဩရောဟိတွာ ဝေဂေန ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ အနုဂ္ဂဟတ္ထာယ ဣမံ ရုက္ခမူလံ ဥပဂစ္ဆထာ’’တိ ဝတွာ တသ္မိံ ရုက္ခမူလံ ဥပသင်္ကမန္တေ တတ္ထ ဝါလုကံ ဥဿာပေတွာ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ပညာပေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ တတ္ထ နိသိန္နေ ဝန္ဒိတွာ ဝါသိတပရိဿာဝိတေန ဥဒကေန တဿ ပါဒေ ဓောဝိတွာ၊ ဂန္ဓတေလေန မက္ခေတွာ၊ အတ္တနော ဥပါဟနံ ပုဉ္ဆိတွာ၊ ဂန္ဓတေလေန မက္ခေတွာ၊ တဿ ပါဒေ ပဋိမုဉ္စိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမံ ဥပါဟနံ အာရုယှ၊ ဣမံ ဆတ္တံ မတ္ထကေ ကတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဆတ္တုပါဟနံ အဒါသိ. သောပိဿ အနုဂ္ဂဟတ္ထာယ တံ ဂဟေတွာ ပသာဒသံဝဍ္ဎနတ္ထံ ပဿန္တဿေဝ ဝေဟာသံ ဥပ္ပတိတွာ ဂန္ဓမာဒနံ အဂမာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

၁၈. ‘‘ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန၊ ဩရောဟိတွာ ဥပါဟနာ၊

တဿ ပါဒါနိ ဝန္ဒိတွာ၊ အဒါသိံ ဆတ္တုပါဟန’’န္တိ.

ဗောဓိသတ္တော တံ ဒိသွာ အတိဝိယ ပသန္နစိတ္တော ပဋ္ဋနံ ဂန္တွာ နာဝံ အဘိရုဟိ. အထဿ မဟာသမုဒ္ဒံ တရန္တဿ သတ္တမေ ဒိဝသေ နာဝါ ဝိဝရမဒါသိ. ဥဒကံ ဥဿိဉ္စိတုံ နာသက္ခိံသု. မဟာဇနော မရဏဘယဘီတော အတ္တနော အတ္တနော ဒေဝတာ နမဿိတွာ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝိ. ဗောဓိသတ္တော ဧကံ ဥပဋ္ဌာကံ ဂဟေတွာ သကလသရီရံ တေလေန မက္ခေတွာ သပ္ပိနာ သဒ္ဓိံ သက္ခရစုဏ္ဏာနိ ယာဝဒတ္ထံ ခါဒိတွာ တမ္ပိ ခါဒါပေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ကူပကယဋ္ဌိမတ္ထကံ အာရုယှ ‘‘ဣမာယ ဒိသာယ အမှာကံ နဂရ’’န္တိ ဒိသံ ဝဝတ္ထပေတွာ မစ္ဆကစ္ဆပပရိပန္ထတော အတ္တာနံ သစ္စာဓိဋ္ဌာနေန ပမောစေန္တော တေန သဒ္ဓိံ ဥသဘမတ္တဋ္ဌာနံ အတိက္ကမိတွာ ပတိတွာ သမုဒ္ဒံ တရိတုံ အာရဘိ. မဟာဇနော ပန တတ္ထေဝ ဝိနာသံ ပါပုဏိ. တဿ တရန္တဿေဝ သတ္တ ဒိဝသာ ဂတာ. သော တသ္မိမ္ပိ ကာလေ လောဏောဒကေန မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဥပေါသထိကော အဟောသိယေဝ.

တဒါ ပန ဤဒိသာနံ ပုရိသဝိသေသာနံ ရက္ခဏတ္ထာယ စတူဟိ လောကပါလေဟိ ဌပိတာ မဏိမေခလာ နာမ ဒေဝဓီတာ အတ္တနော ဣဿရိယေန သတ္တာဟံ ပမဇ္ဇိတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ တံ ဒိသွာ ‘‘သစာယံ ဣဓ မရိဿ၊ အတိဝိယ ဂါရယှာ အဘဝိဿ’’န္တိ သံဝိဂ္ဂဟဒယာ သုဝဏ္ဏပါတိယာ ဒိဗ္ဗဘောဇနဿ ပူရေတွာ ဝေဂေနာဂန္တွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ ဣဒံ ဒိဗ္ဗဘောဇနံ ဘုဉ္ဇာ’’တိ အာဟ. သော တံ ဥလ္လောကေတွာ ‘‘နာဟံ ဘုဉ္ဇာမိ၊ ဥပေါသထိကောမှီ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ တံ ပုစ္ဆန္တော –

‘‘ယံ တွံ သုခေနာဘိသမေက္ခသေ မံ၊ ဘုဉ္ဇဿု ဘတ္တံ ဣတိ မံ ဝဒေသိ၊

ပုစ္ဆာမိ တံ နာရိ မဟာနုဘာဝေ၊ ဒေဝီ နုသိ တွံ ဥဒ မာနုသီ နူ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၄၂) –

အာဟ. သာ တဿ ပဋိဝစနံ ဒေန္တီ –

‘‘ဒေဝီ အဟံ သင်္ခ မဟာနုဘာဝါ၊ ဣဓာဂတာ သာဂရဝါရိမဇ္ဈေ၊

အနုကမ္ပိကာ နော စ ပဒုဋ္ဌစိတ္တာ၊ တဝေဝ အတ္ထာယ ဣဓာဂတာသ္မိ.

‘‘ဣဓန္နပါနံ သယနာသနဉ္စ၊ ယာနာနိ နာနာဝိဝိဓာနိ သင်္ခ၊

သဗ္ဗဿ တျာဟံ ပဋိပါဒယာမိ၊ ယံ ကိဉ္စိ တုယှံ မနသာဘိပတ္ထိတ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၄၃-၄၄) –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ. တံ သုတွာ မဟာသတ္တော ‘‘အယံ ဒေဝဓီတာ သမုဒ္ဒပိဋ္ဌေ မယှံ ‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဒမ္မီ’တိ ဝဒတိ၊ ယဉ္စေသာ မယှံ ဒေတိ၊ တမ္ပိ မမ ပုညေနေဝ၊ တံ ပန ပုညံ အယံ ဒေဝဓီတာ ဇာနာတိ နု ခေါ၊ ဥဒါဟု န ဇာနာတိ၊ ပုစ္ဆိဿာမိ တာဝ န’’န္တိ စိန္တေတွာ ပုစ္ဆန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယံ ကိဉ္စိ ယိဋ္ဌဉ္စ ဟုတဉ္စ မယှံ၊ သဗ္ဗဿ နော ဣဿရာ တွံ သုဂတ္တေ၊

သုဿောဏိ သုဗ္ဘူရု ဝိလဂ္ဂမဇ္ဈေ၊ ကိဿ မေ ကမ္မဿ အယံ ဝိပါကော’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၄၅)၊

တတ္ထ ယိဋ္ဌန္တိ ဒါနဝသေန ယဇိတံ. ဟုတန္တိ အာဟုနပါဟုနဝသေန ဒိန္နံ. သဗ္ဗဿ နော ဣဿရာ တွန္တိ အမှာကံ ပုညကမ္မဿ သဗ္ဗဿ တွံ ဣဿရာ၊ ‘‘အယံ ဣမဿ ဝိပါကော၊ အယံ ဣမဿာ’’တိ ဗျာကရိတုံ သမတ္ထာ. သုဿောဏီတိ သုန္ဒရဇဃနေ. သုဗ္ဘူရူတိ သုန္ဒရေဟိ ဘမုကေဟိ ဦရူဟိ စ သမန္နာဂတေ. ဝိလဂ္ဂမဇ္ဈေတိ ဝိလဂ္ဂတနုမဇ္ဈေ. ကိဿ မေတိ မယာ ကတကမ္မေသု ကတရကမ္မဿ အယံ ဝိပါကော၊ ယေနာဟံ အပ္ပတိဋ္ဌေ မဟာသမုဒ္ဒေ အဇ္ဇ ပတိဋ္ဌံ လဘာမီတိ.

တံ သုတွာ ဒေဝဓီတာ ‘‘အယံ ဗြာဟ္မဏော ‘ယံ အတ္တနာ ကုသလကမ္မံ ကတံ၊ တံ ကမ္မံ န ဇာနာတီ’တိ သညာယ ပုစ္ဆတိ မညေ၊ ကထေဿာမိ န’’န္တိ နာဝါဘိရုဟနဒိဝသေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဆတ္တုပါဟနဒါနပုညမေဝ တဿ ကာရဏန္တိ ကထေန္တီ –

‘‘ဃမ္မေ ပထေ ဗြာဟ္မဏ ဧကဘိက္ခုံ၊ ဥဂ္ဃဋ္ဋပါဒံ တသိတံ ကိလန္တံ၊

ပဋိပါဒယီ သင်္ခ ဥပါဟနာနိ၊ သာ ဒက္ခိဏာ ကာမဒုဟာ တဝဇ္ဇာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၄၆) –

ဂါထမာဟ.

တတ္ထ ဧကဘိက္ခုန္တိ ဧကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ သန္ဓာယာဟ. ဥဂ္ဃဋ္ဋပါဒန္တိ ဥဏှဝါလုကာယ ဃဋ္ဋပါဒံ၊ ဝိဗာဓိတပါဒန္တိ အတ္ထော. တသိတန္တိ ပိပါသိတံ. ပဋိပါဒယီတိ ပဋိပါဒေသိ ယောဇေသိ. ကာမဒုဟာတိ သဗ္ဗကာမဒါယိကာ.

တံ သုတွာ မဟာသတ္တော ‘‘ဧဝရူပေပိ နာမ အပ္ပတိဋ္ဌေ မဟာသမုဒ္ဒေ မယာ ဒိန္နံ ဆတ္တုပါဟနဒါနံ မမ သဗ္ဗကာမဒဒံ ဇာတံ အဟော သုဒိန္န’’န္တိ တုဋ္ဌစိတ္တော –

‘‘သာ ဟောတု နာဝါ ဖလကူပပန္နာ၊ အနဝဿုတာ ဧရကဝါတယုတ္တာ၊

အညဿ ယာနဿ န ဟေတ္ထ ဘူမိ၊ အဇ္ဇေဝ မံ မောဠိနိံ ပါပယဿူ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၄၇) –

ဂါထမာဟ.

တတ္ထ ဖလကူပပန္နာတိ မဟာနာဝတာယ ဗဟူဟိ ဖလကေဟိ ဥပေတာ. ဥဒကပ္ပဝေသနာဘာဝေန အနဝဿုတာ. သမ္မာ ဂဟေတွာ ဂမနကဝါတေန ဧရကဝါတယုတ္တာ.

ဒေဝဓီတာ တဿ ဝစနံ သုတွာ တုဋ္ဌဟဋ္ဌာ ဒီဃတော အဋ္ဌဥသဘံ ဝိတ္ထာရတော စတုဥသဘံ ဂမ္ဘီရတော ဝီသတိယဋ္ဌိကံ သတ္တရတနမယံ နာဝံ မာပေတွာ ကူပဖိယာရိတ္တယုတ္တာနိ ဣန္ဒနီလရဇတသုဝဏ္ဏမယာဒီနိ နိမ္မိနိတွာ သတ္တန္နံ ရတနာနံ ပူရေတွာ ဗြာဟ္မဏံ အာလိင်္ဂေတွာ နာဝံ အာရောပေသိ၊ ဥပဋ္ဌာကံ ပနဿ န ဩလောကေသိ. ဗြာဟ္မဏော အတ္တနာ ကတကလျာဏတော တဿ ပတ္တိံ အဒါသိ၊ သော အနုမောဒိ. အထ ဒေဝဓီတာ တမ္ပိ အာလိင်္ဂေတွာ နာဝါယ ပတိဋ္ဌာပေတွာ တံ နာဝံ မောဠိနီနဂရံ နေတွာ ဗြာဟ္မဏဿ ဃရေ ဓနံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သာ တတ္ထ ဝိတ္တာ သုမနာ ပတီတာ၊ နာဝံ သုစိတ္တံ အဘိနိမ္မိနိတွာ၊

အာဒါယ သင်္ခံ ပုရိသေန သဒ္ဓိံ၊ ဥပါနယီ နဂရံ သာဓုရမ္မ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၄၈)၊

မဟာပုရိသဿ ဟိ စိတ္တသမ္ပတ္တိယာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ စ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌိတဘာဝေန သတ္တသု စေတနာသု အာဒိစေတနာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာ အတိဥဠာရဖလာ စ ဇာတာ. ဣဒမ္ပိ တဿ ဒါနဿ အပ္ပမတ္တဖလန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အပရိမာဏဖလဉှိ တံ ဒါနံ ဗောဓိသမ္ဘာရဘူတံ. တေန ဝုတ္တံ –

၁၉. ‘‘တေနေဝါဟံ သတဂုဏတော၊ သုခုမာလော သုခေဓိတော၊

အပိ စ ဒါနံ ပရိပူရေန္တော၊ ဧဝံ တဿ အဒါသဟ’’န္တိ.

တတ္ထ တေနာတိ တတော ပစ္စေကဗုဒ္ဓတော၊ သတဂုဏတောတိ သတဂုဏေန အဟံ တဒါ သင်္ခဘူတော သုခုမာလော၊ တသ္မာ သုခေဓိတော သုခသံဝဍ္ဎော၊ အပိ စ ဧဝံ သန္တေပိ ဒါနံ ပရိပူရေန္တော၊ ဧဝံ မယှံ ဒါနပါရမီ ပရိပူရေတူတိ တဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ အတ္တနော သရီရဒုက္ခံ အနပေက္ခိတွာ ဆတ္တုပါဟနံ အဒါသိန္တိ အတ္တနော ဒါနဇ္ဈာသယဿ ဥဠာရဘာဝံ သတ္ထာ ပဝေဒေသိ.

ဗောဓိသတ္တောပိ ယာဝဇီဝံ အမိတဓနဂေဟံ အဇ္ဈာဝသန္တော ဘိယျောသောမတ္တာယ ဒါနာနိ ဒတွာ သီလာနိ ရက္ခိတွာ အာယုပရိယောသာနေ သပရိသော ဒေဝနဂရံ ပူရေသိ.

တဒါ ဒေဝဓီတာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ အဟောသိ၊ ပုရိသော အာနန္ဒတ္ထေရော၊ လောကနာထော သင်္ခဗြာဟ္မဏော.

တဿ သုဝိသုဒ္ဓနိစ္စသီလဥပေါသထသီလာဒိဝသေန သီလပါရမီ ဒါနသီလာဒီနံ ပဋိပက္ခတော နိက္ခန္တတ္တာ ကုသလဓမ္မဝသေန နေက္ခမ္မပါရမီ၊ ဒါနာဒိနိပ္ဖါဒနတ္ထံ အဗ္ဘုဿဟနဝသေန တထာ မဟာသမုဒ္ဒတရဏဝါယာမဝသေန စ ဝီရိယပါရမီ၊ တဒတ္ထံ အဓိဝါသနခန္တိဝသေန ခန္တိပါရမီ၊ ပဋိညာနုရူပပ္ပဋိပတ္တိယာ သစ္စပါရမီ၊ သဗ္ဗတ္ထ အစလသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနဝသေန အဓိဋ္ဌာနပါရမီ၊ သဗ္ဗသတ္တေသု ဟိတဇ္ဈာသယဝသေန မေတ္တာပါရမီ၊ သတ္တသင်္ခါရကတဝိပ္ပကာရေသု မဇ္ဈတ္တဘာဝပ္ပတ္တိယာ ဥပေက္ခာပါရမီ၊ သဗ္ဗပါရမီနံ ဥပကာရာနုပကာရေ ဓမ္မေ ဇာနိတွာ အနုပကာရေ ဓမ္မေ ပဟာယ ဥပကာရဓမ္မေသု ပဝတ္တာပနပုရေစရာ သဟဇာတာ စ ဥပါယကောသလ္လဘူတာ ပညာ ပညာပါရမီတိ ဣမာပိ ပါရမိယော လဗ္ဘန္တိ.

ဒါနဇ္ဈာသယဿ ပန အတိဥဠာရဘာဝေန ဒါနပါရမီဝသေန ဒေသနာ ပဝတ္တာ. ယသ္မာ စေတ္ထ ဒသ ပါရမိယော လဗ္ဘန္တိ၊ တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာ မဟာကရုဏာဒယော ဗောဓိသတ္တဂုဏာ ဣဓာပိ ယထာရဟံ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာ. တထာ အတ္တနော ဘောဂသုခံ အနပေက္ခိတွာ မဟာကရုဏာယ ‘‘ဒါနပါရမိံ ပူရေဿာမီ’’တိ ဒါနသမ္ဘာရသံဟရဏတ္ထံ သမုဒ္ဒတရဏံ၊ တတ္ထ စ သမုဒ္ဒပတိတဿပိ ဥပေါသထာဓိဋ္ဌာနံ၊ သီလခဏ္ဍဘယေန ဒေဝဓီတာယပိ ဥပဂတာယ အာဟာရာနာဟရဏန္တိ ဧဝမာဒယော မဟာသတ္တဿ ဂုဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣဒါနိ ဝက္ခမာနေသု သေသစရိတေသု ဣမိနာဝ နယေန ဂုဏနိဒ္ဓါရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ တတ္ထ ဝိသေသမတ္တမေဝ ဝက္ခာမ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဧဝံ အစ္ဆရိယာ ဟေတေ၊ အဗ္ဘုတာ စ မဟေသိနော။ပေ။၊

ပဂေဝါနုကိရိယာ တေသံ၊ ဓမ္မဿ အနုဓမ္မတော’’တိ.

သင်္ခဗြာဟ္မဏစရိယာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ကုရုရာဇစရိယာဝဏ္ဏနာ

၂၀. တတိယေ ဣန္ဒပတ္ထေ ပုရုတ္တမေတိ ဣန္ဒပတ္ထနာမကေ ကုရုရဋ္ဌဿ ပုရဝရေ ဥတ္တမနဂရေ. ရာဇာတိ ဓမ္မေန သမေန စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ပရိသံ ရဉ္ဇေတီတိ ရာဇာ. ကုသလေ ဒသဟုပါဂတောတိ ကုသလေဟိ ဒသဟိ သမန္နာဂတော၊ ဒါနာဒီဟိ ဒသဟိ ပုညကိရိယဝတ္ထူဟိ၊ ဒသဟိ ကုသလကမ္မပထေဟိ ဝါ ယုတ္တောတိ အတ္ထော.

၂၁. ကလိင်္ဂရဋ္ဌဝိသယာတိ ကလိင်္ဂရဋ္ဌသင်္ခါတဝိသယာ. ဗြာဟ္မဏာ ဥပဂဉ္ဆု မန္တိ ကလိင်္ဂရာဇေန ဥယျောဇိတာ အဋ္ဌ ဗြာဟ္မဏာ မံ ဥပသင်္ကမိံသု. ဥပသင်္ကမိတွာ စ ပန အာယာစုံ မံ ဟတ္ထိနာဂန္တိ ဟတ္ထိဘူတံ မဟာနာဂံ မံ အာယာစိံသု. ဓညန္တိ ဓနာယိတဗ္ဗသိရိသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တံ လက္ခဏသမ္ပန္နံ. မင်္ဂလသမ္မတန္တိ တာယယေဝ လက္ခဏသမ္ပတ္တိယာ မင်္ဂလံ အဘိဝုဍ္ဎိကာရဏန္တိ အဘိသမ္မတံ ဇနေဟိ.

၂၂. အဝုဋ္ဌိကောတိ ဝဿရဟိတော. ဒုဗ္ဘိက္ခောတိ ဒုလ္လဘဘောဇနော. ဆာတကော မဟာတိ မဟတီ ဇိဃစ္ဆာဗာဓာ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ဒဒါဟီတိ ဒေဟိ. နီလန္တိ နီလဝဏ္ဏံ. အဉ္ဇနသဝှယန္တိ အဉ္ဇနသဒ္ဒေန အဝှါတဗ္ဗံ၊ အဉ္ဇနနာမကန္တိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အမှာကံ ကလိင်္ဂရဋ္ဌံ အဝုဋ္ဌိကံ၊ တေန ဣဒါနိ မဟာဒုဗ္ဘိက္ခံ တတ္ထ မဟန္တံ ဆာတကဘယံ ဥပ္ပန္နံ၊ တဿ ဝူပသမတ္ထာယ ဣမံ အဉ္ဇနဂိရိသင်္ကာသံ တုယှံ အဉ္ဇနနာမကံ မင်္ဂလဟတ္ထိံ ဒေဟိ၊ ဣမသ္မိဉှိ တတ္ထ နီတေ ဒေဝေါ ဝဿိဿတိ၊ တေန တံ သဗ္ဗဘယံ ဝူပသမ္မိဿတီတိ. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ –

အတီတေ ကုရုရဋ္ဌေ ဣန္ဒပတ္ထနဂရေ ဗောဓိသတ္တော ကုရုရာဇဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဝိညုတံ ပတ္တော၊ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ ယောဂဝိဟိတာနိ သိပ္ပါယတနာနိ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာနိ စ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပစ္စာဂတော ပိတရာ ဥပရဇ္ဇေ ဌပိတော၊ အပရဘာဂေ ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇံ ပတွာ ဒသ ရာဇဓမ္မေ အကောပေန္တော ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ ဓနဉ္ဇယော နာမ နာမေန. သော စတူသု နဂရဒွါရေသု နဂရမဇ္ဈေ နိဝေသနဒွါရေတိ ဆ ဒါနသာလာယော ကာရေတွာ ဒေဝသိကံ ဆသတသဟဿံ ဓနံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော သကလဇမ္ဗုဒီပံ ဥန္နင်္ဂလံ ကတွာ ဒါနံ အဒါသိ. တဿ ဒါနဇ္ဈာသယတာ ဒါနာဘိရတိ သကလဇမ္ဗုဒီပံ ပတ္ထရိ.