၂. ဟတ္ထိနာဂဝဂ္ဂေါ

၁. မာတုပေါသကစရိယာဝဏ္ဏနာ

၁. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ကုဉ္ဇရောတိ ဟတ္ထီ. မာတုပေါသကောတိ အန္ဓာယ ဇရာဇိဏ္ဏာယ မာတုယာ ပဋိဇဂ္ဂနကော. မဟိယာတိ ဘူမိယံ. ဂုဏေနာတိ သီလဂုဏေန၊ တဒါ မမ သဒိသော နတ္ထိ.

ဗောဓိသတ္တော ဟိ တဒါ ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ဟတ္ထိယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. သော သဗ္ဗသေတော အဘိရူပေါ လက္ခဏသမ္ပန္နော မဟာဟတ္ထီ အနေကဟတ္ထိသတသဟဿပရိဝါရော အဟောသိ. မာတာ ပနဿ အန္ဓာ. သော မဓုရဖလာဖလာနိ ဟတ္ထီနံ ဟတ္ထေသု ဒတွာ မာတု ပေသေတိ. ဟတ္ထိနော တဿာ အဒတွာ သယံ ခါဒန္တိ. သော ပရိဂ္ဂဏှန္တော တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ‘‘ယူထံ ပဟာယ မာတရမေဝ ပေါသေဿာမီ’’တိ ရတ္တိဘာဂေ အညေသံ ဟတ္ထီနံ အဇာနန္တာနံ မာတရံ ဂဟေတွာ စဏ္ဍောရဏပဗ္ဗတပါဒံ ဂန္တွာ ဧကံ နဠိနိံ ဥပနိဿာယ ဌိတာယ ပဗ္ဗတဂုဟာယ မာတရံ ဌပေတွာ ပေါသေသိ.

၂-၃. ပဝနေ ဒိသွာ ဝနစရောတိ ဧကော ဝနစရကော ပုရိသော တသ္မိံ မဟာဝနေ ဝိစရန္တော မံ ဒိသွာ. ရညော မံ ပဋိဝေဒယီတိ ဗာရာဏသိရညော မံ အာရောစေသိ.

သော ဟိ မဂ္ဂမူဠှော ဒိသံ ဝဝတ္ထပေတုံ အသက္ကောန္တော မဟန္တေန သဒ္ဒေန ပရိဒေဝိ. ဗောဓိသတ္တောပိ တဿ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘အယံ ပုရိသော အနာထော၊ န ခေါ ပနေတံ ပတိရူပံ၊ ယံ ဧသ မယိ ဌိတေ ဣဓ ဝိနဿေယျာ’’တိ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တံ ဘယေန ပလာယန္တံ ဒိသွာ ‘‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ နတ္ထိ တေ မံ နိဿာယ ဘယံ၊ မာ ပလာယိ၊ ကသ္မာ တွံ ပရိဒေဝန္တော ဝိစရသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သာမိ၊ အဟံ မဂ္ဂမူဠှော အဇ္ဇ မေ သတ္တမော ဒိဝသော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘော ပုရိသ၊ မာ ဘာယိ၊ အဟံ တံ မနုဿပထေ ဌပေဿာမီ’’တိ တံ အတ္တနော ပိဋ္ဌိယံ နိသီဒါပေတွာ အရညတော နီဟရိတွာ နိဝတ္တိ. သောပိ ပါပေါ ‘‘နဂရံ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေဿာမီ’’တိ ရုက္ခသညံ ပဗ္ဗတသညဉ္စ ကရောန္တောဝ နိက္ခမိတွာ ဗာရာဏသိံ အဂမာသိ. တသ္မိံ ကာလေ ရညော မင်္ဂလဟတ္ထီ မတော. သော ပုရိသော ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ မဟာပုရိသဿ အတ္တနော ဒိဋ္ဌဘာဝံ အာရောစေသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တဝါနုစ္ဆဝေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဂဇော ဝသတိ ကာနနေ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ တဝါနုစ္ဆဝေါတိ တဝ ဩပဝယှံ ကာတုံ အနုစ္ဆဝိကော ယုတ္တော. န တဿ ပရိက္ခာယတ္ထောတိ တဿ ဂဟဏေ ဂမနုပစ္ဆေဒနတ္ထံ သမန္တတော ခဏိတဗ္ဗပရိက္ခာယ ဝါ ကရေဏုယာ ကဏ္ဏပုဋေန အတ္တာနံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ခိတ္တပါသရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓိတဗ္ဗအာဠကသင်္ခါတအာလာနေန ဝါ ယတ္ထ ပဝိဋ္ဌော ကတ္ထစိ ဂန္တုံ န သက္ကောတိ၊ တာဒိသဝဉ္စနကာသုယာ ဝါ အတ္ထော ပယောဇနံ နတ္ထိ. သဟဂဟိတေတိ ဂဟဏသမကာလံ ဧဝ. ဧဟိတီတိ အာဂမိဿတိ.

ရာဇာ ဣမံ မဂ္ဂဒေသကံ ကတွာ အရညံ ဂန္တွာ ‘‘ဣမိနာ ဝုတ္တံ ဟတ္ထိနာဂံ အာနေဟီ’’တိ ဟတ္ထာစရိယံ သဟ ပရိဝါရေန ပေသေသိ. သော တေန သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တံ နဠိနိံ ပဝိသိတွာ ဂေါစရံ ဂဏှန္တံ ပဿိ. တေန ဝုတ္တံ –

၄. ‘‘တဿ တံ ဝစနံ သုတွာ၊ ရာဇာပိ တုဋ္ဌမာနသော၊

ပေသေသိ ဟတ္ထိဒမကံ၊ ဆေကာစရိယံ သုသိက္ခိတံ.

၅. ‘‘ဂန္တွာ သော ဟတ္ထိဒမကော၊ အဒ္ဒသ ပဒုမဿရေ၊

ဘိသမုဠာလံ ဥဒ္ဓရန္တံ၊ ယာပနတ္ထာယ မာတုယာ’’တိ.

တတ္ထ ဆေကာစရိယန္တိ ဟတ္ထိဗန္ဓနာဒိဝိဓိမှိ ကုသလံ ဟတ္ထာစရိယံ. သုသိက္ခိတန္တိ ဟတ္ထီနံ သိက္ခာပနဝိဇ္ဇာယ နိဋ္ဌင်္ဂမနေန သုဋ္ဌု သိက္ခိတံ.

၆. ဝိညာယ မေ သီလဂုဏန္တိ ‘‘ဘဒ္ဒေါ အယံ ဟတ္ထာဇာနီယော န မန္ဒော၊ န စဏ္ဍော၊ န ဝေါမိဿသီလော ဝါ’’တိ မမ သီလဂုဏံ ဇာနိတွာ. ကထံ? လက္ခဏံ ဥပဓာရယီတိ သုသိက္ခိတဟတ္ထိသိပ္ပတ္တာ မမ လက္ခဏံ သမန္တတော ဥပဓာရေသိ. တေန သော ဧဟိ ပုတ္တာတိ ဝတွာန၊ မမ သောဏ္ဍာယ အဂ္ဂဟိ.

၇. ဗောဓိသတ္တော ဟတ္ထာစရိယံ ဒိသွာ – ‘‘ဣဒံ ဘယံ မယှံ ဧတဿ ပုရိသဿ သန္တိကာ ဥပ္ပန္နံ၊ အဟံ ခေါ ပန မဟာဗလော ဟတ္ထိသဟဿမ္ပိ ဝိဒ္ဓံသေတုံ သမတ္ထော၊ ပဟောမိ ကုဇ္ဈိတွာ သရဋ္ဌကံ သေနာဝါဟနံ နာသေတုံ၊ သစေ ပန ကုဇ္ဈိဿာမိ၊ သီလံ မေ ဘိဇ္ဇိဿတိ၊ တသ္မာ သတ္တီဟိ ကောဋ္ဋိယမာနောပိ န ကုဇ္ဈိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ အဓိဋ္ဌာယ သီသံ ဩနာမေတွာ နိစ္စလောဝ အဋ္ဌာသိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယံ မေ တဒါ ပါကတိကံ၊ သရီရာနုဂတံ ဗလ’’န္တိအာဒိ.

တတ္ထ ပါကတိကန္တိ သဘာဝသိဒ္ဓံ. သရီရာနုဂတန္တိ သရီရမေဝ အနုဂတံ ကာယဗလံ၊ န ဥပါယကုသလတာသင်္ခါတဉာဏာနုဂတန္တိ အဓိပ္ပါယော. အဇ္ဇ နာဂသဟဿာနန္တိ အဇ္ဇကာလေ အနေကေသံ ဟတ္ထိသဟဿာနံ သမုဒိတာနံ. ဗလေန သမသာဒိသန္တိ တေသံ သရီရဗလေန သမသမမေဝ ဟုတွာ သဒိသံ၊ န ဥပမာမတ္တေန. မင်္ဂလဟတ္ထိကုလေ ဟိ တဒါ ဗောဓိသတ္တော ဥပ္ပန္နောတိ.

၈. ယဒိဟံ တေသံ ပကုပ္ပေယျန္တိ မံ ဂဟဏာယ ဥပဂတာနံ တေသံ အဟံ ယဒိ ကုဇ္ဈေယျံ၊ တေသံ ဇီဝိတမဒ္ဒနေ ပဋိဗလော ဘဝေယျံ. န ကေဝလံ တေသညေဝ၊ အထ ခေါ ယာဝ ရဇ္ဇမ္ပိ မာနုသန္တိ ယတော ရဇ္ဇတော တေသံ အာဂတာနံ မနုဿာနံ သဗ္ဗမ္ပိ ရဇ္ဇံ ပေါထေတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကရေယျံ.

၉. အပိ စာဟံ သီလရက္ခာယာတိ ဧဝံ သမတ္ထောပိ စ အဟံ အတ္တနိ ပတိဋ္ဌိတာယ သီလရက္ခာယ သီလဂုတ္တိယာ ဂုတ္တော ဗန္ဓော ဝိယ. န ကရောမိ စိတ္တေ အညထတ္တန္တိ တဿ သီလဿ အညထတ္တဘူတံ တေသံ သတ္တာနံ ပေါထနာဒိဝိဓိံ မယှံ စိတ္တေ န ကရောမိ၊ တတ္ထ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပါဒေမိ. ပက္ခိပန္တံ မမာဠကေတိ အာလာနတ္ထမ္ဘေ ပက္ခိပန္တံ၊ ‘‘ဒိသွာပီ’’တိ ဝစနသေသော. ကသ္မာတိ စေ၊ သီလပါရမိပူရိယာ ဤဒိသေသု ဌာနေသု သီလံ အခဏ္ဍေန္တဿ မေ နစိရဿေဝ သီလပါရမီ ပရိပူရေဿတီတိ သီလပါရမိပရိပူရဏတ္ထံ တဿ အညထတ္တံ စိတ္တေ န ကရောမီတိ ယောဇနာ.

၁၀. ‘‘ယဒိ တေ မ’’န္တိ ဂါထာယပိ သီလရက္ခာယ ဒဠှံ ကတွာ သီလဿ အဓိဋ္ဌိတဘာဝမေဝ ဒဿေတိ. တတ္ထ ကောဋ္ဋေယျုန္တိ ဘိန္ဒေယျုံ. သီလခဏ္ဍဘယာ မမာတိ မမ သီလဿ ခဏ္ဍနဘယေန.

ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ ဗောဓိသတ္တေ နိစ္စလေ ဌိတေ ဟတ္ထာစရိယော ပဒုမသရံ ဩတရိတွာ တဿ လက္ခဏသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘ဧဟိ ပုတ္တာ’’တိ ရဇတဒါမသဒိသာယ သောဏ္ဍာယ ဂဟေတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဗာရာဏသိံ ပါပုဏိ. သော အန္တရာမဂ္ဂေ ဝတ္တမာနောဝ ရညော သာသနံ ပေသေသိ. ရာဇာ နဂရံ အလင်္ကာရာပေသိ. ဟတ္ထာစရိယော ဗောဓိသတ္တံ ကတဂန္ဓပရိဘဏ္ဍံ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ ဟတ္ထိသာလံ နေတွာ ဝိစိတြသာဏိယာ ပရိက္ခိပါပေတွာ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ အာဒါယ ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဒါပေသိ. သော ‘‘မာတရံ ဝိနာ ဂေါစရံ န ဂဏှိဿာမီ’’တိ ပိဏ္ဍံ န ဂဏှိ. ယာစိတောပိ အဂ္ဂဟေတွာ –

‘‘သာ နူနသာ ကပဏိကာ၊ အန္ဓာ အပရိဏာယိကာ၊

ခါဏုံ ပါဒေန ဃဋ္ဋေတိ၊ ဂိရိံ စဏ္ဍောရဏံ ပတီ’’တိ. –

အာဟ. တံ သုတွာ ရာဇာ –

‘‘ကာ နု တေ သာ မဟာနာဂ၊ အန္ဓာ အပရိဏာယိကာ၊

ခါဏုံ ပါဒေန ဃဋ္ဋေတိ၊ ဂိရိံ စဏ္ဍောရဏံ ပတီ’’တိ. – ပုစ္ဆိတွာ –

‘‘မာတာ မေ သာ မဟာရာဇ၊ အန္ဓာ အပရိဏာယိကာ၊

ခါဏုံ ပါဒေန ဃဋ္ဋေတိ၊ ဂိရိံ စဏ္ဍောရဏံ ပတီ’’တိ. –

ဝုတ္တေ အဇ္ဇ သတ္တမော ဒိဝသော ‘‘မာတာ မေ ဂေါစရံ န လဘိတ္ထာ’’တိ ဝဒတော ဣမဿ ဂေါစရံ အဂဏှန္တဿ. တသ္မာ –

‘‘မုဉ္စထေတံ မဟာနာဂံ၊ ယောယံ ဘရတိ မာတရံ၊

သမေတု မာတရာ နာဂေါ၊ သဟ သဗ္ဗေဟိ ဉာတိဘီ’’တိ. – ဝတွာ မုဉ္စာပေသိ –

‘‘မုတ္တော စ ဗန္ဓနာ နာဂေါ၊ မုတ္တဒါမာယ ကုဉ္ဇရော၊

မုဟုတ္တံ အဿာသယိတွာ၊ အဂမာ ယေန ပဗ္ဗတော’’တိ.

တတ္ထ ကပဏိကာတိ ဝရာကာ. ခါဏုံ ပါဒေန ဃဋ္ဋေတီတိ အန္ဓတာယ ပုတ္တဝိယောဂဒုက္ခေန စ ပရိဒေဝမာနာ တတ္ထ တတ္ထ ရုက္ခကဠိင်္ဂရေ ပါဒေန ဃဋ္ဋေတိ. စဏ္ဍောရဏံ ပတီတိ စဏ္ဍောရဏပဗ္ဗတာဘိမုခီ၊ တသ္မိံ ပဗ္ဗတပါဒေ ပရိဗ္ဘမမာနာတိ အတ္ထော. အဂမာ ယေန ပဗ္ဗတောတိ သော ဟတ္ထိနာဂေါ ဗန္ဓနာ မုတ္တော ထောကံ ဝိဿမိတွာ ရညော ဒသရာဇဓမ္မဂါထာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ‘‘အပ္ပမတ္တော ဟောဟိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ ဩဝါဒံ ဒတွာ မဟာဇနေန ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇိယမာနော နဂရာ နိက္ခမိတွာ တဒဟေဝ မာတရာ သမာဂန္တွာ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိ. သာ တုဋ္ဌမာနသာ –

‘‘စိရံ ဇီဝတု သော ရာဇာ၊ ကာသီနံ ရဋ္ဌဝဍ္ဎနော၊

ယော မေ ပုတ္တံ ပမောစေသိ၊ သဒါ ဝုဒ္ဓါပစာယိက’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၁.၁၂) –

ရညော အနုမောဒနံ အကာသိ. ရာဇာ ဗောဓိသတ္တဿ ဂုဏေ ပသီဒိတွာ နဠိနိယာ အဝိဒူရေ ဂါမံ မာပေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ မာတု စဿ နိဗဒ္ဓံ ဝတ္တံ ပဋ္ဌပေသိ. အပရဘာဂေ ဗောဓိသတ္တော မာတရိ မတာယ တဿာ သရီရပရိဟာရံ ကတွာ ကုရဏ္ဍကအဿမပဒံ နာမ ဂတော. တသ္မိံ ပန ဌာနေ ဟိမဝန္တတော ဩတရိတွာ ပဉ္စသတာ ဣသယော ဝသိံသု. တံ ဝတ္တံ တေသံ ဒတွာ ရာဇာ ဗောဓိသတ္တဿ သမာနရူပံ သိလာပဋိမံ ကာရေတွာ မဟာသက္ကာရံ ပဝတ္တေသိ. ဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော အနုသံဝစ္ဆရံ သန္နိပတိတွာ ဟတ္ထိမဟံ နာမ ကရိံသု.

တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ဟတ္ထိနီ မဟာမာယာ၊ ဝနစရကော ဒေဝဒတ္တော၊ မာတုပေါသကဟတ္ထိနာဂေါ လောကနာထော.

ဣဓာပိ ဒါနပါရမိအာဒယော ယထာရဟံ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာ. သီလပါရမီ ပန အတိသယဝတီတိ သာ ဧဝ ဒေသနံ အာရုဠှာ. တထာ တိရစ္ဆာနယောနိယံ ဥပ္ပန္နောပိ ဗြဟ္မပုဗ္ဗဒေဝပုဗ္ဗာစရိယအာဟုနေယျာဒိဘာဝေန သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေနပိ ပသတ္ထဘာဝါနုရူပံ မာတုယာ ဂရုစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ‘‘မာတာ နာမေသာ ပုတ္တဿ ဗဟူပကာရာ၊ တသ္မာ မာတုပဋ္ဌာနံ နာမ ပဏ္ဍိတေန ပညတ္တ’’န္တိ မနသိ ကတွာ အနေကေသံ ဟတ္ထိသဟဿာနံ ဣဿရာဓိပတိ မဟာနုဘာဝေါ ယူထပတိ ဟုတွာ တေဟိ အနုဝတ္တိယမာနော ဧကကဝိဟာရေ အန္တရာယံ အဂဏေတွာ ယူထံ ပဟာယ ဧကကော ဟုတွာ ဥပကာရိခေတ္တံ ပူဇေဿာမီတိ မာတုပေါသနံ၊ မဂ္ဂမူဠှပုရိသံ ဒိသွာ အနုကမ္ပာယ တံ ဂဟေတွာ မနုဿဂေါစရသမ္ပာပနံ၊ တေန စ ကတာပရာဓသဟနံ၊ ဟတ္ထာစရိယပ္ပမုခါနံ အတ္တာနံ ဗန္ဓိတုံ အာဂတပုရိသာနံ သမတ္ထောပိ သမာနော သန္တာသနမတ္တေနပိ တေသံ ပီဠနာ ဘဝိဿတိ၊ မယှဉ္စ သီလဿ ခဏ္ဍာဒိဘာဝေါတိ တထာ အကတွာ သုဒန္တေန ဩပဝယှော ဝိယ သုခေနေဝ ဂဟဏူပဂမနံ၊ မာတရံ ဝိနာ န ကဉ္စိ အဇ္ဈောဟရိဿာမီတိ သတ္တာဟမ္ပိ အနာဟာရတာ၊ ဣမိနာပါဟံ ဗန္ဓာပိတောတိ စိတ္တံ အနုပ္ပါဒေတွာ ရာဇာနံ မေတ္တာယ ဖရဏံ၊ တဿ စ နာနာနယေဟိ ဓမ္မဒေသနာတိ ဧဝမာဒယော ဣဓ မဟာပုရိသဿ ဂုဏာနုဘာဝါ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝံ အစ္ဆရိယာ ဧတေ၊ အဗ္ဘုတာ စ မဟေသိနော။ပေ။ ဓမ္မဿ အနုဓမ္မတော’’တိ.

မာတုပေါသကစရိယာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဘူရိဒတ္တစရိယာဝဏ္ဏနာ

၁၁. ဒုတိယေ ဘူရိဒတ္တောတိ ဘူရိသမဒတ္တော. ဒတ္တောတိ ဟိ တဒါ ဗောဓိသတ္တဿ မာတာပိတူဟိ ကတံ နာမံ. ယသ္မာ ပနေသော နာဂဘဝနေ ဝိရူပက္ခမဟာရာဇဘဝနေ တာဝတိံသဘဝနေ စ ဥပ္ပန္နေ ပဉှေ သမ္မဒေဝ ဝိနိစ္ဆိနာတိ၊ ဧကဒိဝသဉ္စ ဝိရူပက္ခမဟာရာဇေ နာဂပရိသာယ သဒ္ဓိံ တိဒသပုရံ ဂန္တွာ သက္ကံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နေ ဒေဝါနမန္တရေ ပဉှော သမုဋ္ဌာသိ. တံ ကောစိ ကထေတုံ နာသက္ခိ. သက္ကေန ပန အနုညာတော ပလ္လင်္ကဝရဂတော ဟုတွာ မဟာသတ္တောဝ ကထေသိ. အထ နံ ဒေဝရာဇာ ဒိဗ္ဗဂန္ဓပုပ္ဖေဟိ ပူဇေတွာ ‘‘ဒတ္တ၊ တွံ ပထဝိသမာယ ဝိပုလာယ ပညာယ သမန္နာဂတော ဣတော ပဋ္ဌာယ ဘူရိဒတ္တော နာမာ’’တိ အာဟ. ဘူရီတိ ဟိ ပထဝိယာ နာမံ၊ တသ္မာ ဘူရိသမတာယ ဘူတေ အတ္ထေ ရမတီတိ စ ဘူရိသင်္ခါတာယ မဟတိယာ ပညာယ သမန္နာဂတတ္တာ မဟာသတ္တော ‘‘ဘူရိဒတ္တော’’တိ ပညာယိတ္ထ. မဟတိယာ ပန နာဂိဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတတ္တာ မဟိဒ္ဓိကော စာတိ.

အတီတေ ဟိ ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပေ ဗာရာဏသိရညော ပုတ္တော ပိတရာ ရဋ္ဌတော ပဗ္ဗာဇိတော ဝနေ ဝသန္တော အညတရာယ နာဂမာဏဝိကာယ သံဝါသံ ကပ္ပေသိ. တေသံ သံဝါသမနွာယ ဒွေ ဒါရကာ ဇာယိံသု – ပုတ္တော စ ဓီတာ စ. ပုတ္တဿ ‘‘သာဂရဗြဟ္မဒတ္တော’’တိ နာမံ ကရိံသု ဓီတာယ ‘‘သမုဒ္ဒဇာ’’တိ. သော အပရဘာဂေ ပိတု အစ္စယေန ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. အထ ဓတရဋ္ဌော နာမ နာဂရာဇာ ပဉ္စယောဇနသတိကေ နာဂဘဝနေ နာဂရဇ္ဇံ ကာရေန္တော တံ အဘူတဝါဒိကေန စိတ္တစူဠေန နာမ ကစ္ဆပေန ‘‘ဗာရာဏသိရာဇာ အတ္တနော ဓီတရံ တုယှံ ဒါတုကာမော၊ သာ ခေါ ပန ရာဇဓီတာ သမုဒ္ဒဇာ နာမ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ စာ’’တိ ကထိတံ သုတွာ ဓတရဋ္ဌော စတ္တာရော နာဂမာဏဝကေ ပေသေတွာ တံ ဒါတုံ အနိစ္ဆန္တံ နာဂဝိဘိံသိကာယ ဘိံသာပေတွာ ‘‘ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ မဟန္တံ ပဏ္ဏာကာရံ ပေသေတွာ မဟတိယာ နာဂိဒ္ဓိယာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန တဿ ဓီတရံ နာဂဘဝနံ နေတွာ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

သာ အပရဘာဂေ ဓတရဋ္ဌံ ပဋိစ္စ သုဒဿနော၊ ဒတ္တော၊ သုဘောဂေါ၊ အရိဋ္ဌောတိ စတ္တာရော ပုတ္တေ ပဋိလဘိ. တေသု ဒတ္တော ဗောဓိသတ္တော၊ သော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ သက္ကေန တုဋ္ဌစိတ္တေန ‘‘ဘူရိဒတ္တော’’တိ ဂဟိတနာမတ္တာ ‘‘ဘူရိဒတ္တော’’တွေဝ ပညာယိတ္ထ. အထ နေသံ ပိတာ ယောဇနသတိကံ ယောဇနသတိကံ ရဇ္ဇံ ဘာဇေတွာ အဒါသိ. မဟန္တော ယသော အဟောသိ. သောဠသသောဠသနာဂကညာသဟဿာနိ ပရိဝါရယိံသု. ပိတုပိ ဧကယောဇနသတမေဝ ရဇ္ဇံ အဟောသိ. တယော ပုတ္တာ မာသေ မာသေ မာတာပိတရော ပဿိတုံ အာဂစ္ဆန္တိ၊ ဗောဓိသတ္တော ပန အနွဒ္ဓမာသံ အာဂစ္ဆတိ.

သော ဧကဒိဝသံ ဝိရူပက္ခမဟာရာဇေန သဒ္ဓိံ သက္ကဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂတော ဝေဇယန္တပါသာဒံ သုဓမ္မဒေဝသဘံ ပါရိစ္ဆတ္တကကောဝိဠာရံ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနံ ဒေဝစ္ဆရာပရိဝါရံ အတိမနောဟရံ သက္ကသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘ဧတ္တကမတ္တမ္ပိ နာဂတ္တဘာဝေ ဌိတဿ ဒုလ္လဘံ၊ ကုတော သမ္မာသမ္ဗောဓီ’’တိ နာဂတ္တဘာဝံ ဇိဂုစ္ဆိတွာ ‘‘နာဂဘဝနံ ဂန္တွာ ဥပေါသထဝါသံ ဝသိတွာ သီလမေဝ ပဂ္ဂဏှိဿာမိ၊ တံ ဗောဓိပရိပါစနံ ဟောတိ၊ ဣမသ္မိံ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ နာဂဘဝနံ ဂန္တွာ မာတာပိတရော အာဟ – ‘‘အမ္မတာတာ၊ အဟံ ဥပေါသထကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ. တေဟိ ‘‘ဣဓေဝ ဥပေါသထံ ဥပဝသာဟိ၊ ဗဟိဂတာနံ နာဂါနံ မဟန္တံ ဘယ’’န္တိ ဝုတ္တေ ဧကဝါရံ တထာ ကတွာ နာဂကညာဟိ ဥပဒ္ဒုတော ပုနဝါရေ မာတာပိတူနံ အနာရောစေတွာ အတ္တနော ဘရိယံ အာမန္တေတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ အဟံ မနုဿလောကံ ဂန္တွာ ယမုနာတီရေ မဟာနိဂြောဓရုက္ခော အတ္ထိ တဿ အဝိဒူရေ ဝမ္မိကမတ္ထကေ ဘောဂေ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဥပေါသထံ အဓိဋ္ဌာယ နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘ဥပေါသထကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ နာဂဘဝနတော နိက္ခမိတွာ တထာ ကရောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝိရူပက္ခေန မဟာရညာ၊ ဒေဝလောကမဂဉ္ဆဟ’’န္တိအာဒိ.

တတ္ထ ဝိရူပက္ခေန မဟာရညာတိ ဝိရူပက္ခေန နာမ နာဂါဓိပတိမဟာရာဇေန. ဒေဝလောကန္တိ တာဝတိံသဒေဝလောကံ. အဂဉ္ဆဟန္တိ အဂဉ္ဆိံ၊ ဥပသင်္ကမိံ အဟံ.

၁၂. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဒေဝလောကေ. ပဿိံ တွာဟန္တိ အဒ္ဒက္ခိံ အဟံ တု-သဒ္ဒေါ နိပါတမတ္တော. ဧကန္တံ သုခသမပ္ပိတေတိ ဧကန္တံ အစ္စန္တမေဝ သုခေန သမင်္ဂီဘူတေ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆ ဖဿာယတနိကာ နာမ သဂ္ဂါ. ယာဝဉ္စိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န သုကရံ အက္ခာနေန ပါပုဏိတုံ ယာဝ သုခါ သဂ္ဂါ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၅၅) စ. တံသဂ္ဂဂမနတ္ထာယာတိ တသ္မိံ သဂ္ဂသ္မိံ ဥပ္ပတ္တိဝသေန ဂမနတ္ထာယ. သီလဗ္ဗတန္တိ သီလသင်္ခါတံ ဝတံ. အထ ဝါ သီလဗ္ဗတန္တိ ဥပေါသထသီလဉ္စေဝ ‘‘မမ စမ္မံ စမ္မတ္ထိကာ ဟရန္တူ’’တိအာဒိနာ အတ္တနော သရီရာဝယဝပရိစ္စာဂသမာဒိယနသင်္ခါတံ ဝတဉ္စ.

၁၃. သရီရကိစ္စန္တိ မုခဓောဝနာဒိသရီရပဋိဇဂ္ဂနံ. ဘုတွာ ယာပနမတ္တကန္တိ ဣန္ဒြိယာနိ နိဗ္ဗိသေဝနာနိ ကာတုံ သရီရဋ္ဌိတိမတ္တကံ အာဟာရံ အာဟရိတွာ. စတုရော အင်္ဂေတိ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ. အဓိဋ္ဌာယာတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ. သေမီတိ သယာမိ.

၁၄. ဆဝိယာတိအာဒိ တေသံ စတုန္နံ အင်္ဂါနံ ဒဿနံ. တတ္ထ စ ဆဝိစမ္မာနံ ဝိဿဇ္ဇနံ ဧကံ အင်္ဂံ၊ သေသာနိ ဧကေကမေဝ၊ မံသဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ ရုဓိရမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတေနာတိ ဧတေဟိ. ဟရာတု သောတိ ယဿ ဧတေဟိ ဆဝိအာဒီဟိ ကရဏီယံ အတ္ထိ၊ တဿ မယာ ဒိန္နမေဝေတံ. သဗ္ဗံ သော ဟရတူတိ အတ္တနော အတ္တဘာဝေ အနပေက္ခပဝါရဏံ ပဝါရေတိ.

ဧဝံ မဟာသတ္တဿ ဣမိနာ နိယာမေနေဝ အနွဒ္ဓမာသံ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောန္တဿ ဒီဃော အဒ္ဓါ ဝီတိဝတ္တော. ဧဝံ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဧကဒိဝသံ အညတရော နေသာဒဗြာဟ္မဏော သောမဒတ္တေန နာမ အတ္တနော ပုတ္တေန သဟ တံ ဌာနံ ပတွာ အရုဏုဂ္ဂမနသမယေ နာဂကညာဟိ ပရိဝါရိယမာနံ မဟာသတ္တံ ဒိသွာ တဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. တာဝဒေဝ နာဂကညာယော ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ နာဂဘဝနမေဝ ဂတာ. ဗြာဟ္မဏော မဟာသတ္တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကော နု ခေါ တွံ၊ မာရိသ၊ ဒေဝေါ ဝါ ယက္ခော ဝါ နာဂေါ ဝါ’’တိ? ဗောဓိသတ္တော ယထာဘူတံ အတ္တာနံ အာဝိ ကတွာ သစာယံ ဣတော ဂစ္ဆေယျ၊ ဣဓ မေ ဝါသံ မဟာဇနဿ ပါကဋံ ကရေယျ၊ တေန မေ ဥပေါသထဝါသဿ အန္တရာယောပိ သိယာ. ယံနူနာဟံ ဣတော ဣမံ နာဂဘဝနံ နေတွာ မဟတိယာ သမ္ပတ္တိယာ ယောဇေယျံ. ဧဝါယံ တတ္ထေဝ အဘိရမိဿတိ၊ တေန မေ ဥပေါသထကမ္မံ အဒ္ဓနိယံ သိယာတိ. အထ နံ အာဟ – ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ မဟန္တံ တေ ယသံ ဒဿာမိ၊ ရမဏီယံ နာဂဘဝနံ၊ ဧဟိ တတ္ထ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. သာမိ၊ ပုတ္တော မေ အတ္ထိ၊ တသ္မိံ အာဂစ္ဆန္တေ အာဂမိဿာမီတိ. ဂစ္ဆ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ပုတ္တံ အာနေဟီတိ. ဗြာဟ္မဏော ဂန္တွာ ပုတ္တဿ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ တံ အာနေသိ. မဟာသတ္တော တေ ဥဘောပိ အာဒါယ အတ္တနော အာနုဘာဝေန နာဂဘဝနံ အာနေသိ. တေသံ တတ္ထ ဒိဗ္ဗော အတ္တဘာဝေါ ပါတုဘဝိ. အထ တေသံ မဟာသတ္တော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ဒတွာ စတ္တာရိ စတ္တာရိ နာဂကညာသတာနိ အဒါသိ. တေ မဟတိံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိံသု.

ဗောဓိသတ္တောပိ အပ္ပမတ္တော ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ. အနွဒ္ဓမာသံ မာတာပိတူနံ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ တတော စ ဗြာဟ္မဏဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အာရောဂျံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ယေန တေ အတ္ထော၊ တံ ဝဒေယျာသီ’’တိ အာပုစ္ဆိတွာ ‘‘အနုက္ကဏ္ဌမာနော အဘိရမာ’’တိ ဝတွာ သောမဒတ္တေနပိ သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ အတ္တနော နိဝေသနံ ဂစ္ဆတိ. ဗြာဟ္မဏော သံဝစ္ဆရံ တတ္ထ ဝသိတွာ မန္ဒပုညတာယ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ အနိစ္ဆမာနမ္ပိ ပုတ္တံ ဂဟေတွာ ဗောဓိသတ္တံ အာပုစ္ဆိတွာ တေန ဒီယမာနံ ဗဟုံ ဓနံ သဗ္ဗကာမဒဒံ မဏိရတနမ္ပိ အလက္ခိကတာယ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘မနုဿလောကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ အာဟ. မဟာသတ္တော နာဂမာဏဝကေ အာဏာပေတွာ တံ သပုတ္တကံ မနုဿလောကံ ပါပေသိ. တေ ဥဘောပိ ဒိဗ္ဗာဘရဏာနိ ဒိဗ္ဗဝတ္ထာနိ စ ဩမုဉ္စိတွာ နှာယိတုံ ဧကံ ပေါက္ခရဏိံ ဩတရိံသု၊ တသ္မိံ ခဏေ တာနိ အန္တရဓာယိတွာ နာဂဘဝနမေဝ အဂမံသု. အထ ပဌမနိဝတ္ထကာသာဝပိလောတိကာဝ သရီရေ ပဋိမုဉ္စိ၊ ဓနုသရသတ္တိယော ဂဟေတွာ အရညံ ဂန္တွာ မိဂေ ဝဓိတွာ ပုရိမနိယာမေနေဝ ဇီဝိကံ ကပ္ပေသုံ.

တေန စ သမယေန အညတရော တာပသော သုပဏ္ဏရာဇတော လဒ္ဓံ အလမ္ပာယနမန္တံ တဿ အနုစ္ဆဝိကာနိ ဩသဓာနိ မန္တူပစာရဉ္စ အတ္တာနံ ဥပဋ္ဌဟန္တဿ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဒါသိ. သော ‘‘လဒ္ဓေါ မေ ဇီဝိကူပါယော’’တိ ကတိပါဟံ ဝသိတွာ တာပသံ အာပုစ္ဆိတွာ ပက္ကမန္တော အနုပုဗ္ဗေန ယမုနာတီရံ ပတွာ တံ မန္တံ သဇ္ဈာယန္တော မဟာမဂ္ဂေန ဂစ္ဆတိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တဿ ဘဝနတော တဿ ပရိစာရိကာ နာဂမာဏဝိကာ တံ သဗ္ဗကာမဒဒံ မဏိရတနံ အာဒါယ ယမုနာတီရေ ဝါလုကာရာသိမတ္ထကေ ဌပေတွာ တဿောဘာသေန ရတ္တိယံ ကီဠိတွာ အရုဏုဂ္ဂမနေ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ မန္တသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘သုပဏ္ဏော’’တိ သညာယ ဘယတဇ္ဇိတာ မဏိရတနံ အဂ္ဂဟေတွာ ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ နာဂဘဝနံ အဂမံသု.

ဗြာဟ္မဏော တံ မဏိရတနံ အာဒါယ ပါယာသိ. တသ္မိံ ခဏေ သော နေသာဒဗြာဟ္မဏော ပုတ္တေန သဒ္ဓိံ မိဂဝဓာယ အရညံ ဂစ္ဆန္တော တဿ ဟတ္ထေ တံ မဏိရတနံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ ဘူရိဒတ္တဿ သဗ္ဗကာမဒဒံ မဏိရတန’’န္တိ သဉ္ဇာနိတွာ တံ ဂဏှိတုကာမော တေန သဒ္ဓိံ အလ္လာပသလ္လာပံ ကတွာ မန္တဝါဒိဘာဝံ ဇာနိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘သစေ မေ တွံ ဣမံ မဏိရတနံ ဒဿသိ၊ ဧဝါဟံ တေ မဟာနုဘာဝံ နာဂံ ဒဿေဿာမိ၊ ယံ တွံ ဂဟေတွာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော စရန္တော ဗဟုဓနံ လစ္ဆသီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဒဿေတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ တံ အာဒါယ ဗောဓိသတ္တံ ဥပေါသထကရဏဋ္ဌာနေ ဝမ္မိကမတ္ထကေ ဘောဂေ အာဘုဇိတွာ နိပန္နံ အဝိဒူရေ ဌိတော ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဒဿေသိ.

မဟာသတ္တော တံ နေသာဒံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဥပေါသထဿ မေ အန္တရာယံ ကရေယျာတိ နာဂဘဝနံ နေတွာ မဟာသမ္ပတ္တိယံ ပတိဋ္ဌာပိတောပိ န ဣစ္ဆိ. တတော အပက္ကမိတွာ သယံ ဂန္တုကာမော မယာ ဒီယမာနမ္ပိ မဏိရတနံ ဂဏှိတုံ န ဣစ္ဆိ. ဣဒါနိ ပန အဟိဂုဏ္ဍိကံ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆတိ. သစာဟံ ဣမဿ မိတ္တဒုဗ္ဘိနော ကုဇ္ဈေယျံ၊ သီလံ မေ ခဏ္ဍံ ဘဝိဿတိ. မယာ ခေါ ပန ပဌမံယေဝ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတော ဥပေါသထော အဓိဋ္ဌိတော၊ သော ယထာဓိဋ္ဌိတောဝ ဟောတု. အလမ္ပာယနော မံ ဆိန္ဒတု ဝါ မာ ဝါ၊ နေဝဿ ကုဇ္ဈိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အက္ခီနိ နိမ္မီလေတွာ အဓိဋ္ဌာနပါရမိံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ ဘောဂန္တရေ သီသံ ပက္ခိပိတွာ နိစ္စလောဝ ဟုတွာ နိပဇ္ဇိ. နေသာဒဗြာဟ္မဏောပိ ‘‘ဘော အလမ္ပာယန၊ ဣမံ နာဂံ ဂဏှ၊ မဏိံ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. အလမ္ပာယနော နာဂံ ဒိသွာ တုဋ္ဌော မဏိံ ကိသ္မိဉ္စိ အဂဏေတွာ ‘‘ဂဏှ၊ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဟတ္ထေ ခိပိ. သော တဿ ဟတ္ထတော ဘဿိတွာ ပထဝိယံ ပတိတမတ္တောဝ ပထဝိံ ပဝိသိတွာ နာဂဘဝနမေဝ ဂတော. နေသာဒဗြာဟ္မဏော မဏိရတနတော ဘူရိဒတ္တေန သဒ္ဓိံ မိတ္တဘာဝတော စ ပရိဟာယိတွာ နိပ္ပစ္စယောဝ ပက္ကန္တော.

၁၅. အလမ္ပာယနောပိ မဟာနုဘာဝေဟိ ဩသဓေဟိ အတ္တနော သရီရံ မက္ခေတွာ ထောကံ ခါဒိတွာ ခေဠံ အတ္တနော ကာယသ္မိံ ပရိဘာဝေတွာ ဒိဗ္ဗမန္တံ ဇပ္ပန္တော ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ နင်္ဂုဋ္ဌေ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိတွာ သီသေ ဒဠှံ ဂဏှန္တော မုခမဿ ဝိဝရိတွာ ဩသဓံ ခါဒိတွာ မုခေ သဟခေဠံ ဩသိဉ္စိ. သုစိဇာတိကော မဟာသတ္တော သီလဘေဒဘယေန အကုဇ္ဈိတွာ အက္ခီနိ န ဥမ္မီလေသိ. အထ နံ ဩသဓမန္တဗလေန နင်္ဂုဋ္ဌေ ဂဟေတွာ ဟေဋ္ဌာ သီသံ ကတွာ သဉ္စာလေတွာ ဂဟိတဂေါစရံ ဆဍ္ဍာပေတွာ ဘူမိယံ ဒီဃသော နိပဇ္ဇာပေတွာ မသူရကံ မဒ္ဒန္တော ဝိယ ဟတ္ထေဟိ ပရိမဒ္ဒိ. အဋ္ဌီနိ စုဏ္ဏိယမာနာနိ ဝိယ အဟေသုံ.

ပုန နင်္ဂုဋ္ဌေ ဂဟေတွာ ဒုဿံ ပေါထေန္တော ဝိယ ပေါထေသိ. မဟာသတ္တော ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ အနုဘောန္တောပိ နေဝ ကုဇ္ဈိတ္ထ. အညဒတ္ထု အတ္တနော သီလမေဝ အာဝဇ္ဇေသိ. ဣတိ သော မဟာသတ္တံ ဒုဗ္ဗလံ ကတွာ ဝလ္လီဟိ ပေဠံ သဇ္ဇေတွာ မဟာသတ္တံ တတ္ထ ပက္ခိပိ. သရီရံ ပနဿ မဟန္တံ တတ္ထ န ပဝိသတိ. အထ နံ ပဏှိယာ ကောဋ္ဋေန္တော ပဝေသေတွာ ပေဠံ အာဒါယ ဧကံ ဂါမံ ဂန္တွာ ဂါမမဇ္ဈေ ဩတာရေတွာ ‘‘နာဂဿ နစ္စံ ဒဋ္ဌုကာမာ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ သဒ္ဒမကာသိ. သကလဂါမဝါသိနော သန္နိပတိံသု. တသ္မိံ ခဏေ အလမ္ပာယနော ‘‘နိက္ခမ မဟာနာဂါ’’တိ အာဟ. မဟာသတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘အဇ္ဇ မယာ ပရိသံ တောသေန္တေန ကီဠိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝံ အလမ္ပာယနော ဗဟုဓနံ လဘိတွာ တုဋ္ဌော မံ ဝိဿဇ္ဇေဿတိ၊ ယံ ယံ ဧသ မံ ကာရေတိ၊ တံ တံ ကရိဿာမီ’’တိ.

အထ နံ သော ပေဠတော နိက္ခမန္တံ ‘‘မဟာ ဟောဟီ’’တိ အာဟ၊ သော မဟာ အဟောသိ. ‘‘ခုဒ္ဒကော ဝဋ္ဋော ဝိဖဏော ဧကဖဏော ဒွိဖဏော ယာဝ သဟဿဖဏော ဥစ္စော နီစော ဒိဿမာနကာယော အဒိဿမာနကာယော ဒိဿမာနဥပဍ္ဎကာယော နီလော ပီတော လောဟိတော ဩဒါတော မဉ္ဇိဋ္ဌော ဟောဟိ၊ ဓူမံ ဝိဿဇ္ဇေဟိ၊ ဇာလသိခံ ဥဒကဉ္စ ဝိဿဇ္ဇေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ တေန ဝုတ္တံ တံ တံ အာကာရံ နိမ္မိနိတွာ နစ္စံ ဒဿေသိ. တံ ဒိသွာ မနုဿာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာ ဗဟုံ ဟိရညသုဝဏ္ဏဝတ္ထာလင်္ကာရာဒိံ အဒံသု. ဣတိ တသ္မိံ ဂါမေ သတသဟဿမတ္တံ လဘိ. သော ကိဉ္စာပိ မဟာသတ္တံ ဂဏှန္တော ‘‘သဟဿံ လဘိတွာ တံ ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ အာဟ. တံ ပန ဓနံ လဘိတွာ ‘‘ဂါမကေပိ တာဝ မယာ ဧတ္တကံ ဓနံ လဒ္ဓံ၊ နဂရေ ကိရ ဗဟုဓနံ လဘိဿာမီ’’တိ ဓနလောဘေန န မုဉ္စိ.

သော တသ္မိံ ဂါမေ ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေတွာ ရတနမယံ ပေဠံ ကာရေတွာ တတ္ထ မဟာသတ္တံ ပက္ခိပိတွာ သုခယာနကံ အာရုယှ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု တံ ကီဠာပေတွာ ဗာရာဏသိံ ပါပုဏိ၊ နာဂရာဇဿ မဓုလာဇံ ဒေတိ၊ အဗဒ္ဓသတ္တုဉ္စ ဒေတိ. သော ဂေါစရံ န ဂဏှိ အဝိဿဇ္ဇနဘယေန. ဂေါစရံ အဂဏှန္တမ္ပိ စ နံ စတ္တာရော နဂရဒွါရေ အာဒိံ ကတွာ တတ္ထ တတ္ထ မာသမတ္တံ ကီဠာပေသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သံသိတော အကတညုနာ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ သံသိတောတိ ဧသော နာဂေါ အမုကဿ နိဂြောဓရုက္ခဿ သမီပေ ဝမ္မိကမတ္ထကေ သယိတောတိ ဧဝံ ဌာနံ ဒဿေတွာ ကထိတော. အကတညုနာတိ အတ္တနာ ကတံ ဥပကာရံ အဇာနန္တေန မိတ္တဒုဗ္ဘိနာ နေသာဒဗြာဟ္မဏေနာတိ အဓိပ္ပါယော. အလမ္ပာယနောတိ အလမ္ပာယနဝိဇ္ဇာပရိဇပ္ပနေန ‘‘အလမ္ပာယနော’’တိ ဧဝံ လဒ္ဓနာမော အဟိတုဏ္ဍိကဗြာဟ္မဏော. မမဂ္ဂဟီတိ မံ အဂ္ဂဟေသိ. ကီဠေတိ မံ တဟိံ တဟိန္တိ တတ္ထ တတ္ထ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု အတ္တနော ဇီဝိကတ္ထံ မံ ကီဠာပေတိ.

၁၇. တိဏတောပိ လဟုကော မမာတိ အတ္တနော ဇီဝိတပရိစ္စာဂေါ တိဏသလာကပရိစ္စာဂတောပိ လဟုကော ဟုတွာ မမ ဥပဋ္ဌာတီတိ အတ္ထော. ပထဝီဥပ္ပတနံ ဝိယာတိ သီလဝီတိက္ကမော ပန စတုနဟုတာဓိကဒွိယောဇနသတသဟဿဗဟလာယ မဟာပထဝိယာ ပရိဝတ္တနံ ဝိယ တတောပိ တံ ဘာရိယတရံ ဟုတွာ မယှံ ဥပဋ္ဌာတီတိ ဒဿေတိ.

၁၈. နိရန္တရံ ဇာတိသတန္တိ မမ ဇာတီနံ အနေကသတမ္ပိ အနေကသတာသုပိ ဇာတီသု နိရန္တရမေဝ သီလဿ အဝီတိက္ကမနဟေတု. မမ ဇီဝိတံ စဇေယျံ စဇိတုံ သက္ကောမိ. နေဝ သီလံ ပဘိန္ဒေယျန္တိ သီလံ ပန သမာဒိန္နံ ဧကမ္ပိ နေဝ ဘိန္ဒေယျံ န ဝိနာသေယျံ. စတုဒ္ဒီပါန ဟေတူတိ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇသိရိယာပိ ကာရဏာတိ ဒဿေတိ.

၁၉. ဣဒါနိ ယဒတ္ထံ အတ္တနော ဇီဝိတမ္ပိ ပရိစ္စဇိတွာ တဒါ သီလမေဝ ရက္ခိတံ၊ တာယ စ သီလရက္ခာယ တထာ အနတ္ထကာရကေသု နေသာဒအလမ္ပာယနဗြာဟ္မဏေသု စိတ္တဿ အညထတ္တံ န ကတံ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိ စာ’’တိ ဩသာနဂါထမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

ဧဝံ ပန မဟာသတ္တေ အဟိတုဏ္ဍိကဟတ္ထဂတေ တဿ မာတာ ဒုဿုပိနံ ဒိသွာ ပုတ္တဉ္စ တတ္ထ အပဿန္တီ သောကာဘိဘူတာ အဟောသိ. အထဿာ ဇေဋ္ဌပုတ္တော သုဒဿနော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ သုဘောဂံ ‘‘ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ ပဉ္စသု မဟာနဒီသု သတ္တသု မဟာသရေသု ဘူရိဒတ္တံ ဥပဓာရေတွာ ဧဟီ’’တိ ပဟိဏိ. ကာဏာရိဋ္ဌံ ‘‘ဒေဝလောကံ ဂန္တွာ သစေ ဒေဝတာဟိ ဓမ္မံ သောတုကာမာဟိ ဘူရိဒတ္တော တတ္ထ နီတော၊ တတော နံ အာနေဟီ’’တိ ပဟိဏိ. သယံ ပန ‘‘မနုဿလောကေ ဂဝေသိဿာမီ’’တိ တာပသဝေသေန နာဂဘဝနတော နိက္ခမိ. အစ္စိမုခီ နာမဿ ဝေမာတိကာ ဘဂိနီ ဗောဓိသတ္တေ အဓိမတ္တသိနေဟာ တံ အနုဗန္ဓိ. တံ မဏ္ဍူကစ္ဆာပိံ ကတွာ ဇဋန္တရေ ပက္ခိပိတွာ မဟာသတ္တဿ ဥပေါသထကရဏဋ္ဌာနံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗတ္ထ ဂဝေသန္တော အနုက္ကမေန ဗာရာဏသိံ ပတွာ ရာဇဒွါရံ အဂမာသိ. တဒါ အလမ္ပာယနော ရာဇင်္ဂဏေ မဟာဇနဿ မဇ္ဈေ ရညော ဘူရိဒတ္တဿ ကီဠံ ဒဿေတုံ ပေဠံ ဝိဝရိတွာ ‘‘ဧဟိ မဟာနာဂါ’’တိ သညမဒါသိ.

မဟာသတ္တော သီသံ နီဟရိတွာ ဩလောကေန္တော ဇေဋ္ဌဘာတိကံ ဒိသွာ ပေဠတော နိက္ခမ္မ တဒဘိမုခေါ ပါယာသိ. မဟာဇနော ဘီတော ပဋိက္ကမိ. သော ဂန္တွာ တံ အဘိဝါဒေတွာ နိဝတ္တိတွာ ပေဠမေဝ ပါဝိသိ. အလမ္ပာယနော ‘‘ဣမိနာ အယံ တာပသော ဒဋ္ဌော’’တိ သညာယ ‘‘မာ ဘာယိ၊ မာ ဘာယီ’’တိ အာဟ. သုဒဿနော ‘‘အယံ နာဂေါ မယှံ ကိံ ကရိဿတိ၊ မယာ သဒိသော အဟိတုဏ္ဍိကော နာမ နတ္ထီ’’တိ တေန ဝါဒပ္ပဋိဝါဒံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ‘‘တွံ ဣမံ နာဂံ ဂဟေတွာ ဂဇ္ဇသိ၊ အဟံ တံ ဣမာယ မဏ္ဍူကစ္ဆာပိယာ ဣစ္ဆန္တော နာသယိဿာမီ’’တိ ဘဂိနိံ ပက္ကောသိတွာ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. သာ တဿ သဒ္ဒံ သုတွာ ဇဋန္တရေ နိပန္နာ တိက္ခတ္တုံ မဏ္ဍူကဝဿိတံ ဝဿိတွာ နိက္ခမိတွာ အံသကူဋေ နိသီဒိတွာ ဥပ္ပတိတွာ တဿ ဟတ္ထတလေ တီဏိ ဝိသဗိန္ဒူနိ ပါတေတွာ ပုန တဿ ဇဋန္တရမေဝ ပါဝိသိ.

သုဒဿနော ဝိသဗိန္ဒုံ ဒဿေတွာ ‘‘ဣဒံ ဗိန္ဒုံ သစေ ပထဝိယံ ပါတေဿတိ၊ ဩသဓိတိဏဝနပ္ပတယော သဗ္ဗေ နဿိဿန္တိ. သစေ အာကာသေ ခိပိဿတိ၊ သတ္တဝဿာနိ ဒေဝေါ န ဝဿိဿတိ. သစေ ဥဒကေ ပါတေဿတိ၊ ယာဝတာ တတ္ထ ဥဒကဇာတာ ပါဏာ သဗ္ဗေ မရေယျု’’န္တိ ဝတွာ ရာဇာနံ သဒ္ဒဟာပေတုံ တယော အာဝါဋေ ခဏာပေတွာ ဧကံ နာနာဘေသဇ္ဇာနံ ပူရေသိ၊ ဒုတိယံ ဂေါမယဿ၊ တတိယံ ဒိဗ္ဗောသဓာနဉ္စေဝ ပူရေတွာ မဇ္ဈေ အာဝါဋေ ဝိသဗိန္ဒုံ ပက္ခိပိ. တင်္ခဏညေဝ ဓူမာယိတွာ ဇာလာ ဥဋ္ဌဟိ. သာ ဂန္တွာ ဂေါမယာဝါဋံ ဂဏှိ. တတောပိ ဇာလာ ဥဋ္ဌာယ ဒိဗ္ဗောသဓပုဏ္ဏံ ဂဟေတွာ ဒိဗ္ဗောသဓာနိ ဈာပေတွာ နိဗ္ဗာယိ. အလမ္ပာယနံ တတ္ထ အာဝါဋဿ အဝိဒူရေ ဌိတံ ဥသုမာ ဖရိတွာ သရီရစ္ဆဝိံ ဥပ္ပါဋေတွာ ဂတာ. သေတကုဋ္ဌီ အဟောသိ. သော ဘယတဇ္ဇိတော ‘‘နာဂရာဇာနံ ဝိဿဇ္ဇေမီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ. တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော ရတနပေဠာယ နိက္ခမိတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတံ အတ္တဘာဝံ မာပေတွာ ဒေဝလီဠာယ ဌိတော. သုဒဿနော စ အစ္စိမုခီ စ တထေဝ အဋ္ဌံသု.

တတော သုဒဿနော အတ္တနော ဘာဂိနေယျဘာဝံ ရညော အာရောစေသိ. တံ သုတွာ ရာဇာ တေ အာလိင်္ဂိတွာ သီသေ စုမ္ဗိတွာ အန္တေပုရံ နေတွာ မဟန္တံ သက္ကာရသမ္မာနံ ကတွာ ဘူရိဒတ္တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တော ‘‘တာတ၊ ဧဝံ မဟာနုဘာဝံ တံ အလမ္ပာယနော ကထံ ဂဏှီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေန ကထေတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ ရညာ နာမ ဣမိနာ နိယာမေန ရဇ္ဇံ ကာရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မာတုလဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. အထ သုဒဿနော ‘‘မာတုလ၊ မမ မာတာ ဘူရိဒတ္တံ အပဿန္တီ ကိလမတိ၊ န သက္ကာ အမှေဟိ ဣဓ ပပဉ္စံ ကာတု’’န္တိ မာတုလံ အာပုစ္ဆိတွာ ဘူရိဒတ္တအစ္စိမုခီဟိ သဒ္ဓိံ နာဂဘဝနမေဝ ဂတော.

အထ တတ္ထ မဟာပုရိသော ဂိလာနသေယျာယ နိပန္နော ဂိလာနပုစ္ဆနတ္ထံ အာဂတာယ မဟတိယာ နာဂပရိသာယ ဝေဒေ စ ယညေ စ ဗြာဟ္မဏေ စ သမ္ဘာဝေတွာ ကာဏာရိဋ္ဌေ ကထေန္တေ တံ ဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ နာနာနယေဟိ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သီလသမ္ပဒါယ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါယ စ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ယာဝဇီဝံ သီလာနိ ရက္ခိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ အာယုပရိယောသာနေ သဂ္ဂပုရံ ပူရေသိ.

တဒါ မာတာပိတရော မဟာရာဇကုလာနိ အဟေသုံ. နေသာဒဗြာဟ္မဏော ဒေဝဒတ္တော၊ သောမဒတ္တော အာနန္ဒော၊ အစ္စိမုခီ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ၊ သုဒဿနော သာရိပုတ္တော၊ သုဘောဂေါ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော၊ ကာဏာရိဋ္ဌော သုနက္ခတ္တော၊ ဘူရိဒတ္တော လောကနာထော.

တဿ ဣဓာပိ သေသပါရမိယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာ. ဣဓာပိ ယောဇနသတိကေ အတ္တနော နာဂဘဝနဋ္ဌာနေ သောဠသဟိ နာဂကညာသဟဿေဟိ စိတ္တရူပံ ဝိယ ပရိစာရိယမာနော ဒေဝလောကသမ္ပတ္တိသဒိသေ နာဂလောကိဿရိယေ ဌိတောပိ ဣဿရိယမဒံ အကတွာ အနွဒ္ဓမာသံ မာတာပိတုဥပဋ္ဌာနံ၊ ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယနံ၊ သကလာယ နာဂပရိသာယ စာတုမဟာရာဇိကပရိသာယ တာဝတိံသပရိသာယ စ သမုဋ္ဌိတပဉှာနံ တံတံပရိသမဇ္ဈေ ကုမုဒနာလကလာပံ ဝိယ သုနိသိတသတ္ထေန အတ္တနော ပညာသတ္ထေန တာဝဒေဝ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ တေသံ စိတ္တာနုကူလဓမ္မဒေသနာ၊ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဘောဂသမ္ပတ္တိံ ပဟာယ အတ္တနော သရီရဇီဝိတနိရပေက္ခံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဥပေါသထာဓိဋ္ဌာနံ၊ တတ္ထ စ ပဋိညာယ ဝိသံဝါဒနဘယေန အဟိတုဏ္ဍိကဟတ္ထဂမနံ၊ တသ္မိဉ္စ မုခေ ဝိသမိဿခေဠပါတနံ နင်္ဂုဋ္ဌေ ဂဟေတွာ အာဝိဉ္ဆနံ ကဍ္ဎနံ ဘူမိယံ ဃံသနံ မဒ္ဒနံ ပေါထနန္တိ ဧဝမာဒိံ နာနပ္ပကာရဝိပ္ပကာရံ ကရောန္တေပိ ဧဝရူပံ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝတောပိ ကုဇ္ဈိတွာ ဩလောကနမတ္တေန တံ ဆာရိကံ ကာတုံ သမတ္ထဿာပိ သီလပါရမိံ အာဝဇ္ဇိတွာ သီလခဏ္ဍနဘယေန ဤသကမ္ပိ စိတ္တဿ ဝိကာရာဘာဝေါ၊ ဓနံ လဘာပေမီတိ ဝါ တဿ စိတ္တာနုဝတ္တနံ၊ သုဘောဂေန ပုနာနီတဿ အကတညုနော မိတ္တဒုဗ္ဘိဿ နေသာဒဗြာဟ္မဏဿ သီလံ အနဓိဋ္ဌဟိတွာပိ အကုဇ္ဈနံ၊ ကာဏာရိဋ္ဌေန ကထိတံ မိစ္ဆာဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မံ ဘာသိတွာ နာဂပရိသာယ သီလေသု သမ္မာဒိဋ္ဌိယဉ္စ ပတိဋ္ဌာပနန္တိ ဧဝမာဒယော ဗောဓိသတ္တဿ ဂုဏာနုဘာဝါ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ – ‘‘ဧဝံ အစ္ဆရိယာ ဟေတေ။ပေ။ ဓမ္မဿ အနုဓမ္မတော’’တိ.

ဘူရိဒတ္တစရိယာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. စမ္ပေယျနာဂစရိယာဝဏ္ဏနာ

၂၀. တတိယေ စမ္ပေယျကောတိ အင်္ဂမဂဓရဋ္ဌာနံ အန္တရေ စမ္ပာ နာမ နဒီ၊ တဿာ ဟေဋ္ဌာ နာဂဘဝနမ္ပိ အဝိဒူရဘဝတ္တာ စမ္ပာ နာမ၊ တတ္ထ ဇာတော နာဂရာဇာ စမ္ပေယျကော. တဒါပိ ဓမ္မိကော အာသိန္တိ တသ္မိံ စမ္ပေယျနာဂရာဇကာလေပိ အဟံ ဓမ္မစာရီ အဟောသိံ.

ဗောဓိသတ္တော ဟိ တဒါ စမ္ပာနာဂဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ စမ္ပေယျော နာမ နာဂရာဇာ အဟောသိ၊ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ. သော တတ္ထ နာဂရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ဒေဝရာဇဘောဂသမ္ပတ္တိသဒိသဣဿရိယသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော ပါရမိပူရဏဿ အနောကာသဘာဝတော ‘‘ကိံ မေ ဣမာယ တိရစ္ဆာနယောနိယာ၊ ဥပေါသထဝါသံ ဝသိတွာ ဣတော မုစ္စိတွာ သမ္မဒေဝ ပါရမိယော ပူရေဿာမီ’’တိ တတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော ပါသာဒေယေဝ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ. အလင်္ကတနာဂမာဏဝိကာ တဿ သန္တိကံ အာဂစ္ဆန္တိ. သော ‘‘ဣဓ မေ သီလဿ အန္တရာယော ဘဝိဿတီ’’တိ ပါသာဒတော နိက္ခမိတွာ ဥယျာနေ နိသီဒတိ. တတြာပိ တာ အာဂစ္ဆန္တိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘ဣဓ မေ သီလဿ သံကိလေသော ဘဝိဿတိ၊ ဣတော နာဂဘဝနတော နိက္ခမိတွာ မနုဿလောကံ ဂန္တွာ ဥပေါသထဝါသံ ဝသိဿာမီ’’တိ. သော တတော ပဋ္ဌာယ ဥပေါသထဒိဝသေသု နာဂဘဝနာ နိက္ခမိတွာ ဧကဿ ပစ္စန္တဂါမဿ အဝိဒူရေ မဂ္ဂသမီပေ ဝမ္မိကမတ္ထကေ ‘‘မမ စမ္မာဒီဟိ အတ္ထိကာ စမ္မာဒီနိ ဂဏှန္တု၊ ကီဠာသပ္ပံ ဝါ ကာတုကာမာ ကီဠာသပ္ပံ ကရောန္တူ’’တိ သရီရံ ဒါနမုခေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဘောဂေ အာဘုဇိတွာ နိပန္နော ဥပေါသထဝါသံ ဝသတိ စာတုဒ္ဒသိယံ ပဉ္စဒသိယဉ္စ၊ ပါဋိပဒေ နာဂဘဝနံ ဂစ္ဆတိ. တဿေဝံ ဥပေါသထံ ကရောန္တဿ ဒီဃော အဒ္ဓါ ဝီတိဝတ္တော.

အထ ဗောဓိသတ္တော သုမနာယ နာမ အတ္တနော အဂ္ဂမဟေသိယာ ‘‘ဒေဝ၊ တွံ မနုဿလောကံ ဂန္တွာ ဥပေါသထံ ဥပဝသသိ၊ သော စ သာသင်္ကော သပ္ပဋိဘယော’’တိ ဝုတ္တော မင်္ဂလပေါက္ခရဏိတီရေ ဌတွာ ‘‘သစေ မံ၊ ဘဒ္ဒေ၊ ကောစိ ပဟရိတွာ ကိလမေဿတိ၊ ဣမိဿာ ပေါက္ခရဏိယာ ဥဒကံ အာဝိလံ ဘဝိဿတိ. သစေ သုပဏ္ဏော ဂဏှိဿတိ၊ ဥဒကံ ပက္ကုထိဿတိ. သစေ အဟိတုဏ္ဍိကော ဂဏှိဿတိ၊ ဥဒကံ လောဟိတဝဏ္ဏံ ဘဝိဿတီ’’တိ တီဏိ နိမိတ္တာနိ တဿာ အာစိက္ခိတွာ စာတုဒ္ဒသီဥပေါသထံ အဓိဋ္ဌာယ နာဂဘဝနာ နိက္ခမိတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝမ္မိကမတ္ထကေ နိပဇ္ဇိ သရီရသောဘာယ ဝမ္မိကံ သောဘယမာနော. သရီရဉှိဿ ရဇတဒါမံ ဝိယ သေတံ အဟောသိ၊ မတ္ထကော ရတ္တကမ္ဗလဂေဏ္ဍုကော ဝိယ၊ သရီရံ နင်္ဂလသီသပ္ပမာဏံ ဘူရိဒတ္တကာလေ (ဇာ. ၂.၂၂.၇၈၄ အာဒယော) ပန ဦရုပ္ပမာဏံ၊ သင်္ခပါလကာလေ (ဇာ. ၂.၁၇.၁၄၃ အာဒယော) ဧကဒေါဏိကနာဝပ္ပမာဏံ.

တဒါ ဧကော ဗာရာဏသိမာဏဝေါ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ အလမ္ပာယနမန္တံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တေန မဂ္ဂေန အတ္တနော ဂါမံ ဂစ္ဆန္တော မဟာသတ္တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ မေ တုစ္ဆဟတ္ထေန ဂါမံ ဂန္တုံ၊ ဣမံ နာဂံ ဂဟေတွာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ကီဠာပေန္တော ဓနံ ဥပ္ပါဒေတွာဝ ဂမိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဒိဗ္ဗောသဓာနိ ဂဟေတွာ ဒိဗ္ဗမန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ တဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. ဒိဗ္ဗမန္တံ သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ မဟာသတ္တဿ ကဏ္ဏေသု တတ္တသလာကာပဝေသနကာလော ဝိယ အဟောသိ၊ မတ္ထကေ သိခရေန အဘိမန္ထိယမာနော ဝိယ. သော ‘‘ကော နု ခေါ ဧသော’’တိ ဘောဂန္တရတော သီသံ ဥက္ခိပိတွာ ဩလောကေန္တော အဟိတုဏ္ဍိကံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘မမ ဝိသံ ဥဂ္ဂတေဇံ၊ သစာဟံ ကုဇ္ဈိတွာ နာသာဝါတံ ဝိဿဇ္ဇေဿာမိ၊ ဧတဿ သရီရံ ဘုသမုဋ္ဌိ ဝိယ ဝိပ္ပကိရိဿတိ၊ အထ မေ သီလံ ခဏ္ဍံ ဘဝိဿတိ၊ န နံ ဩလောကေဿာမီ’’တိ. သော အက္ခီနိ နိမ္မီလေတွာ သီသံ ဘောဂန္တရေ ဌပေသိ. အဟိတုဏ္ဍိကဗြာဟ္မဏော ဩသဓံ ခါဒိတွာ မန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ ခေဠံ မဟာသတ္တဿ သရီရေ ဩသိဉ္စိ. ဩသဓာနဉ္စ မန္တဿ စ အာနုဘာဝေန ခေဠေန ဖုဋ္ဌဖုဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဖောဋာနံ ဥဋ္ဌာနကာလော ဝိယ အဟောသိ.

အထ သော နင်္ဂုဋ္ဌေ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိတွာ ဒီဃသော နိပဇ္ဇာပေတွာ အဇပဒေန ဒဏ္ဍေန ဥပ္ပီဠေတွာ ဒုဗ္ဗလံ ကတွာ သီသံ ဒဠှံ ဂဟေတွာ နိပ္ပီဠေသိ. မဟာသတ္တော မုခံ ဝိဝရိ. အထဿ မုခေ ခေဠံ ဩသိဉ္စိတွာ ဩသဓမန္တဗလေန ဒန္တေ ဘိန္ဒိ. မုခံ လောဟိတဿ ပူရိ. မဟာသတ္တော အတ္တနော သီလဘေဒဘယေန ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ အဓိဝါသေန္တော အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ဩလောကနမတ္တမ္ပိ နာကာသိ. သောပိ ‘‘နာဂရာဇာနံ ဒုဗ္ဗလံ ကရိဿာမီ’’တိ နင်္ဂုဋ္ဌတော ပဋ္ဌာယ အဋ္ဌီနိ သံစုဏ္ဏယမာနော ဝိယ သကလသရီရံ မဒ္ဒိတွာ ပဋ္ဋကဝေဌနံ နာမ ဝေဌေသိ၊ တန္တမဇ္ဇိတံ နာမ မဇ္ဇိ၊ နင်္ဂုဋ္ဌေ ဂဟေတွာ ဒုဿပေါထနံ နာမ ပေါထေသိ. မဟာသတ္တဿ သကလသရီရံ လောဟိတမက္ခိတံ အဟောသိ၊ သော မဟာဝေဒနံ အဓိဝါသေသိ.

အထဿ ဒုဗ္ဗလဘာဝံ ဉတွာ ဝလ္လီဟိ ပေဠံ ကရိတွာ တတ္ထ နံ ပက္ခိပိတွာ ပစ္စန္တဂါမံ နေတွာ မဟာဇနဿ မဇ္ဈေ ကီဠာပေသိ. နီလာဒီသု ဝဏ္ဏေသု ဝဋ္ဋစတုရဿာဒီသု သဏ္ဌာနေသု အဏုံထူလာဒီသု ပမာဏေသု ယံ ယံ ဗြာဟ္မဏော ဣစ္ဆတိ၊ မဟာသတ္တော တံ တဒေဝ ကတွာ နစ္စတိ၊ ဖဏသတမ္ပိ ဖဏသဟဿမ္ပိ ကရောတိယေဝ. မဟာဇနော ပသီဒိတွာ ဗဟုဓနမဒါသိ. ဧကဒိဝသမေဝ ကဟာပဏသဟဿဉ္စေဝ သဟဿဂ္ဃနိကေ စ ပရိက္ခာရေ လဘိ. ဗြာဟ္မဏော အာဒိတောဝ ‘‘သဟဿံ လဘိတွာ ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. တံ ပန ဓနံ လဘိတွာ ‘‘ပစ္စန္တဂါမေယေဝ တာဝ မေ ဧတ္တကံ ဓနံ လဒ္ဓံ၊ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာနံ ဒဿိတေ ကီဝ ဗဟုံ ဓနံ လဘိဿာမီ’’တိ သကဋဉ္စ သုခယာနကဉ္စ ဂဟေတွာ သကဋေ ပရိက္ခာရေ ဌပေတွာ သုခယာနကေ နိသိန္နော ‘‘မဟန္တေန ပရိဝါရေန မဟာသတ္တံ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ကီဠာပေန္တော ဗာရာဏသိယံ ဥဂ္ဂသေနရညော သန္တိကေ ကီဠာပေတွာ ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ အဂမာသိ. သော မဏ္ဍူကေ မာရေတွာ နာဂရညော ဒေတိ. နာဂရာဇာ ‘‘ပုနပ္ပုနံ မံ နိဿာယ မာရေဿတီ’’တိ န ခါဒတိ. အထဿ မဓုလာဇေ အဒါသိ. တေပိ ‘‘သစာဟံ ဂေါစရံ ဂဏှိဿာမိ၊ အန္တောပေဠာယမေဝ မရဏံ ဘဝိဿတီ’’တိ န ခါဒတိ.

၂၁. ဗြာဟ္မဏော မာသမတ္တေန ဗာရာဏသိံ ပတွာ ဒွါရဂါမကေ တံ ကီဠာပေန္တော ဗဟုဓနံ လဘိ. ရာဇာပိ နံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အမှာကမ္ပိ ကီဠာပေဟီ’’တိ အာဟ. ‘‘သာဓု၊ ဒေဝ၊ သွေ ပန္နရသေ တုမှာကံ ကီဠာပေဿာမီ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘သွေ နာဂရာဇာ ရာဇင်္ဂဏေ နစ္စိဿတိ၊ မဟာဇနော သန္နိပတိတွာ ပဿတူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ ပုနဒိဝသေ ရာဇင်္ဂဏံ အလင်္ကာရာပေတွာ ဗြာဟ္မဏံ ပက္ကောသာပေသိ. သော ရတနပေဠာယ မဟာသတ္တံ နေတွာ ဝိစိတ္တတ္ထရေ ပေဠံ ဌပေတွာ နိသီဒိ. ရာဇာပိ ပါသာဒါ ဩရုယှ မဟာဇနပရိဝုတော ရာဇာသနေ နိသီဒိ. ဗြာဟ္မဏော မဟာသတ္တံ နီဟရိတွာ နစ္စာပေသိ. မဟာသတ္တော တေန စိန္တိတစိန္တိတာကာရံ ဒဿေသိ. မဟာဇနော သကဘာဝေန သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ. စေလုက္ခေပသဟဿာနိ ပဝတ္တန္တိ. ဗောဓိသတ္တဿ ဥပရိ ရတနဝဿံ ဝဿိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တဒါပိ မံ ဓမ္မစာရိ’’န္တိအာဒိ.

တတ္ထ တဒါပီတိ ယဒါဟံ စမ္ပေယျကော နာဂရာဇာ ဟောမိ၊ တဒါပိ. ဓမ္မစာရိန္တိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မံ ဧဝ စရတိ၊ န အဏုမတ္တမ္ပိ အဓမ္မန္တိ ဓမ္မစာရီ. ဥပဝုဋ္ဌဥပေါသထန္တိ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတဿ အရိယုပေါသထသီလဿ ရက္ခဏဝသေန ဥပဝသိတဥပေါသထံ. ရာဇဒွါရမှိ ကီဠတီတိ ဗာရာဏသိယံ ဥဂ္ဂသေနရညော ဂေဟဒွါရေ ကီဠာပေတိ.

၂၂. ယံ ယံ သော ဝဏ္ဏံ စိန္တယီတိ သော အဟိတုဏ္ဍိကဗြာဟ္မဏော ‘‘ယံ ယံ နီလာဒိဝဏ္ဏံ ဟောတူ’’တိ စိန္တေသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နီလံ ဝ ပီတလောဟိတ’’န္တိ. တတ္ထ နီလံ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေါ အနိယမတ္ထော၊ ဂါထာသုခတ္ထံ ရဿံ ကတွာ ဝုတ္တော၊ တေန ဝါသဒ္ဒေန ဝုတ္တာဝသိဋ္ဌံ ဩဒါတာဒိဝဏ္ဏဝိသေသဉ္စေဝ ဝဋ္ဋာဒိသဏ္ဌာနဝိသေသဉ္စ အဏုံထူလာဒိပမာဏဝိသေသဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. တဿ စိတ္တာနုဝတ္တန္တောတိ တဿ အဟိတုဏ္ဍိကဿ စိတ္တံ အနုဝတ္တန္တော. စိန္တိတသန္နိဘောတိ တေန စိန္တိတစိန္တိတာကာရေန ပေက္ခဇနဿ ဥပဋ္ဌဟာမီတိ ဒဿေတိ.

၂၃. န ကေဝလဉ္စ တေန စိန္တိတာကာရဒဿနံ ဧဝ မယှံ အာနုဘာဝေါ. အပိ စ ထလံ ကရေယျမုဒကံ၊ ဥဒကမ္ပိ ထလံ ကရေတိ ထလံ မဟာပထဝိံ ဂဟေတွာ ဥဒကံ၊ ဥဒကမ္ပိ ဂဟေတွာ ပထဝိံ ကာတုံ သက္ကုဏေယျံ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ စ. ယဒိဟံ တဿ ကုပ္ပေယျန္တိ တဿ အဟိတုဏ္ဍိကဿ အဟံ ယဒိ ကုဇ္ဈေယျံ. ခဏေန ဆာရိကံ ကရေတိ ကောဓုပ္ပါဒက္ခဏေ ဧဝ ဘသ္မံ ကရေယျံ.

၂၄. ဧဝံ ဘဂဝါ တဒါ အတ္တနော ဥပ္ပဇ္ဇနကာနတ္ထပဋိဗာဟနေ သမတ္ထတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယေန အဓိပ္ပါယေန တံ ပဋိဗာဟနံ န ကတံ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယဒိ စိတ္တဝသီ ဟေဿ’’န္တိအာဒိမာဟ.

တဿတ္ထော – ‘‘အယံ အဟိတုဏ္ဍိကော မံ အတိဝိယ ဗာဓတိ၊ န မေ အာနုဘာဝံ ဇာနာတိ၊ ဟန္ဒဿ မေ အာနုဘာဝံ ဒဿေဿာမီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ ဩလောကနမတ္တေနာပိ ယဒိ စိတ္တဝသီ အဘဝိဿံ၊ အထ သော ဘုသမုဋ္ဌိ ဝိယ ဝိပ္ပကိရိဿတိ. အဟံ ယထာသမာဒိန္နတော ပရိဟာယိဿာမိ သီလတော. တထာ စ သတိ သီလေန ပရိဟီနဿ ခဏ္ဍိတသီလဿ ယွာယံ မယာ ဒီပင်္ကရဒသဗလဿ ပါဒမူလတော ပဋ္ဌာယ အဘိပတ္ထိတော၊ ဥတ္တမတ္ထော ဗုဒ္ဓဘာဝေါ သော န သိဇ္ဈတိ.

၂၅. ကာမံ ဘိဇ္ဇတုယံ ကာယောတိ အယံ စာတုမဟာဘူတိကော ဩဒနကုမ္မာသူပစယော အနိစ္စုစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မော ကာယော ကိဉ္စာပိ ဘိဇ္ဇတု ဝိနဿတု၊ ဣဓေဝ ဣမသ္မိံ ဧဝ ဌာနေ မဟာဝါတေ ခိတ္တဘုသမုဋ္ဌိ ဝိယ ဝိပ္ပကိရီယတု၊ နေဝ သီလံ ပဘိန္ဒေယျံ၊ ဝိကိရန္တေ ဘုသံ ဝိယာတိ သီလံ ပန ဥတ္တမတ္ထသိဒ္ဓိယာ ဟေတုဘူတံ ဣမသ္မိံ ကဠေဝရေ ဘုသမုဋ္ဌိ ဝိယ ဝိပ္ပကိရန္တေပိ နေဝ ဘိန္ဒေယျံ၊ ကာယဇီဝိတေသု နိရပေက္ခော ဟုတွာ သီလပါရမိံယေဝ ပူရေမီတိ စိန္တေတွာ တံ တာဒိသံ ဒုက္ခံ တဒါ အဓိဝါသေသိန္တိ ဒဿေတိ.

အထ မဟာသတ္တဿ ပန အဟိတုဏ္ဍိကဟတ္ထဂတဿ မာသော ပရိပူရိ၊ ဧတ္တကံ ကာလံ နိရာဟာရောဝ အဟောသိ. သုမနာ ‘‘အတိစိရာယတိ မေ သာမိကော၊ ကော နု ခေါ ပဝတ္တီ’’တိ ပေါက္ခရဏိံ ဩလောကေန္တီ လောဟိတဝဏ္ဏံ ဥဒကံ ဒိသွာ ‘‘အဟိတုဏ္ဍိကေန ဂဟိတော ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ နာဂဘဝနာ နိက္ခမိတွာ ဝမ္မိကသန္တိကံ ဂန္တွာ မဟာသတ္တဿ ဂဟိတဋ္ဌာနံ ကိလမိတဋ္ဌာနဉ္စ ဒိသွာ ရောဒိတွာ ကန္ဒိတွာ ပစ္စန္တဂါမံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိတွာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ရာဇဒွါရေ အာကာသေ ရောဒမာနာ အဋ္ဌာသိ. မဟာသတ္တော နစ္စန္တောဝ အာကာသံ ဥလ္လောကေန္တော တံ ဒိသွာ လဇ္ဇိတော ပေဠံ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇိ.

ရာဇာ တဿ ပေဠံ ပဝိဋ္ဌကာလေ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော တံ အာကာသေ ဌိတံ ဒိသွာ ‘‘ကာ နု တွ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ တဿာ နာဂကညာဘာဝံ သုတွာ ‘‘နိဿံသယံ ခေါ နာဂရာဇာ ဣမံ ဒိသွာ လဇ္ဇိတော ပေဠံ ပဝိဋ္ဌော၊ အယဉ္စ ယထာဒဿိတော ဣဒ္ဓါနုဘာဝေါ နာဂရာဇဿေဝ၊ န အဟိတုဏ္ဍိကဿာ’’တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ‘‘ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ အယံ နာဂရာဇာ၊ ကထံ နာမ ဣမဿ ဟတ္ထံ ဂတော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အယံ ဓမ္မစာရီ သီလဝါ နာဂရာဇာ၊ စာတုဒ္ဒသီပန္နရသီသု ဥပေါသထံ ဥပဝသန္တော အတ္တနော သရီရံ ဒါနမုခေ နိယျာတေတွာ မဟာမဂ္ဂသမီပေ ဝမ္မိကမတ္ထကေ နိပဇ္ဇတိ၊ တတ္ထာယမေတေန ဂဟိတော၊ ဣမဿ ဒေဝစ္ဆရာပဋိဘာဂါ အနေကသဟဿာ ဣတ္ထိယော၊ ဒေဝလောကသမ္ပတ္တိသဒိသာ နာဂဘဝနသမ္ပတ္တိ၊ အယံ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ သကလပထဝိံ ပရိဝတ္တေတုံ သမတ္ထော၊ ကေဝလံ ‘သီလံ မေ ဘိဇ္ဇိဿတီ’တိ ဧဝရူပံ ဝိပ္ပကာရံ ဒုက္ခဉ္စ အနုဘောတီ’’တိ စ သုတွာ သံဝေဂပ္ပတ္တော တာဝဒေဝ တဿ အဟိတုဏ္ဍိကဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဗဟုံ ဓနံ မဟန္တဉ္စ ယသံ ဣဿရိယဉ္စ ဒတွာ – ‘‘ဟန္ဒ၊ ဘော၊ ဣမံ နာဂရာဇာနံ ဝိဿဇ္ဇေဟီ’’တိ ဝိဿဇ္ဇာပေသိ.

မဟာသတ္တော နာဂဝဏ္ဏံ အန္တရဓာပေတွာ မာဏဝကဝဏ္ဏေန ဒေဝကုမာရော ဝိယ အဋ္ဌာသိ. သုမနာပိ အာကာသတော ဩတရိတွာ တဿ သန္တိကေ အဋ္ဌာသိ. နာဂရာဇာ ရညော အဉ္ဇလိံ ကတွာ ‘‘ဧဟိ၊ မဟာရာဇ၊ မယှံ နိဝေသနံ ပဿိတုံ အာဂစ္ဆာဟီ’’တိ ယာစိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘မုတ္တော စမ္ပေယျကော နာဂေါ၊ ရာဇာနံ ဧတဒဗြဝိ၊

‘နမော တေ ကာသိရာဇတ္ထု၊ နမော တေ ကာသိဝဍ္ဎန၊

အဉ္ဇလိံ တေ ပဂ္ဂဏှာမိ၊ ပဿေယျံ မေ နိဝေသန’’န္တိ.

အထ ရာဇာ တဿ နာဂဘဝနဂမနံ အနုဇာနိ. မဟာသတ္တော တံ သပရိသံ ဂဟေတွာ နာဂဘဝနံ နေတွာ အတ္တနော ဣဿရိယသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ကတိပါဟံ တတ္ထ ဝသာပေတွာ ဘေရိံ စရာပေသိ – ‘‘သဗ္ဗာ ရာဇပရိသာ ယာဝဒိစ္ဆကံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိကံ ဓနံ ဂဏှတူ’’တိ. ရညော စ အနေကေဟိ သကဋသတေဟိ ဓနံ ပေသေသိ. ‘‘မဟာရာဇ၊ ရညာ နာမ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ၊ သီလံ ရက္ခိတဗ္ဗံ၊ ဓမ္မိကာ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ သဗ္ဗတ္ထ သံဝိဒဟိတဗ္ဗာ’’တိ ဒသဟိ ရာဇဓမ္မကထာဟိ ဩဝဒိတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ရာဇာ မဟန္တေန ယသေန နာဂဘဝနာ နိက္ခမိတွာ ဗာရာဏသိမေဝ ဂတော. တတော ပဋ္ဌာယ ကိရ ဇမ္ဗုဒီပတလေ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဇာတံ. မဟာသတ္တော သီလာနိ ရက္ခိတွာ အနွဒ္ဓမာသံ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ သပရိသော သဂ္ဂပုရံ ပူရေသိ.

တဒါ အဟိတုဏ္ဍိကော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ သုမနာ ရာဟုလမာတာ၊ ဥဂ္ဂသေနော သာရိပုတ္တတ္ထေရော၊ စမ္ပေယျကော နာဂရာဇာ လောကနာထော.

တဿ ဣဓာပိ ယထာရဟံ သေသပါရမိယော နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာ. ဣဓ ဗောဓိသတ္တဿ အစ္ဆရိယာနုဘာဝါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာ ဧဝါတိ.

စမ္ပေယျနာဂစရိယာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. စူဠဗောဓိစရိယာဝဏ္ဏနာ

၂၆. စတုတ္ထေ စူဠဗောဓီတိ မဟာဗောဓိပရိဗ္ဗာဇကတ္တဘာဝံ ဥပါဒါယ ဣဓ ‘‘စူဠဗောဓီ’’တိ သမညာ အာရောပိတာ၊ န ပန ဣမသ္မိံ ဧဝ ဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁၀.၄၉ အာဒယော) အတ္တနော ဇေဋ္ဌဘာတိကာဒိနော မဟာဗောဓိဿ သမ္ဘဝတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သုသီလဝါတိ သုဋ္ဌု သီလဝါ၊ သမ္ပန္နသီလောတိ အတ္ထော. ဘဝံ ဒိသွာန ဘယတောတိ ကာမာဒိဘဝံ ဘာယိတဗ္ဗဘာဝေန ပဿိတွာ. နေက္ခမ္မန္တိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒဿ လောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ တေန ‘‘ဒိသွာနာ’’တိ ပဒံ အာကဍ္ဎီယတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏံ အပါယဒုက္ခံ အတီတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ၊ အနာဂတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေ အာဟာရပရိယေဋ္ဌိမူလကံ ဒုက္ခန္တိ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ သံဝေဂဝတ္ထူနံ ပစ္စဝေက္ခဏေန သဗ္ဗမ္ပိ ကာမာဒိဘေဒံ ဘဝံ သံသာရဘယတော ဥပဋ္ဌဟမာနံ ဒိသွာ နိဗ္ဗာနံ တဿ ဥပါယဘူတာ သမထဝိပဿနာ တဒုပါယဘူတာ စ ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ဣဒံ တိဝိဓမ္ပိ နေက္ခမ္မံ အနုဿဝါဒိသိဒ္ဓေန ဉာဏစက္ခုနာ တပ္ပဋိပက္ခတော ဒိသွာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနေန အနေကာဒီနဝါကုလာ ဂဟဋ္ဌဘာဝါ အဘိနိက္ခမိတွာ ဂတောတိ.

၂၇. ဒုတိယိကာတိ ပေါရာဏဒုတိယိကာ၊ ဂိဟိကာလေ ပဇာပတိဘူတာ. ကနကသန္နိဘာတိ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစာ. ဝဋ္ဋေ အနပေက္ခာတိ သံသာရေ နိရာလယာ. နေက္ခမ္မံ အဘိနိက္ခမီတိ နေက္ခမ္မတ္ထာယ ဂေဟတော နိက္ခမိ၊ ပဗ္ဗဇီတိ အတ္ထော.

၂၈. အာလယန္တိ သတ္တာ ဧတေနာတိ အာလယော၊ တဏှာ၊ တဒဘာဝေန နိရာလယာ. တတော ဧဝ ဉာတီသု တဏှာဗန္ဓနဿ ဆိန္နတ္တာ ဆိန္နဗန္ဓု. ဧဝံ ဂိဟိဗန္ဓနာဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဗ္ဗဇိတာနမ္ပိ ကေသဉ္စိ ယံ ဟောတိ ဗန္ဓနံ၊ တဿာပိ အဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အနပေက္ခာ ကုလေ ဂဏေ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကုလေတိ ဥပဋ္ဌာကကုလေ. ဂဏေတိ တာပသဂဏေ၊ သေသာ ဗြဟ္မစာရိနောတိ ဝုစ္စန္တိ. ဥပါဂမုန္တိ ဥဘောပိ မယံ ဥပါဂမိမှာ.

၂၉. တတ္ထာတိ ဗာရာဏသိသာမန္တေ. နိပကာတိ ပညဝန္တော. နိရာကုလေတိ ဇနသဉ္စာရရဟိတတ္တာ ဇနေဟိ အနာကုလေ၊ အပ္ပသဒ္ဒေတိ မိဂပက္ခီနံ ဥဋ္ဌာပနတော တေသံ ဝဿိတသဒ္ဒေနာပိ ဝိရဟိတတ္တာ အပ္ပသဒ္ဒေ. ရာဇုယျာနေ ဝသာမုဘောတိ ဗာရာဏသိရညော ဥယျာနေ မယံ ဥဘော ဇနာ တဒါ ဝသာမ.

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – အတီတေ ဣမသ္မိံ ဧဝ ဘဒ္ဒကပ္ပေ ဗောဓိသတ္တော ဗြဟ္မလောကတော စဝိတွာ အညတရသ္မိံ ကာသိဂါမေ ဧကဿ မဟာဝိဘဝဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ နာမဂ္ဂဟဏသမယေ ‘‘ဗောဓိကုမာရော’’တိ နာမံ ကရိံသု. ဝယပ္ပတ္တကာလေ ပနဿ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပစ္စာဂတဿ အနိစ္ဆမာနကဿေဝ မာတာပိတရော သမဇာတိကံ ကုလကုမာရိကံ အာနေသုံ. သာပိ ဗြဟ္မလောကစုတာဝ ဥတ္တမရူပဓရာ ဒေဝစ္ဆရာပဋိဘာဂါ. တေသံ အနိစ္ဆမာနာနံ ဧဝ အညမညံ အာဝါဟဝိဝါဟံ ကရိံသု. ဥဘိန္နမ္ပိ ပန နေသံ ကိလေသမုဒါစာရော န ဘူတပုဗ္ဗော၊ သာရာဂဝသေန အညမညံ ဩလောကနမ္ပိ နာဟောသိ၊ ကာ ပန ကထာ ဣတရသံသဂ္ဂေ. ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓသီလာ အဟေသုံ.

အပရဘာဂေ မဟာသတ္တော မာတာပိတူသု ကာလံကတေသု တေသံ သရီရကိစ္စံ ကတွာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ တွံ ဣမံ အသီတိကောဋိဓနံ ဂဟေတွာ သုခေန ဇီဝါဟီ’’တိ အာဟ. ‘‘တွံ ပန အယျပုတ္တာ’’တိ? ‘‘မယှံ ဓနေန ကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဣတ္ထီနမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘ဝဋ္ဋတိ၊ ဘဒ္ဒေ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ မယှမ္ပိ ဓနေန ကိစ္စံ နတ္ထိ၊ အဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. တေ ဥဘောပိ သဗ္ဗံ ဝိဘဝံ ပရိစ္စဇိတွာ မဟာဒါနံ ဒတွာ နိက္ခမိတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥဉ္ဆာစရိယာယ ဖလာဖလေဟိ ယာပေန္တာ ပဗ္ဗဇ္ဇာသုခေနေဝ ဒသ သံဝစ္ဆရာနိ ဝသိတွာ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တာ အနုပုဗ္ဗေန ဗာရာဏသိံ ပတွာ ရာဇုယျာနေ ဝသိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ရာဇုယျာနေ ဝသာမုဘော’’တိ.

၃၀. အထေကဒိဝသံ ရာဇာ ဥယျာနကီဠံ ဂတော. ဥယျာနဿ ဧကပဿေ ပဗ္ဗဇ္ဇာသုခေန ဝီတိနာမေန္တာနံ တေသံ သမီပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပရမပါသာဒိကံ ဥတ္တမရူပဓရံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ဩလောကေန္တော ကိလေသဝသေန ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ ဗောဓိသတ္တံ ‘‘အယံ တေ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ကိံ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. တေန ‘‘န စ ကိဉ္စိ ဟောတိ၊ ကေဝလံ ဧကပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာ၊ အပိ စ ခေါ ပန ဂိဟိကာလေ ပါဒပရိစာရိကာ အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ရာဇာ ‘‘အယံ ကိရေတဿ န ကိဉ္စိ ဟောတိ၊ အပိ စ ခေါ ပနဿ ဂိဟိကာလေ ပါဒပရိစာရိကာ အဟောသိ၊ ယံနူနာဟံ ဣမံ အန္တေပုရံ ပဝေသေယျံ၊ တေနေဝဿ ဣမိဿာ ပဋိပတ္တိံ ဇာနိဿာမီ’’တိ အန္ဓဗာလော တတ္ထ အတ္တနော ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တံ နိဝါရေတုံ အသက္ကောန္တော အညတရံ ပုရိသံ အာဏာပေသိ ‘‘ဣမံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ရာဇနိဝေသနံ နေဟီ’’တိ.

သော တဿ ပဋိဿုဏိတွာ ‘‘အဓမ္မော လောကေ ဝတ္တတီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ပရိဒေဝမာနံ ဧဝ တံ အာဒါယ ပါယာသိ. ဗောဓိသတ္တော တဿာ ပရိဒေဝနသဒ္ဒံ သုတွာ ဧကဝါရံ ဩလောကေတွာ ပုန န ဩလောကေသိ. ‘‘သစေ ပနာဟံ ဝါရေဿာမိ၊ တေသု စိတ္တံ ပဒေါသေတွာ မယှံ သီလဿ အန္တရာယော ဘဝိဿတီ’’တိ သီလပါရမိံယေဝ အာဝဇ္ဇေန္တော နိသီဒိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥယျာနဒဿနံ ဂန္တွာ၊ ရာဇာ အဒ္ဒသ ဗြာဟ္မဏိ’’န္တိအာဒိ.

တတ္ထ တုယှေသာ ကာ ကဿ ဘရိယာတိ တုယှံ တဝ ဧသာ ကာ၊ ကိံ ဘရိယာ၊ ဥဒါဟု ဘဂိနီ ဝါ သမာနာ ကဿ အညဿ ဘရိယာ.

၃၁. န မယှံ ဘရိယာ ဧသာတိ ကာမဉ္စေသာ မယှံ ဂိဟိကာလေ ဘရိယာ အဟောသိ၊ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ န မယှံ ဘရိယာ ဧသာ၊ နာပိ အဟံ ဧတိဿာ သာမိကော၊ ကေဝလံ ပန သဟဓမ္မာ ဧကသာသနီ၊ အဟမ္ပိ ပရိဗ္ဗာဇကော အယမ္ပိ ပရိဗ္ဗာဇိကာတိ သမာနဓမ္မာ ပရိဗ္ဗာဇကသာသနေန ဧကသာသနီ၊ သဗြဟ္မစာရိနီတိ အတ္ထော.

၃၂. တိဿာ သာရတ္တဂဓိတောတိ ကာမရာဂေန သာရတ္တော ဟုတွာ ပဋိဗဒ္ဓေါ. ဂါဟာပေတွာန စေဋကေတိ စေဋကေဟိ ဂဏှာပေတွာ စေဋကေ ဝါ အတ္တနော ရာဇပုရိသေ အာဏာပေတွာ တံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ဂဏှာပေတွာ. နိပ္ပီဠယန္တော ဗလသာတိ တံ အနိစ္ဆမာနံ ဧဝ အာကဍ္ဎနပရိကဍ္ဎနာဒိနာ နိပ္ပီဠယန္တော ဗာဓေန္တော၊ တထာပိ အဂစ္ဆန္တိံ ဗလသာ ဗလက္ကာရေန ရာဇပုရိသေဟိ ဂဏှာပေတွာ အတ္တနော အန္တေပုရံ ပဝေသေသိ.

၃၃. ဩဒပတ္တကိယာတိ ဥဒကပတ္တံ အာမသိတွာ ဂဟိတဘရိယာ ဩဒပတ္တိကာ နာမ၊ ဣဒံ ဝစနံ ပုရာဏဒုတိယိကာဘာဝေန ဥပလက္ခဏမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ သာ ပနဿ ဗြာဟ္မဏဝိဝါဟဝသေန မာတာပိတူဟိ သမ္ပဋိပါဒိတာ၊ ‘‘ဩဒပတ္တကိယာ’’တိ စ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏေ ဘုမ္မံ. သဟဇာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဇာတိဝသေန သဟဇာတာ၊ တေနေဝါဟ ‘‘ဧကသာသနီ’’တိ. ‘‘ဧကသာသနီ’’တိ စ ဣဒံ ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တံ၊ ဧကသာသနိယာတိ အတ္ထော. နယန္တိယာတိ နီယန္တိယာ. ကောပေါ မေ ဥပပဇ္ဇထာတိ အယံ တေ ဂိဟိကာလေ ဘရိယာ ဗြာဟ္မဏီ သီလဝတီ၊ ပဗ္ဗဇိတကာလေ စ သဗြဟ္မစာရိနီဘာဝတော သဟဇာတာ ဘဂိနီ၊ သာ တုယှံ ပုရတော ဗလက္ကာရေန အာကဍ္ဎိတွာ နီယတိ. ‘‘ဗောဓိဗြာဟ္မဏ၊ ကိံ တေ ပုရိသဘာဝ’’န္တိ ပုရိသမာနေန ဥဿာဟိတော စိရကာလသယိတော ဝမ္မိကဗိလတော ကေနစိ ပုရိသေန ဃဋ္ဋိတော ‘‘သုသူ’’တိ ဖဏံ ကရောန္တော အာသိဝိသော ဝိယ မေ စိတ္တတော ကောပေါ သဟသာ ဝုဋ္ဌာသိ.

၃၄-၅. သဟကောပေ သမုပ္ပန္နေတိ ကောပုပ္ပတ္တိယာ သဟ၊ တဿ ဥပ္ပတ္တိသမနန္တရမေဝါတိ အတ္ထော. သီလဗ္ဗတမနုဿရိန္တိ အတ္တနော သီလပါရမိံ အာဝဇ္ဇေသိံ. တတ္ထေဝ ကောပံ နိဂ္ဂဏှိန္တိ တသ္မိံ ဧဝ အာသနေ ယထာနိသိန္နောဝ တံ ကောပံ နိဝါရေသိံ. နာဒါသိံ ဝဍ္ဎိတူပရီတိ တတော ဧကဝါရုပ္ပတ္တိတော ဥပရိ ဥဒ္ဓံ ဝဍ္ဎိတုံ န အဒါသိံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကောပေ ဥပ္ပန္နမတ္တေ ဧဝ ‘‘နနု တွံ၊ ဗောဓိပရိဗ္ဗာဇက၊ သဗ္ဗပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုကာမော၊ တဿ တေ ကိမိဒံ သီလမတ္တေပိ ဥပက္ခလနံ၊ တယိဒံ ဂုန္နံ ခုရမတ္တောဒကေ ဩသီဒန္တဿ မဟာသမုဒ္ဒဿ ပရတီရံ ဂဏှိတုကာမတာ ဝိယ ဟောတီ’’တိ အတ္တာနံ ပရိဘာသိတွာ ပဋိသင်္ခါနဗလေန တသ္မိံ ဧဝ ခဏေ ကောပံ နိဂ္ဂဟေတွာ ပုန ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေနဿ ဝဍ္ဎိတုံ န အဒါသိန္တိ. တေနေဝါဟ ‘‘ယဒိ နံ ဗြာဟ္မဏိ’’န္တိအာဒိ.

တဿတ္ထော – တံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ဗြာဟ္မဏိံ သော ရာဇာ ဝါ အညော ဝါ ကောစိ တိဏှာယပိ နိသိတာယ သတ္တိယာ ကောဋ္ဋေယျ၊ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ယဒိ ဆိန္ဒေယျ၊ ဧဝံ သန္တေပိ သီလံ အတ္တနော သီလပါရမိံ နေဝ ဘိန္ဒေယျံ. ကသ္မာ? ဗောဓိယာ ဧဝ ကာရဏာ၊ သဗ္ဗတ္ထ အခဏ္ဍိတသီလေနေဝ သက္ကာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိတုံ၊ န ဣတရေနာတိ.

၃၆. န မေ သာ ဗြာဟ္မဏီ ဒေဿာတိ သာ ဗြာဟ္မဏီ ဇာတိယာ ဂေါတ္တေန ကုလပ္ပဒေသေန အာစာရသမ္ပတ္တိယာ စိရပရိစယေန ပဗ္ဗဇ္ဇာဒိဂုဏသမ္ပတ္တိယာ စာတိ သဗ္ဗပ္ပကာရေန န မေ ဒေဿာ န အပ္ပိယာ၊ ဧတိဿာ မမ အပ္ပိယဘာဝေါ ကောစိ နတ္ထိ. နပိ မေ ဗလံ န ဝိဇ္ဇတီတိ မယှမ္ပိ ဗလံ န န ဝိဇ္ဇတိ၊ အတ္ထိ ဧဝ. အဟံ နာဂဗလော ထာမသမ္ပန္နော၊ ဣစ္ဆမာနော သဟသာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ တံ အာကဍ္ဎန္တေ ပုရိသေ နိပ္ပေါထေတွာ တံ ဂဟေတွာ ယထိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂန္တုံ သမတ္ထောတိ ဒဿေတိ. သဗ္ဗညုတံ ပိယံ မယှန္တိ တတော ပရိဗ္ဗာဇိကတော သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန သတသဟဿဂုဏေန သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ မယှံ ပိယံ. တသ္မာ သီလာနုရက္ခိဿန္တိ တေန ကာရဏေန သီလမေဝ အနုရက္ခိဿံ.

အထ သော ရာဇာ ဥယျာနေ ပပဉ္စံ အကတွာဝ သီဃတရံ ဂန္တွာ တံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ပက္ကောသာပေတွာ မဟန္တေန ယသေန နိမန္တေသိ. သာ ယသဿ အဂုဏံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဂုဏံ အတ္တနော ဗောဓိသတ္တဿ စ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ ပဟာယ သံဝေဂေန ပဗ္ဗဇိတဘာဝဉ္စ ကထေသိ. ရာဇာ ကေနစိ ပရိယာယေန တဿာ မနံ အလဘန္တော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ပရိဗ္ဗာဇိကာ သီလဝတီ ကလျာဏဓမ္မာ၊ သောပိ ပရိဗ္ဗာဇကော ဣမာယ အာကဍ္ဎိတွာ နီယမာနာယ န ကိဉ္စိ ဝိပ္ပကာရံ ဒဿေသိ၊ သဗ္ဗတ္ထ နိရပေက္ခစိတ္တော၊ န ခေါ ပန မေတံ ပတိရူပံ၊ ယံ ဧဝရူပေသု ဂုဏဝန္တေသု ဝိပ္ပကာရော၊ ယံနူနာဟံ ဣမံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ဂဟေတွာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ဣမံ၊ တဉ္စ ပရိဗ္ဗာဇကံ ခမာပေယျ’’န္တိ? ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ ‘‘ပရိဗ္ဗာဇိကံ ဥယျာနံ အာနေထာ’’တိ ပုရိသေ အာဏာပေတွာ သယံ ပဌမတရံ ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘော ပဗ္ဗဇိတ၊ ကိံ မယာ တာယ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ နီယမာနာယ ကောပေါ တေ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ. မဟာသတ္တော အာဟ –

‘‘ဥပ္ပဇ္ဇိ မေ န မုစ္စိတ္ထ၊ န မေ မုစ္စိတ္ထ ဇီဝတော၊

ရဇံဝ ဝိပုလာ ဝုဋ္ဌိ၊ ခိပ္ပမေဝ နိဝါရယိ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၅၂)၊

တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧသ ကောပမေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ၊ ဥဒါဟု အညံ ကိဉ္စိ သိပ္ပါဒိက’’န္တိ စိန္တေတွာ ပုန ပုစ္ဆိ –

‘‘ကိံ တေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နော မုစ္စိ၊ ကိံ တေ နော မုစ္စိ ဇီဝတော၊

ရဇံဝ ဝိပုလာ ဝုဋ္ဌိ၊ ကတမံ တံ နိဝါရယီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၅၃)၊

တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇီတိ ဧကဝါရံ ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ န ပုန ဥပ္ပဇ္ဇိ. န မုစ္စိတ္ထာတိ ကာယဝစီဝိကာရုပ္ပါဒနဝသေန ပန န မုစ္စိတ္ထ၊ န နံ ဗဟိ ပဝတ္တိတုံ ဝိဿဇ္ဇေသိန္တိ အတ္ထော. ရဇံဝ ဝိပုလာ ဝုဋ္ဌီတိ ယထာ နာမ ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေ ဥပ္ပန္နံ ရဇံ ဝိပုလာ အကာလဝုဋ္ဌိဓာရာ ဌာနသော နိဝါရေတိ၊ ဧဝံ တံ ဝူပသမေန္တော နိဝါရယိံ၊ နိဝါရေသိန္တိ အတ္ထော.

အထဿ မဟာပုရိသော နာနပ္ပကာရေန ကောဓေ အာဒီနဝံ ပကာသေန္တော –

‘‘ယမှိ ဇာတေ န ပဿတိ၊ အဇာတေ သာဓု ပဿတိ၊

သော မေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နော မုစ္စိ၊ ကောဓော ဒုမ္မေဓဂေါစရော.

‘‘ယေန ဇာတေန နန္ဒန္တိ၊ အမိတ္တာ ဒုက္ခမေသိနော၊

သော မေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နော မုစ္စိ၊ ကောဓော ဒုမ္မေဓဂေါစရော.

‘‘ယသ္မိဉ္စ ဇာယမာနမှိ၊ သဒတ္ထံ နာဝဗုဇ္ဈတိ၊

သော မေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နော မုစ္စိ၊ ကောဓော ဒုမ္မေဓဂေါစရော.

‘‘ယေနာဘိဘူတော ကုသလံ ဇဟာတိ၊ ပရက္ကရေ ဝိပုလဉ္စာပိ အတ္ထံ၊

သ ဘီမသေနော ဗလဝါ ပမဒ္ဒီ၊ ကောဓော မဟာရာဇာ န မေ အမုစ္စထ.

‘‘ကဋ္ဌသ္မိံ မန္ထမာနသ္မိံ၊ ပါဝကော နာမ ဇာယတိ၊

တမေဝ ကဋ္ဌံ ဍဟတိ၊ ယသ္မာ သော ဇာယတေ ဂိနိ.

‘‘ဧဝံ မန္ဒဿ ပေါသဿ၊ ဗာလဿ အဝိဇာနတော၊

သာရမ္ဘာ ဇာယတေ ကောဓော၊ သပိ တေနေဝ ဍယှတိ.

‘‘အဂ္ဂီဝ တိဏကဋ္ဌသ္မိံ၊ ကောဓော ယဿ ပဝဍ္ဎတိ၊

နိဟီယတိ တဿ ယသော၊ ကာဠပက္ခေဝ စန္ဒိမာ.

‘‘အနိန္ဓော ဓူမကေတူဝ၊ ကောဓော ယဿူပသမ္မတိ၊

အာပူရတိ တဿ ယသော၊ သုက္ကပက္ခေဝ စန္ဒိမာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၅၄-၆၁) –

ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေသိ.

တတ္ထ န ပဿတီတိ အတ္တတ္ထမ္ပိ န ပဿတိ၊ ပဂေဝ ပရတ္ထံ. သာဓု ပဿတီတိ အတ္တတ္ထံ ပရတ္ထံ ဥဘယတ္ထဉ္စ သမ္မဒေဝ ပဿတိ. ဒုမ္မေဓဂေါစရောတိ နိပ္ပညာနံ ဝိသယဘူတော၊ နိပ္ပညော ဝါ ဂေါစရော အာဟာရော ဣန္ဓနံ ဧတဿာတိ ဒုမ္မေဓဂေါစရော. ဒုက္ခမေသိနောတိ ဒုက္ခံ ဣစ္ဆန္တာ. သဒတ္ထန္တိ အတ္တနော အတ္ထံ ဝုဍ္ဎိံ. ပရက္ကရေတိ အပနေယျ ဝိနာသေယျ. သဘီမသေနောတိ သော ဘီမာယ ဘယဇနနိယာ မဟတိယာ ကိလေသသေနာယ သမန္နာဂတော. ပမဒ္ဒီတိ ဗလဝဘာဝေန သတ္တေ ပမဒ္ဒနသီလော. န မေ အမုစ္စထာတိ မမ သန္တိကာ မောက္ခံ န လဘိ၊ အဗ္ဘန္တရေ ဧဝ ဒမိတော၊ နိဗ္ဗိသေဝနော ကတောတိ အတ္ထော. ခီရံ ဝိယ ဝါ မုဟုတ္တံ ဒဓိဘာဝေန စိတ္တေန ပတိဋ္ဌဟိတ္ထာတိပိ အတ္ထော.

မန္ထမာနသ္မိန္တိ အရဏိသဟိတေ မထိယမာနေ. ‘‘မထမာနသ္မိ’’န္တိပိ ပါဌော. ယသ္မာတိ ယတော ကဋ္ဌာ. ဂိနီတိ အဂ္ဂိ. ဗာလဿ အဝိဇာနတောတိ ဗာလဿ အဇာနန္တဿ. သာရမ္ဘာ ဇာယတေတိ ကရဏုတ္တရိယကရဏလက္ခဏာ သာရမ္ဘာ အရဏိမန္ထနတော ဝိယ ပါဝကော ကောဓော ဇာယတေ. သပိ တေနေဝါတိ သောပိ ဗာလော တေနေဝ ကောဓေန ကဋ္ဌံ ဝိယ အဂ္ဂိနာ ဍယှတိ. အနိန္ဓော ဓူမကေတူဝါတိ အနိန္ဓနော အဂ္ဂိ ဝိယ. တဿာတိ တဿ အဓိဝါသနခန္တိယာ သမန္နာဂတဿ ပုဂ္ဂလဿ သုက္ကပက္ခေ စန္ဒော ဝိယ လဒ္ဓေါ၊ ယသော အပရာပရံ အာပူရတီတိ.

ရာဇာ မဟာသတ္တဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ မဟာပုရိသံ ပရိဗ္ဗာဇိကမ္ပိ ရာဇဂေဟတော အာဂတံ ခမာပေတွာ ‘‘တုမှေ ပဗ္ဗဇ္ဇာသုခံ အနုဘဝန္တာ ဣဓေဝ ဥယျာနေ ဝသထ၊ အဟံ ဝေါ ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. တေ ဥဘောပိ တတ္ထေဝ ဝသိံသု. အပရဘာဂေ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ကာလမကာသိ. ဗောဓိသတ္တော ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ဈာနာဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ အာယုပရိယောသာနေ ဗြဟ္မလောကပရာယနော အဟောသိ.

တဒါ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ရာဟုလမာတာ အဟောသိ၊ ရာဇာ အာနန္ဒတ္ထေရော၊ ဗောဓိပရိဗ္ဗာဇကော လောကနာထော.

တဿ ဣဓာပိ ယထာရဟံ သေသပါရမိယော နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာ. တထာ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ မဟန္တဉ္စ ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ ပဟာယ မဟာဘိနိက္ခမနသဒိသံ ဂေဟတော နိက္ခမနံ၊ တထာ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတဿ ဗဟုဇနသမ္မတဿ သတော ပရမပ္ပိစ္ဆတာယ ကုလေသု စ ဂဏေသု စ အလဂ္ဂတာ၊ အစ္စန္တမေဝ လာဘသက္ကာရဇိဂုစ္ဆာယ ပဝိဝေကာဘိရတိ၊ အတိသယဝတီ စ အဘိသလ္လေခဝုတ္တိ၊ တထာရူပါယ သီလဝတိယာ ကလျာဏဓမ္မာယ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ အနနုညာတာ အတ္တနော ပုရတော ဗလက္ကာရေန ပရာမသိယမာနာယ သီလပါရမိံ အာဝဇ္ဇေတွာ ဝိကာရာနာပတ္တိ၊ ကတာပရာဓေ စ တသ္မိံ ရာဇိနိ ဥပဂတေ ဟိတစိတ္တတံ မေတ္တစိတ္တတံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကေဟိ သမနုသာသနန္တိ ဧဝမာဒယော ဣဓ မဟာပုရိသဿ ဂုဏာနုဘာဝါ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဧဝံ အစ္ဆရိယာ ဟေတေ။ပေ။ ဓမ္မဿ အနုဓမ္မတော’’တိ.

စူဠဗောဓိစရိယာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. မဟိံသရာဇစရိယာဝဏ္ဏနာ

၃၇. ပဉ္စမေ မဟိံသော ပဝနစာရကောတိ မဟာဝနစာရီ ဝနမဟိံသော ယဒါ ဟောမီတိ ယောဇနာ. ပဝဍ္ဎကာယောတိ ဝယသမ္ပတ္တိယာ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနဉ္စ ထူလဘာဝေန အဘိဝဍ္ဎကာယော. ဗလဝါတိ မဟာဗလော ထာမသမ္ပန္နော. မဟန္တောတိ ဝိပုလသရီရော. ဟတ္ထိကလဘပ္ပမာဏော ကိရ တဒါ ဗောဓိသတ္တဿ ကာယော ဟောတိ. ဘီမဒဿနောတိ မဟာသရီရတာယ ဝနမဟိံသဇာတိတာယ စ သီလံ အဇာနန္တာနံ ဘယံ ဇနနတော ဘယာနကဒဿနော.

၃၈. ပဗ္ဘာရေတိ ဩလမ္ဗကသိလာကုစ္ဆိယံ. ဒကာသယေတိ ဇလာသယသမီပေ. ဟောတေတ္ထ ဌာနန္တိ ဧတ္ထ မဟာဝနေ ယော ကောစိ ပဒေသော ဝနမဟိံသာနံ တိဋ္ဌနဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တဟိံ တဟိန္တိ တတ္ထ တတ္ထ.

၃၉. ဝိစရန္တောတိ ဝိဟာရဖာသုကံ ဝီမံသိတုံ ဝိစရန္တော. ဌာနံ အဒ္ဒသ ဘဒ္ဒကန္တိ ဧဝံ ဝိစရန္တော တသ္မိံ မဟာရညေ ဘဒ္ဒကံ မယှံ ဖာသုကံ ရုက္ခမူလဋ္ဌာနံ အဒ္ဒက္ခိံ. ဒိသွာ စ တံ ဌာနံ ဥပဂန္တွာန၊ တိဋ္ဌာမိ စ သယာမိ စ ဂေါစရံ ဂဟေတွာ ဒိဝါ တံ ရုက္ခမူလဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဌာနသယနေဟိ ဝီတိနာမေမီတိ ဒဿေတိ.

၄၀. တဒါ ကိရ ဗောဓိသတ္တော ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ မဟိံသယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ထာမသမ္ပန္နော မဟာသရီရော ဟတ္ထိကလဘပ္ပမာဏော ပဗ္ဗတပါဒပဗ္ဘာရဂိရိဒုဂ္ဂဝနဃဋာဒီသု ဝိစရန္တော ဧကံ ဖာသုကံ မဟာရုက္ခမူလံ ဒိသွာ ဂေါစရံ ဂဟေတွာ ဒိဝါ တတ္ထ ဝသတိ. အထေကော လောလမက္ကဋော ရုက္ခာ ဩတရိတွာ မဟာသတ္တဿ ပိဋ္ဌိံ အဘိရုဟိတွာ ဥစ္စာရပဿာဝံ ကတွာ သိင်္ဂေသု ဂဏှိတွာ ဩလမ္ဗန္တော နင်္ဂုဋ္ဌေ ဂဟေတွာ ဒေါလာယန္တော ကီဠိ. ဗောဓိသတ္တော ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယသမ္ပဒါယ တံ တဿ အနာစာရံ န မနသာကာသိ. မက္ကဋော ပုနပ္ပုနံ တထေဝ ကရောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အထေတ္ထ ကပိ မာဂန္တွာ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ကပိ မာဂန္တွာတိ ကပိ အာဂန္တွာ၊ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ပါပေါတိ လာမကော. အနရိယောတိ အနယေ ဣရိယနေန အယေ စ န ဣရိယနေန အနရိယော၊ နိဟီနာစာရောတိ အတ္ထော. လဟူတိ လောလော. ခန္ဓေတိ ခန္ဓပ္ပဒေသေ. မုတ္တေတီတိ ပဿာဝံ ကရောတိ. ဩဟဒေတီတိ ကရီသံ ဩဿဇ္ဇတိ. တန္တိ တံ မံ၊ တဒါ မဟိံသဘူတံ မံ.

၄၁. သကိမ္ပိ ဒိဝသန္တိ ဧကဒိဝသမ္ပိ ဒူသေတိ မံ သဗ္ဗကာလမ္ပိ. တေနာဟ ‘‘ဒူသေတိ မံ သဗ္ဗကာလ’’န္တိ. န ကေဝလဉ္စ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဒိဝသမတ္တံ၊ အထ ခေါ သဗ္ဗကာလမ္ပိ မံ ပဿာဝါဒီဟိ ဒူသေတိ. ယဒါ ယဒါ မုတ္တာဒီနိ ကာတုကာမော၊ တဒါ တဒါ မယှမေဝ ဥပရိ ကရောတီတိ ဒဿေတိ. ဥပဒ္ဒုတောတိ ဗာဓိတော၊ တေန သိင်္ဂေသု ဩလမ္ဗနာဒိနာ မုတ္တာဒိအသုစိမက္ခဏေန တဿ စ အပဟရဏတ္ထံ အနေကဝါရံ သိင်္ဂကောဋီဟိ ဝါလဂ္ဂေန စ အနေကဝါရံ ကဒ္ဒမပံသုမိဿကံ ဥဒကံ သိဉ္စိတွာ ဓောဝနေန စ နိပ္ပီဠိတော ဟောမီတိ အတ္ထော.

၄၂. ယက္ခောတိ တသ္မိံ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ. မံ ဣဒမဗြဝီတိ ရုက္ခက္ခန္ဓေ ဌတွာ ‘‘မဟိံသရာဇ၊ ကသ္မာ ဣမဿ ဒုဋ္ဌမက္ကဋဿ အဝမာနံ သဟသီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ပကာသေန္တော နာသေဟေတံ ဆဝံ ပါပံ ၊ သိင်္ဂေဟိ စ ခုရေဟိ စာတိ ဣဒံ ဝစနံ မံ အဘာသိ.

၄၃. ဧဝံ ဝုတ္တေ တဒါ ယက္ခေတိ တဒါ တသ္မိံ ကာလေ တသ္မိံ ယက္ခေ ဧဝံ ဝုတ္တေ သတိ. အဟံ တံ ဣဒမဗြဝိန္တိ အဟံ တံ ယက္ခံ ဣဒံ ဣဒါနိ ဝက္ခမာနံ အဗြဝိံ အဘာသိံ. ကုဏပေနာတိ ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏေန သုစိဇာတိကာနံ သာဓူနံ ပရမဇိဂုစ္ဆနီယတာယ အတိဒုဂ္ဂန္ဓဝါယနေန စ ကုဏပသဒိသတာယ ကုဏပေန. ပါပေနာတိ ပါဏာတိပါတပါပေန. အနရိယေနာတိ အနရိယာနံ အသာဓူနံ မာဂဝိကနေသာဒါဒီနံ ဟီနပုရိသာနံ ဓမ္မတ္တာ အနရိယေန၊ ကိံ ကေန ကာရဏေန၊ တွံ ဒေဝတေ မံ မက္ခေသိ၊ အယုတ္တံ တယာ ဝုတ္တံ မံ ပါပေ နိယောဇေန္တိယာတိ ဒဿေတိ.

၄၄. ဣဒါနိ တသ္မိံ ပါပဓမ္မေ အာဒီနဝံ ပကာသေန္တော ‘‘ယဒိဟ’’န္တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – ဘဒ္ဒေ ဒေဝတေ၊ အဟံ တဿ ယဒိ ကုဇ္ဈေယျံ၊ တတောပိ လာမကတရော ဘဝေယျံ. ယေန ဟိ အဓမ္မစရဏေန သော ဗာလမက္ကဋော နိဟီနော နာမ ဇာတော၊ သစေ ပနာဟံ တတောပိ ဗလဝတရံ ပါပဓမ္မံ စရေယျံ၊ နနု တေန တတော ပါပတရော ဘဝေယျံ၊ အဋ္ဌာနဉ္စေတံ ယဒိဟံ ဣဓလောကပရလောကံ တဒုတ္တရိ စ ဇာနိတွာ ဌိတော ဧကန္တေနေဝ ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော ဧဝရူပံ ပါပဓမ္မံ စရေယျန္တိ. ကိဉ္စ ဘိယျော – သီလဉ္စ မေ ပဘိဇ္ဇေယျာတိ အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ဧဝရူပံ ပါပံ ကရေယျံ၊ မယှံ သီလပါရမီ ခဏ္ဍိတာ သိယာ. ဝိညူ စ ဂရဟေယျု မန္တိ ပဏ္ဍိတာ စ ဒေဝမနုဿာ မံ ဂရဟေယျုံ ‘‘ပဿထ၊ ဘော၊ အယံ ဗောဓိသတ္တော ဗောဓိပရိယေသနံ စရမာနော ဧဝရူပံ ပါပံ အကာသီ’’တိ.