၃-၃. မဟာကဿပတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတောတျာဒိကံ အာယသ္မတော မဟာကဿပတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညသမ္ဘာရာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ဝေဒေဟော နာမ အသီတိကောဋိဝိဘဝေါ ကုဋုမ္ဗိကော အဟောသိ. သော ဗုဒ္ဓမာမကော၊ ဓမ္မမာမကော၊ သံဃမာမကော၊ ဥပါသကော ဟုတွာ ဝိဟရန္တော ဧကသ္မိံ ဥပေါသထဒိဝသေ ပါတောဝ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီနိ ဂဟေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

တသ္မိဉ္စ ခဏေ သတ္ထာ မဟာနိသဘတ္ထေရံ နာမ တတိယသာဝကံ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓုတဝါဒါနံ ယဒိဒံ နိသဘော’’တိ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ. ဥပါသကော တံ သုတွာ ပသန္နော ဓမ္မကထာဝသာနေ မဟာဇနေ ဥဋ္ဌာယ ဂတေ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘သွေ၊ ဘန္တေ၊ မယှံ ဘိက္ခံ အဓိဝါသေထာ’’တိ နိမန္တေသိ. ‘‘မဟာ ခေါ၊ ဥပါသက၊ ဘိက္ခုသံဃော’’တိ. ‘‘ကိတ္တကော၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘အဋ္ဌသဋ္ဌိဘိက္ခုသတသဟဿ’’န္တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ဧကံ သာမဏေရမ္ပိ ဝိဟာရေ အသေသေတွာ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ. သတ္ထာ အဓိဝါသေသိ. ဥပါသကော သတ္ထု အဓိဝါသနံ ဉတွာ ဂေဟံ ဂန္တွာ မဟာဒါနံ သဇ္ဇေတွာ ပုနဒိဝသေ သတ္ထု ကာလံ အာရောစာပေသိ. သတ္ထာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဥပါသကဿ ဃရံ ဂန္တွာ ပညတ္တာသနေ နိသိန္နော ဒက္ခိဏောဒကာဝသာနေ ယာဂုအာဒီနိ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော ဘတ္တဝိဿဂ္ဂံ အကာသိ. ဥပါသကောပိ သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိ.

တသ္မိံ အန္တရေ မဟာနိသဘတ္ထေရော ပိဏ္ဍာယ စရန္တော တမေဝ ဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇိ. ဥပါသကော ဒိသွာ ဥဋ္ဌာယ ဂန္တွာ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ပတ္တံ၊ ဘန္တေ၊ ဒေထာ’’တိ အာဟ. ထေရော ပတ္တံ အဒါသိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ဣဓေဝ ပဝိသထ၊ သတ္ထာပိ ဂေဟေ နိသိန္နော’’တိ. ‘‘န ဝဋ္ဋိဿတိ၊ ဥပါသကာ’’တိ. သော ထေရဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပိဏ္ဍပါတဿ ပူရေတွာ အဒါသိ. တတော ထေရံ အနုဂန္တွာ နိဝတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘မဟာနိသဘတ္ထေရော၊ ဘန္တေ၊ ‘သတ္ထာပိ ဂေဟေ နိသိန္နော’တိ ဝုတ္တေပိ ပဝိသိတုံ န ဣစ္ဆိ. အတ္ထိ နု ခေါ ဧတဿ တုမှာကံ ဂုဏေဟိ အတိရေကဂုဏော’’တိ? ဗုဒ္ဓါနဉ္စ ဝဏ္ဏမစ္ဆေရံ နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သတ္ထာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဥပါသက၊ မယံ ဘိက္ခံ အာဂမယမာနာ ဂေဟေ နိသီဒါမ၊ သော ဘိက္ခု န ဧဝံ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခံ ဥဒိက္ခတိ. မယံ ဂါမန္တသေနာသနေ ဝသာမ၊ သော အရညေယေဝ ဝသတိ. မယံ ဆန္နေ ဝသာမ၊ သော အဗ္ဘောကာသေယေဝ ဝသတီ’’တိ ဘဂဝါ ‘‘အယဉ္စ အယဉ္စေတဿ ဂုဏော’’တိ မဟာသမုဒ္ဒံ ပူရယမာနော ဝိယ တဿ ဂုဏံ ကထေသိ.

ဥပါသကောပိ ပကတိယာ ဇလမာနဒီပေါ တေလေန အာသိတ္တော ဝိယ သုဋ္ဌုတရံ ပသန္နော ဟုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ကိံ မယှံ အညာယ သမ္ပတ္တိယာ၊ ယံနူနာဟံ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ ဓုတဝါဒါနံ အဂ္ဂဘာဝတ္ထာယ ပတ္ထနံ ကရိဿာမီ’’တိ. သော ပုနပိ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ တေနေဝ နိယာမေန သတ္တ ဒိဝသေ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ မဟာဘိက္ခုသံဃဿ တိစီဝရာနိ ဒတွာ သတ္ထု ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ယံ မေ၊ ဘန္တေ၊ သတ္တ ဒိဝသေ ဒါနံ ဒေန္တဿ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ မေတ္တံ မနောကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ၊ ဣမိနာဟံ န အညံ ဒေဝသမ္ပတ္တိံ ဝါ သက္ကမာရဗြဟ္မသမ္ပတ္တိံ ဝါ ပတ္ထေမိ၊ ဣဒံ ပန မေ ကမ္မံ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ မဟာနိသဘတ္ထေရေန ပတ္တဋ္ဌာနန္တရံ ပါပုဏနတ္ထာယ တေရသဓုတင်္ဂဓရာနံ အဂ္ဂဘာဝဿ အဓိကာရော ဟောတူ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘မဟန္တံ ဌာနံ ဣမိနာ ပတ္ထိတံ၊ သမိဇ္ဈိဿတိ နု ခေါ၊ နော’’တိ ဩလောကေန္တော သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဒိသွာ အာဟ – ‘‘မနာပံ တေ ဌာနံ ပတ္ထိတံ၊ အနာဂတေ သတသဟဿကပ္ပါဝသာနေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တဿ တွံ တတိယသာဝကော မဟာကဿပတ္ထေရော နာမ ဘဝိဿသီ’’တိ ဗျာကာသိ. တံ သုတွာ ဥပါသကော ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ဒွေ ကထာ နာမ နတ္ထီ’’တိ ပုနဒိဝသေ ပတ္တဗ္ဗံ ဝိယ တံ သမ္ပတ္တိံ အမညိတ္ထ. သော ယာဝတာယုကံ ဒါနံ ဒတွာ သီလံ သမာဒါယ ရက္ခိတွာ နာနပ္ပကာရံ ပုညကမ္မံ ကတွာ ကာလံကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိ.

တတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝမနုဿေသု သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော ဣတော ဧကနဝုတိကပ္ပေ ဝိပဿိသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဗန္ဓုမတီနဂရံ ဥပနိဿာယ ခေမေ မိဂဒါယေ ဝိဟရန္တေ ဒေဝလောကာ စဝိတွာ အညတရသ္မိံ ပရိဇိဏ္ဏဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. တသ္မိဉ္စ ကာလေ ဝိပဿီ ဘဂဝါ သတ္တမေ သံဝစ္ဆရေ ဓမ္မံ ကထေသိ၊ မဟန္တံ ကောလာဟလံ အဟောသိ. သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဒေဝတာ ‘‘သတ္ထာ ဓမ္မံ ကထေဿတီ’’တိ အာရောစေသုံ. ဗြာဟ္မဏော တံ သာသနံ အဿောသိ. တဿ နိဝါသနသာဋကော ဧကောယေဝ၊ တထာ ဗြာဟ္မဏိယာ. ပါရုပနံ ပန ဒွိန္နမ္ပိ ဧကမေဝ. သော သကလနဂရေ ‘‘ဧကသာဋကဗြာဟ္မဏော’’တိ ပညာယိ. သော ဗြာဟ္မဏော ကေနစိဒေဝ ကိစ္စေန ဗြာဟ္မဏာနံ သန္နိပါတေ သတိ ဗြာဟ္မဏိံ ဂေဟေ ဌပေတွာ သယံ တံ ဝတ္ထံ ပါရုပိတွာ ဂစ္ဆတိ၊ ဗြာဟ္မဏီနံ သန္နိပါတေ သတိ သယံ ဂေဟေ အစ္ဆတိ၊ ဗြာဟ္မဏီ တံ ဝတ္ထံ ပါရုပိတွာ ဂစ္ဆတိ. တသ္မိံ ပန ဒိဝသေ သော ဗြာဟ္မဏိံ အာဟ – ‘‘ဘောတိ၊ ကိံ တွံ ရတ္တိံ ဓမ္မံ သုဏိဿသိ၊ ဥဒါဟု ဒိဝါ’’တိ? ‘‘သာမိ၊ အဟံ မာတုဂါမော ဘီရုကဇာတိကာ ရတ္တိံ သောတုံ န သက္ကောမိ၊ ဒိဝါ သောဿာမီ’’တိ တံ ဗြာဟ္မဏံ ဂေဟေ ဌပေတွာ တံ ဝတ္ထံ ပါရုပိတွာ ဥပါသိကာဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ဓမ္မံ သုတွာ ဥပါသိကာဟိ သဒ္ဓိံ အဂမာသိ. အထ ဗြာဟ္မဏော တံ ဂေဟေ ဌပေတွာ တံ ဝတ္ထံ ပါရုပိတွာ ဝိဟာရံ ဂတော.

တသ္မိဉ္စ သမယေ သတ္ထာ ပရိသမဇ္ဈေ အလင်္ကတဓမ္မာသနေ နိသိန္နော စိတ္တဗီဇနိံ ဂဟေတွာ အာကာသဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယ သိနေရုံ မန္ထံ ကတွာ သာဂရံ နိမ္မန္ထေန္တော ဝိယ စ ဓမ္မကထံ ကထေသိ. ဗြာဟ္မဏဿ ပရိသပရိယန္တေန နိသိန္နဿ ဓမ္မံ သုဏန္တဿ ပဌမယာမေယေဝ သကလသရီရံ ပူရယမာနာ ပဉ္စဝဏ္ဏာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော ပါရုတဝတ္ထံ သင်္ဃရိတွာ ‘‘ဒသဗလဿ ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. အထဿ အာဒီနဝသဟဿံ ဒဿယမာနံ မစ္ဆေရံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော ‘‘ဗြာဟ္မဏိယာ တုယှဉ္စ ဧကမေဝ ဝတ္ထံ၊ အညံ ကိဉ္စိ ပါရုပနံ နာမ နတ္ထိ၊ အပါရုပိတွာ ဗဟိ ဝိစရိတုံ န သက္ကောမီ’’တိ သဗ္ဗထာပိ အဒါတုကာမော အဟောသိ. အထဿ နိက္ခန္တေ ပဌမေ မဇ္ဈိမယာမေတိ တထေဝ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော တထေဝ စိန္တေတွာ တထေဝ အဒါတုကာမော အဟောသိ. အထဿ မဇ္ဈိမေ ယာမေ နိက္ခန္တေ ပစ္ဆိမယာမေပိ တထေဝ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တဒါ သော မစ္ဆေရံ ဇိနိတွာ ဝတ္ထံ သင်္ဃရိတွာ သတ္ထု ပါဒမူလေ ဌပေသိ. တတော ဝါမဟတ္ထံ အာဘုဇိတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန အပ္ဖေါဋေတွာ ‘‘ဇိတံ မေ၊ ဇိတံ မေ’’တိ တိက္ခတ္တုံ နဒိ.

တသ္မိံ သမယေ ဗန္ဓုမာ ရာဇာ ဓမ္မာသနဿ ပစ္ဆတော အန္တောသာဏိယံ နိသိန္နော ဓမ္မံ သုဏာတိ. ရညော စ နာမ ‘‘ဇိတံ မေ’’တိ သဒ္ဒေါ အမနာပေါ ဟောတိ. ရာဇာ ပုရိသံ အာဏာပေသိ ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဘဏေ၊ ဧတံ ပုစ္ဆ – ‘ကိံ သော ဝဒတီ’’’တိ? ဗြာဟ္မဏော တေနာဂန္တွာ ပုစ္ဆိတော ‘‘အဝသေသာ ဟတ္ထိယာနာဒီနိ အာရုယှ အသိစမ္မာဒီနိ ဂဟေတွာ ပရသေနံ ဇိနန္တိ၊ န တံ အစ္ဆရိယံ. အဟံ ပန ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တဿ ကူဋဂေါဏဿ မုဂ္ဂရေန သီသံ ဘိန္ဒိတွာ တံ ပလာပေန္တော ဝိယ မစ္ဆေရစိတ္တံ ဇိနိတွာ ပါရုတဝတ္ထံ ဒသဗလဿ အဒါသိံ၊ တံ မေ ဇိတံ မစ္ဆေရံ အစ္ဆရိယ’’န္တိ အာဟ. သော အာဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘အမှေ၊ ဘဏေ၊ ဒသဗလဿ အနုရူပံ န ဇာနာမ၊ ဗြာဟ္မဏော ဇာနာတီ’’တိ တဿ ပသီဒိတွာ ဝတ္ထယုဂံ ပေသေသိ. တံ ဒိသွာ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ‘‘ရာဇာ မယှံ တုဏှီ နိသိန္နဿ ပဌမံ ကိဉ္စိ အဒတွာ သတ္ထု ဂုဏေ ကထေန္တဿ အဒါသိ၊ သတ္ထု ဂုဏေ ပဋိစ္စ ဣဒံ ဥပ္ပန္နံ၊ သတ္ထုယေဝ အနုစ္ဆဝိက’’န္တိ တမ္ပိ ဝတ္ထယုဂံ ဒသဗလဿ အဒါသိ. ရာဇာ ‘‘ကိံ ဗြာဟ္မဏေန ကတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘တမ္ပိ တေန ဝတ္ထယုဂံ တထာဂတဿေဝ ဒိန္န’’န္တိ သုတွာ အညာနိပိ ဒွေ ဝတ္ထယုဂါနိ ပေသေသိ၊ သော တာနိပိ သတ္ထု အဒါသိ. ပုန ရာဇာ ‘အညာနိပိ စတ္တာရီ’တိ ဧဝံ ဝတွာ ယာဝ ဧဝံ ဒွတ္တိံသ ဝတ္ထယုဂါနိ ပေသေသိ. အထ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဣဒံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝဍ္ဎေတွာ ဂဟဏံ ဝိယ ဟောတီ’’တိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဧကံ၊ ဗြာဟ္မဏိယာ ဧကန္တိ ဒွေ ဝတ္ထယုဂါနိ ဂဟေတွာ၊ တိံသ ယုဂါနိ တထာဂတဿေဝ အဒါသိ. တတော ပဋ္ဌာယ စ သော သတ္ထု ဝိဿာသိကော ဇာတော.

အထ တံ ရာဇာ ဧကဒိဝသံ သီတသမယေ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တံ ဒိသွာ သတသဟဿဂ္ဃနကံ အတ္တနော ပါရုတံ ရတ္တကမ္ဗလံ ဒတွာ အာဟ – ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဣမံ ပါရုပိတွာ ဓမ္မံ သုဏာဟီ’’တိ. သော ‘‘ကိံ မေ ဣမိနာ ကမ္ဗလေန ဣမသ္မိံ ပူတိကာယေ ဥပနီတေနာ’’တိ စိန္တေတွာ အန္တောဂန္ဓကုဋိယံ တထာဂတဿ မဉ္စဿ ဥပရိ ဝိတာနံ ကတွာ အဂမာသိ. အထေကဒိဝသံ ရာဇာ ပါတောဝ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ အန္တောဂန္ဓကုဋိယံ သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိ. တသ္မိံ ခဏေ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော ကမ္ဗလေ ပဋိဟညန္တိ၊ ကမ္ဗလော အတိဝိယ ဝိရောစိတ္ထ. ရာဇာ ဥလ္လောကေန္တော သဉ္ဇာနိတွာ အာဟ – ‘‘အမှာကံ၊ ဘန္တေ၊ ဧသ ကမ္ဗလော၊ အမှေဟိ ဧကသာဋကဗြာဟ္မဏဿ ဒိန္နော’’တိ. ‘‘တုမှေဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ဗြာဟ္မဏော ပူဇိတော၊ ဗြာဟ္မဏေန မယံ ပူဇိတာ’’တိ. ရာဇာ ‘‘ဗြာဟ္မဏော ယုတ္တံ အညာသိ၊ န မယ’’န္တိ ပသီဒိတွာ ယံ မနုဿာနံ ဥပကာရဘူတံ၊ တံ သဗ္ဗံ အဋ္ဌဋ္ဌကံ ကတွာ သဗ္ဗဋ္ဌကံ နာမ ဒါနံ ဒတွာ ပုရောဟိတဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သောပိ ‘‘အဋ္ဌဋ္ဌကံ နာမ စတုသဋ္ဌိ ဟောတီ’’တိ စတုသဋ္ဌိသလာကဘတ္တာနိ ဥပဋ္ဌပေတွာ ယာဝဇီဝံ ဒါနံ ဒတွာ သီလံ ရက္ခိတွာ တတော စုတော သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိ.

ပုန တတော စုတော ဣမသ္မိံ ကပ္ပေ ဘဂဝတော ကောဏာဂမနဿ ဘဂဝတော ကဿပဿ စာတိ ဒွိန္နံ အန္တရေ ဗာရာဏသိယံ ကုဋုမ္ဗိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တော. သော ဝဍ္ဎိမနွာယ ဃရာဝါသံ ဝသန္တော ဧကဒိဝသံ အရညေ ဇင်္ဃဝိဟာရံ ဝိစရတိ. တသ္မိဉ္စ သမယေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ နဒီတီရေ စီဝရကမ္မံ ကရောန္တော အနုဝါတေ အပ္ပဟောန္တေ သင်္ဃရိတွာ ဌပေတုမာရဒ္ဓေါ. သော တံ ဒိသွာ ‘‘ကသ္မာ၊ ဘန္တေ၊ သင်္ဃရိတွာ ဌပေထာ’’တိ အာဟ. ‘‘အနုဝါတော နပ္ပဟောတီ’’တိ. ‘‘ဣမိနာ၊ ဘန္တေ၊ ကရောထာ’’တိ ဥတ္တရိသာဋကံ ဒတွာ ‘‘နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ မေ ကာစိ ဟာနိ မာ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ.

ဃရေပိဿ ဘဂိနိယာ သဒ္ဓိံ ဘရိယာယ ကလဟံ ကရောန္တိယာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အထဿ ဘဂိနီ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ တဿ ဘရိယံ သန္ဓာယ – ‘‘ဧဝရူပံ ဗာလံ ယောဇနသတေ ပရိဝဇ္ဇေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ဌပေသိ. သာ ဂေဟင်္ဂဏေ ဌိတာ သုတွာ ‘‘ဣမာယ ဒိန္နဘတ္တံ ဧသ မာ ဘုဉ္ဇတူ’’တိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဘတ္တံ ဆဍ္ဍေတွာ ကလလဿ ပူရေတွာ အဒါသိ. ဣတရာ ဒိသွာ ‘‘ဗာလေ၊ မံ တာဝ အက္ကောသ ဝါ ပဟရ ဝါ၊ ဧဝရူပဿ ပန ဒွေ အသင်္ချေယျာနိ ပူရိတပါရမိဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပတ္တတော ဘတ္တံ ဆဍ္ဍေတွာ ကလလံ ဒါတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ အာဟ. အထဿ ဘရိယာယ ပဋိသင်္ခါနံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သာ ‘‘တိဋ္ဌထ၊ ဘန္တေ’’တိ ကလလံ ဆဍ္ဍေတွာ ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ဂန္ဓစုဏ္ဏေန ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ပဏီတဘတ္တဿ စတုမဓုရဿ စ ပူရေတွာ ဥပရိ အာသိတ္တေန ပဒုမဂဗ္ဘဝဏ္ဏေန သပ္ပိနာ ဝိဇ္ဇောတမာနံ ပတ္တံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ‘‘ယထာ အယံ ပိဏ္ဍပါတော ဩဘာသဇာတော၊ ဧဝံ ဩဘာသဇာတံ မေ သရီရံ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အနုမောဒိတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ. တေပိ ဒွေ ဇာယမ္ပတိကာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. ပုန တတော စဝိတွာ ဥပါသကော ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိယံ အသီတိကောဋိဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဣတရာပိ တာဒိသဿေဝ သေဋ္ဌိနော ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ တဿ ဝယပ္ပတ္တဿ တမေဝ သေဋ္ဌိဓီတရံ အာနယိံသု. တဿာ ပုဗ္ဗေ အနိဋ္ဌဝိပါကဿ ပါပကမ္မဿ အာနုဘာဝေန ပတိကုလံ ပဝိဋ္ဌမတ္တာယ ဥမ္မာရန္တရတော ပဋ္ဌာယ သကလံ ဂေဟံ ဥဂ္ဃါဋိတဝစ္စကူပေါ ဝိယ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဇာတံ. ကုမာရော ‘‘ကဿာယံ ဂန္ဓော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သေဋ္ဌိကညာယာ’’တိ သုတွာ ‘‘နီဟရထ န’’န္တိ တဿာယေဝ ကုလဃရံ ပေသေသိ. သာ တေနေဝ နီဟာရေန သတ္တသု ဌာနေသု ပဋိနိဝတ္တိ.

တေန သမယေန ကဿပဒသဗလော ပရိနိဗ္ဗာယိ. တဿ သတသဟသဂ္ဃနိကာဟိ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကာဟိ ယောဇနုဗ္ဗေဓံ စေတိယံ အာရဘိံသု. တသ္မိံ စေတိယေ ကရိယမာနေ သာ သေဋ္ဌိဓီတာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ သတ္တသု ဌာနေသု ပဋိနိဝတ္တာ၊ ကိံ မေ ဇီဝိတေနာ’’တိ အတ္တနော အာဘရဏဘဏ္ဍံ ဘဉ္ဇာပေတွာ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကံ ကာရေသိ ရတနာယတံ ဝိဒတ္ထိဝိတ္ထိဏ္ဏံ စတုရင်္ဂုလုဗ္ဗေဓံ. တတော ဟရိတာလမနောသိလာပိဏ္ဍံ ဂဟေတွာ အဋ္ဌ ဥပ္ပလပုပ္ဖဟတ္ထကေ အာဒါယ စေတိယကရဏဋ္ဌာနံ ဂတာ. တသ္မိဉ္စ ခဏေ ဧကာ ဣဋ္ဌကာပန္တိ ပရိက္ခိပိတွာ အာဂစ္ဆမာနာ ဃဋနိဋ္ဌကာယ ဦနာ ဟောတိ. သေဋ္ဌိဓီတာ ဝဍ္ဎကိံ အာဟ ‘‘ဣမံ မေ ဣဋ္ဌကံ ဧတ္ထ ဌပေထာ’’တိ. ‘‘အမ္မ ဘဒ္ဒကေ၊ ကာလေ အာဂတာသိ၊ သယမေဝ ဌပေဟီ’’တိ. သာ အာရုယှ တေလေန ဟရိတာလမနောသိလာပိဏ္ဍံ ယောဇေတွာ တေန ဗန္ဓနေန ဣဋ္ဌကံ ပတိဋ္ဌပေတွာ ဥပရိ အဋ္ဌဟိ ဥပ္ပလပုပ္ဖဟတ္ထကေဟိ ပူဇံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ မေ ကာယတော စန္ဒနဂန္ဓော ဝါယတု၊ မုခတော ဥပ္ပလဂန္ဓော’’တိ ပတ္ထနံ ကတွာ စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဂေဟံ အဂမာသိ.

တသ္မိံယေဝ ခဏေ သာ ယဿ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ ပဌမံ ဂေဟံ နီတာ၊ တဿ တံ အာရဗ္ဘ သတိ ဥဒပါဒိ. နဂရေပိ နက္ခတ္တံ သင်္ဃုဋ္ဌံ ဟောတိ. သော ဥပဋ္ဌာကေ အာဟ ‘‘ဣဓ အာနီတာ သေဋ္ဌိဓီတာ ကုဟိ’’န္တိ? ‘‘ကုလဂေဟေ၊ သာမီ’’တိ. ‘‘အာနေထ နံ၊ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမီ’’တိ. တေ ဂန္တွာ တံ ဝန္ဒိတွာ ဌိတာ. ‘‘ကိံ၊ တာတာ၊ အာဂတတ္ထာ’’တိ တာယ ပုဋ္ဌာ တဿာ တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိံသု. ‘‘တာတာ၊ မယာ အာဘရဏဘဏ္ဍေဟိ စေတိယံ ပူဇိတံ၊ အာဘရဏံ မေ နတ္ထီ’’တိ. တေ ဂန္တွာ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ အာရောစေသုံ. ‘‘အာနေထ နံ၊ ပိဠန္ဓနံ လဘိဿတီ’’တိ. တေ တံ အာနယိံသု. တဿာ သဟ ဂေဟပဝေသနေန သကလဂေဟံ စန္ဒနဂန္ဓော စေဝ ဥပ္ပလဂန္ဓော စ ဝါယိ. သေဋ္ဌိပုတ္တော တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ တဝ သရီရတော ပဌမံ ဒုဂ္ဂန္ဓော ဝါယိ၊ ဣဒါနိ ပန တေ သရီရတော စန္ဒနဂန္ဓော၊ မုခတော ဥပ္ပလဂန္ဓော ဝါယတိ၊ ကိမေတ’’န္တိ? သာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနာ ကတကမ္မံ အာရောစေသိ. သေဋ္ဌိပုတ္တော ‘‘နိယျာနိကံ ဝတ ဗုဒ္ဓသာသန’’န္တိ ပသီဒိတွာ ယောဇနိကံ သုဝဏ္ဏစေတိယံ ကမ္ဗလကဉ္စုကေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ရထစက္ကပမာဏေဟိ သုဝဏ္ဏပဒုမေဟိ အလင်္ကရိ. တေသံ ဒွါဒသဟတ္ထာ ဩလမ္ဗကာ ဟောန္တိ.

သော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ၊ ပုန တတော စဝိတွာ ဗာရာဏသိတော ယောဇနမတ္တေ ဌာနေ အညတရသ္မိံ အမစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဘရိယာ ပနဿ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ရာဇကုလေ ဇေဋ္ဌရာဇဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တေသု ဝယပ္ပတ္တေသု ကုမာရဿ ဝသနဂါမေ နက္ခတ္တံ သင်္ဃုဋ္ဌံ. သော မာတရံ အာဟ – ‘‘အမ္မ၊ သာဋကံ မေ ဒေဟိ၊ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမီ’’တိ. သာ ဓောတဝတ္ထံ နီဟရိတွာ အဒါသိ. ‘‘အမ္မ၊ ထူလမိဒ’’န္တိ အာဟ. သာ အညံ နီဟရိတွာ အဒါသိ. သော တမ္ပိ ပဋိက္ခိပိ. အထ နံ မာတာ အာဟ – ‘‘တာတ၊ ယာဒိသေ ဂေဟေ မယံ ဇာတာ၊ နတ္ထိ နော ဣတော သုခုမတရဿ ပဋိလာဘာယ ပုည’’န္တိ. ‘‘တေန ဟိ လဘနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆာမိ၊ အမ္မာ’’တိ. ‘‘ပုတ္တ၊ အဟံ အဇ္ဇေဝ တုယှံ ဗာရာဏသိနဂရရဇ္ဇပဋိလာဘံ ဣစ္ဆာမီ’’တိ. သော မာတရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဂစ္ဆာမိ၊ အမ္မာ’’တိ. ‘‘ဂစ္ဆ၊ တာတာ’’တိ. သော ပန ပုညနိယာမေန နိက္ခမိတွာ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ဥယျာနေ မင်္ဂလသိလာပဋ္ဋေ သသီသံ ပါရုပိတွာ နိပဇ္ဇိ. သော စ ဗာရာဏသိရညော ကာလင်္ကတဿ သတ္တမော ဒိဝသော ဟောတိ.

အမစ္စာ ရညော သရီရကိစ္စံ ကတွာ ရာဇင်္ဂဏေ နိသီဒိတွာ မန္တယိံသု – ‘‘ရညော ဧကာ ဓီတာဝ အတ္ထိ၊ ပုတ္တော နတ္ထိ၊ အရာဇကံ ရဇ္ဇံ နဿိဿတိ၊ ကော ရာဇာ ဘဝိတုံ အရဟတီ’’တိ? ‘‘တွံ ဟောဟိ၊ တွံ ဟောဟီ’’တိ. ပုရောဟိတော အာဟ – ‘‘ဗဟုံ ဩလောကေတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဖုဿရထံ ဝိဿဇ္ဇေဿာမာ’’တိ. တေ ကုမုဒဝဏ္ဏေ စတ္တာရော သိန္ဓဝေ ယောဇေတွာ ပဉ္စဝိဓရာဇကကုဓဘဏ္ဍံ သေတစ္ဆတ္တဉ္စ တသ္မိံ ဌပေတွာ ရထံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပစ္ဆတော တူရိယာနိ ပဂ္ဂဏှာပေသုံ. ရထော ပါစီနဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဥယျာနာဘိမုခေါ အဂမာသိ. ‘‘ပရိစယေန ဥယျာနာဘိမုခေါ ဂစ္ဆတိ၊ နိဝတ္တေမာ’’တိ ကေစိ အာဟံသု. ပုရောဟိတော ‘‘မာ နိဝတ္တယိတ္ထာ’’တိ အာဟ. ရထော ဂန္တွာ ကုမာရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အာရုဟနသဇ္ဇော ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ. ပုရောဟိတော ပါရုပနကဏ္ဏံ အပနေတွာ ပါဒတလာနိ ဩလောကေန္တော ‘‘တိဋ္ဌတု အယံ ဒီပေါ၊ ဒွိသဟဿပရိတ္တဒီပဝါရေသု စတူသု မဟာဒီပေသု ဧသ ရဇ္ဇံ ကာရေတုံ ယုတ္တော’’တိ ဝတွာ ‘‘တူရိယာနိ ပဂ္ဂဏှထာ’’တိ တိက္ခတ္တုံ တူရိယာနိ ပဂ္ဂဏှာပေတိ.

အထ ကုမာရော မုခံ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေန္တော ‘‘ကေန ကမ္မေန အာဂတတ္ထာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဒေဝ၊ တုမှာကံ ရဇ္ဇံ ပါပုဏာတီ’’တိ. ‘‘ရာဇာ ဝေါ ကဟ’’န္တိ? ‘‘ဒေဝတ္တံ ဂတော၊ သာမီ’’တိ. ‘‘ကတိ ဒိဝသာ အတိက္ကန္တာ’’တိ? ‘‘အဇ္ဇ သတ္တမော ဒိဝသော’’တိ. ‘‘ပုတ္တော ဝါ ဓီတာ ဝါ နတ္ထီ’’တိ? ‘‘ဓီတာ အတ္ထိ၊ ဒေဝ၊ ပုတ္တော နတ္ထီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ကရိဿာမိ ရဇ္ဇ’’န္တိ. တေ တာဝဒေဝ အဘိသေကမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ရာဇဓီတရံ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကရိတွာ ဥယျာနံ အာနေတွာ ကုမာရဿ အဘိသေကံ အကံသု. အထဿ ကတာဘိသေကဿ သတသဟဿဂ္ဃနကံ ဝတ္ထံ ဥပနယိံသု. သော ‘‘ကိမိဒံ၊ တာတာ’’တိ အာဟ. ‘‘နိဝါသနဝတ္ထံ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘နနု၊ တာတာ၊ ထူလ’’န္တိ? ‘‘မနုဿပရိဘောဂဝတ္ထေသု ဣတော မုဒုတရံ နတ္ထိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘တုမှာကံ ရာဇာ ဧဝရူပံ နိဝါသေသီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘န မညေ ပုညဝါ တုမှာကံ ရာဇာ’’တိ ‘‘သုဝဏ္ဏဘိင်္ဂါရံ အာဟရထ၊ လဘိဿာမိ ဝတ္ထ’’န္တိ သုဝဏ္ဏဘိင်္ဂါရံ အာဟရာပေတွာ ဥဋ္ဌာယ ဟတ္ထေ ဓောဝိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဟတ္ထေန ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပုရတ္ထိမဒိသာယံ အဗ္ဘုက္ကိရိ. ဃနပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ အဋ္ဌ ကပ္ပရုက္ခာ ဥဋ္ဌဟိံသု. ပုန ဥဒကံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဥတ္တရဒိသာယန္တိ ဧဝံ စတူသု ဒိသာသု အဗ္ဘုက္ကိရိ. သဗ္ဗဒိသာသု အဋ္ဌအဋ္ဌကံ ကတွာ ဒွတ္တိံသ ကပ္ပရုက္ခာ ဥဋ္ဌဟိံသု. သော ဧကံ ဒိဗ္ဗဒုဿံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ပါရုပိတွာ ‘‘နန္ဒရညော ဝိဇိတေ သုတ္တကန္တိကာ ဣတ္ထိယော ‘မာ သုတ္တံ ကန္တိံသူ’တိ ဧဝံ ဘေရိံ စရာပေထာ’’တိ ဝတွာ ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ အလင်္ကတပဋိယတ္တော ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော နဂရံ ပဝိသိတွာ ပါသာဒံ အဘိရုယှ မဟာသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိ.

ဧဝံ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဒေဝီ ရညော သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘အဟော ဝတ တပဿီ’’တိ ကာရုညာကာရံ ဒဿေသိ. ‘‘ကိမိဒံ၊ ဒေဝီ’’တိ ပုဋ္ဌာ ‘‘အတိမဟတီ၊ ဒေဝ၊ တေ သမ္ပတ္တိ၊ အတီတေ ဗုဒ္ဓါနံ သဒ္ဒဟိတွာ ကတကလျာဏဿ ဖလံ၊ ဣဒါနိ အနာဂတဿ ပစ္စယံ ပုညံ န ကရောထာ’’တိ အာဟ. ကဿ ဒဿာမ၊ သီလဝန္တော နတ္ထီတိ. ‘‘အသုညော၊ ဒေဝ၊ ဇမ္ဗုဒီပေါ အရဟန္တေဟိ၊ တုမှေ၊ ဒေဝ၊ ဒါနံ သဇ္ဇေထ၊ အဟံ အရဟန္တေ လစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. ပုနဒိဝသေ ရာဇာ ပါစီနဒွါရေ ဒါနံ သဇ္ဇာပေသိ. ဒေဝီ ပါတောဝ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဥပရိပါသာဒေ ပုရတ္ထာဘိမုခါ ဥရေန နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘သစေ ဧတိဿာယ ဒိသာယ အရဟန္တော အတ္ထိ၊ သွေ အာဂန္တွာ အမှာကံ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တူ’’တိ အာဟ. တဿံ ဒိသာယံ အရဟန္တော နာဟေသုံ၊ တံ သက္ကာရံ ကပဏယာစကာနံ အဒံသု.

ပုနဒိဝသေ ဒက္ခိဏဒွါရေ သဇ္ဇေတွာ တထေဝ ဒက္ခိဏေယျံ နာလတ္ထ၊ ပုနဒိဝသေပိ ပစ္ဆိမဒွါရေ တထေဝ. ဥတ္တရဒွါရေ သဇ္ဇိတဒိဝသေန ပန ဒေဝိယာ တထေဝ နိမန္တေန္တိယာ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တာနံ ပဒုမဝတိယာ ပုတ္တာနံ ပဉ္စသတာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဇေဋ္ဌကော မဟာပဒုမပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဘာတိကေ အာမန္တေသိ – ‘‘မာရိသာ၊ နန္ဒရာဇာ တုမှေ နိမန္တေတိ၊ အဓိဝါသေထ တဿာ’’တိ. တေ အဓိဝါသေတွာ ပုနဒိဝသေ အနောတတ္တဒဟေ မုခံ ဓောဝိတွာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဥတ္တရဒွါရေ ဩတရိံသု. မနုဿာ ဒိသွာ ဂန္တွာ ‘‘ပဉ္စသတာ၊ ဒေဝ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အာဂတာ’’တိ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ သဒ္ဓိံ ဒေဝိယာ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ပါသာဒံ အာရောပေတွာ တတြ နေသံ ဒါနံ ဒတွာ ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ရာဇာ သင်္ဃတ္ထေရဿ၊ ဒေဝီ သံဃနဝကဿ ပါဒမူလေ နိပတိတွာ ‘‘အယျာ၊ ဘန္တေ၊ ပစ္စယေဟိ န ကိလမိဿန္တိ၊ မယဉ္စ ပုညေန န ပရိဟာယိဿာမီ၊ အမှာကံ ယာဝဇီဝံ ဣဓ နိဝါသာယ ပဋိညံ ဒေထာ’’တိ ပဋိညံ ကာရေတွာ ဥယျာနေ ပဉ္စ ပဏ္ဏသာလာသတာနိ၊ ပဉ္စ စင်္ကမနသတာနီတိ သဗ္ဗာကာရေန နိဝါသနဋ္ဌာနာနိ သမ္ပာဒေတွာ တတ္ထ ဝသာပေသုံ.

ဧဝံ ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ ရညော ပစ္စန္တေ ကုပိတေ ရာဇာ ‘‘အဟံ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတုံ ဂစ္ဆာမိ၊ တွံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေသု မာ ပမဇ္ဇာ’’တိ ဒေဝိံ ဩဝဒိတွာ ဂတော. တသ္မိံ အနာဂတေယေဝ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ အာယုသင်္ခါရာ ခီဏာ. မဟာပဒုမပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တိယာမရတ္တိံ ဈာနကီဠံ ကီဠိတွာ အရုဏုဂ္ဂမနသမယေ အာလမ္ဗနဖလကံ အာလမ္ဗိတွာ ဌိတကောဝ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ဧတေနုပါယေန သေသာပီတိ သဗ္ဗေဝ ပရိနိဗ္ဗုတာ. ပုနဒိဝသေ ဒေဝီ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ နိသီဒနဋ္ဌာနာနိ သဇ္ဇေတွာ ပုပ္ဖါနိ ဝိကိရိတွာ ဓူပံ ဝါသေတွာ တေသံ အာဂမနံ ဩလောကေန္တီ နိသိန္နာ အာဂမနံ အဒိသွာ ပုရိသေ ပေသေသိ – ‘‘ဂစ္ဆထ၊ တာတာ၊ ဇာနာထ ကိံ အယျာနံ အဖာသုက’’န္တိ? တေ ဂန္တွာ မဟာပဒုမဿ ပဏ္ဏသာလာယ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ တတ္ထ တံ အပဿန္တာ စင်္ကမနံ ဂန္တွာ အာလမ္ဗနဖလကံ နိဿာယ ဌိတံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ကာလော၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟံသု. ပရိနိဗ္ဗုတသရီရံ ကိံ ကထေဿတိ၊ တေ ‘‘နိဒ္ဒါယတိ မညေ’’တိ ဝတွာ ပိဋ္ဌိပါဒေ ဟတ္ထေန ပရာမသိတွာ ပါဒါနံ သီတလတာယ စေဝ ထဒ္ဓတာယ စ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ ဉတွာ ဒုတိယဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တထေဝ ဉတွာ ပုန တတိယဿာတိ ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ ဉတွာ ရာဇကုလံ အာဂမိံသု. ‘‘ကဟံ၊ တာတာ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ’’တိ ပုဋ္ဌာ ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတာ၊ ဒေဝီ’’တိ အာဟံသု. ဒေဝီ ကန္ဒန္တီ ရောဒန္တီ နိက္ခမိတွာ နာဂရေဟိ သဒ္ဓိံ တတ္ထ ဂန္တွာ သာဓုကီဠိတံ ကာရေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သရီရကိစ္စံ ကာရေတွာ ဓာတုယော ဂါဟာပေတွာ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

ရာဇာ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတွာ အာဂတော ပစ္စုဂ္ဂမနံ အာဂတံ ဒေဝိံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ၊ ဘဒ္ဒေ၊ တွံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေသု န ပမဇ္ဇသိ၊ နိရောဂါ စ အယျာ’’တိ? ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတာ၊ ဒေဝါ’’တိ. တံ သုတွာ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ဧဝရူပါနမ္ပိ ပဏ္ဍိတာနံ မရဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အမှာကံ ကုတော မောက္ခာ’’တိ? သော နဂရံ အပဝိသိတွာ ဥယျာနမေဝ ဂန္တွာ ဇေဋ္ဌပုတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ တဿ ရဇ္ဇံ နိယျာတေတွာ သယံ သမဏပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ. ဒေဝီပိ ‘‘ရညေ ပဗ္ဗဇိတေ အဟံ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ တထေဝ ဥယျာနေ ပဗ္ဗဇိ. ဒွေပိ ဈာနံ ဘာဝေတွာ တတော စုတာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု.

တေသု တတ္ထေဝ ဝသန္တေသု အမှာကံ သတ္ထာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော အနုပုဗ္ဗေန ရာဇဂဟံ ပါပုဏိ. သတ္ထရိ တတ္ထ ပဋိဝသန္တေ အယံ ပိပ္ပလိမာဏဝေါ မဂဓရဋ္ဌေ မဟာတိတ္ထဗြာဟ္မဏဂါမေ ကပိလဗြာဟ္မဏဿ ဘရိယာယ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တော. အယံ ဘဒ္ဒကာပိလာနီ မဒ္ဒရဋ္ဌေ သာဂလနဂရေ ကောသိယဂေါတ္တဗြာဟ္မဏဿ ဘရိယာယ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တာ. တေသံ အနုက္ကမေန ဝဍ္ဎမာနာနံ ပိပ္ပလိမာဏဝဿ ဝီသတိမေ၊ ဘဒ္ဒါယ သောဠသမေ ဝယေ သမ္ပတ္တေ မာတာပိတရော ပုတ္တံ ဩလောကေတွာ ‘‘တာတ၊ တွံ ဝယပ္ပတ္တော၊ ကုလဝံသံ ပတိဋ္ဌပေတုံ ယုတ္တော’’တိ အတိဝိယ နိပ္ပီဠိယိံသု. မာဏဝေါ အာဟ – ‘‘မယှံ သောတပထေ ဧဝရူပံ ကထံ မာ ကထယိတ္ထ၊ အဟံ ယာဝ တုမှေ ဓရထ၊ တာဝ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမိ၊ တုမှာကံ အစ္စယေန နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. တေ ကတိပါဟံ အတိက္ကမိတွာ ပုန ကထယိံသု. သောပိ ပုန ပဋိက္ခိပိ. တတော ပဋ္ဌာယ မာတာ နိရန္တရံ ကထေတိယေဝ.

မာဏဝေါ ‘‘မာတရံ သညာပေဿာမီ’’တိ ရတ္တသုဝဏ္ဏဿ နိက္ခသဟဿံ ဒတွာ သုဝဏ္ဏကာရေဟိ ဣတ္ထိရူပကံ ကာရေတွာ တဿ မဇ္ဇနဃဋ္ဋနာဒိကမ္မပရိယောသာနေ တံ ရတ္တဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ သုဝဏ္ဏသမ္ပန္နေဟိ ပုပ္ဖေဟိ စေဝ နာနာလင်္ကာရေဟိ စ အလင်္ကာရာပေတွာ ‘‘အမ္မ၊ ဧဝရူပံ အာရမ္မဏံ လဘန္တော ဂေဟေ ဝသိဿာမိ၊ အလဘန္တော န ဝသိဿာမီ’’တိ. ပဏ္ဍိတာ ဗြာဟ္မဏီ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ ပုတ္တော ပုညဝါ ဒိန္နဒါနော ကတာဘိနီဟာရော ပုဗ္ဗေ ပုညာနိ ကရောန္တော န ဧကကောဝ အကာသိ၊ အဒ္ဓါ ဧတေန သဟ ကတပုညာ သုဝဏ္ဏရူပကပဋိဘာဂါ ဘဝိဿတီ’’တိ. အဋ္ဌ ဗြာဟ္မဏေ ပက္ကောသာပေတွာ သဗ္ဗဘောဂေဟိ သန္တပ္ပေတွာ သုဝဏ္ဏရူပကံ ရထေ အာရောပေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ တာတာ၊ ယတ္ထ အမှေဟိ ဇာတိဂေါတ္တဘောဂါဒိသမာနကုလေ ဧဝရူပံ ဒါရိကံ ပဿထ၊ တတ္ထ ဣဒမေဝ သုဝဏ္ဏရူပကံ သစ္စာကာရံ ကတွာ ဒေထာ’’တိ ဥယျောဇေသိ.

တေ ‘‘အမှာကံ နာမ ဧတံ ကမ္မ’’န္တိ နိက္ခမိတွာ ‘‘ကတ္ထ လဘိဿာမ၊ မဒ္ဒရဋ္ဌံ နာမ ဣတ္ထာဂါရံ၊ မဒ္ဒရဋ္ဌံ ဂမိဿာမာ’’တိ မဒ္ဒရဋ္ဌေ သာဂလနဂရံ အဂမံသု. အတ္ထ တံ သုဝဏ္ဏရူပကံ နှာနတိတ္ထေ ဌပေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. အထ ဘဒ္ဒါယ ဓာတီ ဘဒ္ဒံ နှာပေတွာ အလင်္ကရိတွာ သယံ နှာယိတုံ ဥဒကတိတ္ထံ ဂန္တွာ သုဝဏ္ဏရူပကံ ဒိသွာ ‘‘ကိဿာယံ အဝိနီတာ ဣဓာဂန္တွာ ဌိတာ’’တိ ပိဋ္ဌိပဿေ ပဟရိတွာ သုဝဏ္ဏရူပကံ ဉတွာ ‘‘အယျဓီတာ မေတိ သညံ ဥပ္ပါဒေသိ၊ အယံ ပန အယျဓီတာယ နိဝါသနပဋိဂ္ဂဟိတာယပိ အသဒိသာ’’တိ အာဟ. အထ နံ တေ ဗြာဟ္မဏာ ‘‘ဧဝရူပါ ကိရ တေ သာမိဓီတာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. သာ ‘‘ဣမာယ သုဝဏ္ဏပဋိမာယ သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန မယှံ အယျဓီတာ အဘိရူပတရာ’’၊ တထာ ဟိ ‘‘အပ္ပဒီပေပိ ဒွါဒသဟတ္ထေ ဂဗ္ဘေ နိသိန္နာ သရီရောဘာသေန တမံ ဝိဓမတီ’’တိ အာဟ. ‘‘တေန ဟိ တဿာ မာတာပိတူနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ သုဝဏ္ဏရူပကံ ရထေ အာရောပေတွာ တံ ဓာတိံ အနုဂန္တွာ ကောသိယဂေါတ္တဿ ဃရဒွါရေ ဌတွာ အာဂမနံ အာရောစယိံသု.

ဗြာဟ္မဏော ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ကုတော အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တေ ‘‘မဂဓရဋ္ဌေ မဟာတိတ္ထဂါမေ ကပိလဗြာဟ္မဏဿ ဃရတော ဣမိနာ နာမ ကာရဏေန အာဂတမှာ’’တိ အာဟံသု. ‘‘သာဓု၊ တာတာ၊ အမှေဟိ သမဇာတိဂေါတ္တဝိဘဝေါ သော ဗြာဟ္မဏော၊ ဒဿာမ ဒါရိက’’န္တိ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဏှိ. တေ ကပိလဗြာဟ္မဏဿ သာသနံ ပဟိဏိံသု – ‘‘လဒ္ဓါ နော ဘဒ္ဒါ နာမ ဒါရိကာ၊ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနာထာ’’တိ. တံ သာသနံ သုတွာ ပိပ္ပလိမာဏဝဿ အာရောစယိံသု ‘‘လဒ္ဓါ ဒါရိကာ’’တိ. ပိပ္ပလိမာဏဝေါ ‘‘အဟံ ‘န လဘိဿန္တီ’တိ စိန္တေသိံ၊ ဣမေ ‘လဒ္ဓါ’တိ ပေသေန္တိ၊ အနတ္ထိကော ဟုတွာ ပဏ္ဏံ ပေသေဿာမီ’’တိ ရဟောဂတော ပဏ္ဏံ လိခိ ‘‘ဘဒ္ဒါ အတ္တနော ဇာတိဂေါတ္တဘောဂါနုရူပံ ပတိံ လဘတု၊ အဟံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမိ၊ မာ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရိနီ အဟောသီ’’တိ. ဘဒ္ဒါပိ ‘‘အသုကဿ ကိရ မံ ဒါတုကာမာ’’တိ သုတွာ ရဟောဂတာ ပဏ္ဏံ လိခိ – ‘‘အယျပုတ္တော အတ္တနော ဇာတိဂေါတ္တဘောဂါနုရူပံ ဒါရိကံ လဘတု၊ အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမိ၊ မာ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဘဝါဟီ’’တိ. ဒွေပိ ပဏ္ဏာနိ အန္တရာမဂ္ဂေ သမာဂစ္ဆိံသု. ‘‘ဣဒံ ကဿ ပဏ္ဏ’’န္တိ? ‘‘ပိပ္ပလိမာဏဝေန ဘဒ္ဒါယ ပဟိတ’’န္တိ. ‘‘ဣဒံ ကဿာ’’တိ? ‘‘ဘဒ္ဒါယ ပိပ္ပလိမာဏဝဿ ပဟိတ’’န္တိ စ ဝုတ္တေ တေ ဒွေပိ ဝါစေတွာ ‘‘ပဿထ ဒါရကာနံ ကမ္မ’’န္တိ ဖာလေတွာ အရညေ ဆဍ္ဍေတွာ အညံ တံသမာနံ ပဏ္ဏံ လိခိတွာ ဣတော ဧတ္တော စ ပေသေသုံ. ဣတိ ကုမာရဿ ကုမာရိကာယ စ သဒိသံ ပဏ္ဏံ လောကဿာဒရဟိတမေဝါတိ အနိစ္ဆမာနာနမ္ပိ တေသံ ဒွိန္နံ သမာဂမော အဟောသိ.

တံဒိဝသမေဝ ပိပ္ပလိမာဏဝေါပိ ဘဒ္ဒံ ဧကံ ပုပ္ဖဒါမံ ဂဏှာပေသိ. ဘဒ္ဒါပိ တာနိ သယနမဇ္ဈေ ဌပေသိ. ဥဘောပိ ဘုတ္တသာယမာသာ သယနံ အာရုဟိတုံ အာရဘိံသု. တေသု မာဏဝေါ ဒက္ခိဏပဿေန သယနံ အာရုဟိ၊ ဘဒ္ဒါ ဝါမပဿေန အဘိရုဟိတွာ အာဟ – ‘‘ယဿ ပဿေ ပုပ္ဖါနိ မိလာယန္တိ၊ တဿ ရာဂစိတ္တံ ဥပ္ပန္နန္တိ ဝိဇာနိဿာမ၊ ဣမံ ပုပ္ဖဒါမံ န အလ္လီယိတဗ္ဗ’’န္တိ. တေ ပန အညမညံ သရီရသမ္ဖဿဘယေန သကလရတ္တိံ နိဒ္ဒံ အနောက္ကမန္တာဝ ဝီတိနာမေသုံ. ဒိဝါ ပန ဟသိတမတ္တမ္ပိ နာကံသု. တေ လောကာမိသေန အသံသဋ္ဌာ ယာဝ မာတာပိတရော ဓရန္တိ၊ တာဝ ကုဋုမ္ဗံ အဝိစာရေတွာ တေသု ကာလင်္ကတေသု ဝိစာရယိံသု. မဟတီ မာဏဝဿ သမ္ပတ္တိ. ဧကဒိဝသံ သရီရံ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗံ သုဝဏ္ဏစုဏ္ဏံ ဧဝ မဂဓနာဠိယာ ဒွါဒသနာဠိမတ္တံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ. ယန္တဗဒ္ဓါနိ သဋ္ဌိ မဟာတဠာကာနိ၊ ကမ္မန္တော ဒွါဒသယောဇနိကော၊ အနုရာဓပုရပ္ပမာဏာ စုဒ္ဒသဂါမာ၊ စုဒ္ဒသ ဟတ္ထာနီကာနိ၊ စုဒ္ဒသ အဿာနီကာနိ၊ စုဒ္ဒသ ရထာနီကာနိ.

သော ဧကဒိဝသံ အလင်္ကတအဿံ အာရုယှ မဟာဇနပရိဝုတော ကမ္မန္တဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ခေတ္တကောဋိယံ ဌိတော နင်္ဂလေဟိ ဆိန္နဋ္ဌာနတော ကာကာဒယော သကုဏေ ဂဏ္ဍုပ္ပါဒါဒိကေ ပါဏကေ ဥဒ္ဓရိတွာ ခါဒန္တေ ဒိသွာ ‘‘တာတာ၊ ဣမေ ကိံ ခါဒန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဂဏ္ဍုပ္ပါဒေ၊ အယျာ’’တိ. ‘‘ဧတေဟိ ကတပါပံ ကဿ ဟောတီ’’တိ? ‘‘တုမှာကံ၊ အယျာ’’တိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ ဧတေဟိ ကတပါပံ မယှံ ဟောတိ၊ ကိံ မေ ကရိဿတိ သတ္တအသီတိကောဋိဓနံ၊ ဒွါဒသယောဇနကမ္မန္တော ကိံ ကရိဿတိ၊ ကိံ ယန္တဗဒ္ဓါနိ တဠာကာနိ၊ ကိံ စုဒ္ဒသ ဂါမာနိ၊ သဗ္ဗမေတံ ဘဒ္ဒါယ ကာပိလာနိယာ နိယျာတေတွာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ.

ဘဒ္ဒါ ကာပိလာနီ တသ္မိံ ခဏေ အန္တရဝတ္ထုသ္မိံ တယော တိလကုမ္ဘေ ပတ္ထရိတွာ ဓာတီဟိ ပရိဝုတာ နိသိန္နာ ကာကေ တိလပါဏကေ ခါဒမာနေ ဒိသွာ ‘‘အမ္မာ၊ ကိံ ဣမေ ခါဒန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ပါဏကေ၊ အယျေ’’တိ. ‘‘အကုသလံ ကဿ ဟောတီ’’တိ? ‘‘တုမှာကံ၊ အယျေ’’တိ. သာ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ စတုဟတ္ထံ ဝတ္ထံ နာဠိကောဒနမတ္တဉ္စ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ယဒိ ပနေတံ ဧတေဟိ ကတံ အကုသလံ မယှံ ဟောတိ၊ ဘဝသဟဿေနပိ ဝဋ္ဋတော သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ကာ၊ အယျပုတ္တေ အာဂတမတ္တေယေဝ သဗ္ဗံ တဿ နိယျာတေတွာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ.

မာဏဝေါ အာဂန္တွာ နှတွာ ပါသာဒံ အာရုယှ မဟာရဟေ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒိ၊ အထဿ စက္ကဝတ္တိနော အနုစ္ဆဝိကဘောဇနံ ဥပနယိံသု. ဒွေပိ ဘုဉ္ဇိတွာ ပရိဇနေ နိက္ခန္တေ ရဟောဂတာ ဖာသုကဋ္ဌာနေ နိသီဒိံသု. တတော မာဏဝေါ ဘဒ္ဒံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ဣမံ ဃရံ အာဂစ္ဆန္တီ ကိတ္တကံ ဓနမာဟရသီ’’တိ? ‘‘ပဉ္စပဏ္ဏာသ သကဋသဟဿာနိ၊ အယျာ’’တိ. ‘‘သဗ္ဗံ တံ၊ ယာ စ ဣမသ္မိံ ဃရေ သတ္တာသီတိ ကောဋိယော ယန္တဗဒ္ဓါနိ သဋ္ဌိ တဠာကာနီတိ ဧဝမာဒိဘေဒါ သမ္ပတ္တိ အတ္ထိ၊ တံ သဗ္ဗံ တုယှေဝ နိယျာတေမီ’’တိ. ‘‘တုမှေ ပန ကုဟိံ ဂစ္ဆထ၊ အယျာ’’တိ? ‘‘အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. ‘‘အယျ၊ အဟမ္ပိ တုမှာကံ အာဂမနံ ဩလောကယမာနာ နိသိန္နာ၊ အဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. တေသံ အာဒိတ္တပဏ္ဏကုဋိ ဝိယ တယော ဘဝါ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. တေ ‘‘ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ ဝတွာ အန္တရာပဏတော ကာသာယရသပီတာနိ စီဝရာနိ မတ္တိကာပတ္တေ စ အာဟရာပေတွာ အညမညံ ကေသေ ဩဟာရေတွာ ‘‘ယေ လောကေ အရဟန္တော အတ္ထိ၊ တေ ဥဒ္ဒိဿ အမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ ပဗ္ဗဇိတွာ ထဝိကာသု ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ အံသေ လဂ္ဂေတွာ ပါသာဒတော ဩတရိံသု. ဂေဟေ ဒါသေသု စ ကမ္မကာရေသု စ န ကောစိ သဉ္ဇာနိ.

အထ နေ ဗြာဟ္မဏဂါမတော နိက္ခမိတွာ ဒါသဂါမဒွါရေန ဂစ္ဆန္တေ အာကပ္ပကုတဝသေန ဒါသဂါမဝါသိနော သဉ္ဇာနိံသု. တေ ရောဒန္တာ ပါဒေသု ပတိတွာ ‘‘ကိံ အမှေ အနာထေ ကရောထ၊ အယျာ’’တိ အာဟံသု. ‘‘မယံ၊ ဘဏေ၊ ‘တယော ဘဝါ အာဒိတ္တပဏ္ဏသာလာ ဝိယာ’တိ ပဗ္ဗဇိမှ၊ သစေ တုမှေသု ဧကေကံ ဘုဇိဿံ ကရောမ၊ ဝဿသတမ္ပိ နပ္ပဟောတိ. တုမှေဝ တုမှာကံ သီသံ ဓောဝိတွာ ဘုဇိဿာ ဟုတွာ ဇီဝထာ’’တိ ဝတွာ တေသံ ရောဒန္တာနံယေဝ ပက္ကမိံသု.

ထေရော ပုရတော ဂစ္ဆန္တော နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဘဒ္ဒါ ကာပိလာနီ သကလဇမ္ဗုဒီပဂ္ဃနိကာ ဣတ္ထီ မယှံ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆတိ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ ကောစိဒေဝ ဧဝံ စိန္တေယျ ‘ဣမေ ပဗ္ဗဇိတာပိ ဝိနာ ဘဝိတုံ န သက္ကောန္တိ၊ အနနုစ္ဆဝိကံ ကရောန္တီ’တိ. ဧဝံ ကောစိ ပါပကေန မနသာ ပဒူသေတွာ အပါယပူရကော ဘဝေယျ၊ ဣမံ ပဟာယ မယာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တော ဒွေဓာပထံ ဒိသွာ တဿ မတ္ထကေ အဋ္ဌာသိ. ဘဒ္ဒါပိ အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ တာဒိသိံ ဣတ္ထိံ မမ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တိံ ဒိသွာ ‘ဣမေ ပဗ္ဗဇိတာပိ ဝိနာ ဘဝိတုံ န သက္ကောန္တီ’တိ အမှေသု ပဒုဋ္ဌစိတ္တော မဟာဇနော အပါယပူရကော ဘဝေယျ. ဣမသ္မိံ ဒွေဓာပထေ တွံ ဧတံ ဂဏှ၊ အဟံ ဧကေန ဂမိဿာမီ’’တိ. ‘‘အာမ၊ အယျ၊ မာတုဂါမော ‘ပဗ္ဗဇိတာနံ ပလိဗောဓော၊ ပဗ္ဗဇိတာပိ ဝိနာ န ဘဝန္တီ’တိ အမှာကံ ဒေါသံ ဒဿေယျု’’န္တိ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ‘‘သတသဟဿကပ္ပပမာဏေ အဒ္ဓါနေ ကတော မိတ္တသန္ထဝေါ အဇ္ဇ ဘိဇ္ဇတိ၊ တုမှေဝ ဒက္ခိဏာ နာမ၊ တုမှာကံ ဒက္ခိဏမဂ္ဂေါ ဝဋ္ဋတိ၊ မယံ မာတုဂါမာ နာမ ဝါမဇာတိကာ၊ အမှာကံ ဝါမမဂ္ဂေါ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝန္ဒိတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. တေသံ ဒွေဓာဘူတကာလေ အယံ မဟာပထဝီ ‘‘အဟံ စက္ကဝါဠသိနေရုပဗ္ဗတာဒယော ဓာရေတုံ သက္ကောန္တီပိ တုမှာကံ ဂုဏေ ဓာရေတုံ န သက္ကောမီ’’တိ ဝဒန္တီ ဝိယ ဝိရဝမာနာ အကမ္ပိတ္ထ. အာကာသေ အသနိသဒ္ဒေါ ဝိယ ပဝတ္တိ၊ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတော ဥန္နာဒိ.

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ ဝေဠုဝနမဟာဝိဟာရေ ကုဋိယံ နိသိန္နော ပထဝီကမ္ပနသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိဿ နု ခေါ ပထဝီ ကမ္ပတီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘ပိပ္ပလိမာဏဝေါ စ ဘဒ္ဒါ စ ကာပိလာနီ မံ ဥဒ္ဒိဿ အပ္ပမေယျံ သမ္ပတ္တိံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတာ၊ တေသံ ဝိယောဂဋ္ဌာနေ ဥဘိန္နံ ဂုဏဗလေန အယံ ပထဝီကမ္ပော ဇာတော၊ မယာပိ ဧတေသံ သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ သယမေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အသီတိမဟာထေရေသု ကဉ္စိ အနာပုစ္ဆာ တိဂါဝုတမဂ္ဂံ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ရာဇဂဟဿ စ နာလန္ဒာယ စ အန္တရေ ဗဟုပုတ္တနိဂြောဓမူလေ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ. နိသိန္နော ပန အညတရပံသုကူလိကော ဝိယ အနိသီဒိတွာ ဗုဒ္ဓဝေသံ ဂဟေတွာ အသီတိဟတ္ထာ ဗုဒ္ဓရံသိယော ဝိဿဇ္ဇေန္တော နိသီဒိ. ဣတိ တသ္မိံ ခဏေ ပဏ္ဏစ္ဆတ္တသကဋစက္ကကူဋာဂါရာဒိပ္ပမာဏာ ဗုဒ္ဓရံသိယော ဣတော စိတော စ ဝိပ္ဖရန္တိယော ဝိဓာဝန္တိယော စန္ဒသဟဿသူရိယသဟဿဥဂ္ဂမနကာလံ ဝိယ ကုရုမာနာ တံ ဝနန္တရံ ဧကောဘာသံ အကံသု. ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏသိရိယာ သမုဇ္ဇလတာရာဂဏေန ဝိယ ဂဂနံ၊ သုပုပ္ဖိတကမလကုဝလယေန ဝိယ သလိလံ ဝနန္တရံ ဝိရောစိတ္ထ. နိဂြောဓရုက္ခဿ ခန္ဓော ပကတိယာ သေတော ဟောတိ၊ ပတ္တာနိ နီလာနိ ပက္ကာနိ ရတ္တာနိ. တသ္မိံ ပန ဒိဝသေ သဗ္ဗော နိဂြောဓော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောဝ အဟောသိ.

မဟာကဿပတ္ထေရော တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ အမှာကံ သတ္ထာ ဘဝိဿတိ၊ ဣမံ အဟံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဩနတော ဂန္တွာ တီသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတွာ ‘‘သတ္ထာ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ၊ သာဝကောဟမသ္မိ၊ သတ္ထာ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ၊ သာဝကောဟမသ္မီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄) အာဟ. အထ နံ ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘ကဿပ၊ သစေ တွံ ဣမံ နိပစ္စကာရံ မဟာပထဝိယာ ကရေယျာသိ၊ သာပိ ဓာရေတုံ န သက္ကုဏေယျ. တထာဂတဿ ပန ဧဝံ ဂုဏမဟန္တတံ ဇာနတာ တယာ ကတော နိပစ္စကာရော မယှံ လောမမ္ပိ စာလေတုံ န သက္ကောတိ. နိသီဒ၊ ကဿပ၊ ဒါယဇ္ဇံ တေ ဒဿာမီ’’တိ. အထဿ ဘဂဝါ တီဟိ ဩဝါဒေဟိ ဥပသမ္ပဒံ အဒါသိ. ဒတွာ စ ဗဟုပုတ္တနိဂြောဓမူလတော နိက္ခမိတွာ ထေရံ ပစ္ဆာသမဏံ ကတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. သတ္ထု သရီရံ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏဝိစိတ္တံ၊ မဟာကဿပဿ သတ္တမဟာပုရိသလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတံ၊ သော ကဉ္စနနာဝါယ ပစ္ဆာဗဒ္ဓေါ ဝိယ သတ္ထု ပဒါနုပဒိကံ အနုဂဉ္ဆိ. သတ္ထာ ထောကံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသဇ္ဇာကာရံ ဒဿေသိ. ထေရော ‘‘သတ္ထာ နိသီဒိတုကာမော’’တိ ဉတွာ အတ္တနော ပဋပိလောတိကံ သင်္ဃာဋိံ စတုဂ္ဂုဏံ ကတွာ ပညပေသိ.

သတ္ထာ တတ္ထ နိသီဒိတွာ ဟတ္ထေန စီဝရံ ပရိမဇ္ဇန္တော ‘‘မုဒုကာ ခေါ တျာယံ၊ ကဿပ၊ ပဋပိလောတိကာ သင်္ဃာဋီ’’တိ အာဟ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄). သော ‘‘သတ္ထာ မေ သင်္ဃာဋိယာ မုဒုဘာဝံ ကထေသိ၊ ပါရုပိတုကာမော ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘ပါရုပတု၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ သင်္ဃာဋိ’’န္တိ အာဟ. ‘‘ကိံ တွံ ပါရုပိဿသိ၊ ကဿပါ’’တိ? ‘‘တုမှာကံ နိဝါသနံ လဘန္တော ပါရုပိဿာမိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန တွံ၊ ကဿပ၊ ဣမံ ပရိဘောဂဇိဏ္ဏံ ပံသုကူလံ ဓာရေတုံ သက္ခိဿသိ၊ မယာ ဟိ ဣမဿ ပံသုကူလဿ ဂဟိတဒိဝသေ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ မဟာပထဝီ ကမ္ပိ၊ ဣမံ ဗုဒ္ဓပရိဘောဂဇိဏ္ဏစီဝရံ နာမ န သက္ကာ ပရိတ္တဂုဏေန ဓာရေတုံ၊ ပဋိဗလေနေဝိဒံ ပဋိပတ္တိပူရဏသမတ္ထေန ဇာတိပံသုကူလိကေန ဓာရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ထေရေန သဒ္ဓိံ စီဝရံ ပရိဝတ္တေသိ.

ဧဝံ စီဝရံ ပရိဝတ္တေတွာ ထေရဿ စီဝရံ ဘဂဝါ ပါရုပိ၊ သတ္ထု စီဝရံ ထေရော. တသ္မိံ ခဏေ အစေတနာပိ အယံ မဟာပထဝီ ‘‘ဒုက္ကရံ၊ ဘန္တေ၊ အကတ္ထ၊ အတ္တနော ပါရုတစီဝရံ သာဝကေန ပရိဝတ္တိတပုဗ္ဗံ နာမ နာဟောသိ၊ အဟံ တုမှာကံ ဂုဏံ ဓာရေတုံ န သက္ကောမီ’’တိ ဝဒန္တီ ဝိယ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ ကမ္ပိ. ထေရောပိ ‘‘လဒ္ဓံ မေ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိဘောဂစီဝရံ၊ ကိံ မေ ဣဒါနိ ဥတ္တရိ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဥန္နတိံ အကတွာ သတ္ထု သန္တိကေယေဝ တေရသ ဓုတဂုဏေ သမာဒါယ သတ္တဒိဝသမတ္တံ ပုထုဇ္ဇနော အဟောသိ. အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ကဿပေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စန္ဒူပမော ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ၊ အပကဿေဝ ကာယံ အပကဿ စိတ္တံ နိစ္စနဝကော ကုလေသု အပ္ပဂဗ္ဘော’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၄၆) ဧဝမာဒိနာ ပသံသိတွာ အပရဘာဂေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓုတဝါဒါနံ ယဒိဒံ မဟာကဿပေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၈၈၊ ၁၉၁) ဓုတဝါဒါနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

၃၉၈. ဧဝံ ဘဂဝတာ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိတော အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ မဟာသာဝကဘာဝံ ပတ္တော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဝသေနံ ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဒုမုတ္တရဿာတိ တဿ ကိရ ဘဂဝတော မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနကာလတော ပဋ္ဌာယ ပါဒါနံ နိက္ခေပနသမယေ အက္ကန္တက္ကန္တပါဒေ သတသဟဿပတ္တာ ပဒုမာ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌဟိံသု. တသ္မာဿ တံ နာမံ အဟောသိ. သကလသတ္တနိကာယေသု ဧကေကေန သတသတပုညေ ကတေ တဿ ပုညဿ သတဂုဏပုညာနံ ကတတ္တာ ဘဂဝတောတိ အတ္ထော. လောကဇေဋ္ဌဿ တာဒိနောတိ သတ္တလောကဿ ပဓာနဘူတဿ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု အကမ္ပိယဘာဝံ ပတ္တတ္တာ တာဒိနော. နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိ သတ္တလောကဿ ပဋိသရဏဘူတေ ဘဂဝတိ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတေ၊ အဒဿနံ ဂတေတိ အတ္ထော. ပူဇံ ကုဗ္ဗန္တိ သန္ထုနောတိ သဒေဝကဿ လောကဿ သာသနတော ‘‘သတ္ထာ’’တိ လဒ္ဓနာမဿ ဘဂဝတော သာဓုကီဠံ ကီဠန္တာ ပူဇံ ကရောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၃၉၉. အဂ္ဂိံ စိနန္တီ ဇနတာတိ ဇနသမူဟာ အာဠာဟနတ္ထာယ အဂ္ဂိံ စိနန္တာ ရာသိံ ကရောန္တာ အာသမန္တတော မောဒိတာ သန္တုဋ္ဌာ ပကာရေန မောဒိတာ သန္တုဋ္ဌာ ပူဇံ ကရောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. တေသု သံဝေဂဇာတေသူတိ တေသု ဇနသမူဟေသု သံဝေဂပ္ပတ္တေသု ဥတြာသံ လဘန္တေသု မေ မယှံ ပီတိ ဟာသော ဥဒပဇ္ဇထ ပါတုဘဝီတိ အတ္ထော.

၄၀၀. ဉာတိမိတ္တေ သမာနေတွာတိ မမ ဗန္ဓုသဟာယေ သမာနေတွာ ရာသိံ ကတွာ. မဟာဝီရော ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတော အဒဿနံ အဂမာသီတိ ဣဒံ ဝစနံ အဗြဝိံ ကထေသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဟန္ဒ ပူဇံ ကရောမသေတိ ဟန္ဒာတိ ဝေါဿဂ္ဂတ္ထေ နိပါတော၊ တေန ကာရဏေန မယံ သဗ္ဗေ သမာဂတာ ပူဇံ ကရောမာတိ အတ္ထော. သေတိ နိပါတော.

၄၀၁. သာဓူတိ တေ ပဋိဿုတွာတိ တေ မမ ဉာတိမိတ္တာ သာဓု ဣတိ သုန္ဒရံ ဘဒ္ဒကံ ဣတိ ပဋိသုဏိတွာ မမ ဝစနံ သမ္ပဋိဆိတွာ မေ မယှံ ဘိယျော အတိရေကံ ဟာသံ ပီတိံ ဇနိံသု ဥပ္ပါဒေသုန္တိ အတ္ထော.

၄၀၂. တတော အတ္တနော ကတပုညသဉ္စယံ ဒဿေန္တော ဗုဒ္ဓသ္မိံ လောကနာထမှီတိအာဒိမာဟ. သတဟတ္ထံ ဥဂ္ဂတံ ဥဗ္ဗိဒ္ဓံ ဒိယဍ္ဎဟတ္ထသတံ ဝိတ္ထတံ၊ ဝိမာနံ နဘသိ အာကာသေ ဥဂ္ဂတံ အဂ္ဃိယံ၊ သုကတံ သုန္ဒရာကာရေန ကတံ၊ ကတွာ ကာရေတွာ စ ပုညသဉ္စယံ ပုညရာသိံ ကာဟာသိံ အကာသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၄၀၃. ကတွာန အဂ္ဃိယံ တတ္ထာတိ တသ္မိံ စေတိယပူဇနဋ္ဌာနေ တာလပန္တီဟိ တာလပါဠီဟိ စိတ္တိတံ သောဘိတံ အဂ္ဃိယံ ကတွာန ကာရေတွာ စ သကံ စိတ္တံ အတ္တနော စိတ္တံ ပသာဒေတွာ စေတိယံ ပူဇယုတ္တမန္တိ ဥတ္တမံ ဗုဒ္ဓဓာတုနိဓာပိတံ စေတိယံ ပူဇယိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၄၀၄. တဿ စေတိယဿ မဟိမံ ဒဿေန္တော အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝါတိ အာကာသေ ဇလမာနော အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ အဂ္ဂိရာသိ ဣဝ တံ စေတိယံ သတ္တဟိ ရတနေဟိ ဇလတိ ဖုလ္လိတော ဝိကသိတပုပ္ဖေါ သာလရုက္ခရာဇာ ဣဝ အာကာသေ ဣန္ဒလဋ္ဌီဝ ဣန္ဒဓနု ဣဝ စ စတုဒ္ဒိသာ စတူသု ဒိသာသု ဩဘာသတိ ဝိဇ္ဇောတတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၄၀၅. တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာတိ တသ္မိံ ဇောတမာနဓာတုဂဗ္ဘမှိ စိတ္တံ မနံ ပသာဒေတွာ သောမနဿံ ကတွာ တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန ဗဟုံ အနေကပ္ပကာရံ ကုသလံ ပုညံ ကတွာန ‘‘ဓာတုဂဗ္ဘေ စ သာသနေ စ ဧတ္တကာနိ ပုညာနိ မယာ ကတာနီ’’တိ ဧဝံ ပုညကမ္မံ သရိတွာန ကာလံကတွာ တိဒသံ တာဝတိံသဘဝနံ သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါ ဝိယ အဟံ ဥပပဇ္ဇိံ ဇာတောတိ သမ္ဗန္ဓော.

၄၀၆. အတ္တနော ဥပ္ပန္နဒေဝလောကေ လဒ္ဓသမ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော သဟဿယုတ္တန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဟယဝါဟိံ သိန္ဓဝသဟဿယောဇိတံ ဒိဗ္ဗရထံ အဓိဋ္ဌိတော. သတ္တဟိ ဘူမီဟိ သံ သုဋ္ဌု ဥဂ္ဂတံ ဥဗ္ဗိဒ္ဓံ ဥစ္စံ မယှံ ဘဝနံ ဝိမာနံ အဟောသီတိ အတ္ထော.

၄၀၇. တသ္မိံ ဝိမာနေ သဗ္ဗသောဝဏ္ဏမယာ သကလသောဝဏ္ဏမယာနိ ကူဋာဂါရသဟဿာနိ အဟုံ အဟေသုန္တိ အတ္ထော. သကတေဇေန အတ္တနော အာနုဘာဝေန သဗ္ဗာ ဒသ ဒိသာ ပဘာသယံ ဩဘာသေန္တာနိ ဇလန္တိ ဝိဇ္ဇောတန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၄၀၈. တသ္မိံ မယှံ ပါတုဘူတဝိမာနေ အညေပိ နိယျူဟာ ပမုခသာလာယော သန္တိ ဝိဇ္ဇန္တိ. ကိံ ဘူတာ? လောဟိတင်္ဂမယာ ရတ္တမဏိမယာ တဒါ တေပိ နိယျူဟာ စတဿော ဒိသာ အာဘာယ ပဘာယ ဇောတန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၄၁၀. သဗ္ဗေ ဒေဝေ သကလဆဒေဝလောကေ ဒေဝေ အဘိဘောမိ အဘိဘဝါမိ. ကဿ ဖလန္တိ စေ? မယာ ကတဿ ပုညကမ္မဿ ဣဒံ ဖလန္တိ အတ္ထော.

၄၁၁. တတော မနုဿသမ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော သဋ္ဌိကပ္ပသဟဿမှီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣတော ကပ္ပတော ဟေဋ္ဌာ သဋ္ဌိသဟဿကပ္ပမတ္ထကေ စာတုရန္တော စတုမဟာဒီပဝန္တော ဝိဇိတာဝီ သဗ္ဗံ ပစ္စတ္ထိကံ ဝိဇိတဝန္တော အဟံ ဥဗ္ဗိဒ္ဓေါ နာမ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ ဟုတွာ ပထဝိံ အာဝသိံ ရဇ္ဇံ ကာရေသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၄၁၂-၄. တထေဝ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေတိ ပဉ္စဗုဒ္ဓပဋိမဏ္ဍိတတ္တာ ဘဒ္ဒကေ နာမ ကပ္ပေ. တိံသက္ခတ္တုံ တိံသဇာတိယာ စတုဒီပမှိ ဣဿရော ပဓာနော စက္ကရတနာဒီဟိ သတ္တဟိ ရတနေဟိ သမ္ပန္နော သမင်္ဂီဘူတော သကကမ္မာဘိရဒ္ဓေါ အတ္တနော ကမ္မေ ဒသ ရာဇဓမ္မေ အဘိရဒ္ဓေါ အလ္လီနော စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ အမှီ အဟောသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အတ္တနော စက္ကဝတ္တိကာလေ အနုဘူတသမ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထာပိ ဘဝနံ မယှ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တသ္မိံ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇမှိ မယှံ ဘဝနံ မမ ပါသာဒံ ဣန္ဒလဋ္ဌီဝ ဥဂ္ဂတံ အာကာသေ ဌိတဝိဇ္ဇောတမာနာ ဝိဇ္ဇုလ္လတာ ဣဝ ဥဂ္ဂတံ သတ္တဘူမိကာဒိဘေဒေဟိ ဥစ္စံ အာယာမတော ဒီဃတော စ ဥစ္စတော စ စတုဝီသတိယောဇနံ ဝိတ္ထာရတော ဒွါဒသယောဇနံ အဟောသီတိ သမ္ဗန္ဓော. သဗ္ဗေသံ ဇနာနံ မနံ အလ္လီနဘာဝေန ရမ္မဏံ နာမ နဂရံ အဟောသီတိ အတ္ထော. ဒဠှေဟိ ဒွါဒသဟတ္ထေဟိ ဝါ တိံသဟတ္ထေဟိ ဝါ ဥစ္စေဟိ ပါကာရတောရဏေဟိ သမ္ပန္နန္တိ ဒဿေတိ.

၄၁၅-၂၀. တဒဍ္ဎကံ တတော အဍ္ဎကံ အဍ္ဎတိယသတယောဇနန္တိ အတ္ထော. ပက္ခိတ္တာ ပဏ္ဏဝီသတီတိ ဝီသတိအာပဏပက္ခိတ္တံ နိရန္တရံ ဝီထိပရိစ္ဆေဒန္တိ အတ္ထော. ဗြာဟ္မညကုလသမ္ဘူတောတိ ဗြာဟ္မဏကုလေ သုဇာတော. သေသံ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

မဟာကဿပတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.