၁. ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂေါ

အဗ္ဘန္တရနိဒါနဝဏ္ဏနာ

၅. ‘‘အထ ဗုဒ္ဓါပဒါနာနိ၊ သုဏာထ သုဒ္ဓမာနသာ၊

တိံသပါရမိသမ္ပုဏ္ဏာ၊ ဓမ္မရာဇာ အသင်္ခိယာ’’တိ. –

ဧတ္ထ အထာတိ အဓိကာရန္တရူပဒဿနတ္ထေ နိပါတပဒံ၊ ဝိဘတ္တိယုတ္တာယုတ္တနိပါတဒွယေသု ဝိဘတ္တိယုတ္တနိပါတပဒံ. အထ ဝါ –

‘‘အဓိကာရေ မင်္ဂလေ စေဝ၊ နိပ္ဖန္နတ္ထေဝဓာရဏေ၊

အနန္တရေပဂမနေ၊ အထ-သဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ’’.

တထာ ဟိ –

‘‘အဓိကိစ္စံ အဓိဋ္ဌာနံ၊ အဓိအတ္ထံ ဝိဘာသတိ၊

သေဋ္ဌဇေဋ္ဌကဘာဝေန၊ အဓိကာရော ဝိဓီယတေ’’တိ. –

ဝုတ္တတ္တာ ဗုဒ္ဓါနံ သမတ္တိံသပါရမိဓမ္မာနံ အဓိကိစ္စတော၊ သေဋ္ဌဇေဋ္ဌတော အဓိကာရဋ္ဌေန အထ-သဒ္ဒေန ယုတ္တမပဒါနာနီတိ. တိဝိဓဗောဓိသတ္တာနံ ပူဇာမင်္ဂလသဘာဝတော ‘‘ပူဇာ စ ပူဇနေယျာနံ၊ ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမ’’န္တိ ဝစနတော (ခု. ပါ. ၅.၃၊ သု. နိ. ၂၆၂) မင်္ဂလဋ္ဌေန အထ-သဒ္ဒေန ယုတ္တမပဒါနာနီတိ. ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဘဂဝန္တာနံ သမ္ပတ္တိကိစ္စဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန နိပ္ဖန္နတော နိပ္ဖန္နဋ္ဌေန အထ-သဒ္ဒေန ယုတ္တမပဒါနာနီတိ. ဗုဒ္ဓါဒီနံ အရဟတ္တမဂ္ဂါဒိကုသလတော အညကုသလာနံ အဘာဝတော အဝဓာရဏဋ္ဌေန နိဝါရဏဋ္ဌေန အထ-သဒ္ဒေန ယုတ္တမပဒါနာနီတိ. ခုဒ္ဒကပါဌသင်္ဂဟာနန္တရံ သင်္ဂဟိတန္တိ အနန္တရဋ္ဌေန အထ-သဒ္ဒေန ယုတ္တမပဒါနာနီတိ. ဣတော ခုဒ္ဒကပါဌတော ပဋ္ဌာယာတိ အပဂမနဋ္ဌေန အထ-သဒ္ဒေန ယုတ္တမပဒါနာနီတိ.

ဗုဒ္ဓေါတိ ဧတ္ထ ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ သဗ္ဗညုတာယ ဗုဒ္ဓေါ၊ သဗ္ဗဒဿာဝိတာယ ဗုဒ္ဓေါ၊ အနညနေယျတာယ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဝိသဝိတာယ ဗုဒ္ဓေါ၊ ခီဏာသဝသင်္ခါတေန ဗုဒ္ဓေါ၊ နိရုပက္ကိလေသသင်္ခါတေန ဗုဒ္ဓေါ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတေန ဗုဒ္ဓေါ၊ အဒုတိယဋ္ဌေန ဗုဒ္ဓေါ၊ တဏှာပဟာနဋ္ဌေန ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧကာယနမဂ္ဂံ ဂတောတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧကော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ အဗုဒ္ဓိဝိဟတတ္တာ ဗုဒ္ဓိပဋိလာဘာ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗုဒ္ဓိ ဗုဒ္ဓံ ဗောဓောတိ အနတ္ထန္တရမေတံ. ယထာ နီလာဒိဝဏ္ဏယောဂတော ပဋော ‘‘နီလော ပဋော၊ ရတ္တော ပဋော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ဗုဒ္ဓဂုဏယောဂတော ဗုဒ္ဓေါ. အထ ဝါ ‘‘ဗောဓိ’’ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ၊ တေန ဉာဏေန သကလဒိယဍ္ဎသဟဿကိလေသာရိဂဏေ ခေပေတွာ နိဗ္ဗာနာဓိဂမနတော ဉာဏံ ‘‘ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တေန သမ္ပယုတ္တော သမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေါ. တေနေဝ ဉာဏေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ သဗ္ဗကိလေသေ ခေပေတွာ နိဗ္ဗာနမဓိဂစ္ဆတိ. ဗုဒ္ဓါနံ ပန စတူသု အသင်္ချေယျေသု ကပ္ပသတသဟဿေသု စ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗောဓိဉာဏဿာဓိဂတတ္တာ စ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏမဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏယမကပါဋိဟီရဉာဏသဗ္ဗညုတညာဏ- အနာဝရဏအာသယာနုသယာဒိအသာဓာရဏဉာဏာနံ သမဓိဂတတ္တာ စ ဧကာယပိ ဓမ္မဒေသနာယ အသင်္ချေယျာသတ္တနိကာယေ ဓမ္မာမတံ ပါယေတွာ နိဗ္ဗာနဿ ပါပနတော စ တဒေဝ ဉာဏံ ဗုဒ္ဓါနမေဝါဓိကဘာဝတော တေသမေဝ သမ္ဗုဒ္ဓါနံ အပဒါနံ ကာရဏံ ဗုဒ္ဓါပဒါနံ. တဉှိ ဒုဝိဓံ ကုသလာကုသလဝသေန. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ပန န တထာ ကာတုံ သမတ္ထာ၊ အန္နာဒိပစ္စယဒါယကာနံ သင်္ဂဟံ ကရောန္တာပိ –

‘‘ဣစ္ဆိတံ ပတ္ထိတံ တုယှံ၊ ခိပ္ပမေဝ သမိဇ္ဈတု၊

ပူရေန္တု စိတ္တသင်္ကပ္ပါ၊ စန္ဒော ပန္နရသော ယထာ.

‘‘ဣစ္ဆိတံ ပတ္ထိတံ တုယှံ၊ ခိပ္ပမေဝ သမိဇ္ဈတု၊

ပူရေန္တု စိတ္တသင်္ကပ္ပါ၊ မဏိ ဇောတိရသော ယထာ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၉၅ ပုဗ္ဗူပနိဿယသမ္ပတ္တိကထာ၊ အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၉၂၊ ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.သာမာဝတီဝတ္ထု) –

ဣမာဟိ ဒွီဟိယေဝ ဂါထာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ. ဒေသေန္တာပိ အသင်္ချေယျသတ္တနိကာယေ ဗောဓေတုံ န သက္ကုဏန္တိ၊ တသ္မာ န သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓသဒိသာ ဟုတွာ ပါဋိဧက္ကံ ဝိသုံ ဗုဒ္ဓါတိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ. တေသံ အပဒါနံ ကာရဏံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါပဒါနံ.

စိရံ ဌိတာတိ ထေရာ. အထ ဝါ ထိရတရသီလာစာရမဒ္ဒဝါဒိဂုဏေဟိ ယုတ္တာတိ ထေရာ. အထ ဝါ ထိရဝရသီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဂုဏေဟိ ယုတ္တာတိ ထေရာ. အထ ဝါ ထိရတရသင်္ခါတပဏီတာနုတ္တရသန္တိနိဗ္ဗာနမဓိဂတာတိ ထေရာ၊ ထေရာနံ အပဒါနာနိ ထေရာပဒါနာနိ. တထာ တာဒိဂုဏေဟိ ယုတ္တာတိ ထေရီ၊ ထေရီနံ အပဒါနာနိ ထေရီပဒါနာနိ. တေသု ဗုဒ္ဓါပဒါနေ ပဉ္စေဝ အပဒါနာနိ၊ ပဉ္စေဝ သုတ္တန္တာ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ပဉ္စေဝ အပဒါနာနိ၊ ပဉ္စ သုတ္တာနိ ယဿ စ၊

ဣဒံ ဗုဒ္ဓါပဒါနန္တိ၊ ပဌမံ အနုလောမတော’’တိ.

ပစ္စေကဗုဒ္ဓါပဒါနေပိ ပဉ္စေဝ အပဒါနာနိ၊ ပဉ္စေဝ သုတ္တန္တာ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ပဉ္စေဝ အပဒါနာနိ၊ ပဉ္စ သုတ္တာနိ ယဿ စ၊

ဣဒံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါပဒါနန္တိ၊ ဒုတိယံ အနုလောမတော’’တိ.

ထေရာပဒါနေသု ဒသာဓိကပဉ္စသတာပဒါနာနိ၊ ဝဂ္ဂတော ဧကပညာသ ဝဂ္ဂါ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ပဉ္စသတဒသပဒါနာနိ၊ ဧကပညာသ ဝဂ္ဂတော၊

ဣဒံ ထေရာပဒါနန္တိ၊ တတိယံ အနုလောမတော’’တိ.

ထေရီအပဒါနေသု စတ္တာလီသံ အပဒါနာနိ၊ ဝဂ္ဂတော စတုရော ဝဂ္ဂါ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘စတ္တာလီသံပဒါနာနိ၊ စတုဝဂ္ဂါနိ ယဿ စ၊

ဣဒံ ထေရီပဒါနန္တိ၊ စတုတ္ထံ အနုလောမတော’’တိ.

အပဒါနန္တိ ဧတ္ထ အပဒါန-သဒ္ဒေါ ကာရဏဂဟဏအပဂမနပဋိပါဋိအက္ကောသနာဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟိ ဧသ ‘‘ခတ္တိယာနံ အပဒါနံ၊ ဗြာဟ္မဏာနံ အပဒါန’’န္တိအာဒီသု ကာရဏေ ဒိဿတိ၊ ခတ္တိယာနံ ကာရဏံ ဗြာဟ္မဏာနံ ကာရဏန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဥပါသကာနံ အပဒါန’’န္တိအာဒီသု ဂဟဏေ ဒိဿတိ၊ သံသုဋ္ဌု ဂဟဏန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဝါဏိဇာနံ အပဒါနံ၊ သုဒ္ဒါနံ အပဒါန’’န္တိအာဒီသု အပဂမနေ ဒိဿတိ၊ တတော တတော တေသံ အပဂမနန္တိ အတ္ထော. ‘‘ပိဏ္ဍပါတိကော ဘိက္ခု သပဒါနစာရဝသေန ပိဏ္ဍာယ စရတီ’’တိအာဒီသု ပဋိပါဋိယာ ဒိဿတိ၊ ဃရပဋိပါဋိယာ စရတီတိ အတ္ထော. ‘‘အပဂတာ ဣမေ သာမညာ၊ အပဂတာ ဣမေ ဗြဟ္မညာတိ အပဒါနေတီ’’တိအာဒီသု အက္ကောသနေ ဒိဿတိ၊ အက္ကောသတိ ပရိဘာသတီတိ အတ္ထော. ဣဓ ပန ကာရဏေ ဒိဿတိ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ အပဒါနာနိ ဗုဒ္ဓါပဒါနိ၊ ဗုဒ္ဓကာရဏာနီတိ အတ္ထော. ဂင်္ဂါဝါလုကူပမာနံ အနေကေသံ ဗုဒ္ဓါနံ ဒါနပါရမိတာဒိသမတ္တိံသပါရမိတာ ကာရဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ အဓိကာရာဒီသု ယုတ္တအပဒါနာနိ သုဒ္ဓမာနသာ သုဏာထာတိ သမ္ဗန္ဓော.

တတ္ထ သုဒ္ဓမာနသာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန ဒိယဍ္ဎကိလေသသဟဿံ ခေပေတွာ ဌိတတ္တာ သုဒ္ဓမာနသာ ပရိသုဒ္ဓစိတ္တာ သုဒ္ဓဟဒယာ ပဉ္စသတာ ခီဏာသဝါ ဣမသ္မိံ ဓမ္မသဘာယေ သန္နိသိန္နာ သုဏာထ၊ ဩဟိတသောတာ မနသိ ကရောထာတိ အတ္ထော.

ဧတ္ထ ပန ‘‘အပဒါနာနီ’’တိ အဝတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါပဒါနထေရာပဒါနထေရီအပဒါနေသု ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ‘‘အထ ဗုဒ္ဓါပဒါနာနီ’’တိ ဝစနံ ခန္ဓယမကအာယတနဓာတုသစ္စသင်္ခါရအနုသယယမကေသု ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ပဓာနဝသေန အာဒိဝသေန စ ‘‘မူလယမက’’န္တိ ဝစနံ ဝိယ၊ တေရသသံဃာဒိသေသဒွေအနိယတတိံသနိဿဂ္ဂိယေသု ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ပဓာနဝသေန အာဒိဝသေန စ ‘‘ပါရာဇိကကဏ္ဍော’’တိ ဝစနံ ဝိယ စ ဣဓာပိ ပဓာနဝသေန အာဒိဝသေန စ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါပဒါနာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဝဏ္ဏာဂမော။ပေ။ ပဉ္စဝိဓံ နိရုတ္တ’’န္တိ နိရုတ္တိနယေန ဝါ ‘‘တေသု ဝုဒ္ဓိလောပါဂမဝိကာရဝိပရီတာဒေသာ စာ’’တိ သုတ္တေန ဝါ တတိယတ္ထဝါစကဿ သမ္မာတိနိပါတပဒဿ၊ သယံသဒ္ဒတ္ထဝါစကဿ သ-န္တိဥပသဂ္ဂပဒဿ စ လောပံ ကတွာ ကိတန္တဝါစီဗုဒ္ဓသဒ္ဒမေဝ ဂဟေတွာ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ‘‘ဗုဒ္ဓါပဒါနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါပဒါနာနီတိ အတ္ထော.

ဣတိ ဝိသုဒ္ဓဇနဝိလာသိနိယာ အပဒါန-အဋ္ဌကထာယ

အဗ္ဘန္တရနိဒါနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁. ဗုဒ္ဓအပဒါနဝဏ္ဏနာ

ဣဒါနိ အဗ္ဘန္တရနိဒါနာနန္တရံ အပဒါနဋ္ဌကထံ ကထေတုကာမော –

‘‘သပဒါနံ အပဒါနံ၊ ဝိစိတြနယဒေသနံ၊

ယံ ခုဒ္ဒကနိကာယသ္မိံ၊ သင်္ဂါယိံသု မဟေသယော၊

တဿ ဒါနိ အနုပ္ပတ္တော၊ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာက္ကမော’’တိ.

တတ္ထ ယံ အပဒါနံ တာဝ ‘‘သကလံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဧကဝိမုတ္တိရသ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဧကရသေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ ဓမ္မဝိနယဝသေန ဒွိဓာသင်္ဂဟေ ဓမ္မေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ ပဌမမဇ္ဈိမပစ္ဆိမဗုဒ္ဓဝစနေသု မဇ္ဈိမဗုဒ္ဓဝစနေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ ဝိနယာဘိဓမ္မသုတ္တန္တပိဋကေသု သုတ္တန္တပိဋကေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ ဒီဃနိကာယမဇ္ဈိမသံယုတ္တအင်္ဂုတ္တရခုဒ္ဒကနိကာယေသု ပဉ္စသု ခုဒ္ဒကနိကာယေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ သုတ္တံ ဂေယျံ ဝေယျာကရဏံ ဂါထာ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ အဗ္ဘုတဓမ္မံ ဝေဒလ္လန္တိ နဝသု သာသနင်္ဂေသု ဂါထာယ သင်္ဂဟိတံ.

‘‘ဒွါသီတိ ဗုဒ္ဓတော ဂဏှိံ၊ ဒွေသဟဿာနိ ဘိက္ခုတော၊

စတုရာသီတိသဟဿာနိ၊ ယေမေ ဓမ္မာ ပဝတ္တိနော’’တိ. –

ဧဝံ ဝုတ္တစတုရာသီတိသဟဿဓမ္မက္ခန္ဓေသု ကတိပယဓမ္မက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတံ ဟောတီတိ.

ဣဒါနိ တံ အပဒါနံ ဒဿေန္တော ‘‘တိံသပါရမိသမ္ပုဏ္ဏာ၊ ဓမ္မရာဇာ အသင်္ခိယာ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဒသပါရမိတာဝ ပစ္ဆိမမဇ္ဈိမုက္ကဋ္ဌဝသေန ဒသပါရမီဒသဥပပါရမီဒသပရမတ္ထပါရမီနံ ဝသေန သမတ္တိံသပါရမီ. တာဟိ သံသုဋ္ဌု ပုဏ္ဏာ သမ္ပုဏ္ဏာ သမန္နာဂတာ သမင်္ဂီဘူတာ အဇ္ဈာပန္နာ သံယုတ္တာတိ တိံသပါရမိသမ္ပုဏ္ဏာ. သကလလောကတ္တယဝါသိနေ သတ္တနိကာယေ မေတ္တာကရုဏာမုဒိတာဥပေက္ခာသင်္ခါတာဟိ စတူဟိ ဗြဟ္မဝိဟာရသမာပတ္တီဟိ ဝါ ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရေန ဝါ ဧကစိတ္တဘာဝေန အတ္တနော စ ကာယေ ရဉ္ဇေန္တိ အလ္လီယာပေန္တီတိ ရာဇာနော၊ ဓမ္မေန ရာဇာနော ဓမ္မရာဇာ၊ ဣတ္ထမ္ဘူတာ ဗုဒ္ဓါ. ဒသသတံ သဟဿံ ဒသသဟဿံ သတသဟဿံ ဒသသတသဟဿံ ကောဋိ ပကောဋိ ကောဋိပ္ပကောဋိ နဟုတံ နိန္နဟုတံ အက္ခောဘိဏိ ဗိန္ဒု အဗ္ဗုဒံ နိရဗ္ဗုဒံ အဟဟံ အဗဗံ အဋဋံ သောဂန္ဓိကံ ဥပ္ပလံ ကုမုဒံ ပုဏ္ဍရိကံ ပဒုမံ ကထာနံ မဟာကထာနံ အသင်္ချေယျာနံ ဝသေန အသင်္ခိယာ သင်္ခါရဟိတာ ဓမ္မရာဇာနော အတီတာ ဝိဂတာ နိရုဒ္ဓါ အဗ္ဘတ္ထံ ဂတာတိ အဓိပ္ပါယော.

၆. တေသု အတီတဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရဉ္စ အတ္တနာ ဗောဓိသတ္တဘူတေန စက္ကဝတ္တိရညာ ဟုတွာ ကတသမ္ဘာရဉ္စ အာနန္ဒတ္ထေရေန ပုဋ္ဌော ဘဂဝါ ‘‘သမ္ဗောဓိံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိမာဟ. ဘော အာနန္ဒ၊ မမ အပဒါနံ သုဏောဟီတိ အဓိပ္ပါယော. အာနန္ဒ၊ အဟံ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသမ္ဘာရပူရဏကာလေ စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဟုတွာ သေဋ္ဌာနံ ပသဋ္ဌာနံ ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စာနံ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္ဗောဓိံ စတုသစ္စမဂ္ဂဉာဏံ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဝါ သိရသာ အဘိဝါဒယေတိ သမ္ဗန္ဓော. သသံဃေ သာဝကသံဃသဟိတေ လောကနာယကေ လောကဇေဋ္ဌေ ဗုဒ္ဓေ ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဥဘောဟိ ဟတ္ထပုဋေဟိ နမဿိတွာ ဝန္ဒိတွာ သိရသာ သီသေန အဘိဝါဒယေ အာဒရေန ထောမနံ ကတွာ ပဏာမံ ကရောမီတိ အတ္ထော.

၇. ယာဝတာ ဗုဒ္ဓခေတ္တေသူတိ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေသု ဗုဒ္ဓခေတ္တေသု၊ အာကာသဋ္ဌာ အာကာသဂတာ၊ ဘူမဋ္ဌာ ဘူမိတလဂတာ၊ ဝေဠုရိယာဒယော သတ္တ ရတနာ အသင်္ခိယာ သင်္ခါရဟိတာ၊ ယာဝတာ ယတ္တကာ၊ ဝိဇ္ဇန္တိ. တာနိ သဗ္ဗာနိ မနသာ စိတ္တေန သမာဟရေ၊ သံ သုဋ္ဌု စိတ္တေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ အာဟရိဿာမီတိ အတ္ထော၊ မမ ပါသာဒဿ သာမန္တာ ရာသိံ ကရောမီတိ အတ္ထော.

၈. တတ္ထ ရူပိယဘူမိယန္တိ တသ္မိံ အနေကဘူမိမှိ ပါသာဒေ ရူပိယမယံ ရဇတမယံ ဘူမိံ နိမ္မိတန္တိ အတ္ထော. အဟံ ရတနမယံ သတ္တဟိ ရတနေဟိ နိမ္မိတံ အနေကသတဘူမိကံ ပါသာဒံ ဥဗ္ဗိဒ္ဓံ ဥဂ္ဂတံ နဘမုဂ္ဂတံ အာကာသေ ဇောတမာနံ မာပယိန္တိ အတ္ထော.

၉. တမေဝ ပါသာဒံ ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘ဝိစိတ္တထမ္ဘ’’န္တျာဒိမာဟ. ဝိစိတ္တေဟိ အနေကေဟိ မသာရဂလ္လာဒိဝဏ္ဏေဟိ ထမ္ဘေဟိ ဥဿာပိတံ သုကတံ သုဋ္ဌု ကတံ လက္ခဏယုတ္တံ အာရောဟပရိဏာဟဝသေန သုဋ္ဌု ဝိဘတ္တံ အနေကကောဋိသတဂ္ဃနတောရဏနိမ္မိတတ္တာ မဟာရဟံ. ပုနပိ ကိံ ဝိသိဋ္ဌံ? ကနကမယသင်္ဃာဋံ သုဝဏ္ဏေဟိ ကတတုလာသင်္ဃာဋဝလယေဟိ ယုတ္တံ၊ တတ္ထ ဥဿာပိတကောန္တေဟိ စ ဆတ္တေဟိ စ မဏ္ဍိတံ သောဘိတံ ပါသာဒန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၀. ပုနပိ ပါသာဒဿေဝ သောဘံ ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘ပဌမာ ဝေဠုရိယာ ဘူမီ’’တျာဒိမာဟ. တဿ အနေကသတဘူမိပါသာဒဿ သုဘာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ အဗ္ဘသမာ ဝလာဟကပဋလသဒိသာ ဝိမလာ နိမ္မလာ ဝေဠုရိယမဏိမယာ နီလဝဏ္ဏာ ပဌမာ ဘူမိ အဟောသီတိ အတ္ထော. ဇလဇနဠိနပဒုမေဟိ အာကိဏ္ဏာ သမင်္ဂီဘူတာ ဝရာယ ဥတ္တမာယ ကဉ္စနဘူမိယာ သုဝဏ္ဏဘူမိယာဝ သောဘတီတိ အတ္ထော.

၁၁. တဿေဝ ပါသာဒဿ ကာစိ ဘူမိ ပဝါဠံသာ ပဝါဠကောဋ္ဌာသာ ပဝါဠဝဏ္ဏာ၊ ကာစိ ဘူမိ လောဟိတကာ လောဟိတဝဏ္ဏာ၊ ကာစိ ဘူမိ သုဘာ မနောဟရာ ဣန္ဒဂေါပကဝဏ္ဏာဘာ ရသ္မိယော နိစ္ဆရမာနာ၊ ကာစိ ဘူမိ ဒသ ဒိသာ ဩဘာသတီတိ အတ္ထော.

၁၂. တသ္မိံယေဝ ပါသာဒေ နိယျူဟာ နိဂ္ဂတပမုခသာလာ စ သုဝိဘတ္တာ သုဋ္ဌု ဝိဘတ္တာ ကောဋ္ဌာသတော ဝိသုံ ဝိသုံ ကတာ သီဟပဉ္ဇရာ သီဟဒွါရာ စ. စတုရော ဝေဒိကာတိ စတူဟိ ဝေဒိကာဝလယေဟိ ဇာလကဝါဋေဟိ စ မနောရမာ မနအလ္လီယနကာ ဂန္ဓာဝေဠာ ဂန္ဓဒါမာ စ ဩလမ္ဗန္တီတိ အတ္ထော.

၁၃. တသ္မိံယေဝ ပါသာဒေ သတ္တရတနဘူသိတာ သတ္တရတနေဟိ သောဘိတာ ကူဋာဂါရာ. ကိံ ဘူတာ? နီလာ နီလဝဏ္ဏာ၊ ပီတာ ပီတဝဏ္ဏာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ၊ လောဟိတကာ လောဟိတကဝဏ္ဏာ ရတ္တဝဏ္ဏာ၊ ဩဒါတာ ဩဒါတဝဏ္ဏာ သေတဝဏ္ဏာ၊ သုဒ္ဓကာဠကာ အမိဿကာဠဝဏ္ဏာ၊ ကူဋာဂါရဝရူပေတာ ကူဋာဂါရဝရေဟိ ကဏ္ဏိကကူဋာဂါရဝရေဟိ ဥပေတော သမန္နာဂတော သော ပါသာဒေါတိ အတ္ထော.

၁၄. တသ္မိံယေဝ ပါသာဒေ ဩလောကမယာ ဥဒ္ဓမ္မုခါ ပဒုမာ သုပုပ္ဖိတာ ပဒုမာ သောဘန္တိ၊ သီဟဗျဂ္ဃါဒီဟိ ဝါဠမိဂဂဏေဟိ စ ဟံသကောဉ္စမယူရာဒိပက္ခိသမူဟေဟိ စ သောဘိတော သော ပါသာဒေါတိ အတ္ထော. အတိဥစ္စော ဟုတွာ နဘမုဂ္ဂတတ္တာ နက္ခတ္တတာရကာဟိ အာကိဏ္ဏော စန္ဒသူရေဟိ စန္ဒသူရိယရူပေဟိ စ မဏ္ဍိတော သော ပါသာဒေါတိ အတ္ထော.

၁၅. သော ဧဝ စက္ကဝတ္တိဿ ပါသာဒေါ ဟေမဇာလေန သုဝဏ္ဏဇာလေန သဉ္ဆန္နာ၊ သောဏ္ဏကိင်္ကဏိကာယုတော သုဝဏ္ဏကိင်္ကဏိကဇာလေဟိ ယုတော သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. မနောရမာ မနလ္လီယနကာ သောဏ္ဏမာလာ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖပန္တိယော ဝါတဝေဂေန ဝါတပ္ပဟာရေန ကူဇန္တိ သဒ္ဒံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော.

၁၆. မဉ္ဇေဋ္ဌကံ မဉ္ဇိဋ္ဌဝဏ္ဏံ၊ လောဟိတကံ လောဟိတဝဏ္ဏံ၊ ပီတကံ ပီတဝဏ္ဏံ၊ ဟရိပိဉ္ဇရံ ဇမ္ဗောနဒသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပဉ္ဇရဝဏ္ဏဉ္စ ဓဇံ နာနာရင်္ဂေဟိ အနေကေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ၊ သမ္ပီတံ ရဉ္ဇိတံ ဓဇံ၊ ဥဿိတံ တသ္မိံ ပါသာဒေ ဥဿာပိတံ. ဓဇမာလိနီတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဓဇမာလာယုတ္တော သော ပါသာဒေါတိ အတ္ထော.

၁၇. တသ္မိံ ပါသာဒေ အတ္ထရဏာဒယော ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘န နံ ဗဟူ’’တျာဒိမာဟ. တတ္ထ နံ ပါသာဒံ ဗဟူဟိ အဝိဇ္ဇမာနံ နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော၊ နာနာသယနဝိစိတ္တာ အနေကေဟိ အတ္ထရဏေဟိ ဝိစိတ္တာ သောဘိတာ မဉ္စပီဌာဒိသယနာ အနေကသတာ အနေကသတသင်္ချာ၊ ကိံ ဘူတာ? ဖလိကာ ဖလိကမဏိမယာ ဖလိကာဟိ ကတာ၊ ရဇတာမယာ ရဇတေဟိ ကတာ၊ မဏိမယာ နီလမဏီဟိ ကတာ၊ လောဟိတင်္ဂါ ရတ္တဇာတိမဏီဟိ ကတာ၊ မသာရဂလ္လမယာ ကဗရဝဏ္ဏမဏီဟိ ကတာ၊ သဏှကာသိကသန္ထတာ သဏှေဟိ သုခုမေဟိ ကာသိကဝတ္ထေဟိ အတ္ထတာ.

၁၈. ပါဝုရာတိ ပါဝုရဏာ. ကီဒိသာ? ကမ္ဗလာ လောမသုတ္တေဟိ ကတာ၊ ဒုကူလာ ဒုကူလပဋေဟိ ကတာ၊ စီနာ စီနပဋေဟိ ကတာ၊ ပတ္တုဏ္ဏာ ပတ္တုဏ္ဏဒေသေ ဇာတပဋေဟိ ကတာ၊ ပဏ္ဍု ပဏ္ဍုဝဏ္ဏာ၊ ဝိစိတ္တတ္ထရဏံ အနေကေဟိ အတ္ထရဏေဟိ ပါဝုရဏေဟိ စ ဝိစိတ္တံ၊ သဗ္ဗံ သယနံ၊ မနသာ စိတ္တေန၊ အဟံ ပညပေသိန္တိ အတ္ထော.

၁၉. တဒေဝ ပါသာဒံ ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘တာသု တာသွေဝ ဘူမီသူ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ရတနကူဋလင်္ကတန္တိ ရတနမယကူဋေဟိ ရတနကဏ္ဏိကာဟိ အလင်္ကတံ သောဘိတန္တိ အတ္ထော. မဏိဝေရောစနာ ဥက္ကာတိ ဝေရောစနမဏီဟိ ရတ္တမဏီဟိ ကတာ၊ ဥက္ကာ ဒဏ္ဍပဒီပါ. ဓာရယန္တာ သုတိဋ္ဌရေတိ အာကာသေ သုဋ္ဌု ဓာရယန္တာ ဂဏှန္တာ အနေကသတဇနာ သုဋ္ဌု တိဋ္ဌန္တီတိ အတ္ထော.

၂၀. ပုန တဒေဝ ပါသာဒံ ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘သောဘန္တိ ဧသိကာထမ္ဘာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧသိကာထမ္ဘာ နာမ နဂရဒွါရေ သောဘနတ္ထာယ နိခါတာ ထမ္ဘာ၊ သုဘာ ဣဋ္ဌာ၊ ကဉ္စနတောရဏာ သုဝဏ္ဏမယာ၊ ဇမ္ဗောနဒါ ဇမ္ဗောနဒသုဝဏ္ဏမယာ စ၊ သာရမယာ ခဒိရရုက္ခသာရမယာ စ ရဇတမယာ စ တောရဏာ သောဘန္တိ၊ ဧသိကာ စ တောရဏာ စ တံ ပါသာဒံ သောဘယန္တီတိ အတ္ထော.

၂၁. တသ္မိံ ပါသာဒေ သုဝိဘတ္တာ အနေကာ သန္ဓီ ကဝါဋေဟိ စ အဂ္ဂဠေဟိ စ စိတ္တိတာ သောဘိတာ သန္ဓိပရိက္ခေပါ သောဘယန္တီတိ အတ္ထော၊ ဥဘတောတိ တဿ ပါသာဒဿ ဥဘောသု ပဿေသု၊ ပုဏ္ဏဃဋာ အနေကေဟိ ပဒုမေဟိ အနေကေဟိ စ ဥပ္ပလေဟိ၊ သံယုတာ ပုဏ္ဏာ တံ ပါသာဒံ သောဘယန္တီတိ အတ္ထော.

၂၂-၂၃. ဧဝံ ပါသာဒဿ သောဘံ ဝဏ္ဏေတွာ ရတနမယံ ပါသာဒဉ္စ သက္ကာရသမ္မာနဉ္စ ပကာသေန္တော ‘‘အတီတေ သဗ္ဗဗုဒ္ဓေ စာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတီတေတိ အတိက္ကန္တေ ဝိဂတေ ကာလေ ဇာတေ ဘူတေ၊ သသံဃေ သာဝကသမူဟသဟိတေ၊ သဗ္ဗေ လောကနာယကေ ဗုဒ္ဓေ သဘာဝေန ပကတိဝဏ္ဏေန ရူပေန သဏ္ဌာနေန စ၊ သသာဝကေ သာဝကသဟိတေ၊ ဗုဒ္ဓေ နိမ္မိနိတွာ ယေန ဒွါရေန ပါသာဒေါ ပဝိသိတဗ္ဗော ဟောတိ၊ တေန ဒွါရေန ပဝိသိတွာ သသာဝကာ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗသောဏ္ဏမယေ သကလသုဝဏ္ဏမယေ၊ ပီဌေ နိသိန္နာ အရိယမဏ္ဍလာ အရိယသမူဟာ အဟေသုန္တိ အတ္ထော.

၂၄-၂၅. ဧတရဟိ ဝတ္တမာနေ ကာလေ အနုတ္တရာ ဥတ္တရဝိရဟိတာ ယေ စ ဗုဒ္ဓါ အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ တေ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ အနေကသတေ သယမ္ဘူ သယမေဝ ဘူတေ အညာစရိယရဟိတေ၊ အပရာဇိတေ ခန္ဓကိလေသာဘိသင်္ခါရမစ္စုဒေဝပုတ္တမာရေဟိ အပရာဇိတေ၊ ဇယမာပန္နေ သန္တပ္ပေသိန္တိ အတ္ထော. ဘဝနံ မယှံ ပါသာဒံ အတီတကာလေ စ ဝတ္တမာနကာလေ စ၊ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ သမာရုဟုံ သံ သုဋ္ဌု အာရုဟိံသူတိ အတ္ထော.

၂၆. ယေ ဒိဗ္ဗာ ဒိဝိ ဘဝါ ဒိဗ္ဗာ ဒေဝလောကေ ဇာတာ၊ ယေ စ ဗဟူ ကပ္ပရုက္ခာ အတ္ထိ. ယေ စ မာနုသာ မနုဿေ ဇာတာ ယေ စ ဗဟူ ကပ္ပရုက္ခာ အတ္ထိ၊ တတော သဗ္ဗံ ဒုဿံ သမာဟန္တွာ သံ သုဋ္ဌု အာဟရိတွာ တေစီဝရာနိ ကာရေတွာ တေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ တိစီဝရေဟိ အစ္ဆာဒေမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၂၇. ဧဝံ တိစီဝရေဟိ အစ္ဆာဒေတွာ ပါရုပါပေတွာ တေသံ နိသိန္နာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သမ္ပန္နံ မဓုရံ ခဇ္ဇံ ခါဒိတဗ္ဗံ ပူဝါဒိ ကိဉ္စိ၊ မဓုရံ ဘောဇ္ဇံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ အာဟာရဉ္စ၊ မဓုရံ သာယနီယံ လေဟနီယဉ္စ၊ သမ္ပန္နံ မဓုရံ ပိဝိတဗ္ဗံ အဋ္ဌပါနဉ္စ၊ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ အာဟာရဉ္စ၊ သုဘေ သုန္ဒရေ မဏိမယေ သေလမယေ ပတ္တေ သံ သုဋ္ဌု ပူရေတွာ အဒါသိံ ပဋိဂ္ဂဟာပေသိန္တိ အတ္ထော.

၂၈. သဗ္ဗေ တေ အရိယမဏ္ဍလာ သဗ္ဗေ တေ အရိယသမူဟာ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု သမာ ဟုတွာ မဋ္ဌာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုသမင်္ဂိနော ဟုတွာ မဋ္ဌာ ကိလေသေဟိ ရဟိတတ္တာ သိလိဋ္ဌာ သောဘမာနာ စီဝရသံယုတာ တိစီဝရေဟိ သမင်္ဂီဘူတာ မဓုရသက္ခရာဟိ စ တေလေန စ မဓုဖာဏိတေဟိ စ ပရမန္နေန ဥတ္တမေန အန္နေန စ မယာ တပ္ပိတာ အပ္ပိတာ ပရိပူရိတာ အဟေသုန္တိ အတ္ထော.

၂၉. တေ ဧဝံ သန္တပ္ပိတာ အရိယမဏ္ဍလာ ရတနဂဗ္ဘံ သတ္တဟိ ရတနေဟိ နိမ္မိတဂဗ္ဘံ ဂေဟံ၊ ပဝိသိတွာ ဂုဟာသယာ ဂုဟာယံ သယမာနာ၊ ကေသရီဝ ကေသရသီဟာ ဣဝ၊ မဟာရဟမှိ သယနေ အနဂ္ဃေ မဉ္စေ၊ သီဟသေယျမကပ္ပယုံ ယထာ သီဟော မိဂရာဇာ ဒက္ခိဏပဿေန သယန္တော ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ သီသူပဓာနံ ကတွာ ဝါမဟတ္ထံ ဥဇုကံ ဌပေတွာ ဝါလဓိံ အန္တရသတ္ထိယံ ကတွာ နိစ္စလော သယတိ၊ ဧဝံ သေယျံ ကပ္ပယုံ ကရိံသူတိ အတ္ထော.

၃၀. တေ ဧဝံ သီဟသေယျံ ကပ္ပေတွာ သမ္ပဇာနာ သတိသမ္ပဇညသမ္ပန္နာ. သမုဋ္ဌာယ သံ သုဋ္ဌု ဥဋ္ဌဟိတွာ သယနေ ပလ္လင်္ကမာဘုဇုံ ဦရုဗဒ္ဓါသနံ ကရိံသူတိ အတ္ထော.

၃၁. ဂေါစရံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနန္တိ သဗ္ဗေသံ အတီတာနာဂတာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဂေါစရံ အာရမ္မဏဘူတံ ဈာနရတိသမပ္ပိတာ ဈာနရတိယာ သံ သုဋ္ဌု အပ္ပိတာ သမင်္ဂီဘူတာ အဟေသုန္တိ အတ္ထော၊ အညေ ဓမ္မာနိ ဒေသေန္တီတိ တေသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓေသု အညေ ဧကစ္စေ ဓမ္မေ ဒေသေန္တိ၊ အညေ ဧကစ္စေ ဣဒ္ဓိယာ ပဌမာဒိဇ္ဈာနကီဠာယ ကီဠန္တိ ရမန္တိ.

၃၂. အညေ ဧကစ္စေ အဘိညာ ပဉ္စ အဘိညာယော ဝသိဘာဝိတာ ဝသီကရိံသု၊ ပဉ္စသု အဘိညာသု အာဝဇ္ဇနသမာပဇ္ဇနဝုဋ္ဌာနအဓိဋ္ဌာနပစ္စဝေက္ခဏသင်္ခါတာဟိ ပဉ္စဝသိတာဟိ ဝသီဘာဝံ ဣတာ ဂတာ ပတ္တာ အဘိညာယော၊ အပ္ပေန္တိ သမာပဇ္ဇန္တိ. အညေ ဧကစ္စေ အနေကသဟဿိယော ဝိကုဗ္ဗနာနိ ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတိ၊ ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောတီတိ ဧဝမာဒီနိ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနာနိ ဝိကုဗ္ဗန္တိ ကရောန္တီတိ အတ္ထော.

၃၃. ဗုဒ္ဓါပိ ဗုဒ္ဓေတိ ဧဝံ သန္နိပတိတေသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓေသု သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဝိသယံ အာရမ္မဏဘူတံ ပဉှံ ဗုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓေ ပုစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. တေ ဗုဒ္ဓါ အတ္ထဂမ္ဘီရတာယ ဂမ္ဘီရံ နိပုဏံ သုခုမံ၊ ဌာနံ ကာရဏံ၊ ပညာယ ဝိနိဗုဇ္ဈရေ ဝိသေသေန နိရဝသေသတော ဗုဇ္ဈန္တိ.

၃၄. တဒါ မမ ပါသာဒေ သန္နိပတိတာ သာဝကာပိ ဗုဒ္ဓေ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ၊ ဗုဒ္ဓါ သာဝကေ သိဿေ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ၊ တေ ဗုဒ္ဓါ စ သာဝကာ စ အညမညံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ အညမညံ ဗျာကရောန္တိ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ.

၃၅. ပုန တေ သဗ္ဗေ ဧကတော ဒဿေန္တော ‘‘ဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗုဒ္ဓါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ သာဝကာ စ သိဿာ ပရိစာရကာ နိဿိတကာ ဧတေ သဗ္ဗေ၊ သကာယ သကာယ ရတိယာ ရမမာနာ သလ္လီနာ မမ ပါသာဒေ အဘိရမန္တီတိ အတ္ထော.

၃၆. ဧဝံ တသ္မိံ ဝေဇယန္တပါသာဒေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ အာစာရသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနော အာနုဘာဝံ ဒဿေန္တော သော တိလောကဝိဇယော စက္ကဝတ္တိရာဇာ ‘‘ဆတ္တာ တိဋ္ဌန္တု ရတနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ရတနာ သတ္တရတနမယာ၊ ဆတ္တာ ကဉ္စနာဝေဠပန္တိကာ သုဝဏ္ဏဇာလေဟိ ဩလမ္ဗိတာ တိဋ္ဌန္တု. မုတ္တာဇာလပရိက္ခိတ္တာ မုတ္တာဇာလေဟိ ပရိဝါရိတာ၊ သဗ္ဗေ ဆတ္တာ မမ မတ္ထကေ မုဒ္ဓနိ၊ ဓာရေန္တူတိ စိန္တိတမတ္တေယေဝ ဆတ္တာ ပါတုဘူတာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော.

၃၇. သောဏ္ဏတာရကစိတ္တိတာ သုဝဏ္ဏတာရကာဟိ ဒဒ္ဒလ္လမာနာ စေလဝိတာနာ ဘဝန္တု နိဗ္ဗတ္တန္တု. ဝိစိတ္တာ အနေကဝဏ္ဏာ၊ မလျဝိတတာ ပုပ္ဖပတ္ထဋာ၊ သဗ္ဗေ အနေကဝိတာနာ၊ မတ္ထကေ နိသီဒနဋ္ဌာနဿ ဥပရိဘာဂေ ဓာရေန္တူတိ အတ္ထော.

၃၈-၄၀. မလျဒါမေဟိ အနေကသုဂန္ဓပုပ္ဖဒါမေဟိ ဝိတတာ ပရိကိဏ္ဏာ၊ ဂန္ဓဒါမေဟိ စန္ဒနကုင်္ကုမတဂရာဒိသုဂန္ဓဒါမေဟိ၊ သောဘိတာ ပေါက္ခရဏီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒုဿဒါမေဟိ ပတ္တုဏ္ဏစီနာဒိအနဂ္ဃဒုဿဒါမေဟိ၊ ပရိကိဏ္ဏာ သတ္တရတနဒါမေဟိ ဘူသိတာ အလင်္ကတာ ပေါက္ခရဏီ၊ ပုပ္ဖါဘိကိဏ္ဏာ စမ္ပကသဠလသောဂန္ဓိကာဒိသုဂန္ဓပုပ္ဖေဟိ အဘိကိဏ္ဏာ သုဋ္ဌု ဝိစိတ္တာ သောဘိတာ. ပုနရပိ ကိံ ဘူတာ ပေါက္ခရဏီ? သုရဘိဂန္ဓသုဂန္ဓေဟိ ဘူသိတာ ဝါသိတာ. သမန္တတော ဂန္ဓပဉ္စင်္ဂုလလင်္ကတာ ပဉ္စဟိ အင်္ဂုလေဟိ လိမ္ပိတဂန္ဓေဟိ အလင်္ကတာ၊ ဟေမစ္ဆဒနဆာဒိတာ သုဝဏ္ဏဆဒနေဟိ သုဝဏ္ဏဝိတာနေဟိ ဆာဒိတာ၊ ပါသာဒဿ စာတုဒ္ဒိသာ ပေါက္ခရဏိယော ပဒုမေဟိ စ ဥပ္ပလေဟိ စ သုဋ္ဌု သန္ထတာ ပတ္ထဋာ သုဝဏ္ဏရူပေ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ၊ ခါယန္တု၊ ပဒ္မရေဏုရဇုဂ္ဂတာ ပဒုမရေဏူဟိ ဓူလီဟိ စ အာကိဏ္ဏာ ပေါက္ခရဏိယော သောဘန္တူတိ အတ္ထော.

၄၁. မမ ဝေဇယန္တပါသာဒဿ သမန္တတော ပါဒပါ စမ္ပကာဒယော ရုက္ခာ သဗ္ဗေ ပုပ္ဖန္တု ဧတေ ပုပ္ဖရုက္ခာ. သယမေဝ ပုပ္ဖါ မုဉ္စိတွာ ဝိဂဠိတွာ ဂန္တွာ ဘဝနံ ဩကိရုံ၊ ဩကိဏ္ဏာ ပါသာဒဿ ဥပရိ ကရောန္တူတိ အတ္ထော.

၄၂. တတ္ထ တသ္မိံ မမ ဝေဇယန္တပါသာဒေ သိခိနော မယူရာ နစ္စန္တူ၊ ဒိဗ္ဗဟံသာ ဒေဝတာဟံသာ၊ ပကူဇရေ သဒ္ဒံ ကရောန္တု၊ ကရဝီကာ စ မဓုရသဒ္ဒါ ကောကိလာ ဂါယန္တု ဂီတဝါကျံ ကရောန္တု၊ အပရေ အနုတ္တာ စ ဒိဇသံဃာ ပက္ခိနော သမူဟာ ပါသာဒဿ သမန္တတော မဓုရရဝံ ရဝန္တူတိ အတ္ထော.

၄၃. ပါသာဒဿ သမန္တကော သဗ္ဗာ အာတတဝိတတာဒယော ဘေရိယော ဝဇ္ဇန္တု ဟညန္တု၊ သဗ္ဗာ တာ အနေကတန္တိယော ဝီဏာ ရသန္တု သဒ္ဒံ ကရောန္တု၊ သဗ္ဗာ အနေကပ္ပကာရာ သင်္ဂီတိယော ပါသာဒဿ သမန္တတော ဝတ္တန္တု ပဝတ္တန္တု ဂါယန္တူတိ အတ္ထော.

၄၄-၅. ယာဝတာ ယတ္တကေ ဌာနေ ဗုဒ္ဓခေတ္တမှိ ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠေ တတော ပရေ စက္ကဝါဠေ၊ ဇောတိသမ္ပန္နာ ပဘာသမ္ပန္နာ အစ္ဆိန္နာ မဟန္တာ သမန္တတော ရတနာမယာ သတ္တဟိ ရတနေဟိ ကတာ ခစိတာ သောဏ္ဏပလ္လင်္ကာ သုဝဏ္ဏပလ္လင်္ကာ တိဋ္ဌန္တု၊ ပါသာဒဿ သမန္တတော ဒီပရုက္ခာ ပဒီပဓာရဏာ တေလရုက္ခာ ဇလန္တု၊ ပဒီပေဟိ ပဇ္ဇလန္တု၊ ဒသသဟဿိပရမ္ပရာ ဒသသဟဿီနံ ပရမ္ပရာ ဒသသဟဿိယော ဧကပဇ္ဇောတာ ဧကပဒီပါ ဝိယ ဘဝန္တု ဥဇ္ဇောတန္တူတိ အတ္ထော.

၄၆. နစ္စဂီတေသု ဆေကာ ဂဏိကာ နစ္စိတ္ထိယော စ လာသိကာ မုခေန သဒ္ဒကာရိကာ စ ပါသာဒဿ သမန္တတော နစ္စန္တု၊ အစ္ဆရာဂဏာ ဒေဝိတ္ထိသမူဟာ နစ္စန္တု၊ နာနာရင်္ဂါ အနေကဝဏ္ဏာ နာနာရင်္ဂမဏ္ဍလာ ပါသာဒဿ သမန္တတော နစ္စန္တု၊ ပဒိဿန္တု ပါကဋာ ဟောန္တူတိ အတ္ထော.

၄၇. တဒါ အဟံ တိလောကဝိဇယော နာမ စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဟုတွာ သကလစက္ကဝါဠေ ဒုမဂ္ဂေ ရုက္ခဂ္ဂေ ပဗ္ဗတဂ္ဂေ ဟိမဝန္တစက္ကဝါဠပဗ္ဗတာဒီနံ အဂ္ဂေ သိနေရူပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ စ သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု ဝိစိတ္တံ အနေကဝဏ္ဏဝိစိတ္တံ ပဉ္စဝဏ္ဏိကံ နီလပီတာဒိပဉ္စဝဏ္ဏံ သဗ္ဗံ ဓဇံ ဥဿာပေမီတိ အတ္ထော.

၄၈. နရာ လောကန္တရာ နရာ စ နာဂလောကတော နာဂါ စ ဒေဝလောကတော ဂန္ဓဗ္ဗာ စ ဒေဝါ စ သဗ္ဗေ ဥပေန္တု ဥပဂစ္ဆန္တု၊ တေ နရာဒယော နမဿန္တာ မမ နမက္ကာရံ ကရောန္တာ ပဉ္ဇလိကာ ကတဟတ္ထပုဋာ မမ ဝေဇယန္တံ ပါသာဒံ ပရိဝါရယုန္တိ အတ္ထော.

၄၉. ဧဝံ သော တိလောကဝိဇယော စက္ကဝတ္တိရာဇာ ပါသာဒဿ စ အတ္တနော စ အာနုဘာဝံ ဝဏ္ဏေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနာ သမ္ပတ္တိကတပုညဖလံ သမာဒပေန္တော ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ကုသလံ ကမ္မ’’န္တိအာဒိမာဟ. ယံ ကိဉ္စိ ကုသလကမ္မသင်္ခါတံ ကိရိယံ ကတ္တဗ္ဗံ အတ္ထိ၊ တံ သဗ္ဗံ မမ မယာ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ မနသာ ဝါ တီဟိ ဒွါရေဟိ ကတံ တိဒသေ သုကတံ သုဋ္ဌု ကတံ၊ တာဝတိံသဘဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟံ ကတန္တိ အတ္ထော.

၅၀. ပုန သမာဒပေန္တော ‘‘ယေ သတ္တာ သညိနော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယေ သတ္တာ မနုဿာ ဝါ ဒေဝါ ဝါ ဗြဟ္မာနော ဝါ သညိနော သညာသဟိတာ အတ္ထိ၊ ယေ စ သတ္တာ အသညိနော သညာရဟိတာ အသညာ သတ္တာ သန္တိ၊ တေ သဗ္ဗေ သတ္တာ မယှံ မယာ ကတံ ပုညဖလံ၊ ဘာဂီ ဘဝန္တု ပုညဝန္တာ ဟောန္တူတိ အတ္ထော.

၅၁. ပုနပိ သမာဒပေန္တော ဗောဓိသတ္တော ‘‘ယေသံ ကတ’’န္တိအာဒိမာဟ. မယာ ကတံ ပုညံ ယေဟိ နရနာဂဂန္ဓဗ္ဗဒေဝေဟိ သုဝိဒိတံ ဉာတံ၊ တေသံ မယာ ဒိန္နံ ပုညဖလံ၊ တသ္မိံ မယာ ကတေ ပုညေ ဒိန္နဘာဝံ ယေ နရာဒယော န ဇာနန္တိ၊ ဒေဝါ ဂန္တွာ တေသံ တံ နိဝေဒယုံ အာရောစယုန္တိ အတ္ထော.

၅၂. သဗ္ဗလောကမှိ ယေ သတ္တာ အာဟာရနိဿိတာ ဇီဝန္တိ၊ တေ သဗ္ဗေ သတ္တာ မနုညံ ဘောဇနံ သဗ္ဗံ မမ စေတသာ မမ စိတ္တေန လဘန္တု၊ မမ ပုညိဒ္ဓိယာ လဘန္တူတိ အတ္ထော.

၅၃. မနသာ ပသန္နေန စိတ္တေန ယံ ဒါနံ မယာ ဒိန္နံ တသ္မိံ ဒါနေ စိတ္တေန ပသာဒံ အာဝဟိံ ဥပ္ပါဒေသိံ. သဗ္ဗသမ္ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကာ ပဋိဧက္ကာ ဇိနသာဝကာ စ မယာ စက္ကဝတ္တိရညာ ပူဇိတာ.

၅၄. သုကတေန တေန ကမ္မေန သဒ္ဒဟိတွာ ကတေန ကုသလကမ္မေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ စိတ္တေန ကတပတ္ထနာဟိ စ၊ မာနုသံ ဒေဟံ မနုဿသရီရံ၊ ဇဟိတွာ ဆဍ္ဍေတွာ၊ အဟံ တာဝတိံသံ ဒေဝလောကံ အဂစ္ဆိံ အဂမာသိံ၊ သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါ ဝိယ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇိန္တိ အတ္ထော.

၅၅. တတော တိလောကဝိဇယော စက္ကဝတ္တိရာဇာ ကာလင်္ကတော၊ တတော ပဋ္ဌာယ အာဂတေ ဒုဝေ ဘဝေ ဒွေ ဇာတိယော ပဇာနာမိ ဒေဝတ္တေ ဒေဝတ္တဘာဝေ မာနုသေ မနုဿတ္တဘာဝေ စ၊ တတော ဇာတိဒွယတော အညံ ဂတိံ အညံ ဥပပတ္တိံ န ဇာနာမိ န ပဿာမိ၊ မနသာ စိတ္တေန ပတ္ထနာဖလံ ပတ္ထိတပတ္ထနာဖလန္တိ အတ္ထော.

၅၆. ဒေဝါနံ အဓိကော ဟောမီတိ ယဒိ ဒေဝေသု ဇာတော၊ အာယုဝဏ္ဏဗလတေဇေဟိ ဒေဝါနံ အဓိကော ဇေဋ္ဌော သေဋ္ဌော အဟောသိန္တိ အတ္ထော. ယဒိ မနုဿေသု ဇာတော၊ မနုဇာဓိပေါ မနုဿာနံ အဓိပတိ ဣဿရော ဘဝါမိ၊ တထာ ရာဇဘူတော အဘိရူပေန ရူပသမ္ပတ္တိယာ စ လက္ခဏေန အာရောဟပရိဏာဟာဒိလက္ခဏေန စ သမ္ပန္နော သမ္ပုဏ္ဏော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ ပညာယ ပရမတ္ထဇာနနပညာယ အသမော သမရဟိတော၊ မယာ သဒိသော ကောစိ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

၅၇. မယာ ကတပုညသမ္ဘာရေန ပုညဖလေန ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ သေဋ္ဌံ ပသဋ္ဌံ မဓုရံ ဝိဝိဓံ အနေကပ္ပကာရံ ဘောဇနဉ္စ အနပ္ပကံ ဗဟုသတ္တရတနဉ္စ ဝိဝိဓာနိ၊ အနေကပ္ပကာရာနိ ပတ္တုဏ္ဏကောသေယျာဒိဝတ္ထာနိ စ နဘာ အာကာသတော မံ မမ သန္တိကံ ခိပ္ပံ သီဃံ ဥပေန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ.

၅၈-၆၆. ပထဗျာ ပထဝိယာ ပဗ္ဗတေ စ အာကာသေ စ ဥဒကေ စ ဝနေ စ ယံ ယံ ယတ္ထ ယတ္ထ ဟတ္ထံ ပသာရေမိ နိက္ခိပါမိ၊ တတော တတော ဒိဗ္ဗာ ဘက္ခာ ဒိဗ္ဗာ အာဟာရာ မံ မမ သန္တိကံ ဥပေန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ၊ ပါတုဘဝန္တီတိ အတ္ထော. တထာ ယထာက္ကမံ သဗ္ဗေ ရတနာ. သဗ္ဗေ စန္ဒနာဒယော ဂန္ဓာ. သဗ္ဗေ ယာနာ ဝါဟနာ. သဗ္ဗေ စမ္ပကနာဂပုန္နာဂါဒယော မာလာ ပုပ္ဖါ. သဗ္ဗေ အလင်္ကာရာ အာဘရဏာ. သဗ္ဗာ ဒိဗ္ဗကညာ. သဗ္ဗေ မဓုသက္ခရာ. သဗ္ဗေ ပူပါဒယော ခဇ္ဇာ ခါဒိတဗ္ဗာ မံ မမ သန္တိကံ ဥပေန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ.

၆၇-၆၈. သမ္ဗောဓိဝရပတ္တိယာတိ ဥတ္တမစတုမဂ္ဂဉာဏပတ္တိယာ ပါပုဏနတ္ထာယ. မယာ ယံ ဥတ္တမဒါနံ ကတံ ပူရိတံ၊ တေန ဥတ္တမဒါနေန သေလသင်္ခါတံ ပဗ္ဗတံ သကလံ ဧကနိန္နာဒံ ကရောန္တော ဗဟလံ ဂိရံ ပုထုလံ ဃောသံ ဂဇ္ဇေန္တော၊ သဒေဝကံ လောကံ သကလံ မနုဿဒေဝလောကံ ဟာသယန္တော သောမနဿပ္ပတ္တံ ကရောန္တော လောကေ သကလလောကတ္တယေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ ဗုဒ္ဓေါ အဟံ ဘဝါမီတိ အတ္ထော.

၆၉. ဒိသာ ဒသဝိဓာ လောကေတိ စက္ကဝါဠလောကေ ဒသဝိဓာ ဒသကောဋ္ဌာသာ ဒိသာ ဟောန္တိ၊ တတ္ထ ကောဋ္ဌာသေ ယာယတော ယာယန္တဿ ဂစ္ဆန္တဿ အန္တကံ နတ္ထီတိ အတ္ထော၊ စက္ကဝတ္တိကာလေ တသ္မိံ မယာ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဒိသာဘာဂေ ဝါ ဗုဒ္ဓခေတ္တာ ဗုဒ္ဓဝိသယာ အသင်္ခိယာ သင်္ခါရဟိတာ.

၇၀. ပဘာ ပကိတ္တိတာတိ တဒါ စက္ကဝတ္တိရာဇကာလေ မယှံ ပဘာ စက္ကရတနမဏိရတနာဒီနံ ပဘာ အာလောကာ ယမကာ ယုဂဠယုဂဠာ ဟုတွာ ရံသိဝါဟနာ ရံသိံ မုဉ္စမာနာ ပကိတ္တိတာ ပါကဋာ၊ ဧတ္ထန္တရေ ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠန္တရေ ရံသိဇာလံ ရံသိသမူဟံ၊ အာလောကော ဝိပုလော ဗဟုတရော ဘဝေ အဟောသီတိ အတ္ထော.

၇၁. ဧတ္တကေ လောကဓာတုမှီတိ ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠေသု သဗ္ဗေ ဇနာ မံ ပဿန္တု ဒက္ခန္တူတိ အတ္ထော. သဗ္ဗေ ဒေဝါ ယာဝ ဗြဟ္မနိဝေသနာ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ မံ အနုဝတ္တန္တု အနုကူလာ ဘဝန္တု.

၇၂. ဝိသိဋ္ဌမဓုနာဒေနာတိ ဝိသဋ္ဌေန မဓုရေန နာဒေန၊ အမတဘေရိမာဟနိန္တိ အမတဘေရိံ ဒေဝဒုန္ဒုဘိံ ပဟရိံ၊ ဧတ္ထန္တရေ ဧတသ္မိံ ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠဗ္ဘန္တရေ သဗ္ဗေ ဇနာ မန မဓုရံ ဂိရံ သဒ္ဒံ သုဏန္တု မနသိ ကရောန္တု.

၇၃. ဓမ္မမေဃေန ဝဿန္တေ ဓမ္မဒေသနာမယေန နာဒေန တဗ္ဗောဟာရပရမတ္ထဂမ္ဘီရမဓုရသုခုမတ္ထဝဿေ ဝဿန္တေ ဝဿမာနေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန သဗ္ဗေ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီအာဒယော အနာသဝါ နိက္ကိလေသာ ဟောန္တု ဘဝန္တု. ယေတ္ထ ပစ္ဆိမကာ သတ္တာတိ ဧတ္ထ ဧတေသု ရာသိဘူတေသု စတူသု ပရိသသတ္တေသု ယေ သတ္တာ ပစ္ဆိမကာ ဂုဏဝသေန ဟေဋ္ဌိမကာ၊ တေ သဗ္ဗေ သောတာပန္နာ ဘဝန္တူတိ အဓိပ္ပါယော.

၇၄. တဒါ တိလောကဝိဇယစက္ကဝတ္တိရာဇကာလေ ဒါတဗ္ဗကံ ဒါတဗ္ဗယုတ္တကံ၊ ဒါနံ ကတွာ၊ အသေသတော နိဿေသေန၊ သီလံ သီလပါရမိံ၊ ပူရေတွာ နေက္ခမ္မေ နေက္ခမ္မပါရမိတာယ၊ ပါရမိံ ကောဋိံ ပတွာ၊ ဥတ္တမံ သမ္ဗောဓိံ စတုမဂ္ဂဉာဏံ၊ ပတ္တော ဘဝါမိ ဘဝေယျံ.

၇၅. ပဏ္ဍိတေ ပညဝန္တေ မေဓာဝိနော ပရိပုစ္ဆိတွာ ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ ကတ္တဗ္ဗံ? ကိံ န ကတ္တဗ္ဗံ? ကိံ ကုသလံ? ကိံ အကုသလံ? ကိံ ကတွာ သဂ္ဂမောက္ခဒွယဿ ဘာဂီ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ၊ ဧဝံ ပညာပါရမိံ ပူရေတွာတိ အတ္ထော. ကတွာ ဝီရိယမုတ္တမန္တိ ဥတ္တမံ သေဋ္ဌံ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု အဝိစ္ဆိန္နံ ဝီရိယံ ကတွာ၊ ဝီရိယပါရမိံ ပူရေတွာတိ အတ္ထော. သကလဝိရုဒ္ဓဇနေဟိ ကတအနာဒရာဓိဝါသနာခန္တိယာ ပါရမိံ ကောဋိံ ဂန္တွာ ခန္တိပါရမိံ ပူရေတွာ ဥတ္တမံ သမ္ဗောဓိံ ဥတ္တမံ သမ္ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္တော ဘဝါမိ ဘဝေယျံ.

၇၆. ကတွာ ဒဠှမဓိဋ္ဌာနန္တိ ‘‘မမ သရီရဇီဝိတေသု ဝိနဿန္တေသုပိ ပုညကမ္မတော န ဝိရမိဿာမီ’’တိ အစလဝသေန ဒဠှံ အဓိဋ္ဌာနပါရမိံ ကတွာ ‘‘သီသေ ဆိဇ္ဇမာနေပိ မုသာဝါဒံ န ကထေဿာမီ’’တိ သစ္စပါရမိတာယ ကောဋိံ ပူရိယ ပူရေတွာ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခီ အဝေရာ’’တိအာဒိနာ မေတ္တာပါရမိတာယ ကောဋိံ ပတွာ ဥတ္တမံ သမ္ဗောဓိံ ပတ္တောတိ အတ္ထော.

၇၇. သဇီဝကာဇီဝကဝတ္ထူနံ လာဘေ စ တေသံ အလာဘေ စ ကာယိကစေတသိကသုခေ စေဝ တထာ ဒုက္ခေ စ သာဒရဇနေဟိ ကတေ၊ သမ္မာနေ စေဝ ဩမာနေ၊ စ သဗ္ဗတ္ထ သမကော သမာနမာနသော ဥပေက္ခာပါရမိံ ပူရေတွာ ဥတ္တမံ သမ္ဗောဓိံ ပတ္တော ပါပုဏေယျန္တိ အတ္ထော.

၇၈. ကောသဇ္ဇံ ကုသီတဘာဝံ၊ ဘယတော ဘယဝသေန ‘‘အပါယဒုက္ခဘာဂီ’’တိ ဒိသွာ ဉတွာ အကောသဇ္ဇံ အကုသီတဘာဝံ အလီနဝုတ္တိံ၊ ဝီရိယံ ခေမတော ခေမဝသေန ‘‘နိဗ္ဗာနဂါမီ’’တိ ဒိသွာ ဉတွာ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ဟောထ ဘဝထ. ဧသာ ဗုဒ္ဓါနုသာသနီ ဧသာ ဗုဒ္ဓါနံ အနုသိဋ္ဌိ.

၇၉. ဝိဝါဒံ ဘယတော ဒိသွာတိ ဝိဝါဒံ ကလဟံ ဘယတော ဒိသွာ ‘‘အပါယဘာဂီ’’တိ ဒိသွာ ဉတွာ အဝိဝါဒံ ဝိဝါဒတော ဝိရမဏံ ‘‘နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တီ’’တိ၊ ခေမတော ဒိသွာ ဉတွာ သမဂ္ဂါ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ သခိလာ သိလိဋ္ဌာ မေတ္တာယ ဓုရဂတာယ သောဘမာနာ ဟောထာတိ အတ္ထော. ဧသာ ကထာ မန္တနာ ဥဒီရဏာ ဗုဒ္ဓါနံ အနုသာသနီ ဩဝါဒဒါနံ.

၈၀. ပမာဒံ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သတိဝိပ္ပဝါသေန ဝိဟရဏံ ဘယတော ‘‘နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေသု ဒုက္ခိတဒုရူပအပ္ပန္နပါနတာဒိသံဝတ္တနကံ အပါယာဒိဂမနဉ္စာ’’တိ ဒိသွာ ဉတွာ၊ အပ္ပမာဒံ သဗ္ဗကိရိယာသု သတိယာ ဝိဟရဏံ၊ ခေမတော ဝဍ္ဎိတော ‘‘နိဗ္ဗာနသမ္ပာပုဏန’’န္တိ ဒိသွာ ပစ္စက္ခတော ဉတွာ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓီတိ အဋ္ဌအဝယဝံ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ မဂ္ဂံ အဓိဂမူပါယံ ဘာဝေထ ဝဍ္ဎေထ မနသိ ကရောထ၊ ဧသာ ကထာ ဘာသနာ ဥဒီရဏာ ဗုဒ္ဓါနုသာသနီ ဗုဒ္ဓါနံ အနုသိဋ္ဌီတိ အတ္ထော.

၈၁. သမာဂတာ ဗဟူ ဗုဒ္ဓါတိ အနေကသတသဟဿသင်္ချာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သမာဂတာ ရာသိဘူတာ၊ သဗ္ဗသော သဗ္ဗပ္ပကာရေန အရဟန္တာ စ ခီဏာသဝါ အနေကသတသဟဿာ သမာဂတာ ရာသိဘူတာ. တသ္မာ တေ ဗုဒ္ဓေ စ အရဟန္တေ စ ဝန္ဒမာနေ ဝန္ဒနာရဟေ နမဿထ အင်္ဂပစ္စင်္ဂနမက္ကာရေန နမဿထ ဝန္ဒထ.

၈၂. ဧဝံ ဣမိနာ မယာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အစိန္တိယာ စိန္တေတုံ အသက္ကုဏေယျာ၊ ဗုဒ္ဓါ၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မာတိ ဗုဒ္ဓေဟိ ဒေသိတာ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ။ပေ။ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ဟေတုပစ္စယော အာရမ္မဏပစ္စယောတိအာဒယော ဓမ္မာ၊ ဗုဒ္ဓါနံ ဝါ သဘာဝါ အစိန္တိယာ စိန္တေတုံ အသက္ကုဏေယျာ၊ အစိန္တိယေ စိန္တာဝိသယာတိက္ကန္တေ ပသန္နာနံ ဒေဝမနုဿာနံ ဝိပါကော ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိနိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိသင်္ခါတော စိန္တေတုံ အသက္ကုဏေယျော သင်္ချာတိက္ကန္တော ဟောတိ ဘဝတိ.

ဣတိ ဧတ္တာဝတာ စ ယထာ အဒ္ဓါနဂါမိနော ‘‘မဂ္ဂံ နော အာစိက္ခာ’’တိ ပုဋ္ဌေန ‘‘ဝါမံ မုဉ္စိတွာ ဒက္ခိဏံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ တေန မဂ္ဂေန ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ ပုန မုဉ္စိတေန အပရေန ဝါမမဂ္ဂေန ဂတာပိ ဂါမနိဂမာဒီသု ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေန္တိ၊ ဧဝမေဝ ဗုဒ္ဓါပဒါနံ ကုသလာပဒါနဝသေန နိဋ္ဌာပေတွာ တဒေဝ အကုသလာပဒါနဝသေန ဝိတ္ထာရေတုံ ဣဒံ ပဉှကမ္မံ –

‘‘ဒုက္ကရဉ္စ အဗ္ဘက္ခာနံ၊ အဗ္ဘက္ခာနံ ပုနာပရံ၊

အဗ္ဘက္ခာနံ သိလာဝေဓော၊ သကလိကာပိ စ ဝေဒနာ.

‘‘နာဠာဂိရိ သတ္တစ္ဆေဒေါ၊ သီသဒုက္ခံ ယဝခါဒနံ၊

ပိဋ္ဌိဒုက္ခမတီသာရော၊ ဣမေ အကုသလကာရဏာ’’တိ.

အတ္ထ ပဌမပဉှေ – ဒုက္ကရန္တိ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရကာရိကာ. အတီတေ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဗောဓိသတ္တော ဇောတိပါလော နာမ ဗြာဟ္မဏမာဏဝေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ဗြာဟ္မဏဇာတိဝသေန သာသနေ အပ္ပသန္နော တဿ ဘဂဝတော ပိလောတိကကမ္မနိဿန္ဒေန ‘‘ကဿပေါ ဘဂဝါ’’တိ သုတွာ ‘‘ကုတော မုဏ္ဍကဿ သမဏဿ ဗောဓိ၊ ဗောဓိ ပရမဒုလ္လဘာ’’တိ အာဟ. သော တေန ကမ္မနိဿန္ဒေန အနေကဇာတိသတေသု နရကာဒိဒုက္ခမနုဘဝိတွာ တဿေဝ ဘဂဝတော အနန္တရံ တေနေဝ လဒ္ဓဗျာကရဏေန ကမ္မေန ဇာတိသံသာရံ ခေပေတွာ ပရိယောသာနေ ဝေဿန္တရတ္တဘာဝံ ပတွာ တတော စုတော တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တော. ဒေဝတာယာစနေန တတော စဝိတွာ သကျကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဉာဏဿ ပရိပါကတ္တာ သကလဇမ္ဗုဒီပရဇ္ဇံ ပဟာယ အနောမာနဒီတီရေ သုနိသိတေနာသိနာ သမကုဋကေသကလာပံ ဆိန္ဒိတွာ ဗြဟ္မုနာ အာနီတေ ဣဒ္ဓိမယေ ကပ္ပဿ သဏ္ဌာနကာလေ ပဒုမဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တေ အဋ္ဌ ပရိက္ခာရေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဗောဓိဉာဏဒဿနဿ တာဝ အပရိပက္ကတ္တာ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ မဂ္ဂါမဂ္ဂံ အဇာနိတွာ ဆဗ္ဗဿာနိ ဥရုဝေလဇနပဒေ ဧကာဟာရဧကာလောပဧကပုဂ္ဂလဧကမဂ္ဂဧကာသနဘောဇနဝသေန အဋ္ဌိစမ္မနဟာရုသေသံ နိမ္မံသရုဓိရပေတရူပသဒိသသရီရော ပဓာနသုတ္တေ (သု. နိ. ၄၂၇ အာဒယော) ဝုတ္တနယေနေဝ ပဓာနံ မဟာဝီရိယံ ဒုက္ကရကာရိကံ အကာသိ. သော ဣမံ ဒုက္ကရကာရိကံ ‘‘သမ္ဗောဓိယာ မဂ္ဂံ န ဟောတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ပဏီတာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပီဏိန္ဒြိယော ပရိပုဏ္ဏဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏော ကမေန ဗောဓိမဏ္ဍမုပဂန္တွာ ပဉ္စ မာရေ ဇိနိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတောတိ.

‘‘အဝစာဟံ ဇောတိပါလော၊ သုဂတံ ကဿပံ တဒါ၊

ကုတော နု ဗောဓိ မုဏ္ဍဿ၊ ဗောဓိ ပရမဒုလ္လဘာ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ အစရိံ ဒုက္ကရံ ဗဟုံ၊

ဆဗ္ဗဿာနုရုဝေလာယံ၊ တတော ဗောဓိမပါပုဏိံ.

‘‘နာဟံ ဧတေန မဂ္ဂေန၊ ပါပုဏိံ ဗောဓိမုတ္တမံ၊

ကုမ္မဂ္ဂေန ဂဝေသိဿံ၊ ပုဗ္ဗကမ္မေန ဝါရိတော.

‘‘ပုညပါပပရိက္ခီဏော၊ သဗ္ဗသန္တာပဝဇ္ဇိတော၊

အသောကော အနုပါယာသော၊ နိဗ္ဗာယိဿမနာသဝေါ’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၉၂-၉၅)၊

ဒုတိယပဉှေ – အဗ္ဘက္ခာနန္တိ အဘိ အက္ခာနံ ပရိဘာသနံ. အတီတေ ကိရ ဗောဓိသတ္တော သုဒ္ဒကုလေ ဇာတော အပါကဋော အပ္ပသိဒ္ဓေါ မုနာဠိ နာမ ဓုတ္တော ဟုတွာ ပဋိဝသတိ. တဒါ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ သုရဘိ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ကေနစိ ကရဏီယေန တဿ သမီပဋ္ဌာနံ ပါပုဏိ. သော တံ ဒိသွာဝ ‘‘ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော အယံ သမဏော’’တိအာဒိနာ အဗ္ဘာစိက္ခိ. သော တေန အကုသလနိဿန္ဒေန နရကာဒီသု အနေကဝဿသဟဿာနိ ဒုက္ခမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ပစ္ဆိမတ္တဘာဝေ ယဒါ တိတ္ထိယာ ပဌမတရံ ဘဂဝတော တုသိတဘဝနေ ဝသနသမယေ စ ပါကဋာ ဟုတွာ သကလဇနံ ဝဉ္စေတွာ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိယော ဒီပေတွာ ဝိစရန္တိ၊ တဒါ တုသိတပုရာ စဝိတွာ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ကမေန ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော. တိတ္ထိယာ သူရိယုဂ္ဂမနေ ခဇ္ဇောပနကာ ဝိယ ဝိဟတလာဘသက္ကာရာ ဘဂဝတိ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ ဝိစရန္တိ. တသ္မိံ သမယေ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိ ဂင်္ဂါယ ဇာလံ ဗန္ဓိတွာ ကီဠန္တော ရတ္တစန္ဒနဃဋိကံ ဒိသွာ အမှာကံ ဂေဟေ စန္ဒနာနိ ဗဟူနိ၊ ဣမံ ဘမံ အာရောပေတွာ တေန ဘမကာရေဟိ ပတ္တံ လိခါပေတွာ ဝေဠုပရမ္ပရာယ လဂ္ဂေတွာ ‘‘ယေ ဣမံ ပတ္တံ ဣဒ္ဓိယာ အာဂန္တွာ ဂဏှန္တိ၊ တေသံ ဘတ္တိကော ဘဝိဿာမီ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသိ.

တဒါ တိတ္ထိယာ ‘‘နဋ္ဌမှာ ဒါနိ နဋ္ဌမှာ ဒါနီ’’တိ မန္တေတွာ နိဂဏ္ဌော နာဋပုတ္တော သကပရိသံ ဧဝမာဟ – ‘‘အဟံ ဝေဠုသမီပံ ဂန္တွာ အာကာသေ ဥလ္လင်္ဂနာကာရံ ကရောမိ၊ ‘တုမှေ ဆဝဒါရုမယံ ပတ္တံ ပဋိစ္စ မာ ဣဒ္ဓိံ ကရောထာ’တိ မံ ခန္ဓေ ဂဟေတွာ ဝါရေထာ’’တိ၊ တေ တထာ ဂန္တွာ တထာ အကံသု.

တဒါ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇော စ မောဂ္ဂလ္လာနော စ တိဂါဝုတေ သေလပဗ္ဗတမတ္ထကေ ဌတွာ ပိဏ္ဍပါတဂဏှနတ္ထာယ စီဝရံ ပါရုပန္တာ တံ ကောလာဟလံ သုဏိံသု. တေသု မောဂ္ဂလ္လာနော ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇံ ‘‘တွံ အာကာသေန ဂန္တွာ တံ ပတ္တံ ဂဏှာဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှေယေဝ ဘဂဝတာ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိတာ၊ တုမှေဝ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ. တထာပိ ‘‘မယာ အာဏတ္တော တွမေဝ ဂဏှာဟီ’’တိ အာဏတ္တော အတ္တနာ ဌိတံ တိဂါဝုတံ သေလပဗ္ဗတံ ပါဒတလေ လဂ္ဂေတွာ ဥက္ခလိယာ ပိဓာနံ ဝိယ သကလရာဇဂဟနဂရံ ဆာဒေသိ၊ တဒါ နဂရဝါသိနော ဖဠိကပဗ္ဗတေ အာဝုတံ ရတ္တသုတ္တမိဝ တံ ထေရံ ပဿိတွာ ‘‘ဘန္တေ ဘာရဒွါဇ၊ အမှေ ရက္ခထာ’’တိ ဥဂ္ဃေါသယိံသု၊ ဘီတာ သုပ္ပါဒီနိ သီသေ အကံသု. တဒါ ထေရော တံ ပဗ္ဗတံ ဌိတဋ္ဌာနေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣဒ္ဓိယာ ဂန္တွာ တံ ပတ္တံ အဂ္ဂဟေသိ၊ တဒါ နဂရဝါသိနော မဟာကောလာဟလမကံသု.

ဘဂဝါ ဝေဠုဝနာရာမေ နိသိန္နော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ ဧသော သဒ္ဒေါ’’တိ အာနန္ဒံ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဘာရဒွါဇေန၊ ဘန္တေ၊ ပတ္တဿ ဂဟိတတ္တာ သန္တုဋ္ဌာ နဂရဝါသိနော ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒမကံသူ’’တိ အာဟ. တဒါ ဘဂဝါ အာယတိံ ပရူပဝါဒမောစနတ္ထံ တံ ပတ္တံ အာဟရာပေတွာ ဘေဒါပေတွာ အဉ္ဇနုပပိသနံ ကတွာ ဘိက္ခူနံ ဒါပေသိ၊ ဒါပေတွာ စ ပန ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနာ ကာတဗ္ဗာ၊ ယော ကရေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (စူဠဝ. ၂၅၂ ထောကံ ဝိသဒိသံ) သိက္ခာပဒံ ပညာပေသိ.

တတော တိတ္ထိယာ ‘‘သမဏေန ကိရ ဂေါတမေန သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ၊ တေ ဇီဝိတဟေတုပိ တံ နာတိက္ကမန္တိ၊ မယံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿာမာ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ရာသိဘူတာ ကောလာဟလမကံသု. အထ ရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရော တံ သုတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဘဂဝန္တမေဝမာဟ – ‘‘တိတ္ထိယာ၊ ဘန္တေ၊ ‘ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿာမာ’တိ ဥဂ္ဃေါသေန္တီ’’တိ. ‘‘အဟမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ကရိဿာမီ’’တိ. ‘‘နနု၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တ’’န္တိ. ‘‘တမေဝ၊ မဟာရာဇ၊ ပုစ္ဆိဿာမိ၊ တဝုယျာနေ အမ္ဗဖလာဒီနိ ခါဒန္တာနံ ‘ဧတ္တကော ဒဏ္ဍော’တိ ဒဏ္ဍံ ဌပေန္တော တဝါပိ ဧကတော ကတွာ ဌပေသီ’’တိ. ‘‘န မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဒဏ္ဍော’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ မဟာရာဇ၊ န မယှံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ အတ္ထီ’’တိ. ‘‘ကတ္ထ၊ ဘန္တေ၊ ပါဋိဟာရိယံ ဘဝိဿတီ’’တိ? ‘‘သာဝတ္ထိယာ သမီပေ ကဏ္ဍမ္ဗရုက္ခမူလေ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ၊ တံ ပဿိဿာမာ’’တိ. တတော တိတ္ထိယာ ‘‘ကဏ္ဍမ္ဗရုက္ခမူလေ ကိရ ပါဋိဟာရိယံ ဘဝိဿတီ’’တိ သုတွာ နဂရဿ သာမန္တာ အမ္ဗရုက္ခေ ဆေဒါပေသုံ၊ နာဂရာ မဟာအင်္ဂဏဋ္ဌာနေ မဉ္စာတိမဉ္စံ အဋ္ဋာဒယော ဗန္ဓိံသု၊ သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော ရာသိဘူတာ ပုရတ္ထိမဒိသာယမေဝ ဒွါဒသယောဇနာနိ ဖရိတွာ အဋ္ဌံသု. သေသဒိသာသုပိ တဒနုရူပေနာကာရေန သန္နိပတိံသု.

ဘဂဝါပိ ကာလေ သမ္ပတ္တေ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာသိယံ ပါတောဝ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ တံ ဌာနံ ဂန္တွာ နိသီဒိ. တသ္မိံ ခဏေ ကဏ္ဍော နာမ ဥယျာနပါလော ကိပိလ္လိကပုဋေ သုပက္ကံ အမ္ဗဖလံ ဒိသွာ ‘‘သစာဟံ ဣမံ ရညော ဒဒေယျံ၊ ကဟာပဏာဒိသာရံ လဘေယျံ၊ ဘဂဝတော ဥပနာမိတေ ပန ဣဓလောကပရလောကေသု သမ္ပတ္တိ ဘဝိဿတီ’’တိ ဘဂဝတော ဥပနာမေသိ. ဘဂဝါ တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာဏာပေသိ – ‘‘ဣမံ ဖလံ မဒ္ဒိတွာ ပါနံ ဒေဟီ’’တိ. ထေရော တထာ အကာသိ. ဘဂဝါ အမ္ဗရသံ ပိဝိတွာ အမ္ဗဋ္ဌိံ ဥယျာနပါလဿ ဒတွာ ‘‘ဣမံ ရောပေဟီ’’တိ အာဟ. သော ဝါလုကံ ဝိယူဟိတွာ တံ ရောပေသိ၊ အာနန္ဒတ္ထေရော ကုဏ္ဍိကာယ ဥဒကံ အာသိဉ္စိ. တသ္မိံ ခဏေ အမ္ဗင်္ကုရော ဥဋ္ဌဟိတွာ မဟာဇနဿ ပဿန္တဿေဝ သာခါဝိဋပပုပ္ဖဖလပလ္လဝဘရိတော ပညာယိတ္ထ. ပတိတံ အမ္ဗဖလံ ခါဒန္တာ သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော ခယံ ပါပေတုံ နာသက္ခိံသု.

အထ ဘဂဝါ ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠတော ယာဝ ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠံ၊ တာဝ ဣမသ္မိံ စက္ကဝါဠေ မဟာမေရုမုဒ္ဓနိ ရတနစင်္ကမံ မာပေတွာ အနေကပရိသာဟိ သီဟနာဒံ နဒါပေန္တော ဓမ္မပဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန မဟာဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကတွာ တိတ္ထိယေ မဒ္ဒိတွာ တေ ဝိပ္ပကာရံ ပါပေတွာ ပါဋိဟီရာဝသာနေ ပုရိမဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏဝသေန တာဝတိံသဘဝနံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဝဿံဝုဋ္ဌော နိရန္တရံ တေမာသံ အဘိဓမ္မံ ဒေသေတွာ မာတုပ္ပမုခါနံ အနေကဒေဝတာနံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဓိဂမနံ ကတွာ၊ ဝုဋ္ဌဝဿော ဒေဝေါရောဟနံ ကတွာ အနေကဒေဝဗြဟ္မဂဏပရိဝုတော သင်္ကဿပုရဒွါရံ ဩရုယှ လောကာနုဂ္ဂဟံ အကာသိ. တဒါ ဘဂဝတော လာဘသက္ကာရော ဇမ္ဗုဒီပမဇ္ဈောတ္ထရမာနော ပဉ္စမဟာဂင်္ဂါ ဝိယ အဟောသိ.

အထ တိတ္ထိယာ ပရိဟီနလာဘသက္ကာရာ ဒုက္ခီ ဒုမ္မနာ ပတ္တက္ခန္ဓာ အဓောမုခါ နိသီဒိံသု. တဒါ တေသံ ဥပါသိကာ စိဉ္စမာဏဝိကာ နာမ အတိဝိယ ရူပဂ္ဂပ္ပတ္တာ တေ တထာ နိသိန္နေ ဒိသွာ ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံဒုက္ခီ ဒုမ္မနာ နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ကိံ ပန တွံ၊ ဘဂိနိ၊ အပ္ပေါဿုက္ကာသီ’’တိ? ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘ဘဂိနိ၊ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဥပ္ပါဒကာလတော ပဋ္ဌာယ မယံ ဟတလာဘသက္ကာရာ၊ နဂရဝါသိနော အမှေ န ကိဉ္စိ မညန္တီ’’တိ. ‘‘မယာ ဧတ္ထ ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ? ‘‘တယာ သမဏဿ ဂေါတမဿ အဝဏ္ဏံ ဥပ္ပါဒေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သာ ‘‘န မယှံ ဘာရော’’တိ ဝတွာ တတ္ထ ဥဿာဟံ ကရောန္တီ ဝိကာလေ ဇေတဝနဝိဟာရံ ဂန္တွာ တိတ္ထိယာနံ ဥပဿယေ ဝသိတွာ ပါတော နဂရဝါသီနံ ဂန္ဓာဒီနိ ဂဟေတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒနတ္ထာယ ဂမနသမယေ ဇေတဝနာ ဝိယ နိက္ခန္တာ၊ ‘‘ကတ္ထ သယိတာ’’တိ ပုဋ္ဌာ ‘‘ကိံ တုမှာကံ မမ သယိတဋ္ဌာနေနာ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. သာ ကမေန ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ပုစ္ဆိတာ ‘‘သမဏေနာဟံ ဂေါတမေန ဧကဂန္ဓကုဋိယံ သယိတွာ နိက္ခန္တာ’’တိ အာဟ. တံ ဗာလပုထုဇ္ဇနာ သဒ္ဒဟိံသု၊ ပဏ္ဍိတာ သောတာပန္နာဒယော န သဒ္ဒဟိံသု. ဧကဒိဝသံ သာ ဒါရုမဏ္ဍလံ ဥဒရေ ဗန္ဓိတွာ ဥပရိ ရတ္တပဋံ ပရိဒဟိတွာ ဂန္တွာ သရာဇိကာယ ပရိသာယ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ဧဝမာဟ – ‘‘ဘော သမဏ၊ တွံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ တုယှံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နဒါရကဂဗ္ဘိနိယာ မယှံ လသုဏမရိစာဒီနိ န ဝိစာရေသီ’’တိ? ‘‘တထာဘာဝံ၊ ဘဂိနိ၊ တွဉ္စေဝ ပဇာနာသိ၊ အဟဉ္စာ’’တိ. သာ ‘‘ဧဝမေဝ မေထုနသံသဂ္ဂသမယံ ဒွေယေဝ ဇာနန္တိ၊ န အညေ’’တိ အာဟ.

တသ္မိံ ခဏေ သက္ကဿ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနံ ဥဏှာကာရံ ဒဿေသိ. သက္ကော အာဝဇ္ဇေန္တော တံ ကာရဏံ ဉတွာ ဒွေ ဒေဝပုတ္တေ အာဏာပေသိ – ‘‘တုမှေသု ဧကော မူသိကဝဏ္ဏံ မာပေတွာ တဿာ ဒါရုမဏ္ဍလဿ ဗန္ဓနံ ဆိန္ဒတု၊ ဧကော ဝါတမဏ္ဍလံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ပါရုတပဋံ ဥဒ္ဓံ ခိပတူ’’တိ. တေ ဂန္တွာ တထာ အကံသု. ဒါရုမဏ္ဍလံ ပတမာနံ တဿာ ပါဒပိဋ္ဌိံ ဘိန္ဒိ. ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတာ ပုထုဇ္ဇနာ သဗ္ဗေ ‘‘အရေ၊ ဒုဋ္ဌစောရိ၊ တွံ ဧဝရူပဿ လောကတ္တယသာမိနော ဧဝရူပံ အဗ္ဘက္ခာနံ အကာသီ’’တိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဧကေကမုဋ္ဌိပဟာရံ ဒတွာ သဘာယ နီဟရိံသု၊ ဒဿနာတိက္ကန္တာယ ပထဝီ ဝိဝရမဒါသိ. တသ္မိံ ခဏေ အဝီစိတော ဇာလာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကုလဒတ္တိကေန ရတ္တကမ္ဗလေနေဝ တံ အစ္ဆာဒေတွာ အဝီစိမှိ ပက္ခိပိ၊ ဘဂဝတော လာဘသက္ကာရော အတိရေကတရော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘သဗ္ဗာဘိဘုဿ ဗုဒ္ဓဿ၊ နန္ဒော နာမာသိ သာဝကော၊

တံ အဗ္ဘက္ခာယ နိရယေ၊ စိရံ သံသရိတံ မယာ.

‘‘ဒသဝဿသဟဿာနိ၊ နိရယေ သံသရိံ စိရံ၊

မနုဿဘာဝံ လဒ္ဓါဟံ၊ အဗ္ဘက္ခာနံ ဗဟုံ လဘိံ.

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန၊ စိဉ္စမာဏဝိကာ မမံ၊

အဗ္ဘာစိက္ခိ အဘူတေန၊ ဇနကာယဿ အဂ္ဂတော’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၇၀-၇၂)၊

တတိယပဉှေ – အဗ္ဘက္ခာနန္တိ အဘိ အက္ခာနံ အက္ကောသနံ. အတီတေ ကိရ ဗောဓိသတ္တော အပါကဋဇာတိယံ ဥပ္ပန္နော မုနာဠိ နာမ ဓုတ္တော ဟုတွာ ဒုဇ္ဇနသံသဂ္ဂဗလေန သုရဘိံ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ‘‘ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော အယံ ဘိက္ခူ’’တိ အက္ကောသိ. သော တေန အကုသလေန ဝစီကမ္မေန ဗဟူနိ ဝဿသဟဿာနိ နိရယေ ပစ္စိတွာ ဣမသ္မိံ ပစ္ဆိမတ္တဘာဝေ ဒသပါရမိတာသံသိဒ္ဓိဗလေန ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော အဟောသိ. ပုန တိတ္ထိယာ ဥဿာဟဇာတာ – ‘‘ကထံ နု ခေါ သမဏဿ ဂေါတမဿ အယသံ ဥပ္ပါဒေဿာမာ’’တိ ဒုက္ခီ ဒုမ္မနာ နိသီဒိံသု. တဒါ သုန္ဒရီ နာမေကာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ တေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဌိတာ တုဏှီဘူတေ ကိဉ္စိ အဝဒန္တေ ဒိသွာ ‘‘ကိံ မယှံ ဒေါသော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘သမဏေန ဂေါတမေန အမှေ ဝိဟေဌိယမာနေ တွံ အပ္ပေါဿုက္ကာ ဝိဟရိဿသိ၊ ဣဒံ တဝ ဒေါသော’’တိ. ‘‘ဧဝမဟံ တတ္ထ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ? ‘‘တွံ သမဏဿ ဂေါတမဿ အဝဏ္ဏံ ဥပ္ပါဒေတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ? ‘‘သက္ခိဿာမိ၊ အယျာ’’တိ ဝတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ဝုတ္တနယေန ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌာနံ ‘‘သမဏေန ဂေါတမေန ဧကဂန္ဓကုဋိယံ သယိတွာ နိက္ခန္တာ’’တိ ဝတွာ အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ. တိတ္ထိယာပိ ‘‘ပဿထ၊ ဘော၊ သမဏဿ ဂေါတမဿ ကမ္မ’’န္တိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘မုနာဠိ နာမဟံ ဓုတ္တော၊ ပုဗ္ဗေ အညာသု ဇာတိသု၊

ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ သုရဘိံ၊ အဗ္ဘာစိက္ခိံ အဒူသကံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ နိရယေ သံသရိံ စိရံ၊

ဗဟူ ဝဿသဟဿာနိ၊ ဒုက္ခံ ဝေဒေသိ ဝေဒနံ.

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန၊ ဣဓ ပစ္ဆိမကေ ဘဝေ၊

အဗ္ဘက္ခာနံ မယာ လဒ္ဓံ၊ သုန္ဒရိကာယ ကာရဏာ’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၆၇-၆၉)၊

စတုတ္ထပဉှေ – အဗ္ဘက္ခာနံ အဘိ ဝိသေသေန အက္ကောသနံ ပရိဘာသနံ. အတီတေ ကိရ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏကုလေ ဥပ္ပန္နော ဗဟုဿုတော ဗဟူဟိ သက္ကတော ပူဇိတော တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တေ ဝနမူလဖလာဟာရော ဗဟုမာဏဝေ မန္တေ ဝါစေန္တော ဝါသံ ကပ္ပေသိ. ဧကော ပဉ္စာဘိညာအဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ တာပသော တဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. သော တံ ဒိသွာဝ ဣဿာပကတော တံ အဒူသကံ ဣသိံ ‘‘ကာမဘောဂီ ကုဟကော အယံ ဣသီ’’တိ အဗ္ဘာစိက္ခိ၊ အတ္တနော သိဿေ စ အာဟ – ‘‘အယံ ဣသိ ဧဝရူပေါ အနာစာရကော’’တိ. တေပိ တထေဝ အက္ကောသိံသု ပရိဘာသိံသု. သော တေန အကုသလကမ္မဝိပါကေန ဝဿသဟဿာနိ နိရယေ ဒုက္ခမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ပစ္ဆိမတ္တဘာဝေ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော အာကာသေ ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ပါကဋော ဇာတော. တထေဝ တိတ္ထိယာ အဗ္ဘက္ခာနေနပိ အသန္တုဋ္ဌာ ပုနပိ သုန္ဒရိယာ အဗ္ဘက္ခာနံ ကာရေတွာ သုရာဓုတ္တေ ပက္ကောသာပေတွာ လဉ္ဇံ ဒတွာ ‘‘တုမှေ သုန္ဒရိံ မာရေတွာ ဇေတဝနဒွါရသမီပေ မာလာကစဝရေန ဆာဒေထာ’’တိ အာဏာပေသုံ. တေ တထာ ကရိံသု. တတော တိတ္ထိယာ ‘‘သုန္ဒရိံ န ပဿာမာ’’တိ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ ‘‘ပရိယေသထာ’’တိ အာဟ. တေ အတ္တနာ ပါတိတဋ္ဌာနတော ဂဟေတွာ မဉ္စကံ အာရောပေတွာ ရညော ဒဿေတွာ ‘‘ပဿထ၊ ဘော၊ သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကာနံ ကမ္မ’’န္တိ ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ သကလနဂရေ အဝဏ္ဏံ ဥဂ္ဃေါသေန္တာ ဝိစရိံသု. သုန္ဒရိံ အာမကသုသာနေ အဋ္ဋကေ ဌပေသုံ. ရာဇာ ‘‘သုန္ဒရိမာရကေ ပရိယေသထာ’’တိ အာဏာပေသိ. တဒါ ဓုတ္တာ သုရံ ပိဝိတွာ ‘‘တွံ သုန္ဒရိံ မာရေသိ၊ တွံ မာရေသီ’’တိ ကလဟံ ကရိံသု. ရာဇပုရိသာ တေ ဓုတ္တေ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေသုံ. ရာဇာ ‘‘ကိံ၊ ဘဏေ၊ တုမှေဟိ သုန္ဒရီ မာရိတာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကေဟိ အာဏတ္တာ’’တိ? ‘‘တိတ္ထိယေဟိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ တိတ္ထိယေ အာဟရာပေတွာ ဗန္ဓာပေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဘဏေ၊ ‘ဗုဒ္ဓဿ အဝဏ္ဏတ္ထာယ အမှေဟိ သယမေဝ သုန္ဒရီ မာရာပိတာ၊ ဘဂဝါ တဿ သာဝကာ စ အကာရကာ’တိ ဥဂ္ဃေါသထာ’’တိ အာဟ. တေ တထာ အကံသု. သကလနဂရဝါသိနော နိက္ကင်္ခါ အဟေသုံ. ရာဇာ တိတ္ထိယေ စ ဓုတ္တေ စ မာရာပေတွာ ဆဍ္ဍာပေတိ. တတော ဘဂဝတော ဘိယျောသောမတ္တာယ လာဘသက္ကာရော ဝဍ္ဎိ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘ဗြာဟ္မဏော သုတဝါ အာသိံ၊ အဟံ သက္ကတပူဇိတော၊

မဟာဝနေ ပဉ္စသတေ၊ မန္တေ ဝါစေမိ မာဏဝေ.

‘‘တတ္ထာဂတော ဣသိ ဘီမော၊ ပဉ္စာဘိညော မဟိဒ္ဓိကော၊

တဉ္စာဟံ အာဂတံ ဒိသွာ၊ အဗ္ဘာစိက္ခိံ အဒူသကံ.

‘‘တတောဟံ အဝစံ သိဿေ၊ ကာမဘောဂီ အယံ ဣသိ၊