၃-၁. သာရိပုတ္တတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

တဒနန္တရံ ထေရာပဒါနသင်္ဂဟဂါထာယော သံဝဏ္ဏေတုံ ‘‘အထ ထေရာပဒါနံ သုဏာထာ’’တိ အာဟ. အထ-အပဒါန-သဒ္ဒါနမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောဝ. ဧတ္ထ ထေရ-သဒ္ဒေါ ပနာယံ ကာလထိရပညတ္တိနာမဓေယျဇေဋ္ဌာဒီသု အနေကေသု အတ္ထေသု ဝတ္တတိ. တထာ ဟိ ‘‘ထေရောဝဿိကာနိ ပူတီနိ စုဏ္ဏကဇာတာနီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၉၊ မ. နိ. ၁.၁၁၂) ကာလေ၊ ထေရောဝဿိကာနိ စိရကာလံ ဩဝဿိကာနီတိ အတ္ထော. ‘‘ထေရောပိ တာဝ မဟာ’’ဣစ္စာဒီသု ထိရေ ထိရသီလောတိ အတ္ထော. ‘‘ထေရကော အယမာယသ္မာ မဟလ္လကော’’တိအာဒီသု ပညတ္တိယံ၊ လောကပညတ္တိမတ္တောတိ အတ္ထော. ‘‘စုန္ဒတ္ထေရော ဖုဿတ္ထေရော’’တိအာဒီသု နာမဓေယျေ၊ ဧဝံ ကတနာမောတိ အတ္ထော. ‘‘ထေရော စာယံ ကုမာရော မမ ပုတ္တေသူ’’တိအာဒီသု ဇေဋ္ဌေ၊ ဇေဋ္ဌော ကုမာရောတိ အတ္ထော. ဣဓ ပနာယံ ကာလေ စ ထိရေ စ ဝတ္တတိ. တသ္မာ စိရံ ကာလံ ဌိတောတိ ထေရော၊ ထိရတရသီလာစာရမဒ္ဒဝါဒိဂုဏာဘိယုတ္တော ဝါ ထေရောတိ ဝုစ္စတိ. ထေရော စ ထေရော စေတိ ထေရာ၊ ထေရာနံ အပဒါနံ ကာရဏံ ထေရာပဒါနံ၊ တံ ထေရာပဒါနံ သုဏာထာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဟိမဝန္တဿ အဝိဒူရေ၊ လမ္ဗကော နာမ ပဗ္ဗတောတိအာဒိ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ အပဒါနံ၊ တဿာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ စ ဝတ္ထု ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ –

အတီတေ ကိရ ဣတော ကပ္ပတော သတသဟဿကပ္ပါဓိကေ ဧကအသင်္ချေယျမတ္ထကေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နာမေန သရဒမာဏဝေါ နာမ အဟောသိ. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နာမေန သိရိဝဍ္ဎနကုဋုမ္ဗိကော နာမ အဟောသိ. တေ ဥဘောပိ သဟပံသုကီဠနသဟာယာ အဟေသုံ. တေသု သရဒမာဏဝေါ ပိတု အစ္စယေန ကုလသန္တကံ ဓနံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဧကဒိဝသံ ရဟောဂတော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေသံ သတ္တာနံ မရဏံ နာမ ဧကန္တိကံ၊ တသ္မာ မယာ ဧကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂန္တွာ ဝိမောက္ခမဂ္ဂေါ ဂဝေသိတဗ္ဗော’’တိ သဟာယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သမ္မ၊ အဟံ ပဗ္ဗဇိတုကာမော. ကိံ တွံ ပဗ္ဗဇိတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ ဝတွာ တေန ‘‘န သက္ခိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဟောတု အဟမေဝ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ရတနကောဋ္ဌာဂါရာနိ ဝိဝရာပေတွာ ကပဏဒ္ဓိကာဒီနံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပဗ္ဗတပါဒံ ဂန္တွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ. တဿ ပဗ္ဗဇိတဿ အနုပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာ စတုသတ္တတိသဟဿမတ္တာ ဗြာဟ္မဏပုတ္တာ အဟေသုံ. သော ပဉ္စ အဘိညာယော အဋ္ဌ စ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ တေသမ္ပိ ဇဋိလာနံ ကသိဏပရိကမ္မံ အာစိက္ခိ. တေ သဗ္ဗေပိ ပဉ္စာဘိညာ အဋ္ဌ စ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တိသုံ.

တေန သမယေန အနောမဒဿီ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော သတ္တေ သံသာရမဟောဃတော တာရေတွာ ဧကဒိဝသံ သရဒတာပသဿ စ အန္တေဝါသိကာနဉ္စ သင်္ဂဟံ ကတ္တုကာမော ဧကော အဒုတိယော ပတ္တစီဝရမာဒါယ အာကာသေန ဂန္တွာ ‘‘ဗုဒ္ဓဘာဝံ မေ ဇာနာတူ’’တိ တာပသဿ ပဿန္တဿေဝ အာကာသတော ဩတရိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာသိ. သရဒတာပသော သတ္ထု သရီရေ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ဥပဓာရေတွာ ‘‘သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါယေဝါယ’’န္တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ အာသနံ ပညာပေတွာ အဒါသိ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ. သရဒတာပသော သတ္ထု သန္တိကေ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

တသ္မိံ သမယေ တဿ အန္တေဝါသိကာ စတုသတ္တတိသဟဿမတ္တာ ဇဋိလာ ပဏီတပဏီတာနိ ဩဇဝန္တာနိ ဖလာဖလာနိ ဂဟေတွာ အာဂတာ သတ္ထာရံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတပသာဒါ အတ္တနော အာစရိယဿ သတ္ထု စ နိသိန္နာကာရံ ဩလောကေတွာ ‘‘အာစရိယ၊ မယံ ပုဗ္ဗေ ‘တုမှေဟိ မဟန္တတရော ကောစိ နတ္ထီ’တိ မညာမ၊ အယံ ပန ပုရိသော တုမှေဟိ မဟန္တတရော မညေ’’တိ အာဟံသု. ကိံ ဝဒေထ၊ တာတာ၊ သာသပေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌသဋ္ဌိယောဇနသတသဟဿုဗ္ဗေဓံ သိနေရုံ သမံ ကာတုံ ဣစ္ဆထ၊ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေန မံ တုလံ မာ ကရိတ္ထာတိ. အထ တေ တာပသာ အာစရိယဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ယာဝ မဟာ ဝတာယံ ပုရိသုတ္တမော’’တိ သဗ္ဗေဝ ပါဒေသု နိပတိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိံသု.

အထ တေ အာစရိယော အာဟ – ‘‘တာတာ၊ သတ္ထု အနုစ္ဆဝိကော နော ဒေယျဓမ္မော နတ္ထိ၊ သတ္ထာ စ ဘိက္ခာစရဝေလာယ ဣဓာဂတော၊ ဟန္ဒ၊ မယံ ဒေယျဓမ္မံ ယထာဗလံ ဒဿာမ. တုမှေဟိ ယံ ယံ ပဏီတံ ဖလာဖလံ အာဘတံ၊ တံ တံ အာဟရထာ’’တိ အာဟရာပေတွာ ဟတ္ထေ ဓောဝိတွာ သယံ တထာဂတဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. သတ္ထာရာ ဖလာဖလေ ပဋိဂ္ဂဟိတမတ္တေ ဒေဝတာ ဒိဗ္ဗောဇံ ပက္ခိပိံသု. တာပသော ဥဒကမ္ပိ သယမေဝ ပရိဿာဝေတွာ အဒါသိ. တတော ဘောဇနကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ သတ္ထရိ နိသိန္နေ သဗ္ဗေ အန္တေဝါသိကေ ပက္ကောသာပေတွာ သတ္ထု သန္တိကေ သာရဏီယံ ကထံ ကထေန္တော နိသီဒိ. သတ္ထာ ‘‘ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ စိန္တေသိ. တာဝဒေဝ သတသဟဿခီဏာသဝပရိဝါရာ အဂ္ဂသာဝကာ အာဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု.

တတော သရဒတာပသော အန္တေဝါသိကေ အာမန္တေသိ – ‘‘တာတာ၊ သတ္ထု ဘိက္ခုသံဃဿ စ ပုပ္ဖါသနေန ပူဇာ ကာတဗ္ဗာ၊ တသ္မာ ပုပ္ဖါနိ အာဟရထာ’’တိ. တေ တာဝဒေဝ ဣဒ္ဓိယာ ဝဏ္ဏဂန္ဓသမ္ပန္နာနိ ပုပ္ဖါနိ အာဟရိတွာ ဗုဒ္ဓဿ ယောဇနပ္ပမာဏံ ပုပ္ဖါသနံ ပညာပေသုံ၊ ဥဘိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ တိဂါဝုတံ၊ သေသဘိက္ခူနံ အဍ္ဎယောဇနိကာဒိဘေဒံ၊ သံဃနဝကဿ ဥသဘမတ္တံ ပညာပေသုံ. ဧဝံ ပညတ္တေသု အာသနေသု သရဒတာပသော တထာဂတဿ ပုရတော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ အနုဂ္ဂဟတ္ထာယ ဣမံ ပုပ္ဖါသနံ အတိရုဟထာ’’တိ အာဟ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပုပ္ဖါသနေ. သတ္ထရိ နိသိန္နေ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ သေသဘိက္ခူ စ အတ္တနော အတ္တနော ပတ္တာသနေ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ ‘‘တေသံ မဟပ္ဖလံ ဟောတူ’’တိ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိ. သတ္ထု သမာပန္နဘာဝံ ဉတွာ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာပိ သေသဘိက္ခူပိ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိံသု. တာပသော သတ္တာဟံ နိရန္တရံ သတ္ထု ပုပ္ဖစ္ဆတ္တံ ဓာရေန္တော အဋ္ဌာသိ. ဣတရေ ဝနမူလဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သေသကာလေ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌံသု. သတ္ထာ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန နိရောဓတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ အဂ္ဂသာဝကံ နိသဘတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘တာပသာနံ ပုပ္ဖါသနာနုမောဒနံ ကရောဟီ’’တိ. ထေရော သာဝကပါရမီဉာဏေ ဌတွာ တေသံ ပုပ္ဖါသနာနုမောဒနံ အကာသိ. တဿ ဒေသနာဝသာနေ သတ္ထာ ဒုတိယံ အဂ္ဂသာဝကံ အနောမတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘တွမ္ပိ ဣမေသံ ဓမ္မံ ဒေသေဟီ’’တိ. သောပိ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ သမ္မသိတွာ တေသံ ဓမ္မံ ကထေသိ. ဒွိန္နမ္ပိ ဒေသနာယ ဓမ္မာဘိသမယော နာဟောသိ. အထ သတ္ထာ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ဌတွာ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ. ဒေသနာဝသာနေ ဌပေတွာ သရဒတာပသံ အဝသေသာ သဗ္ဗေပိ စတုသတ္တတိသဟဿဇဋိလာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. သတ္ထာ တေ ‘‘ဧထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. တေ တာဝဒေဝ အန္တရဟိတတာပသဝေသာ အဋ္ဌပရိက္ခာရဓရာ သဋ္ဌိဝဿိကတ္ထေရော ဝိယ အဟေသုံ.

သရဒတာပသော ပန ‘‘အဟော ဝတာဟမ္ပိ အယံ နိသဘတ္ထေရော ဝိယ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာဝကော ဘဝေယျ’’န္တိ ဒေသနာကာလေ ဥပ္ပန္နပရိဝိတက္ကတာယ အညဝိဟိတော ဟုတွာ မဂ္ဂဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ နာသက္ခိ. အထ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ တထာ ပဏိဓာနံ အကာသိ. သတ္ထာ အနန္တရာယေန သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ ဧကံ အသင်္ချေယျံ အတိက္ကမိတွာ ဂေါတမဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အဂ္ဂသာဝကော သာရိပုတ္တော နာမ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ဓမ္မကထံ ဝတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ. သရဒတာပသောပိ သဟာယဿ သိရိဝဍ္ဎဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘သမ္မ၊ မယာ အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ ဂေါတမသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အဂ္ဂသာဝကဋ္ဌာနံ ပတ္ထိတံ၊ တွမ္ပိ တဿ ဒုတိယသာဝကဋ္ဌာနံ ပတ္ထေဟီ’’တိ. သိရိဝဍ္ဎော တံ ဥပဒေသံ သုတွာ အတ္တနော နိဝေသနဒွါရေ အဋ္ဌကရီသမတ္တံ ဌာနံ သမတလံ ကာရေတွာ လာဇပဉ္စမာနိ ပုပ္ဖါနိ ဝိကိရိတွာ နီလုပ္ပလစ္ဆဒနံ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ဗုဒ္ဓါသနံ ပညာပေတွာ ဘိက္ခူနမ္ပိ အာသနာနိ ပညာပေတွာ မဟန္တံ သက္ကာရသမ္မာနံ သဇ္ဇေတွာ သရဒတာပသေန သတ္ထာရံ နိမန္တာပေတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ မဟာရဟေဟိ ဝတ္ထေဟိ အစ္ဆာဒေတွာ ဒုတိယသာဝကဘာဝါယ ပဏိဓာနံ အကာသိ. သတ္ထာ တဿ အနန္တရာယေန သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဒိသွာ ဝုတ္တနယေန ဗျာကရိတွာ ဘတ္တာနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သိရိဝဍ္ဎော ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော ယာဝဇီဝံ ကုသလကမ္မံ ကတွာ ဒုတိယစိတ္တဝါရေ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. သရဒတာပသော စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ.

တတော ပဋ္ဌာယ တေသံ ဥဘိန္နမ္ပိ အန္တရာ ကမ္မံ န ကထိတံ. အမှာကံ ပန ဘဂဝတော ဥပ္ပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ သရဒတာပသော ရာဇဂဟဿ အဝိဒူရေ ဥပတိဿာဂါမေ ရူပသာရိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တံဒိဝသမေဝဿ သဟာယောပိ ရာဇဂဟဿေဝ အဝိဒူရေ ကောလိတဂါမေ မောဂ္ဂလိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တသ္မာ မောဂ္ဂလ္လာနော မောဂ္ဂလိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တောတိ မောဂ္ဂလ္လာနော. မောဂ္ဂလိဂေါတ္တေန ဇာတောတိ ဝါ မောဂ္ဂလ္လာနော. အထ ဝါ မာတုကုမာရိကကာလေ တဿာ မာတာပိတူဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘မာ ဥဂ္ဂလိ မာ ဥဂ္ဂလီ’’တိ ဝစနမုပါဒါယ ‘‘မုဂ္ဂလီ’’တိ နာမံ. တဿာ မုဂ္ဂလိယာ ပုတ္တောတိ မောဂ္ဂလ္လာနော. အထ ဝါ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒိမဂ္ဂဿ လာဘေ အာဒါနေ ပဋိဝိဇ္ဈနေ အလံ သမတ္ထောတိ မောဂ္ဂလ္လာနောတိ. တာနိ ကိရ ဒွေ ကုလာနိ ယာဝ သတ္တမာ ကုလပရိဝဋ္ဋာ အာဗဒ္ဓသဟာယာနေဝ. တေသံ ဒွိန္နံ ဧကဒိဝသမေဝ ဂဗ္ဘပရိဟာရမဒံသု. ဒသမာသစ္စယေန ဇာတာနမ္ပိ တေသံ ဆသဋ္ဌိ ဓာတိယော ပဋ္ဌပေသုံ. နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ရူပသာရီဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တဿ ဥပတိဿဂါမေ ဇေဋ္ဌကုလဿ ပုတ္တတ္တာ ဥပတိဿောတိ နာမံ ကရိံသု. ဣတရဿ ကောလိတဂါမေ ဇေဋ္ဌကုလဿ ပုတ္တတ္တာ ကောလိတောတိ နာမံ ကရိံသု. တေ ဥဘောပိ မဟတာ ပရိဝါရေန ဝဍ္ဎန္တာ ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဗ္ဗသိပ္ပါနံ ပါရံ အဂမံသု.

အထေကဒိဝသံ တေ ရာဇဂဟေ ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇံ ပဿန္တာ မဟာဇနံ သန္နိပတိတံ ဒိသွာ ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ ယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇန္တာ ‘‘သဗ္ဗေပိမေ ဩရံ ဝဿသတာဝ မစ္စုမုခံ ပဝိသန္တီ’’တိ သံဝေဂံ ပဋိလဘိတွာ ‘‘အမှေဟိ မောက္ခဓမ္မော ပရိယေသိတဗ္ဗော၊ တဉ္စ ပရိယေသန္တေဟိ ဧကာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ နိစ္ဆယံ ကတွာ ပဉ္စမာဏဝကသတေဟိ သဒ္ဓိံ သဉ္စယဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု. တေသံ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သဉ္စယော လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော အဟောသိ. တေ ကတိပါဟေနေဝ သဗ္ဗံ သဉ္စယဿ သမယံ ပရိမဇ္ဇိတွာ တတ္ထ သာရံ အဒိသွာ တတော နိဗ္ဗိဇ္ဇိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ပဏ္ဍိတသမ္မတေ သမဏဗြာဟ္မဏေ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ၊ တေ တေဟိ ပုဋ္ဌာ န သမ္ပာဒေန္တိ. အညဒတ္ထု တေယေဝ တေသံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ. ဧဝံ တေ မောက္ခံ ပရိယေသန္တာ ကတိကံ အကံသု – ‘‘အမှေသု ယော ပဌမံ အမတံ အဓိဂစ္ဆတိ၊ သော ဣတရဿ အာရောစေတူ’’တိ.

တေန စ သမယေန အမှာကံ သတ္ထရိ ပဌမာဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ အနုပုဗ္ဗေန ဥရုဝေလကဿပါဒိကေ သဟဿဇဋိလေ ဒမေတွာ ရာဇဂဟေ ဝိဟရန္တေ ဧကဒိဝသံ ဥပတိဿော ပရိဗ္ဗာဇကော ပရိဗ္ဗာဇကာရာမံ ဂစ္ဆန္တော အာယသ္မန္တံ အဿဇိတ္ထေရံ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ‘‘န မယာ ဧဝရူပေါ အာကပ္ပသမ္ပန္နော ပဗ္ဗဇိတော ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော၊ သန္တဓမ္မေန နာမ ဧတ္ထ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ သဉ္ဇာတပသာဒေါ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ အာယသ္မန္တံ ဥဒိက္ခန္တော ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိ. ထေရောပိ လဒ္ဓပိဏ္ဍပါတော ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပတိရူပံ ဩကာသံ ဂတော. ပရိဗ္ဗာဇကော အတ္တနော ပရိဗ္ဗာဇကပီဌံ ပညာပေတွာ အဒါသိ. ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ စဿ အတ္တနော ကုဏ္ဍိကာယ ဥဒကံ အဒါသိ. ဧဝံ သော အာစရိယဝတ္တံ ကတွာ ကတဘတ္တကိစ္စေန ထေရေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ – ‘‘ကော ဝါ တေ သတ္ထာ၊ ကဿ ဝါ တွံ ဓမ္မံ ရောစေသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အပဒိသိ. ပုန တေန ‘‘ကိံ ဝါဒီ ပနာယသ္မတော သတ္ထာ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ဣမဿ သာသနဿ ဂမ္ဘီရတံ ဒဿေဿာမီ’’တိ အတ္တနော နဝကဘာဝံ ပဝေဒေတွာ သင်္ခေပဝသေန စဿ သာသနဓမ္မံ ကထေန္တော ‘‘ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ’’တိ (မဟာဝ. ၆၀၊ အပ. ထေရ ၁.၁.၂၈၆) ဂါထမာဟ. ပရိဗ္ဗာဇကော ပဌမပဒဒွယမေဝ သုတွာ သဟဿနယသမ္ပန္နေ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ဣတရံ ပဒဒွယံ သောတာပန္နကာလေ နိဋ္ဌာသိ. ဂါထာပရိယောသာနေ ပန သောတာပန္နော ဟုတွာ ဥပရိဝိသေသေ အပဝတ္တန္တေ ‘‘ဘဝိဿတိ ဧတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ ထေရံ အာဟ – ‘‘မာ၊ ဘန္တေ၊ ဥပရိ ဓမ္မဒေသနံ ဝဍ္ဎယိတ္ထ၊ ဧတ္တကမေဝ အလံ၊ ကဟံ အမှာကံ သတ္ထာ ဝသတီ’’တိ? ‘‘ဝေဠုဝနေ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှေ ပုရတော ဂစ္ဆထ၊ အဟံ မယှံ သဟာယဿ ကတပဋိညံ မောစေတွာ တံ ဂဟေတွာ အာဂမိဿာမီ’’တိ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ထေရံ ဥယျောဇေတွာ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမံ အဂမာသိ.

ကောလိတပရိဗ္ဗာဇကော တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘မုခဝဏ္ဏော န အညဒိဝသေသု ဝိယ အဒ္ဓါနေန အမတံ အဓိဂတံ ဘဝိဿတီ’’တိ တေနေဝဿ ဝိသေသာဓိဂမံ သမ္ဘာဝေတွာ အမတာဓိဂမံ ပုစ္ဆိ. သောပိဿ ‘‘အာဝုသော၊ အမတမဓိဂတ’’န္တိ ပဋိဇာနိတွာ တမေဝ ဂါထံ အဘာသိ. ဂါထာပရိယောသာနေ ကောလိတော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ အာဟ – ‘‘ကဟံ နော သတ္ထာ’’တိ? ‘‘ဝေဠုဝနေ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ အာဝုသော၊ အာယာမ၊ သတ္ထာရံ ပဿိဿာမာ’’တိ. ဥပတိဿော သဗ္ဗကာလမ္ပိ အာစရိယပူဇကောဝ၊ တသ္မာ သဉ္စယဿ သတ္ထု ဂုဏေ ပကာသေတွာ တမ္ပိ သတ္ထု သန္တိကံ နေတုကာမော အဟောသိ. သော လာဘာသာပကတော အန္တေဝါသိကဘာဝံ အနိစ္ဆန္တော ‘‘န သက္ကောမိ စာဋိ ဟုတွာ ဥဒကသိဉ္စနံ ဟောတု’’န္တိ ပဋိက္ခိပိ. တေ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ တံ သညာပေတုံ အသက္ကောန္တာ အတ္တနော ဩဝါဒေ ဝတ္တမာနေဟိ အဍ္ဎုတေယျသတေဟိ အန္တေဝါသိကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝေဠုဝနံ အဂမံသု. သတ္ထာ တေ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဧတံ မေ သာဝကယုဂံ ဘဝိဿတိ၊ အဂ္ဂံ ဘဒ္ဒယုဂ’’န္တိ ဝတွာ တေသံ ပရိသာယ စရိယဝသေန ဓမ္မံ ဒေသေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ဥပသမ္ပဒံ အဒါသိ. ယထာ တေသံ ဧဝံ အဂ္ဂသာဝကာနမ္ပိ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရံ အာဂတမေဝ. ဥပရိမဂ္ဂတ္တယကိစ္စံ ပန န နိဋ္ဌာသိ. ကသ္မာ? သာဝကပါရမီဉာဏဿ မဟန္တတာယ.

တေသု အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ပဗ္ဗဇိတတော သတ္တမေ ဒိဝသေ မဂဓရဋ္ဌေ ကလ္လဝါလဂါမေ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ထိနမိဒ္ဓေ ဩက္ကမန္တေ သတ္ထာရာ သံဝေဇိတော ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနံ သုဏန္တော ဧဝ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယံ အဓိဂန္တွာ သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကံ ပါပုဏိ. အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အဒ္ဓမာသံ အတိက္ကမိတွာ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟေ သူကရခတလေဏေ ဝိဟရန္တော အတ္တနော ဘာဂိနေယျဿ ဒီဃနခပရိဗ္ဗာဇကဿ ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟသုတ္တန္တေ (မ. နိ. ၂.၂၀၁ အာဒယော) ဒေသိယမာနေ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ ပရဿ ဝဍ္ဎိတံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တော ဝိယ သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကံ ပါပုဏိ. ဣတိ ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ သတ္ထု သမီပေ ဧဝ သာဝကပါရမီဉာဏံ မတ္ထကံ ပတ္တံ.

ဧဝံ ပတ္တသာဝကပါရမီဉာဏော အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ‘‘ကေန ကမ္မေန အယံ သမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော တံ ဉတွာ ပီတိသောမနဿဝသေန ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော ‘‘ဟိမဝန္တဿ အဝိဒူရေ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ဝုတ္တံ –

၁၄၁. ‘‘ဟိမဝန္တဿ အဝိဒူရေ၊ လမ္ဗကော နာမ ပဗ္ဗတော၊

အဿမော သုကတော မယှံ၊ ပဏ္ဏသာလာ သုမာပိတာ’’တိ.

တတ္ထ ဟိမဝန္တဿာတိ ဟိမော အဿ အတ္ထီတိ ဟိမဝါ၊ တဿ ဟိမဝန္တဿ အဝိဒူရေ သမီပေ၊ ဟိမာလယပဋိဗဒ္ဓဝနေဟိ အတ္ထော. လမ္ဗကော နာမ ပဗ္ဗတောတိ ဧဝံနာမကော ပံသုမိဿကပဗ္ဗတော. အဿမော သုကတော မယှန္တိ တသ္မိံ လမ္ဗကေ ပဗ္ဗတေ မယှံ မမတ္ထာယ ကတော အဿမော အရညဝါသော အာသမန္တတော သမောတိ အဿမော. နတ္ထိ ပဝိဋ္ဌာနံ သမော ပရိဿမော ဧတ္ထာတိ ဝါ အဿမော၊ သော ဣတ္ထမ္ဘူတော အရညဝါသော သုဋ္ဌု ကတော၊ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနကုဋိမဏ္ဍပါဒိဝသေန သုန္ဒရေနာကာရေန ကတောတိ အတ္ထော. ပဏ္ဏသာလာတိ ဥသီရပဗ္ဗဇာဒီဟိ ပဏ္ဏေဟိ ဆာဒိတာ နိဝသနပဏ္ဏသာလာတိ အတ္ထော.

၁၄၂. ‘‘ဥတ္တာနကူလာ နဒိကာ၊ သုပတိတ္ထာ မနောရမာ၊

သုသုဒ္ဓပုလိနာကိဏ္ဏာ၊ အဝိဒူရေ မမဿမံ’’.

တတ္ထ ဥတ္တာနကူလာတိ အဂမ္ဘီရာ နဒီ. သုပတိတ္ထာတိ သုန္ဒရပတိတ္ထာ. မနောရမာ မနလ္လီနာ မနာပါ. သုသုဒ္ဓပုလိနာကိဏ္ဏာတိ သုဋ္ဌု ဓဝလမုတ္တာဒလသဒိသဝါလုကာကိဏ္ဏာ ဂဟနီဘူတာတိ အတ္ထော. သာ ဣတ္ထမ္ဘူတာ နဒိကာ ကုန္နဒီ မမဿမံ မယှံ အဿမဿ အဝိဒူရေ သမီပေ အဟောသီတိ အတ္ထော. ‘‘အဿမ’’န္တိ စ သတ္တမျတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၄၃. ‘‘အသက္ခရာ အပဗ္ဘာရာ၊ သာဒု အပ္ပဋိဂန္ဓိကာ၊

သန္ဒတီ နဒိကာ တတ္ထ၊ သောဘယန္တာ မမဿမံ’’.

တတ္ထ အသက္ခရာတိ ‘‘ပုလိနာကိဏ္ဏာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အသက္ခရာ သက္ခရဝိရဟိတာ. အပဗ္ဘာရာတိ ပဗ္ဘာရဝိရဟိတာ၊ အဂမ္ဘီရကူလာတိ အတ္ထော. သာဒု အပ္ပဋိဂန္ဓိကာတိ သာဒုရသောဒကာ ဒုဂ္ဂန္ဓရဟိတာ မယှံ အဿမပဒံ သောဘယန္တီ နဒိကာ ခုဒ္ဒကနဒီ သန္ဒတိ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော.

၁၄၄. ‘‘ကုမ္ဘီလာ မကရာ စေတ္ထ၊ သုသုမာရာ စ ကစ္ဆပါ၊

သန္ဒတိ နဒိကာ တတ္ထ၊ သောဘယန္တာ မမဿမံ’’.

တတ္ထ ကုမ္ဘီလမစ္ဆာ မကရမစ္ဆာ စ သုသုမာရာ စဏ္ဍမစ္ဆာ စ ကစ္ဆပမစ္ဆာ စ ဧတ္ထ ဧတိဿံ နဒိယံ ကီဠန္တာ အဟေသုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. မမဿမံ သောဘယန္တာ နဒိကာ ခုဒ္ဒကနဒီ သန္ဒတိ ပဝတ္တတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၄၅. ‘‘ပါဌီနာ ပါဝုသာ မစ္ဆာ၊ ဗလဇာ မုဉ္ဇရောဟိတာ၊

ဝဂ္ဂဠာ ပပတာယန္တာ၊ သောဘယန္တိ မမဿမံ’’.

ပါဌီနမစ္ဆာ စ ပါဝုသာ မစ္ဆာ စ ဗလဇမစ္ဆာ စ မုဉ္ဇမစ္ဆာ ရောဟိတမစ္ဆာ စ ဝဂ္ဂဠမစ္ဆာ စ ဧတေ သဗ္ဗေ မစ္ဆဇာတိကာ ဣတော စိတော စ ပပတာယန္တာ နဒိယာ သဒ္ဓိံ ပဝတ္တန္တာ မမ အဿမပဒံ သောဘယန္တီတိ အတ္ထော.

၁၄၆. ‘‘ဥဘော ကူလေသု နဒိယာ၊ ပုပ္ဖိနော ဖလိနော ဒုမာ၊

ဥဘတော အဘိလမ္ဗန္တာ၊ သောဘယန္တိ မမဿမံ’’.

တတ္ထ ဥဘော ကူလေသူတိ တဿာ နဒိယာ ဥဘောသု ပဿေသု ဓုဝပုပ္ဖိနော ဓုဝဖလိနော ရုက္ခာ ဥဘတော အဘိလမ္ဗန္တာ နဒိယာ ဥဘော တီရေ ဟေဋ္ဌာ ဩနမန္တာ မမ အဿမံ သောဘယန္တီတိ အတ္ထော.

၁၄၇. ‘‘အမ္ဗာ သာလာ စ တိလကာ၊ ပါဋလီ သိန္ဒုဝါရကာ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓာ သမ္ပဝန္တိ၊ ပုပ္ဖိတာ မမ အဿမေ’’.

တတ္ထ အမ္ဗာတိ မဓုပိဏ္ဍိအမ္ဗာ စ သာလရုက္ခာ စ တိလကရုက္ခာ စ ပါဋလိရုက္ခာ စ သိန္ဒုဝါရကရုက္ခာ စ ဧတေ ရုက္ခာ နိစ္စကာလံ ပုပ္ဖိတာ ပုပ္ဖန္တာ. ဒိဗ္ဗာ ဂန္ဓာ ဣဝ မမ အဿမေ သုဂန္ဓာ သမ္ပဝန္တိ သမန္တတော ပဝါယန္တီတိ အတ္ထော.

၁၄၈. ‘‘စမ္ပကာ သဠလာ နီပါ၊ နာဂပုန္နာဂကေတကာ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓာ သမ္ပဝန္တိ၊ ပုပ္ဖိတာ မမ အဿမေ’’.

တတ္ထ စမ္ပကရုက္ခာ စ သဠလရုက္ခာ စ သုဝဏ္ဏဝဋ္ဋလသဒိသပုပ္ဖါ နီပရုက္ခာ စ နာဂရုက္ခာ စ ပုန္နာဂရုက္ခာ စ သုဂန္ဓယန္တာ ကေတကရုက္ခာ စ ဧတေ သဗ္ဗေ ရုက္ခာ ဒိဗ္ဗာ ဂန္ဓာရိဝ မမ အဿမေ ပုပ္ဖိတာ ဖုလ္လိတာ သမ္ပဝန္တိ သုဂန္ဓံ သုဋ္ဌု ပဝါယန္တီတိ အတ္ထော.

၁၄၉. အသောကာ စ‘‘အဓိမုတ္တာ အသောကာ စ၊ ဘဂိနီမာလာ စ ပုပ္ဖိတာ၊

အင်္ကောလာ ဗိမ္ဗိဇာလာ စ၊ ပုပ္ဖိတာ မမ အဿမေ’’.

တတ္ထ ပုပ္ဖိတာ အဓိမုတ္တကရုက္ခာ စ ပုပ္ဖိတာ အသောကရုက္ခာ စ ပုပ္ဖိတာ ဘဂိနီမာလာ စ ပုပ္ဖိတာ အင်္ကောလာ စ ပုပ္ဖိတာ ဗိမ္ဗိဇာလာ စ ဧတေ ရုက္ခာ မမ အဿမေ ဖုလ္လိတာ သောဘယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၅၀. ‘‘ကေတကာ ကန္ဒလိ စေဝ၊ ဂေါဓုကာ တိဏသူလိကာ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ သမ္ပဝန္တာ၊ သောဘယန္တိ မမဿမံ’’.

တတ္ထ ကေတကာတိ သုဂန္ဓကေတကဂစ္ဆာ စ. ကန္ဒလိရုက္ခာ စ ဂေါဓုကရုက္ခာ စ တိဏသူလိကဂစ္ဆာ စ ဧတေ သဗ္ဗေ ရုက္ခဇာတိကာ ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ ပဝါယမာနာ မမ အဿမံ သကလံ သောဘယန္တီတိ အတ္ထော.

၁၅၁. ‘‘ကဏိကာရာ ကဏ္ဏိကာ စ၊ အသနာ အဇ္ဇုနာ ဗဟူ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ သမ္ပဝန္တာ၊ သောဘယန္တိ မမဿမံ’’.

ဧတေ ကဏိကာရာဒယော ရုက္ခာ မမ အဿမံ သကလံ သောဘယန္တာ ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ သမ္ပဝါယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၅၂. ‘‘ပုန္နာဂါ ဂိရိပုန္နာဂါ၊ ကောဝိဠာရာ စ ပုပ္ဖိတာ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ သမ္ပဝန္တာ၊ သောဘယန္တိ မမဿမံ’’.

ပုန္နာဂါဒယော ရုက္ခာ ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ ပဝါယမာနာ မမ အဿမံ သောဘယန္တီတိ အတ္ထော.

၁၅၃. ‘‘ဥဒ္ဒါလကာ စ ကုဋဇာ၊ ကဒမ္ဗာ ဝကုလာ ဗဟူ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ သမ္ပဝန္တာ၊ သောဘယန္တိ မမဿမံ’’.

ဥဒ္ဒါလကာဒယော ရုက္ခာ ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ ဝါယမာနာ မမ အဿမံ သောဘယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၅၄. ‘‘အာဠကာ ဣသိမုဂ္ဂါ စ၊ ကဒလိမာတုလုင်္ဂိယော၊

ဂန္ဓောဒကေန သံဝဍ္ဎာ၊ ဖလာနိ ဓာရယန္တိ တေ’’.

တတ္ထ ဧတေ အာဠကာဒယော ဂစ္ဆာ စန္ဒနာဒိသုဂန္ဓဂန္ဓောဒကေန ဝဍ္ဎိတွာ သုဝဏ္ဏဖလာနိ ဓာရေန္တာ မမ အဿမံ သောဘယန္တီတိ အတ္ထော.

၁၅၅. ‘‘အညေ ပုပ္ဖန္တိ ပဒုမာ၊ အညေ ဇာယန္တိ ကေသရီ၊

အညေ ဩပုပ္ဖါ ပဒုမာ၊ ပုပ္ဖိတာ တဠာကေ တဒါ’’.

တတ္ထ အညေ ပုပ္ဖန္တိ ပဒုမာတိ မမ အဿမဿ အဝိဒူရေ တဠာကေ အညေ ဧကစ္စေ ပဒုမာ ပုပ္ဖန္တိ၊ ဧကစ္စေ ကေသရီ ပဒုမာ ဇာယန္တိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ၊ ဧကစ္စေ ပဒုမာ ဩပုပ္ဖါ ဝိဂလိတပတ္တကေသရာတိ အတ္ထော.

၁၅၆. ‘‘ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တိ ပဒုမာ၊ နိဒ္ဓါဝန္တိ မုဠာလိယော၊

သိင်္ဃာဋိပတ္တမာကိဏ္ဏာ၊ သောဘန္တိ တဠာကေ တဒါ’’.

တတ္ထ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တိ ပဒုမာတိ တဒါ တာပသေန ဟုတွာ မမ ဝသနသမယေ ဧကစ္စေ ပဒုမာ တဠာကဗ္ဘန္တရေ မကုဠပုပ္ဖါဒယော ဂဏှန္တိ. မုဠာလိယော ပဒုမမူလာ နိဒ္ဓါဝန္တိ ဣတော ကဒ္ဒမဗ္ဘန္တရတော ဟတ္ထိဒါဌာ ဝိယ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ပတ္တပုပ္ဖမာကိဏ္ဏာ ဂဟနီဘူတာ သိင်္ဃာဋိယော သောဘယန္တီတိ အတ္ထော.

၁၅၇. ‘‘နယိတာ အမ္ဗဂန္ဓီ စ၊ ဥတ္တလီ ဗန္ဓုဇီဝကာ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓာ သမ္ပဝန္တိ၊ ပုပ္ဖိတာ တဠာကေ တဒါ’’.

တဒါ မမ ဝသနသမယေ တဠာကဿ သမီပေ နယိတာ စ ဂစ္ဆာ အမ္ဗဂန္ဓီ စ ဂစ္ဆာ ဥတ္တလီ နာမ ဂစ္ဆာ စ ဗန္ဓုဇီဝကာ စ ဧတေ သဗ္ဗေ ဂစ္ဆာ ပုပ္ဖိတာ ပုပ္ဖဓာရိတာ သုဂန္ဓဝါဟကာ တဠာကံ သောဘယန္တီတိ အတ္ထော.

၁၅၈. ‘‘ပါဌီနာ ပါဝုသာ မစ္ဆာ၊ ဗလဇာ မုဉ္ဇရောဟိတာ၊

သံဂုလာ မဂ္ဂုရာ စေဝ၊ ဝသန္တိ တဠာကေ တဒါ’’.

တဒါ မမ ဝသနသမယေ နိဗ္ဘီတာ ပါဌီနာဒယော မစ္ဆာ တဠာကေ ဝသန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၅၉. ‘‘ကုမ္ဘီလာ သုသုမာရာ စ၊ တန္တိဂါဟာ စ ရက္ခသာ၊

ဩဂုဟာ အဇဂရာ စ၊ ဝသန္တိ တဠာကေ တဒါ’’.

တဒါ မမ ဝသနသမယေ မမ အဿမသမီပေ တဠာကေ ဧတေ ကုမ္ဘီလာဒယော မစ္ဆာ နိဗ္ဘီတာ နိရူပဒ္ဒဝါ ဝသန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၆၀. ‘‘ပါရေဝတာ ရဝိဟံသာ၊ စက္ကဝါကာ နဒီစရာ၊

ကောကိလာ သုကသာဠိကာ၊ ဥပဇီဝန္တိ တံ သရံ’’.

တတ္ထ မမ အဿမသမီပေ သရံ နိဿာယ ပါရေဝတာပက္ခီ စ ရဝိဟံသာပက္ခီ စ နဒီစရာ စက္ကဝါကပက္ခီ စ ကောကိလာပက္ခီ စ သုကပက္ခီ စ သာဠိကာပက္ခီ စ တံ သရံ ဥပနိဿာယ ဇီဝန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၆၁. ‘‘ကုကုတ္ထကာ ကုဠီရကာ၊ ဝနေ ပေါက္ခရသာတကာ၊

ဒိန္ဒိဘာ သုဝပေါတာ စ၊ ဥပဇီဝန္တိ တံ သရံ’’.

တတ္ထ ကုကုတ္ထကာတိ ဧဝံနာမိကာ ပက္ခီ စ. ကုဠီရကာတိ ဧဝံနာမိကာ ပက္ခီ စ. ဝနေ ပေါက္ခရသာတကာ ပက္ခီ စ ဒိန္ဒိဘာ ပက္ခီ စ သုဝပေါတာ ပက္ခီ စ ဧတေ သဗ္ဗေ ပက္ခိနော တံ မမ အဿမသမီပေ သရံ နိဿာယ ဇီဝန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၆၂. ‘‘ဟံသာ ကောဉ္စာ မယူရာ စ၊ ကောကိလာ တမ္ဗစူဠကာ၊

ပမ္မကာ ဇီဝံဇီဝါ စ၊ ဥပဇီဝန္တိ တံ သရံ’’.

သဗ္ဗေ ဧတေ ဟံသာဒယော ပက္ခိနော တံ သရံ ဥပနိဿာယ ဇီဝန္တိ ဇီဝိကံ ပါလေန္တီတိ အတ္ထော.

၁၆၃. ‘‘ကောသိကာ ပေါဋ္ဌသီသာ စ၊ ကုရရာ သေနကာ ဗဟူ၊

မဟာကာဠာ စ သကုဏာ၊ ဥပဇီဝန္တိ တံ သရံ’’.

တတ္ထ ကောသိကာ စ ပက္ခီ ပေါဋ္ဌသီသာ စ ပက္ခီ ကုရရာ စ ပက္ခီ သေနကာ စ ပက္ခီ မဟာကာဠာ စ ပက္ခီ ထလေ ဗဟူ ပက္ခိနော တံ သရံ တဿ သရဿ သမီပေ ဇီဝန္တိ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တီတိ အတ္ထော.

၁၆၄. ‘‘ပသဒါ စ ဝရာဟာ စ၊ စမရာ ဂဏ္ဍကာ ဗဟူ၊

ရောဟိစ္စာ သုကပေါတာ စ၊ ဥပဇီဝန္တိ တံ သရံ’’.

တတ္ထ ပသဒါဒယော ဧတေ မိဂါ တံ သရံ တသ္မိံ သရသမီပေ၊ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ၊ ဇီဝိတံ ပရိပါလေန္တာ ဝိဟရန္တီတိ အတ္ထော.

၁၆၅. ‘‘သီဟဗျဂ္ဃါ စ ဒီပီ စ၊ အစ္ဆကောကတရစ္ဆကာ၊

တိဓာ ပဘိန္နမာတင်္ဂါ၊ ဥပဇီဝန္တိ တံ သရံ’’.

ဧတေ သီဟာဒယော စတုပ္ပဒါ သရသမီပေ ဥပဒ္ဒဝရဟိတာ ဇီဝန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၆၆. ‘‘ကိန္နရာ ဝါနရာ စေဝ၊ အထောပိ ဝနကမ္မိကာ၊

စေတာ စ လုဒ္ဒကာ စေဝ၊ ဥပဇီဝန္တိ တံ သရံ’’.

ဧတ္ထ ဧတေ ဧဝံနာမိကာ ကိန္နရာဒယော သတ္တာ တသ္မိံ သရသမီပေ ဝသန္တီတိ အတ္ထော.

၁၆၇. ‘‘တိန္ဒုကာနိ ပိယာလာနိ၊ မဓုကေကာ သုမာရိယော၊

ဓုဝံ ဖလာနိ ဓာရေန္တိ၊ အဝိဒူရေ မမဿမံ’’.

တတ္ထ ဧတေ တိန္ဒုကာဒယော ရုက္ခာ ဓုဝံ ဟေမန္တဂိမှဝဿာနသင်္ခါတေ ကာလတ္တယေ မမ အဿမတော အဝိဒူရေ ဌာနေ မဓုရဖလာနိ ဓာရေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၆၈. ‘‘ကောသမ္ဗာ သဠလာ နိမ္ဗာ၊ သာဒုဖလသမာယုတာ၊

ဓုဝံ ဖလာနိ ဓာရေန္တိ၊ အဝိဒူရေ မမဿမံ’’.

တတ္ထ ဧတေ ကောသမ္ဗာဒယော ရုက္ခာ သာရဖလာ မဓုရဖလာ ဥတ္တမဖလာ သမာယုတာ သံ သုဋ္ဌု အာယုတာ သမင်္ဂီဘူတာ နိစ္စံ ဖလဓာရိနော မမ အဿမသမီပေ သောဘန္တီတိ အတ္ထော.

၁၆၉. ‘‘ဟရီတကာ အာမလကာ၊ အမ္ဗဇမ္ဗုဝိဘီတကာ၊

ကောလာ ဘလ္လာတကာ ဗိလ္လာ၊ ဖလာနိ ဓာရယန္တိ တေ’’.

တေ ဟရီတကာဒယော ရုက္ခာ မမ အဿမသမီပေ ဇာတာ နိစ္စံ ဖလာနိ ဓာရယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၇၀. ‘‘အာလုဝါ စ ကဠမ္ဗာ စ၊ ဗိဠာလီတက္ကဠာနိ စ၊

ဇီဝကာ သုတကာ စေဝ၊ ဗဟူကာ မမ အဿမေ’’.

ဧတေ အာလုဝါဒယော မူလဖလာ ခုဒ္ဒါ မဓုရသာ မမ အဿမသမီပေ ဗဟူ သန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၇၁. ‘‘အဿမဿာဝိဒူရမှိ၊ တဠာကာသုံ သုနိမ္မိတာ၊

အစ္ဆောဒကာ သီတဇလာ၊ သုပတိတ္ထာ မနောရမာ’’.

တတ္ထ အဿမဿာဝိဒူရမှိ အဿမဿ သမီပေ သုနိမ္မိတာ သုဋ္ဌု အာရောဟနဩရောဟနက္ခမံ ကတွာ နိမ္မိတာ အစ္ဆောဒကာ ဝိပ္ပသန္နောဒကာ သီတဇလာ သီတောဒကာ သုပတိတ္ထာ သုန္ဒရတိတ္ထာ မနောရမာ သောမနဿကရာ တဠာကာ အာသုံ အဟေသုန္တိ အတ္ထော.

၁၇၂. ‘‘ပဒုမုပ္ပလသဉ္ဆန္နာ၊ ပုဏ္ဍရီကသမာယုတာ၊

မန္ဒာလကေဟိ သဉ္ဆန္နာ၊ ဒိဗ္ဗဂန္ဓောပဝါယတိ’’.

တတ္ထ ပဒုမေဟိ စ ဥပ္ပလေဟိ စ သဉ္ဆန္နာ ပရိပုဏ္ဏာ ပုဏ္ဍရီကေဟိ သမာယုတာ သမင်္ဂီဘူတာ မန္ဒာလကေဟိ စ သဉ္ဆန္နာ ဂဟနီဘူတာ တဠာကာ ဒိဗ္ဗဂန္ဓာနိ ဥပဝါယန္တိ သမန္တတော ဝါယန္တီတိ အတ္ထော.

၁၇၃. ‘‘ဧဝံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နေ၊ ပုပ္ဖိတေ ဖလိတေ ဝနေ၊

သုကတေ အဿမေ ရမ္မေ၊ ဝိဟရာမိ အဟံ တဒါ’’.

တတ္ထ ဧဝံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နေတိ အဗ္ဗေဟိ နဒိကာဒိအဝယဝေဟိ သမ္ပန္နေ ပရိပုဏ္ဏေ ပုပ္ဖဖလရုက္ခေဟိ ဂဟနီဘူတေ ဝနေ သုကတေ ရမဏီယေ အဿမေ အရညာဝါသေ တဒါ တာပသဘူတကာလေ အဟံ ဝိဟရာမီတိ အတ္ထော.

ဧတ္တာဝတာ အဿမသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနော သီလာဒိဂုဏသမ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော –

၁၇၄. ‘‘သီလဝါ ဝတသမ္ပန္နော၊ ဈာယီ ဈာနရတော သဒါ၊

ပဉ္စာဘိညာဗလပ္ပတ္တော၊ သုရုစိ နာမ တာပသော’’တိ. – အာဟ၊

တတ္ထ သီလဝါတိ ဈာနသမ္ပယုတ္တစတုပါရိသုဒ္ဓိသီလသဒိသေဟိ ပဉ္စဟိ သီလေဟိ သမ္ပုဏ္ဏောတိ အတ္ထော. ဝတသမ္ပန္နောတိ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဃရာဝါသံ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ဝါ န သေဝိဿာမီ’’တိ ဝတသမာဒါနေန သမ္ပန္နော. ဈာယီတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနအာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေဟိ ဈာယီ ဈာယနသီလော. ဈာနရတောတိ ဧတေသု ဈာနေသု ရတော အလ္လီနော သဒါ သမ္ပုဏ္ဏော. ပဉ္စာဘိညာဗလပ္ပတ္တောတိ ဣဒ္ဓိဝိဓဒိဗ္ဗသောတပရစိတ္တဝိဇာနနပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဒိဗ္ဗစက္ခုသင်္ခါတာဟိ ပဉ္စဟိ အဘိညာဟိ ဝိသေသပညာဟိ ဗလသမ္ပန္နော၊ ပရိပုဏ္ဏောတိ အတ္ထော. နာမေန သုရုစိ နာမ တာပသော ဟုတွာ ဝိဟရာမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

ဧတ္တကေန အတ္တနော ဂုဏသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ပရိသသမ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော –

၁၇၅. ‘‘စတုဝီသသဟဿာနိ၊ သိဿာ မယှံ ဥပဋ္ဌဟုံ၊

သဗ္ဗေ မံ ဗြာဟ္မဏာ ဧတေ၊ ဇာတိမန္တော ယသဿိနော’’တိ. – အာဒိမာဟ၊

တတ္ထ ဧတေ သဗ္ဗေ စတုဝီသတိသဟဿဗြာဟ္မဏာ မယှံ သိဿာ ဇာတိမန္တော ဇာတိသမ္ပန္နာ ယသဿိနော ပရိဝါရသမ္ပန္နာ မံ ဥပဋ္ဌဟုန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၇၆. ‘‘လက္ခဏေ ဣတိဟာသေ စ၊ သနိဃဏ္ဍုသကေဋုဘေ၊

ပဒကာ ဝေယျာကရဏာ၊ သဓမ္မေ ပါရမိံ ဂတာ’’.

တတ္ထ လက္ခဏေတိ လက္ခဏသတ္ထေ. သဗ္ဗလောကိယာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ ‘‘ဣမေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတာ ဒုက္ခိတာ ဘဝန္တိ၊ ဣမေဟိ သုခိတာ ဘဝန္တီ’’တိ လက္ခဏံ ဇာနာတိ. တပ္ပကာသကော ဂန္ထော လက္ခဏံ၊ တသ္မိံ လက္ခဏေ စ. ဣတိဟာသေတိ ‘‘ဣတိဟ အာသ ဣတိဟ အာသာ’’တိ ဝုတ္တဝစနပဋိဒီပကေ ဂန္ထေ. လက္ခဏေ စ ဣတိဟာသေ စ ပါရမိံ ပရိယောသာနံ ဂတာတိ သမ္ဗန္ဓော. ရုက္ခပဗ္ဗတာဒီနံ နာမပ္ပကာသကဂန္ထံ ‘‘နိဃဏ္ဍူ’’တိ ဝုစ္စတိ. ကေဋူဘေတိ ကိရိယာကပ္ပဝိကပ္ပါနံ ကဝီနံ ဥပကာရကော ဂန္ထော. နိဃဏ္ဍုယာ သဟ ဝတ္တတီတိ သနိဃဏ္ဍု၊ ကေဋုဘေန သဟ ဝတ္တတီတိ သကေဋုဘံ၊ တသ္မိံ သနိဃဏ္ဍုသကေဋုဘေ ဝေဒတ္တယေ ပါရမိံ ဂတာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပဒကာတိ နာမပဒသမာသတဒ္ဓိတာချာတကိတကာဒိပဒေသု ဆေကာ. ဝေယျာကရဏာနိ စန္ဒပါဏိနီယကလာပါဒိဗျာကရဏေ ဆေကာ. သဓမ္မေ ပါရမိံ ဂတာတိ အတ္တနော ဓမ္မေ ဗြာဟ္မဏဓမ္မေ ဝေဒတ္တယေ ပါရမိံ ပရိယောသာနံ ဂတာ ပတ္တာတိ အတ္ထော.

၁၇၇. ‘‘ဥပ္ပါတေသု နိမိတ္တေသု၊ လက္ခဏေသု စ ကောဝိဒါ၊

ပထဗျာ ဘူမန္တလိက္ခေ၊ မမ သိဿာ သုသိက္ခိတာ’’.

တတ္ထ ဥက္ကာပါတဘူမိကမ္ပာဒိကေသု ဥပ္ပါတေသု စ သုဘနိမိတ္တာသုဘနိမိတ္တေသု စ ဣတ္ထိလက္ခဏပုရိသလက္ခဏမဟာပုရိသလက္ခဏေသု စ ကောဝိဒါ ဆေကာ. ပထဝိယာ စ ဘူမိယာ စ သကလလောကေ စ အန္တလိက္ခေ အာကာသေ စာတိ သဗ္ဗတ္ထ မမ သိဿာ သုသိက္ခိတာ.

၁၇၈. ‘‘အပ္ပိစ္ဆာ နိပကာ ဧတေ၊ အပ္ပါဟာရာ အလောလုပါ၊

လာဘာလာဘေန သန္တုဋ္ဌာ၊ ပရိဝါရေန္တိ မံ သဒါ’’.

တတ္ထ အပ္ပိစ္ဆာတိ အပ္ပကေနာပိ ယာပေန္တာ. နိပကာတိ နေပက္ကသင်္ခါတာယ ပညာယ သမန္နာဂတာ. အပ္ပါဟာရာတိ ဧကာဟာရာ ဧကဘတ္တိကာတိ အတ္ထော. အလောလုပါတိ လောလုပတဏှာယ အပ္ပဝတ္တနကာ. လာဘာလာဘေနာတိ လာဘေန အလာဘေန စ သန္တုဋ္ဌာ သောမနဿာ ဧတေ မမ သိဿာ သဒါ နိစ္စကာလံ မံ ပရိဝါရေန္တိ ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ အတ္ထော.

၁၇၉. ‘‘ဈာယီ ဈာနရတာ ဓီရာ၊ သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ၊

အာကိဉ္စညံ ပတ္ထယန္တာ၊ ပရိဝါရေန္တိ မံ သဒါ’’.

တတ္ထ ဈာယီတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနအာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေဟိ သမန္နာဂတာ. ဈာယနသီလာ ဝါ. ဈာနရတာတိ တေသု စ ဈာနေသု ရတာ အလ္လီနာ. ဓီရာတိ ဓိတိသမ္ပန္နာ. သန္တစိတ္တာတိ ဝူပသန္တမနာ. သမာဟိတာတိ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ. အာကိဉ္စညန္တိ နိပ္ပလိဗောဓဘာဝံ. ပတ္ထယန္တာတိ ဣစ္ဆန္တာ. ဣတ္ထမ္ဘူတာ မေ သိဿာ သဒါ မံ ပရိဝါရေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၈၀. ‘‘အဘိညာပါရမိပ္ပတ္တာ၊ ပေတ္တိကေ ဂေါစရေ ရတာ၊

အန္တလိက္ခစရာ ဓီရာ၊ ပရိဝါရေန္တိ မံ သဒါ’’.

တတ္ထ အဘိညာပါရမိပ္ပတ္တာတိ ပဉ္စသု အဘိညာသု ပါရမိံ ပရိယောသာနံ ပတ္တာ ပူရိတာတိ အတ္ထော. ပေတ္တိကေ ဂေါစရေ ရတာတိ ဗုဒ္ဓါနုညာတာယ အဝိညတ္တိယာ လဒ္ဓေ အာဟာရေ ရတာတိ အတ္ထော. အန္တလိက္ခစရာတိ အန္တလိက္ခေန အာကာသေန ဂစ္ဆန္တာ အာဂစ္ဆန္တာ စာတိ အတ္ထော. ဓီရာတိ ထိရဘူတာ သီဟဗျဂ္ဃါဒိပရိဿယေ အစ္ဆမ္ဘိတသဘာဝါတိ အတ္ထော. ဧဝံဘူတာ မမ တာပသာ သဒါ မံ ပရိဝါရေန္တီတိ အတ္ထော.

၁၈၁. ‘‘သံဝုတာ ဆသု ဒွါရေသု၊ အနေဇာ ရက္ခိတိန္ဒြိယာ၊

အသံသဋ္ဌာ စ တေ ဓီရာ၊ မမ သိဿာ ဒုရာသဒါ’’.

တတ္ထ စက္ခာဒီသု ဆသု ဒွါရေသု ရူပါဒီသု ဆသု အာရမ္မဏေသု သံဝုတာ ပိဟိတာ ပဋိစ္ဆန္နာ၊ ရက္ခိတဂေါပိတဒွါရာတိ အတ္ထော. အနေဇာ နိတ္တဏှာ ရက္ခိတိန္ဒြိယာ ဂေါပိတစက္ခာဒိဣန္ဒြိယာ အသံသဋ္ဌာ ဉာတီဟိ ဂဟဋ္ဌေဟိ အမိဿီဘူတာတိ အတ္ထော. ဒုရာသဒါတိ ဒုဋ္ဌု အာသဒါ၊ အာသာဒေတုံ ဃဋ္ဋေတုံ အသက္ကုဏေယျာ အယောဂ္ဂါတိ အတ္ထော.

၁၈၂. ‘‘ပလ္လင်္ကေန နိသဇ္ဇာယ၊ ဌာနစင်္ကမနေန စ၊

ဝီတိနာမေန္တိ တေ ရတ္တိံ၊ မမ သိဿာ ဒုရာသဒါ’’.

တတ္ထ မမ သိဿာ ပလ္လင်္ကေန ဦရုဗဒ္ဓါသနေန သေယျံ ဝိဟာယ နိသဇ္ဇာယ စ ဌာနေန စ စင်္ကမေန စ သကလံ ရတ္တိံ ဝိသေသေန အတိနာမေန္တိ အတိက္ကာမေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၈၃. ‘‘ရဇနီယေ န ရဇ္ဇန္တိ၊ ဒုဿနီယေ န ဒုဿရေ၊

မောဟနီယေ န မုယှန္တိ၊ မမ သိဿာ ဒုရာသဒါ’’.

တေ ဣတ္ထမ္ဘူတာ မမ သိဿာ တာပသာ ရဇနီယေ ရဇ္ဇိတဗ္ဗေ ဝတ္ထုသ္မိံ န ရဇ္ဇန္တိ ရဇ္ဇံ န ဥပ္ပါဒေန္တိ. ဒုဿနီယေ ဒုဿိတဗ္ဗေ ဒေါသံ ဥပ္ပါဒေတုံ ယုတ္တေ ဝတ္ထုမှိ န ဒုဿရေ ဒေါသံ န ကရောန္တိ. မောဟနီယေ မောဟိတုံ ယုတ္တေ ဝတ္ထုမှိ န မုယှန္တိ မောဟံ န ကရောန္တိ၊ ပညာသမ္ပယုတ္တာ ဘဝန္တီတိ အတ္ထော.

၁၈၄. ‘‘ဣဒ္ဓိံ ဝီမံသမာနာ တေ၊ ဝတ္တန္တိ နိစ္စကာလိကံ၊

ပထဝိံ တေ ပကမ္ပေန္တိ၊ သာရမ္ဘေန ဒုရာသဒါ’’.

တေ မမ သိဿာ ‘‘ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတိ၊ ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောတီ’’တိအာဒိကံ (ပဋိ. မ. ၁.၁၀၂) ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ နိစ္စကာလိကံ ဝီမံသမာနာ ဝတ္တန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. တေ မမ သိဿာ အာကာသေပိ ဥဒကေပိ ပထဝိံ နိမ္မိနိတွာ ဣရိယာပထံ ပကမ္ပေန္တီတိ အတ္ထော. သာရမ္ဘေန ယုဂဂ္ဂါဟေန ကလဟကရဏေန န အာသာဒေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

၁၈၅. ‘‘ကီဠမာနာ စ တေ သိဿာ၊ ကီဠန္တိ ဈာနကီဠိတံ၊

ဇမ္ဗုတော ဖလမာနေန္တိ၊ မမ သိဿာ ဒုရာသဒါ’’.