၁. ဗုဒ္ဓအပဒါနဝဏ္ဏနာ

ဣဒါနိ အဗ္ဘန္တရနိဒါနာနန္တရံ အပဒါနဋ္ဌကထံ ကထေတုကာမော –

‘‘သပဒါနံ အပဒါနံ၊ ဝိစိတြနယဒေသနံ၊

ယံ ခုဒ္ဒကနိကာယသ္မိံ၊ သင်္ဂါယိံသု မဟေသယော၊

တဿ ဒါနိ အနုပ္ပတ္တော၊ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာက္ကမော’’တိ.

တတ္ထ ယံ အပဒါနံ တာဝ ‘‘သကလံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဧကဝိမုတ္တိရသ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဧကရသေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ ဓမ္မဝိနယဝသေန ဒွိဓာသင်္ဂဟေ ဓမ္မေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ ပဌမမဇ္ဈိမပစ္ဆိမဗုဒ္ဓဝစနေသု မဇ္ဈိမဗုဒ္ဓဝစနေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ ဝိနယာဘိဓမ္မသုတ္တန္တပိဋကေသု သုတ္တန္တပိဋကေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ ဒီဃနိကာယမဇ္ဈိမသံယုတ္တအင်္ဂုတ္တရခုဒ္ဒကနိကာယေသု ပဉ္စသု ခုဒ္ဒကနိကာယေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ သုတ္တံ ဂေယျံ ဝေယျာကရဏံ ဂါထာ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ အဗ္ဘုတဓမ္မံ ဝေဒလ္လန္တိ နဝသု သာသနင်္ဂေသု ဂါထာယ သင်္ဂဟိတံ.

‘‘ဒွါသီတိ ဗုဒ္ဓတော ဂဏှိံ၊ ဒွေသဟဿာနိ ဘိက္ခုတော၊

စတုရာသီတိသဟဿာနိ၊ ယေမေ ဓမ္မာ ပဝတ္တိနော’’တိ. –

ဧဝံ ဝုတ္တစတုရာသီတိသဟဿဓမ္မက္ခန္ဓေသု ကတိပယဓမ္မက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတံ ဟောတီတိ.

ဣဒါနိ တံ အပဒါနံ ဒဿေန္တော ‘‘တိံသပါရမိသမ္ပုဏ္ဏာ၊ ဓမ္မရာဇာ အသင်္ခိယာ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဒသပါရမိတာဝ ပစ္ဆိမမဇ္ဈိမုက္ကဋ္ဌဝသေန ဒသပါရမီဒသဥပပါရမီဒသပရမတ္ထပါရမီနံ ဝသေန သမတ္တိံသပါရမီ. တာဟိ သံသုဋ္ဌု ပုဏ္ဏာ သမ္ပုဏ္ဏာ သမန္နာဂတာ သမင်္ဂီဘူတာ အဇ္ဈာပန္နာ သံယုတ္တာတိ တိံသပါရမိသမ္ပုဏ္ဏာ. သကလလောကတ္တယဝါသိနေ သတ္တနိကာယေ မေတ္တာကရုဏာမုဒိတာဥပေက္ခာသင်္ခါတာဟိ စတူဟိ ဗြဟ္မဝိဟာရသမာပတ္တီဟိ ဝါ ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရေန ဝါ ဧကစိတ္တဘာဝေန အတ္တနော စ ကာယေ ရဉ္ဇေန္တိ အလ္လီယာပေန္တီတိ ရာဇာနော၊ ဓမ္မေန ရာဇာနော ဓမ္မရာဇာ၊ ဣတ္ထမ္ဘူတာ ဗုဒ္ဓါ. ဒသသတံ သဟဿံ ဒသသဟဿံ သတသဟဿံ ဒသသတသဟဿံ ကောဋိ ပကောဋိ ကောဋိပ္ပကောဋိ နဟုတံ နိန္နဟုတံ အက္ခောဘိဏိ ဗိန္ဒု အဗ္ဗုဒံ နိရဗ္ဗုဒံ အဟဟံ အဗဗံ အဋဋံ သောဂန္ဓိကံ ဥပ္ပလံ ကုမုဒံ ပုဏ္ဍရိကံ ပဒုမံ ကထာနံ မဟာကထာနံ အသင်္ချေယျာနံ ဝသေန အသင်္ခိယာ သင်္ခါရဟိတာ ဓမ္မရာဇာနော အတီတာ ဝိဂတာ နိရုဒ္ဓါ အဗ္ဘတ္ထံ ဂတာတိ အဓိပ္ပါယော.

၆. တေသု အတီတဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရဉ္စ အတ္တနာ ဗောဓိသတ္တဘူတေန စက္ကဝတ္တိရညာ ဟုတွာ ကတသမ္ဘာရဉ္စ အာနန္ဒတ္ထေရေန ပုဋ္ဌော ဘဂဝါ ‘‘သမ္ဗောဓိံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိမာဟ. ဘော အာနန္ဒ၊ မမ အပဒါနံ သုဏောဟီတိ အဓိပ္ပါယော. အာနန္ဒ၊ အဟံ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသမ္ဘာရပူရဏကာလေ စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဟုတွာ သေဋ္ဌာနံ ပသဋ္ဌာနံ ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စာနံ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္ဗောဓိံ စတုသစ္စမဂ္ဂဉာဏံ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဝါ သိရသာ အဘိဝါဒယေတိ သမ္ဗန္ဓော. သသံဃေ သာဝကသံဃသဟိတေ လောကနာယကေ လောကဇေဋ္ဌေ ဗုဒ္ဓေ ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဥဘောဟိ ဟတ္ထပုဋေဟိ နမဿိတွာ ဝန္ဒိတွာ သိရသာ သီသေန အဘိဝါဒယေ အာဒရေန ထောမနံ ကတွာ ပဏာမံ ကရောမီတိ အတ္ထော.

၇. ယာဝတာ ဗုဒ္ဓခေတ္တေသူတိ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေသု ဗုဒ္ဓခေတ္တေသု၊ အာကာသဋ္ဌာ အာကာသဂတာ၊ ဘူမဋ္ဌာ ဘူမိတလဂတာ၊ ဝေဠုရိယာဒယော သတ္တ ရတနာ အသင်္ခိယာ သင်္ခါရဟိတာ၊ ယာဝတာ ယတ္တကာ၊ ဝိဇ္ဇန္တိ. တာနိ သဗ္ဗာနိ မနသာ စိတ္တေန သမာဟရေ၊ သံ သုဋ္ဌု စိတ္တေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ အာဟရိဿာမီတိ အတ္ထော၊ မမ ပါသာဒဿ သာမန္တာ ရာသိံ ကရောမီတိ အတ္ထော.

၈. တတ္ထ ရူပိယဘူမိယန္တိ တသ္မိံ အနေကဘူမိမှိ ပါသာဒေ ရူပိယမယံ ရဇတမယံ ဘူမိံ နိမ္မိတန္တိ အတ္ထော. အဟံ ရတနမယံ သတ္တဟိ ရတနေဟိ နိမ္မိတံ အနေကသတဘူမိကံ ပါသာဒံ ဥဗ္ဗိဒ္ဓံ ဥဂ္ဂတံ နဘမုဂ္ဂတံ အာကာသေ ဇောတမာနံ မာပယိန္တိ အတ္ထော.

၉. တမေဝ ပါသာဒံ ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘ဝိစိတ္တထမ္ဘ’’န္တျာဒိမာဟ. ဝိစိတ္တေဟိ အနေကေဟိ မသာရဂလ္လာဒိဝဏ္ဏေဟိ ထမ္ဘေဟိ ဥဿာပိတံ သုကတံ သုဋ္ဌု ကတံ လက္ခဏယုတ္တံ အာရောဟပရိဏာဟဝသေန သုဋ္ဌု ဝိဘတ္တံ အနေကကောဋိသတဂ္ဃနတောရဏနိမ္မိတတ္တာ မဟာရဟံ. ပုနပိ ကိံ ဝိသိဋ္ဌံ? ကနကမယသင်္ဃာဋံ သုဝဏ္ဏေဟိ ကတတုလာသင်္ဃာဋဝလယေဟိ ယုတ္တံ၊ တတ္ထ ဥဿာပိတကောန္တေဟိ စ ဆတ္တေဟိ စ မဏ္ဍိတံ သောဘိတံ ပါသာဒန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၀. ပုနပိ ပါသာဒဿေဝ သောဘံ ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘ပဌမာ ဝေဠုရိယာ ဘူမီ’’တျာဒိမာဟ. တဿ အနေကသတဘူမိပါသာဒဿ သုဘာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ အဗ္ဘသမာ ဝလာဟကပဋလသဒိသာ ဝိမလာ နိမ္မလာ ဝေဠုရိယမဏိမယာ နီလဝဏ္ဏာ ပဌမာ ဘူမိ အဟောသီတိ အတ္ထော. ဇလဇနဠိနပဒုမေဟိ အာကိဏ္ဏာ သမင်္ဂီဘူတာ ဝရာယ ဥတ္တမာယ ကဉ္စနဘူမိယာ သုဝဏ္ဏဘူမိယာဝ သောဘတီတိ အတ္ထော.

၁၁. တဿေဝ ပါသာဒဿ ကာစိ ဘူမိ ပဝါဠံသာ ပဝါဠကောဋ္ဌာသာ ပဝါဠဝဏ္ဏာ၊ ကာစိ ဘူမိ လောဟိတကာ လောဟိတဝဏ္ဏာ၊ ကာစိ ဘူမိ သုဘာ မနောဟရာ ဣန္ဒဂေါပကဝဏ္ဏာဘာ ရသ္မိယော နိစ္ဆရမာနာ၊ ကာစိ ဘူမိ ဒသ ဒိသာ ဩဘာသတီတိ အတ္ထော.

၁၂. တသ္မိံယေဝ ပါသာဒေ နိယျူဟာ နိဂ္ဂတပမုခသာလာ စ သုဝိဘတ္တာ သုဋ္ဌု ဝိဘတ္တာ ကောဋ္ဌာသတော ဝိသုံ ဝိသုံ ကတာ သီဟပဉ္ဇရာ သီဟဒွါရာ စ. စတုရော ဝေဒိကာတိ စတူဟိ ဝေဒိကာဝလယေဟိ ဇာလကဝါဋေဟိ စ မနောရမာ မနအလ္လီယနကာ ဂန္ဓာဝေဠာ ဂန္ဓဒါမာ စ ဩလမ္ဗန္တီတိ အတ္ထော.

၁၃. တသ္မိံယေဝ ပါသာဒေ သတ္တရတနဘူသိတာ သတ္တရတနေဟိ သောဘိတာ ကူဋာဂါရာ. ကိံ ဘူတာ? နီလာ နီလဝဏ္ဏာ၊ ပီတာ ပီတဝဏ္ဏာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ၊ လောဟိတကာ လောဟိတကဝဏ္ဏာ ရတ္တဝဏ္ဏာ၊ ဩဒါတာ ဩဒါတဝဏ္ဏာ သေတဝဏ္ဏာ၊ သုဒ္ဓကာဠကာ အမိဿကာဠဝဏ္ဏာ၊ ကူဋာဂါရဝရူပေတာ ကူဋာဂါရဝရေဟိ ကဏ္ဏိကကူဋာဂါရဝရေဟိ ဥပေတော သမန္နာဂတော သော ပါသာဒေါတိ အတ္ထော.

၁၄. တသ္မိံယေဝ ပါသာဒေ ဩလောကမယာ ဥဒ္ဓမ္မုခါ ပဒုမာ သုပုပ္ဖိတာ ပဒုမာ သောဘန္တိ၊ သီဟဗျဂ္ဃါဒီဟိ ဝါဠမိဂဂဏေဟိ စ ဟံသကောဉ္စမယူရာဒိပက္ခိသမူဟေဟိ စ သောဘိတော သော ပါသာဒေါတိ အတ္ထော. အတိဥစ္စော ဟုတွာ နဘမုဂ္ဂတတ္တာ နက္ခတ္တတာရကာဟိ အာကိဏ္ဏော စန္ဒသူရေဟိ စန္ဒသူရိယရူပေဟိ စ မဏ္ဍိတော သော ပါသာဒေါတိ အတ္ထော.

၁၅. သော ဧဝ စက္ကဝတ္တိဿ ပါသာဒေါ ဟေမဇာလေန သုဝဏ္ဏဇာလေန သဉ္ဆန္နာ၊ သောဏ္ဏကိင်္ကဏိကာယုတော သုဝဏ္ဏကိင်္ကဏိကဇာလေဟိ ယုတော သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. မနောရမာ မနလ္လီယနကာ သောဏ္ဏမာလာ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖပန္တိယော ဝါတဝေဂေန ဝါတပ္ပဟာရေန ကူဇန္တိ သဒ္ဒံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော.

၁၆. မဉ္ဇေဋ္ဌကံ မဉ္ဇိဋ္ဌဝဏ္ဏံ၊ လောဟိတကံ လောဟိတဝဏ္ဏံ၊ ပီတကံ ပီတဝဏ္ဏံ၊ ဟရိပိဉ္ဇရံ ဇမ္ဗောနဒသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပဉ္ဇရဝဏ္ဏဉ္စ ဓဇံ နာနာရင်္ဂေဟိ အနေကေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ၊ သမ္ပီတံ ရဉ္ဇိတံ ဓဇံ၊ ဥဿိတံ တသ္မိံ ပါသာဒေ ဥဿာပိတံ. ဓဇမာလိနီတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဓဇမာလာယုတ္တော သော ပါသာဒေါတိ အတ္ထော.

၁၇. တသ္မိံ ပါသာဒေ အတ္ထရဏာဒယော ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘န နံ ဗဟူ’’တျာဒိမာဟ. တတ္ထ နံ ပါသာဒံ ဗဟူဟိ အဝိဇ္ဇမာနံ နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော၊ နာနာသယနဝိစိတ္တာ အနေကေဟိ အတ္ထရဏေဟိ ဝိစိတ္တာ သောဘိတာ မဉ္စပီဌာဒိသယနာ အနေကသတာ အနေကသတသင်္ချာ၊ ကိံ ဘူတာ? ဖလိကာ ဖလိကမဏိမယာ ဖလိကာဟိ ကတာ၊ ရဇတာမယာ ရဇတေဟိ ကတာ၊ မဏိမယာ နီလမဏီဟိ ကတာ၊ လောဟိတင်္ဂါ ရတ္တဇာတိမဏီဟိ ကတာ၊ မသာရဂလ္လမယာ ကဗရဝဏ္ဏမဏီဟိ ကတာ၊ သဏှကာသိကသန္ထတာ သဏှေဟိ သုခုမေဟိ ကာသိကဝတ္ထေဟိ အတ္ထတာ.

၁၈. ပါဝုရာတိ ပါဝုရဏာ. ကီဒိသာ? ကမ္ဗလာ လောမသုတ္တေဟိ ကတာ၊ ဒုကူလာ ဒုကူလပဋေဟိ ကတာ၊ စီနာ စီနပဋေဟိ ကတာ၊ ပတ္တုဏ္ဏာ ပတ္တုဏ္ဏဒေသေ ဇာတပဋေဟိ ကတာ၊ ပဏ္ဍု ပဏ္ဍုဝဏ္ဏာ၊ ဝိစိတ္တတ္ထရဏံ အနေကေဟိ အတ္ထရဏေဟိ ပါဝုရဏေဟိ စ ဝိစိတ္တံ၊ သဗ္ဗံ သယနံ၊ မနသာ စိတ္တေန၊ အဟံ ပညပေသိန္တိ အတ္ထော.

၁၉. တဒေဝ ပါသာဒံ ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘တာသု တာသွေဝ ဘူမီသူ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ရတနကူဋလင်္ကတန္တိ ရတနမယကူဋေဟိ ရတနကဏ္ဏိကာဟိ အလင်္ကတံ သောဘိတန္တိ အတ္ထော. မဏိဝေရောစနာ ဥက္ကာတိ ဝေရောစနမဏီဟိ ရတ္တမဏီဟိ ကတာ၊ ဥက္ကာ ဒဏ္ဍပဒီပါ. ဓာရယန္တာ သုတိဋ္ဌရေတိ အာကာသေ သုဋ္ဌု ဓာရယန္တာ ဂဏှန္တာ အနေကသတဇနာ သုဋ္ဌု တိဋ္ဌန္တီတိ အတ္ထော.

၂၀. ပုန တဒေဝ ပါသာဒံ ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘သောဘန္တိ ဧသိကာထမ္ဘာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧသိကာထမ္ဘာ နာမ နဂရဒွါရေ သောဘနတ္ထာယ နိခါတာ ထမ္ဘာ၊ သုဘာ ဣဋ္ဌာ၊ ကဉ္စနတောရဏာ သုဝဏ္ဏမယာ၊ ဇမ္ဗောနဒါ ဇမ္ဗောနဒသုဝဏ္ဏမယာ စ၊ သာရမယာ ခဒိရရုက္ခသာရမယာ စ ရဇတမယာ စ တောရဏာ သောဘန္တိ၊ ဧသိကာ စ တောရဏာ စ တံ ပါသာဒံ သောဘယန္တီတိ အတ္ထော.

၂၁. တသ္မိံ ပါသာဒေ သုဝိဘတ္တာ အနေကာ သန္ဓီ ကဝါဋေဟိ စ အဂ္ဂဠေဟိ စ စိတ္တိတာ သောဘိတာ သန္ဓိပရိက္ခေပါ သောဘယန္တီတိ အတ္ထော၊ ဥဘတောတိ တဿ ပါသာဒဿ ဥဘောသု ပဿေသု၊ ပုဏ္ဏဃဋာ အနေကေဟိ ပဒုမေဟိ အနေကေဟိ စ ဥပ္ပလေဟိ၊ သံယုတာ ပုဏ္ဏာ တံ ပါသာဒံ သောဘယန္တီတိ အတ္ထော.

၂၂-၂၃. ဧဝံ ပါသာဒဿ သောဘံ ဝဏ္ဏေတွာ ရတနမယံ ပါသာဒဉ္စ သက္ကာရသမ္မာနဉ္စ ပကာသေန္တော ‘‘အတီတေ သဗ္ဗဗုဒ္ဓေ စာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတီတေတိ အတိက္ကန္တေ ဝိဂတေ ကာလေ ဇာတေ ဘူတေ၊ သသံဃေ သာဝကသမူဟသဟိတေ၊ သဗ္ဗေ လောကနာယကေ ဗုဒ္ဓေ သဘာဝေန ပကတိဝဏ္ဏေန ရူပေန သဏ္ဌာနေန စ၊ သသာဝကေ သာဝကသဟိတေ၊ ဗုဒ္ဓေ နိမ္မိနိတွာ ယေန ဒွါရေန ပါသာဒေါ ပဝိသိတဗ္ဗော ဟောတိ၊ တေန ဒွါရေန ပဝိသိတွာ သသာဝကာ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗသောဏ္ဏမယေ သကလသုဝဏ္ဏမယေ၊ ပီဌေ နိသိန္နာ အရိယမဏ္ဍလာ အရိယသမူဟာ အဟေသုန္တိ အတ္ထော.

၂၄-၂၅. ဧတရဟိ ဝတ္တမာနေ ကာလေ အနုတ္တရာ ဥတ္တရဝိရဟိတာ ယေ စ ဗုဒ္ဓါ အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ တေ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ အနေကသတေ သယမ္ဘူ သယမေဝ ဘူတေ အညာစရိယရဟိတေ၊ အပရာဇိတေ ခန္ဓကိလေသာဘိသင်္ခါရမစ္စုဒေဝပုတ္တမာရေဟိ အပရာဇိတေ၊ ဇယမာပန္နေ သန္တပ္ပေသိန္တိ အတ္ထော. ဘဝနံ မယှံ ပါသာဒံ အတီတကာလေ စ ဝတ္တမာနကာလေ စ၊ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ သမာရုဟုံ သံ သုဋ္ဌု အာရုဟိံသူတိ အတ္ထော.

၂၆. ယေ ဒိဗ္ဗာ ဒိဝိ ဘဝါ ဒိဗ္ဗာ ဒေဝလောကေ ဇာတာ၊ ယေ စ ဗဟူ ကပ္ပရုက္ခာ အတ္ထိ. ယေ စ မာနုသာ မနုဿေ ဇာတာ ယေ စ ဗဟူ ကပ္ပရုက္ခာ အတ္ထိ၊ တတော သဗ္ဗံ ဒုဿံ သမာဟန္တွာ သံ သုဋ္ဌု အာဟရိတွာ တေစီဝရာနိ ကာရေတွာ တေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ တိစီဝရေဟိ အစ္ဆာဒေမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၂၇. ဧဝံ တိစီဝရေဟိ အစ္ဆာဒေတွာ ပါရုပါပေတွာ တေသံ နိသိန္နာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သမ္ပန္နံ မဓုရံ ခဇ္ဇံ ခါဒိတဗ္ဗံ ပူဝါဒိ ကိဉ္စိ၊ မဓုရံ ဘောဇ္ဇံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ အာဟာရဉ္စ၊ မဓုရံ သာယနီယံ လေဟနီယဉ္စ၊ သမ္ပန္နံ မဓုရံ ပိဝိတဗ္ဗံ အဋ္ဌပါနဉ္စ၊ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ အာဟာရဉ္စ၊ သုဘေ သုန္ဒရေ မဏိမယေ သေလမယေ ပတ္တေ သံ သုဋ္ဌု ပူရေတွာ အဒါသိံ ပဋိဂ္ဂဟာပေသိန္တိ အတ္ထော.

၂၈. သဗ္ဗေ တေ အရိယမဏ္ဍလာ သဗ္ဗေ တေ အရိယသမူဟာ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု သမာ ဟုတွာ မဋ္ဌာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုသမင်္ဂိနော ဟုတွာ မဋ္ဌာ ကိလေသေဟိ ရဟိတတ္တာ သိလိဋ္ဌာ သောဘမာနာ စီဝရသံယုတာ တိစီဝရေဟိ သမင်္ဂီဘူတာ မဓုရသက္ခရာဟိ စ တေလေန စ မဓုဖာဏိတေဟိ စ ပရမန္နေန ဥတ္တမေန အန္နေန စ မယာ တပ္ပိတာ အပ္ပိတာ ပရိပူရိတာ အဟေသုန္တိ အတ္ထော.

၂၉. တေ ဧဝံ သန္တပ္ပိတာ အရိယမဏ္ဍလာ ရတနဂဗ္ဘံ သတ္တဟိ ရတနေဟိ နိမ္မိတဂဗ္ဘံ ဂေဟံ၊ ပဝိသိတွာ ဂုဟာသယာ ဂုဟာယံ သယမာနာ၊ ကေသရီဝ ကေသရသီဟာ ဣဝ၊ မဟာရဟမှိ သယနေ အနဂ္ဃေ မဉ္စေ၊ သီဟသေယျမကပ္ပယုံ ယထာ သီဟော မိဂရာဇာ ဒက္ခိဏပဿေန သယန္တော ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ သီသူပဓာနံ ကတွာ ဝါမဟတ္ထံ ဥဇုကံ ဌပေတွာ ဝါလဓိံ အန္တရသတ္ထိယံ ကတွာ နိစ္စလော သယတိ၊ ဧဝံ သေယျံ ကပ္ပယုံ ကရိံသူတိ အတ္ထော.

၃၀. တေ ဧဝံ သီဟသေယျံ ကပ္ပေတွာ သမ္ပဇာနာ သတိသမ္ပဇညသမ္ပန္နာ. သမုဋ္ဌာယ သံ သုဋ္ဌု ဥဋ္ဌဟိတွာ သယနေ ပလ္လင်္ကမာဘုဇုံ ဦရုဗဒ္ဓါသနံ ကရိံသူတိ အတ္ထော.

၃၁. ဂေါစရံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနန္တိ သဗ္ဗေသံ အတီတာနာဂတာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဂေါစရံ အာရမ္မဏဘူတံ ဈာနရတိသမပ္ပိတာ ဈာနရတိယာ သံ သုဋ္ဌု အပ္ပိတာ သမင်္ဂီဘူတာ အဟေသုန္တိ အတ္ထော၊ အညေ ဓမ္မာနိ ဒေသေန္တီတိ တေသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓေသု အညေ ဧကစ္စေ ဓမ္မေ ဒေသေန္တိ၊ အညေ ဧကစ္စေ ဣဒ္ဓိယာ ပဌမာဒိဇ္ဈာနကီဠာယ ကီဠန္တိ ရမန္တိ.

၃၂. အညေ ဧကစ္စေ အဘိညာ ပဉ္စ အဘိညာယော ဝသိဘာဝိတာ ဝသီကရိံသု၊ ပဉ္စသု အဘိညာသု အာဝဇ္ဇနသမာပဇ္ဇနဝုဋ္ဌာနအဓိဋ္ဌာနပစ္စဝေက္ခဏသင်္ခါတာဟိ ပဉ္စဝသိတာဟိ ဝသီဘာဝံ ဣတာ ဂတာ ပတ္တာ အဘိညာယော၊ အပ္ပေန္တိ သမာပဇ္ဇန္တိ. အညေ ဧကစ္စေ အနေကသဟဿိယော ဝိကုဗ္ဗနာနိ ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတိ၊ ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောတီတိ ဧဝမာဒီနိ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနာနိ ဝိကုဗ္ဗန္တိ ကရောန္တီတိ အတ္ထော.

၃၃. ဗုဒ္ဓါပိ ဗုဒ္ဓေတိ ဧဝံ သန္နိပတိတေသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓေသု သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဝိသယံ အာရမ္မဏဘူတံ ပဉှံ ဗုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓေ ပုစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. တေ ဗုဒ္ဓါ အတ္ထဂမ္ဘီရတာယ ဂမ္ဘီရံ နိပုဏံ သုခုမံ၊ ဌာနံ ကာရဏံ၊ ပညာယ ဝိနိဗုဇ္ဈရေ ဝိသေသေန နိရဝသေသတော ဗုဇ္ဈန္တိ.

၃၄. တဒါ မမ ပါသာဒေ သန္နိပတိတာ သာဝကာပိ ဗုဒ္ဓေ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ၊ ဗုဒ္ဓါ သာဝကေ သိဿေ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ၊ တေ ဗုဒ္ဓါ စ သာဝကာ စ အညမညံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ အညမညံ ဗျာကရောန္တိ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ.

၃၅. ပုန တေ သဗ္ဗေ ဧကတော ဒဿေန္တော ‘‘ဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗုဒ္ဓါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ သာဝကာ စ သိဿာ ပရိစာရကာ နိဿိတကာ ဧတေ သဗ္ဗေ၊ သကာယ သကာယ ရတိယာ ရမမာနာ သလ္လီနာ မမ ပါသာဒေ အဘိရမန္တီတိ အတ္ထော.

၃၆. ဧဝံ တသ္မိံ ဝေဇယန္တပါသာဒေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ အာစာရသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနော အာနုဘာဝံ ဒဿေန္တော သော တိလောကဝိဇယော စက္ကဝတ္တိရာဇာ ‘‘ဆတ္တာ တိဋ္ဌန္တု ရတနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ရတနာ သတ္တရတနမယာ၊ ဆတ္တာ ကဉ္စနာဝေဠပန္တိကာ သုဝဏ္ဏဇာလေဟိ ဩလမ္ဗိတာ တိဋ္ဌန္တု. မုတ္တာဇာလပရိက္ခိတ္တာ မုတ္တာဇာလေဟိ ပရိဝါရိတာ၊ သဗ္ဗေ ဆတ္တာ မမ မတ္ထကေ မုဒ္ဓနိ၊ ဓာရေန္တူတိ စိန္တိတမတ္တေယေဝ ဆတ္တာ ပါတုဘူတာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော.

၃၇. သောဏ္ဏတာရကစိတ္တိတာ သုဝဏ္ဏတာရကာဟိ ဒဒ္ဒလ္လမာနာ စေလဝိတာနာ ဘဝန္တု နိဗ္ဗတ္တန္တု. ဝိစိတ္တာ အနေကဝဏ္ဏာ၊ မလျဝိတတာ ပုပ္ဖပတ္ထဋာ၊ သဗ္ဗေ အနေကဝိတာနာ၊ မတ္ထကေ နိသီဒနဋ္ဌာနဿ ဥပရိဘာဂေ ဓာရေန္တူတိ အတ္ထော.

၃၈-၄၀. မလျဒါမေဟိ အနေကသုဂန္ဓပုပ္ဖဒါမေဟိ ဝိတတာ ပရိကိဏ္ဏာ၊ ဂန္ဓဒါမေဟိ စန္ဒနကုင်္ကုမတဂရာဒိသုဂန္ဓဒါမေဟိ၊ သောဘိတာ ပေါက္ခရဏီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒုဿဒါမေဟိ ပတ္တုဏ္ဏစီနာဒိအနဂ္ဃဒုဿဒါမေဟိ၊ ပရိကိဏ္ဏာ သတ္တရတနဒါမေဟိ ဘူသိတာ အလင်္ကတာ ပေါက္ခရဏီ၊ ပုပ္ဖါဘိကိဏ္ဏာ စမ္ပကသဠလသောဂန္ဓိကာဒိသုဂန္ဓပုပ္ဖေဟိ အဘိကိဏ္ဏာ သုဋ္ဌု ဝိစိတ္တာ သောဘိတာ. ပုနရပိ ကိံ ဘူတာ ပေါက္ခရဏီ? သုရဘိဂန္ဓသုဂန္ဓေဟိ ဘူသိတာ ဝါသိတာ. သမန္တတော ဂန္ဓပဉ္စင်္ဂုလလင်္ကတာ ပဉ္စဟိ အင်္ဂုလေဟိ လိမ္ပိတဂန္ဓေဟိ အလင်္ကတာ၊ ဟေမစ္ဆဒနဆာဒိတာ သုဝဏ္ဏဆဒနေဟိ သုဝဏ္ဏဝိတာနေဟိ ဆာဒိတာ၊ ပါသာဒဿ စာတုဒ္ဒိသာ ပေါက္ခရဏိယော ပဒုမေဟိ စ ဥပ္ပလေဟိ စ သုဋ္ဌု သန္ထတာ ပတ္ထဋာ သုဝဏ္ဏရူပေ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ၊ ခါယန္တု၊ ပဒ္မရေဏုရဇုဂ္ဂတာ ပဒုမရေဏူဟိ ဓူလီဟိ စ အာကိဏ္ဏာ ပေါက္ခရဏိယော သောဘန္တူတိ အတ္ထော.

၄၁. မမ ဝေဇယန္တပါသာဒဿ သမန္တတော ပါဒပါ စမ္ပကာဒယော ရုက္ခာ သဗ္ဗေ ပုပ္ဖန္တု ဧတေ ပုပ္ဖရုက္ခာ. သယမေဝ ပုပ္ဖါ မုဉ္စိတွာ ဝိဂဠိတွာ ဂန္တွာ ဘဝနံ ဩကိရုံ၊ ဩကိဏ္ဏာ ပါသာဒဿ ဥပရိ ကရောန္တူတိ အတ္ထော.

၄၂. တတ္ထ တသ္မိံ မမ ဝေဇယန္တပါသာဒေ သိခိနော မယူရာ နစ္စန္တူ၊ ဒိဗ္ဗဟံသာ ဒေဝတာဟံသာ၊ ပကူဇရေ သဒ္ဒံ ကရောန္တု၊ ကရဝီကာ စ မဓုရသဒ္ဒါ ကောကိလာ ဂါယန္တု ဂီတဝါကျံ ကရောန္တု၊ အပရေ အနုတ္တာ စ ဒိဇသံဃာ ပက္ခိနော သမူဟာ ပါသာဒဿ သမန္တတော မဓုရရဝံ ရဝန္တူတိ အတ္ထော.

၄၃. ပါသာဒဿ သမန္တကော သဗ္ဗာ အာတတဝိတတာဒယော ဘေရိယော ဝဇ္ဇန္တု ဟညန္တု၊ သဗ္ဗာ တာ အနေကတန္တိယော ဝီဏာ ရသန္တု သဒ္ဒံ ကရောန္တု၊ သဗ္ဗာ အနေကပ္ပကာရာ သင်္ဂီတိယော ပါသာဒဿ သမန္တတော ဝတ္တန္တု ပဝတ္တန္တု ဂါယန္တူတိ အတ္ထော.

၄၄-၅. ယာဝတာ ယတ္တကေ ဌာနေ ဗုဒ္ဓခေတ္တမှိ ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠေ တတော ပရေ စက္ကဝါဠေ၊ ဇောတိသမ္ပန္နာ ပဘာသမ္ပန္နာ အစ္ဆိန္နာ မဟန္တာ သမန္တတော ရတနာမယာ သတ္တဟိ ရတနေဟိ ကတာ ခစိတာ သောဏ္ဏပလ္လင်္ကာ သုဝဏ္ဏပလ္လင်္ကာ တိဋ္ဌန္တု၊ ပါသာဒဿ သမန္တတော ဒီပရုက္ခာ ပဒီပဓာရဏာ တေလရုက္ခာ ဇလန္တု၊ ပဒီပေဟိ ပဇ္ဇလန္တု၊ ဒသသဟဿိပရမ္ပရာ ဒသသဟဿီနံ ပရမ္ပရာ ဒသသဟဿိယော ဧကပဇ္ဇောတာ ဧကပဒီပါ ဝိယ ဘဝန္တု ဥဇ္ဇောတန္တူတိ အတ္ထော.

၄၆. နစ္စဂီတေသု ဆေကာ ဂဏိကာ နစ္စိတ္ထိယော စ လာသိကာ မုခေန သဒ္ဒကာရိကာ စ ပါသာဒဿ သမန္တတော နစ္စန္တု၊ အစ္ဆရာဂဏာ ဒေဝိတ္ထိသမူဟာ နစ္စန္တု၊ နာနာရင်္ဂါ အနေကဝဏ္ဏာ နာနာရင်္ဂမဏ္ဍလာ ပါသာဒဿ သမန္တတော နစ္စန္တု၊ ပဒိဿန္တု ပါကဋာ ဟောန္တူတိ အတ္ထော.

၄၇. တဒါ အဟံ တိလောကဝိဇယော နာမ စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဟုတွာ သကလစက္ကဝါဠေ ဒုမဂ္ဂေ ရုက္ခဂ္ဂေ ပဗ္ဗတဂ္ဂေ ဟိမဝန္တစက္ကဝါဠပဗ္ဗတာဒီနံ အဂ္ဂေ သိနေရူပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ စ သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု ဝိစိတ္တံ အနေကဝဏ္ဏဝိစိတ္တံ ပဉ္စဝဏ္ဏိကံ နီလပီတာဒိပဉ္စဝဏ္ဏံ သဗ္ဗံ ဓဇံ ဥဿာပေမီတိ အတ္ထော.

၄၈. နရာ လောကန္တရာ နရာ စ နာဂလောကတော နာဂါ စ ဒေဝလောကတော ဂန္ဓဗ္ဗာ စ ဒေဝါ စ သဗ္ဗေ ဥပေန္တု ဥပဂစ္ဆန္တု၊ တေ နရာဒယော နမဿန္တာ မမ နမက္ကာရံ ကရောန္တာ ပဉ္ဇလိကာ ကတဟတ္ထပုဋာ မမ ဝေဇယန္တံ ပါသာဒံ ပရိဝါရယုန္တိ အတ္ထော.

၄၉. ဧဝံ သော တိလောကဝိဇယော စက္ကဝတ္တိရာဇာ ပါသာဒဿ စ အတ္တနော စ အာနုဘာဝံ ဝဏ္ဏေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနာ သမ္ပတ္တိကတပုညဖလံ သမာဒပေန္တော ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ကုသလံ ကမ္မ’’န္တိအာဒိမာဟ. ယံ ကိဉ္စိ ကုသလကမ္မသင်္ခါတံ ကိရိယံ ကတ္တဗ္ဗံ အတ္ထိ၊ တံ သဗ္ဗံ မမ မယာ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ မနသာ ဝါ တီဟိ ဒွါရေဟိ ကတံ တိဒသေ သုကတံ သုဋ္ဌု ကတံ၊ တာဝတိံသဘဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟံ ကတန္တိ အတ္ထော.

၅၀. ပုန သမာဒပေန္တော ‘‘ယေ သတ္တာ သညိနော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယေ သတ္တာ မနုဿာ ဝါ ဒေဝါ ဝါ ဗြဟ္မာနော ဝါ သညိနော သညာသဟိတာ အတ္ထိ၊ ယေ စ သတ္တာ အသညိနော သညာရဟိတာ အသညာ သတ္တာ သန္တိ၊ တေ သဗ္ဗေ သတ္တာ မယှံ မယာ ကတံ ပုညဖလံ၊ ဘာဂီ ဘဝန္တု ပုညဝန္တာ ဟောန္တူတိ အတ္ထော.

၅၁. ပုနပိ သမာဒပေန္တော ဗောဓိသတ္တော ‘‘ယေသံ ကတ’’န္တိအာဒိမာဟ. မယာ ကတံ ပုညံ ယေဟိ နရနာဂဂန္ဓဗ္ဗဒေဝေဟိ သုဝိဒိတံ ဉာတံ၊ တေသံ မယာ ဒိန္နံ ပုညဖလံ၊ တသ္မိံ မယာ ကတေ ပုညေ ဒိန္နဘာဝံ ယေ နရာဒယော န ဇာနန္တိ၊ ဒေဝါ ဂန္တွာ တေသံ တံ နိဝေဒယုံ အာရောစယုန္တိ အတ္ထော.

၅၂. သဗ္ဗလောကမှိ ယေ သတ္တာ အာဟာရနိဿိတာ ဇီဝန္တိ၊ တေ သဗ္ဗေ သတ္တာ မနုညံ ဘောဇနံ သဗ္ဗံ မမ စေတသာ မမ စိတ္တေန လဘန္တု၊ မမ ပုညိဒ္ဓိယာ လဘန္တူတိ အတ္ထော.

၅၃. မနသာ ပသန္နေန စိတ္တေန ယံ ဒါနံ မယာ ဒိန္နံ တသ္မိံ ဒါနေ စိတ္တေန ပသာဒံ အာဝဟိံ ဥပ္ပါဒေသိံ. သဗ္ဗသမ္ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကာ ပဋိဧက္ကာ ဇိနသာဝကာ စ မယာ စက္ကဝတ္တိရညာ ပူဇိတာ.

၅၄. သုကတေန တေန ကမ္မေန သဒ္ဒဟိတွာ ကတေန ကုသလကမ္မေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ စိတ္တေန ကတပတ္ထနာဟိ စ၊ မာနုသံ ဒေဟံ မနုဿသရီရံ၊ ဇဟိတွာ ဆဍ္ဍေတွာ၊ အဟံ တာဝတိံသံ ဒေဝလောကံ အဂစ္ဆိံ အဂမာသိံ၊ သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါ ဝိယ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇိန္တိ အတ္ထော.

၅၅. တတော တိလောကဝိဇယော စက္ကဝတ္တိရာဇာ ကာလင်္ကတော၊ တတော ပဋ္ဌာယ အာဂတေ ဒုဝေ ဘဝေ ဒွေ ဇာတိယော ပဇာနာမိ ဒေဝတ္တေ ဒေဝတ္တဘာဝေ မာနုသေ မနုဿတ္တဘာဝေ စ၊ တတော ဇာတိဒွယတော အညံ ဂတိံ အညံ ဥပပတ္တိံ န ဇာနာမိ န ပဿာမိ၊ မနသာ စိတ္တေန ပတ္ထနာဖလံ ပတ္ထိတပတ္ထနာဖလန္တိ အတ္ထော.

၅၆. ဒေဝါနံ အဓိကော ဟောမီတိ ယဒိ ဒေဝေသု ဇာတော၊ အာယုဝဏ္ဏဗလတေဇေဟိ ဒေဝါနံ အဓိကော ဇေဋ္ဌော သေဋ္ဌော အဟောသိန္တိ အတ္ထော. ယဒိ မနုဿေသု ဇာတော၊ မနုဇာဓိပေါ မနုဿာနံ အဓိပတိ ဣဿရော ဘဝါမိ၊ တထာ ရာဇဘူတော အဘိရူပေန ရူပသမ္ပတ္တိယာ စ လက္ခဏေန အာရောဟပရိဏာဟာဒိလက္ခဏေန စ သမ္ပန္နော သမ္ပုဏ္ဏော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ ပညာယ ပရမတ္ထဇာနနပညာယ အသမော သမရဟိတော၊ မယာ သဒိသော ကောစိ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

၅၇. မယာ ကတပုညသမ္ဘာရေန ပုညဖလေန ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ သေဋ္ဌံ ပသဋ္ဌံ မဓုရံ ဝိဝိဓံ အနေကပ္ပကာရံ ဘောဇနဉ္စ အနပ္ပကံ ဗဟုသတ္တရတနဉ္စ ဝိဝိဓာနိ၊ အနေကပ္ပကာရာနိ ပတ္တုဏ္ဏကောသေယျာဒိဝတ္ထာနိ စ နဘာ အာကာသတော မံ မမ သန္တိကံ ခိပ္ပံ သီဃံ ဥပေန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ.

၅၈-၆၆. ပထဗျာ ပထဝိယာ ပဗ္ဗတေ စ အာကာသေ စ ဥဒကေ စ ဝနေ စ ယံ ယံ ယတ္ထ ယတ္ထ ဟတ္ထံ ပသာရေမိ နိက္ခိပါမိ၊ တတော တတော ဒိဗ္ဗာ ဘက္ခာ ဒိဗ္ဗာ အာဟာရာ မံ မမ သန္တိကံ ဥပေန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ၊ ပါတုဘဝန္တီတိ အတ္ထော. တထာ ယထာက္ကမံ သဗ္ဗေ ရတနာ. သဗ္ဗေ စန္ဒနာဒယော ဂန္ဓာ. သဗ္ဗေ ယာနာ ဝါဟနာ. သဗ္ဗေ စမ္ပကနာဂပုန္နာဂါဒယော မာလာ ပုပ္ဖါ. သဗ္ဗေ အလင်္ကာရာ အာဘရဏာ. သဗ္ဗာ ဒိဗ္ဗကညာ. သဗ္ဗေ မဓုသက္ခရာ. သဗ္ဗေ ပူပါဒယော ခဇ္ဇာ ခါဒိတဗ္ဗာ မံ မမ သန္တိကံ ဥပေန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ.

၆၇-၆၈. သမ္ဗောဓိဝရပတ္တိယာတိ ဥတ္တမစတုမဂ္ဂဉာဏပတ္တိယာ ပါပုဏနတ္ထာယ. မယာ ယံ ဥတ္တမဒါနံ ကတံ ပူရိတံ၊ တေန ဥတ္တမဒါနေန သေလသင်္ခါတံ ပဗ္ဗတံ သကလံ ဧကနိန္နာဒံ ကရောန္တော ဗဟလံ ဂိရံ ပုထုလံ ဃောသံ ဂဇ္ဇေန္တော၊ သဒေဝကံ လောကံ သကလံ မနုဿဒေဝလောကံ ဟာသယန္တော သောမနဿပ္ပတ္တံ ကရောန္တော လောကေ သကလလောကတ္တယေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ ဗုဒ္ဓေါ အဟံ ဘဝါမီတိ အတ္ထော.

၆၉. ဒိသာ ဒသဝိဓာ လောကေတိ စက္ကဝါဠလောကေ ဒသဝိဓာ ဒသကောဋ္ဌာသာ ဒိသာ ဟောန္တိ၊ တတ္ထ ကောဋ္ဌာသေ ယာယတော ယာယန္တဿ ဂစ္ဆန္တဿ အန္တကံ နတ္ထီတိ အတ္ထော၊ စက္ကဝတ္တိကာလေ တသ္မိံ မယာ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဒိသာဘာဂေ ဝါ ဗုဒ္ဓခေတ္တာ ဗုဒ္ဓဝိသယာ အသင်္ခိယာ သင်္ခါရဟိတာ.

၇၀. ပဘာ ပကိတ္တိတာတိ တဒါ စက္ကဝတ္တိရာဇကာလေ မယှံ ပဘာ စက္ကရတနမဏိရတနာဒီနံ ပဘာ အာလောကာ ယမကာ ယုဂဠယုဂဠာ ဟုတွာ ရံသိဝါဟနာ ရံသိံ မုဉ္စမာနာ ပကိတ္တိတာ ပါကဋာ၊ ဧတ္ထန္တရေ ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠန္တရေ ရံသိဇာလံ ရံသိသမူဟံ၊ အာလောကော ဝိပုလော ဗဟုတရော ဘဝေ အဟောသီတိ အတ္ထော.

၇၁. ဧတ္တကေ လောကဓာတုမှီတိ ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠေသု သဗ္ဗေ ဇနာ မံ ပဿန္တု ဒက္ခန္တူတိ အတ္ထော. သဗ္ဗေ ဒေဝါ ယာဝ ဗြဟ္မနိဝေသနာ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ မံ အနုဝတ္တန္တု အနုကူလာ ဘဝန္တု.

၇၂. ဝိသိဋ္ဌမဓုနာဒေနာတိ ဝိသဋ္ဌေန မဓုရေန နာဒေန၊ အမတဘေရိမာဟနိန္တိ အမတဘေရိံ ဒေဝဒုန္ဒုဘိံ ပဟရိံ၊ ဧတ္ထန္တရေ ဧတသ္မိံ ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠဗ္ဘန္တရေ သဗ္ဗေ ဇနာ မန မဓုရံ ဂိရံ သဒ္ဒံ သုဏန္တု မနသိ ကရောန္တု.

၇၃. ဓမ္မမေဃေန ဝဿန္တေ ဓမ္မဒေသနာမယေန နာဒေန တဗ္ဗောဟာရပရမတ္ထဂမ္ဘီရမဓုရသုခုမတ္ထဝဿေ ဝဿန္တေ ဝဿမာနေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန သဗ္ဗေ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီအာဒယော အနာသဝါ နိက္ကိလေသာ ဟောန္တု ဘဝန္တု. ယေတ္ထ ပစ္ဆိမကာ သတ္တာတိ ဧတ္ထ ဧတေသု ရာသိဘူတေသု စတူသု ပရိသသတ္တေသု ယေ သတ္တာ ပစ္ဆိမကာ ဂုဏဝသေန ဟေဋ္ဌိမကာ၊ တေ သဗ္ဗေ သောတာပန္နာ ဘဝန္တူတိ အဓိပ္ပါယော.

၇၄. တဒါ တိလောကဝိဇယစက္ကဝတ္တိရာဇကာလေ ဒါတဗ္ဗကံ ဒါတဗ္ဗယုတ္တကံ၊ ဒါနံ ကတွာ၊ အသေသတော နိဿေသေန၊ သီလံ သီလပါရမိံ၊ ပူရေတွာ နေက္ခမ္မေ နေက္ခမ္မပါရမိတာယ၊ ပါရမိံ ကောဋိံ ပတွာ၊ ဥတ္တမံ သမ္ဗောဓိံ စတုမဂ္ဂဉာဏံ၊ ပတ္တော ဘဝါမိ ဘဝေယျံ.

၇၅. ပဏ္ဍိတေ ပညဝန္တေ မေဓာဝိနော ပရိပုစ္ဆိတွာ ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ ကတ္တဗ္ဗံ? ကိံ န ကတ္တဗ္ဗံ? ကိံ ကုသလံ? ကိံ အကုသလံ? ကိံ ကတွာ သဂ္ဂမောက္ခဒွယဿ ဘာဂီ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ၊ ဧဝံ ပညာပါရမိံ ပူရေတွာတိ အတ္ထော. ကတွာ ဝီရိယမုတ္တမန္တိ ဥတ္တမံ သေဋ္ဌံ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု အဝိစ္ဆိန္နံ ဝီရိယံ ကတွာ၊ ဝီရိယပါရမိံ ပူရေတွာတိ အတ္ထော. သကလဝိရုဒ္ဓဇနေဟိ ကတအနာဒရာဓိဝါသနာခန္တိယာ ပါရမိံ ကောဋိံ ဂန္တွာ ခန္တိပါရမိံ ပူရေတွာ ဥတ္တမံ သမ္ဗောဓိံ ဥတ္တမံ သမ္ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္တော ဘဝါမိ ဘဝေယျံ.

၇၆. ကတွာ ဒဠှမဓိဋ္ဌာနန္တိ ‘‘မမ သရီရဇီဝိတေသု ဝိနဿန္တေသုပိ ပုညကမ္မတော န ဝိရမိဿာမီ’’တိ အစလဝသေန ဒဠှံ အဓိဋ္ဌာနပါရမိံ ကတွာ ‘‘သီသေ ဆိဇ္ဇမာနေပိ မုသာဝါဒံ န ကထေဿာမီ’’တိ သစ္စပါရမိတာယ ကောဋိံ ပူရိယ ပူရေတွာ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခီ အဝေရာ’’တိအာဒိနာ မေတ္တာပါရမိတာယ ကောဋိံ ပတွာ ဥတ္တမံ သမ္ဗောဓိံ ပတ္တောတိ အတ္ထော.

၇၇. သဇီဝကာဇီဝကဝတ္ထူနံ လာဘေ စ တေသံ အလာဘေ စ ကာယိကစေတသိကသုခေ စေဝ တထာ ဒုက္ခေ စ သာဒရဇနေဟိ ကတေ၊ သမ္မာနေ စေဝ ဩမာနေ၊ စ သဗ္ဗတ္ထ သမကော သမာနမာနသော ဥပေက္ခာပါရမိံ ပူရေတွာ ဥတ္တမံ သမ္ဗောဓိံ ပတ္တော ပါပုဏေယျန္တိ အတ္ထော.

၇၈. ကောသဇ္ဇံ ကုသီတဘာဝံ၊ ဘယတော ဘယဝသေန ‘‘အပါယဒုက္ခဘာဂီ’’တိ ဒိသွာ ဉတွာ အကောသဇ္ဇံ အကုသီတဘာဝံ အလီနဝုတ္တိံ၊ ဝီရိယံ ခေမတော ခေမဝသေန ‘‘နိဗ္ဗာနဂါမီ’’တိ ဒိသွာ ဉတွာ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ဟောထ ဘဝထ. ဧသာ ဗုဒ္ဓါနုသာသနီ ဧသာ ဗုဒ္ဓါနံ အနုသိဋ္ဌိ.

၇၉. ဝိဝါဒံ ဘယတော ဒိသွာတိ ဝိဝါဒံ ကလဟံ ဘယတော ဒိသွာ ‘‘အပါယဘာဂီ’’တိ ဒိသွာ ဉတွာ အဝိဝါဒံ ဝိဝါဒတော ဝိရမဏံ ‘‘နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တီ’’တိ၊ ခေမတော ဒိသွာ ဉတွာ သမဂ္ဂါ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ သခိလာ သိလိဋ္ဌာ မေတ္တာယ ဓုရဂတာယ သောဘမာနာ ဟောထာတိ အတ္ထော. ဧသာ ကထာ မန္တနာ ဥဒီရဏာ ဗုဒ္ဓါနံ အနုသာသနီ ဩဝါဒဒါနံ.

၈၀. ပမာဒံ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သတိဝိပ္ပဝါသေန ဝိဟရဏံ ဘယတော ‘‘နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေသု ဒုက္ခိတဒုရူပအပ္ပန္နပါနတာဒိသံဝတ္တနကံ အပါယာဒိဂမနဉ္စာ’’တိ ဒိသွာ ဉတွာ၊ အပ္ပမာဒံ သဗ္ဗကိရိယာသု သတိယာ ဝိဟရဏံ၊ ခေမတော ဝဍ္ဎိတော ‘‘နိဗ္ဗာနသမ္ပာပုဏန’’န္တိ ဒိသွာ ပစ္စက္ခတော ဉတွာ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓီတိ အဋ္ဌအဝယဝံ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ မဂ္ဂံ အဓိဂမူပါယံ ဘာဝေထ ဝဍ္ဎေထ မနသိ ကရောထ၊ ဧသာ ကထာ ဘာသနာ ဥဒီရဏာ ဗုဒ္ဓါနုသာသနီ ဗုဒ္ဓါနံ အနုသိဋ္ဌီတိ အတ္ထော.

၈၁. သမာဂတာ ဗဟူ ဗုဒ္ဓါတိ အနေကသတသဟဿသင်္ချာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သမာဂတာ ရာသိဘူတာ၊ သဗ္ဗသော သဗ္ဗပ္ပကာရေန အရဟန္တာ စ ခီဏာသဝါ အနေကသတသဟဿာ သမာဂတာ ရာသိဘူတာ. တသ္မာ တေ ဗုဒ္ဓေ စ အရဟန္တေ စ ဝန္ဒမာနေ ဝန္ဒနာရဟေ နမဿထ အင်္ဂပစ္စင်္ဂနမက္ကာရေန နမဿထ ဝန္ဒထ.

၈၂. ဧဝံ ဣမိနာ မယာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အစိန္တိယာ စိန္တေတုံ အသက္ကုဏေယျာ၊ ဗုဒ္ဓါ၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မာတိ ဗုဒ္ဓေဟိ ဒေသိတာ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ။ပေ။ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ဟေတုပစ္စယော အာရမ္မဏပစ္စယောတိအာဒယော ဓမ္မာ၊ ဗုဒ္ဓါနံ ဝါ သဘာဝါ အစိန္တိယာ စိန္တေတုံ အသက္ကုဏေယျာ၊ အစိန္တိယေ စိန္တာဝိသယာတိက္ကန္တေ ပသန္နာနံ ဒေဝမနုဿာနံ ဝိပါကော ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိနိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိသင်္ခါတော စိန္တေတုံ အသက္ကုဏေယျော သင်္ချာတိက္ကန္တော ဟောတိ ဘဝတိ.

ဣတိ ဧတ္တာဝတာ စ ယထာ အဒ္ဓါနဂါမိနော ‘‘မဂ္ဂံ နော အာစိက္ခာ’’တိ ပုဋ္ဌေန ‘‘ဝါမံ မုဉ္စိတွာ ဒက္ခိဏံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ တေန မဂ္ဂေန ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ ပုန မုဉ္စိတေန အပရေန ဝါမမဂ္ဂေန ဂတာပိ ဂါမနိဂမာဒီသု ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေန္တိ၊ ဧဝမေဝ ဗုဒ္ဓါပဒါနံ ကုသလာပဒါနဝသေန နိဋ္ဌာပေတွာ တဒေဝ အကုသလာပဒါနဝသေန ဝိတ္ထာရေတုံ ဣဒံ ပဉှကမ္မံ –

‘‘ဒုက္ကရဉ္စ အဗ္ဘက္ခာနံ၊ အဗ္ဘက္ခာနံ ပုနာပရံ၊

အဗ္ဘက္ခာနံ သိလာဝေဓော၊ သကလိကာပိ စ ဝေဒနာ.

‘‘နာဠာဂိရိ သတ္တစ္ဆေဒေါ၊ သီသဒုက္ခံ ယဝခါဒနံ၊

ပိဋ္ဌိဒုက္ခမတီသာရော၊ ဣမေ အကုသလကာရဏာ’’တိ.

အတ္ထ ပဌမပဉှေ – ဒုက္ကရန္တိ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရကာရိကာ. အတီတေ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဗောဓိသတ္တော ဇောတိပါလော နာမ ဗြာဟ္မဏမာဏဝေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ဗြာဟ္မဏဇာတိဝသေန သာသနေ အပ္ပသန္နော တဿ ဘဂဝတော ပိလောတိကကမ္မနိဿန္ဒေန ‘‘ကဿပေါ ဘဂဝါ’’တိ သုတွာ ‘‘ကုတော မုဏ္ဍကဿ သမဏဿ ဗောဓိ၊ ဗောဓိ ပရမဒုလ္လဘာ’’တိ အာဟ. သော တေန ကမ္မနိဿန္ဒေန အနေကဇာတိသတေသု နရကာဒိဒုက္ခမနုဘဝိတွာ တဿေဝ ဘဂဝတော အနန္တရံ တေနေဝ လဒ္ဓဗျာကရဏေန ကမ္မေန ဇာတိသံသာရံ ခေပေတွာ ပရိယောသာနေ ဝေဿန္တရတ္တဘာဝံ ပတွာ တတော စုတော တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တော. ဒေဝတာယာစနေန တတော စဝိတွာ သကျကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဉာဏဿ ပရိပါကတ္တာ သကလဇမ္ဗုဒီပရဇ္ဇံ ပဟာယ အနောမာနဒီတီရေ သုနိသိတေနာသိနာ သမကုဋကေသကလာပံ ဆိန္ဒိတွာ ဗြဟ္မုနာ အာနီတေ ဣဒ္ဓိမယေ ကပ္ပဿ သဏ္ဌာနကာလေ ပဒုမဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တေ အဋ္ဌ ပရိက္ခာရေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဗောဓိဉာဏဒဿနဿ တာဝ အပရိပက္ကတ္တာ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ မဂ္ဂါမဂ္ဂံ အဇာနိတွာ ဆဗ္ဗဿာနိ ဥရုဝေလဇနပဒေ ဧကာဟာရဧကာလောပဧကပုဂ္ဂလဧကမဂ္ဂဧကာသနဘောဇနဝသေန အဋ္ဌိစမ္မနဟာရုသေသံ နိမ္မံသရုဓိရပေတရူပသဒိသသရီရော ပဓာနသုတ္တေ (သု. နိ. ၄၂၇ အာဒယော) ဝုတ္တနယေနေဝ ပဓာနံ မဟာဝီရိယံ ဒုက္ကရကာရိကံ အကာသိ. သော ဣမံ ဒုက္ကရကာရိကံ ‘‘သမ္ဗောဓိယာ မဂ္ဂံ န ဟောတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ပဏီတာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပီဏိန္ဒြိယော ပရိပုဏ္ဏဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏော ကမေန ဗောဓိမဏ္ဍမုပဂန္တွာ ပဉ္စ မာရေ ဇိနိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတောတိ.

‘‘အဝစာဟံ ဇောတိပါလော၊ သုဂတံ ကဿပံ တဒါ၊

ကုတော နု ဗောဓိ မုဏ္ဍဿ၊ ဗောဓိ ပရမဒုလ္လဘာ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ အစရိံ ဒုက္ကရံ ဗဟုံ၊

ဆဗ္ဗဿာနုရုဝေလာယံ၊ တတော ဗောဓိမပါပုဏိံ.

‘‘နာဟံ ဧတေန မဂ္ဂေန၊ ပါပုဏိံ ဗောဓိမုတ္တမံ၊

ကုမ္မဂ္ဂေန ဂဝေသိဿံ၊ ပုဗ္ဗကမ္မေန ဝါရိတော.

‘‘ပုညပါပပရိက္ခီဏော၊ သဗ္ဗသန္တာပဝဇ္ဇိတော၊

အသောကော အနုပါယာသော၊ နိဗ္ဗာယိဿမနာသဝေါ’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၉၂-၉၅)၊

ဒုတိယပဉှေ – အဗ္ဘက္ခာနန္တိ အဘိ အက္ခာနံ ပရိဘာသနံ. အတီတေ ကိရ ဗောဓိသတ္တော သုဒ္ဒကုလေ ဇာတော အပါကဋော အပ္ပသိဒ္ဓေါ မုနာဠိ နာမ ဓုတ္တော ဟုတွာ ပဋိဝသတိ. တဒါ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ သုရဘိ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ကေနစိ ကရဏီယေန တဿ သမီပဋ္ဌာနံ ပါပုဏိ. သော တံ ဒိသွာဝ ‘‘ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော အယံ သမဏော’’တိအာဒိနာ အဗ္ဘာစိက္ခိ. သော တေန အကုသလနိဿန္ဒေန နရကာဒီသု အနေကဝဿသဟဿာနိ ဒုက္ခမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ပစ္ဆိမတ္တဘာဝေ ယဒါ တိတ္ထိယာ ပဌမတရံ ဘဂဝတော တုသိတဘဝနေ ဝသနသမယေ စ ပါကဋာ ဟုတွာ သကလဇနံ ဝဉ္စေတွာ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိယော ဒီပေတွာ ဝိစရန္တိ၊ တဒါ တုသိတပုရာ စဝိတွာ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ကမေန ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော. တိတ္ထိယာ သူရိယုဂ္ဂမနေ ခဇ္ဇောပနကာ ဝိယ ဝိဟတလာဘသက္ကာရာ ဘဂဝတိ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ ဝိစရန္တိ. တသ္မိံ သမယေ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိ ဂင်္ဂါယ ဇာလံ ဗန္ဓိတွာ ကီဠန္တော ရတ္တစန္ဒနဃဋိကံ ဒိသွာ အမှာကံ ဂေဟေ စန္ဒနာနိ ဗဟူနိ၊ ဣမံ ဘမံ အာရောပေတွာ တေန ဘမကာရေဟိ ပတ္တံ လိခါပေတွာ ဝေဠုပရမ္ပရာယ လဂ္ဂေတွာ ‘‘ယေ ဣမံ ပတ္တံ ဣဒ္ဓိယာ အာဂန္တွာ ဂဏှန္တိ၊ တေသံ ဘတ္တိကော ဘဝိဿာမီ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသိ.

တဒါ တိတ္ထိယာ ‘‘နဋ္ဌမှာ ဒါနိ နဋ္ဌမှာ ဒါနီ’’တိ မန္တေတွာ နိဂဏ္ဌော နာဋပုတ္တော သကပရိသံ ဧဝမာဟ – ‘‘အဟံ ဝေဠုသမီပံ ဂန္တွာ အာကာသေ ဥလ္လင်္ဂနာကာရံ ကရောမိ၊ ‘တုမှေ ဆဝဒါရုမယံ ပတ္တံ ပဋိစ္စ မာ ဣဒ္ဓိံ ကရောထာ’တိ မံ ခန္ဓေ ဂဟေတွာ ဝါရေထာ’’တိ၊ တေ တထာ ဂန္တွာ တထာ အကံသု.

တဒါ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇော စ မောဂ္ဂလ္လာနော စ တိဂါဝုတေ သေလပဗ္ဗတမတ္ထကေ ဌတွာ ပိဏ္ဍပါတဂဏှနတ္ထာယ စီဝရံ ပါရုပန္တာ တံ ကောလာဟလံ သုဏိံသု. တေသု မောဂ္ဂလ္လာနော ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇံ ‘‘တွံ အာကာသေန ဂန္တွာ တံ ပတ္တံ ဂဏှာဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှေယေဝ ဘဂဝတာ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိတာ၊ တုမှေဝ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ. တထာပိ ‘‘မယာ အာဏတ္တော တွမေဝ ဂဏှာဟီ’’တိ အာဏတ္တော အတ္တနာ ဌိတံ တိဂါဝုတံ သေလပဗ္ဗတံ ပါဒတလေ လဂ္ဂေတွာ ဥက္ခလိယာ ပိဓာနံ ဝိယ သကလရာဇဂဟနဂရံ ဆာဒေသိ၊ တဒါ နဂရဝါသိနော ဖဠိကပဗ္ဗတေ အာဝုတံ ရတ္တသုတ္တမိဝ တံ ထေရံ ပဿိတွာ ‘‘ဘန္တေ ဘာရဒွါဇ၊ အမှေ ရက္ခထာ’’တိ ဥဂ္ဃေါသယိံသု၊ ဘီတာ သုပ္ပါဒီနိ သီသေ အကံသု. တဒါ ထေရော တံ ပဗ္ဗတံ ဌိတဋ္ဌာနေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣဒ္ဓိယာ ဂန္တွာ တံ ပတ္တံ အဂ္ဂဟေသိ၊ တဒါ နဂရဝါသိနော မဟာကောလာဟလမကံသု.

ဘဂဝါ ဝေဠုဝနာရာမေ နိသိန္နော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ ဧသော သဒ္ဒေါ’’တိ အာနန္ဒံ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဘာရဒွါဇေန၊ ဘန္တေ၊ ပတ္တဿ ဂဟိတတ္တာ သန္တုဋ္ဌာ နဂရဝါသိနော ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒမကံသူ’’တိ အာဟ. တဒါ ဘဂဝါ အာယတိံ ပရူပဝါဒမောစနတ္ထံ တံ ပတ္တံ အာဟရာပေတွာ ဘေဒါပေတွာ အဉ္ဇနုပပိသနံ ကတွာ ဘိက္ခူနံ ဒါပေသိ၊ ဒါပေတွာ စ ပန ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနာ ကာတဗ္ဗာ၊ ယော ကရေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (စူဠဝ. ၂၅၂ ထောကံ ဝိသဒိသံ) သိက္ခာပဒံ ပညာပေသိ.

တတော တိတ္ထိယာ ‘‘သမဏေန ကိရ ဂေါတမေန သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ၊ တေ ဇီဝိတဟေတုပိ တံ နာတိက္ကမန္တိ၊ မယံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿာမာ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ရာသိဘူတာ ကောလာဟလမကံသု. အထ ရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရော တံ သုတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဘဂဝန္တမေဝမာဟ – ‘‘တိတ္ထိယာ၊ ဘန္တေ၊ ‘ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿာမာ’တိ ဥဂ္ဃေါသေန္တီ’’တိ. ‘‘အဟမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ကရိဿာမီ’’တိ. ‘‘နနု၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တ’’န္တိ. ‘‘တမေဝ၊ မဟာရာဇ၊ ပုစ္ဆိဿာမိ၊ တဝုယျာနေ အမ္ဗဖလာဒီနိ ခါဒန္တာနံ ‘ဧတ္တကော ဒဏ္ဍော’တိ ဒဏ္ဍံ ဌပေန္တော တဝါပိ ဧကတော ကတွာ ဌပေသီ’’တိ. ‘‘န မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဒဏ္ဍော’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ မဟာရာဇ၊ န မယှံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ အတ္ထီ’’တိ. ‘‘ကတ္ထ၊ ဘန္တေ၊ ပါဋိဟာရိယံ ဘဝိဿတီ’’တိ? ‘‘သာဝတ္ထိယာ သမီပေ ကဏ္ဍမ္ဗရုက္ခမူလေ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ၊ တံ ပဿိဿာမာ’’တိ. တတော တိတ္ထိယာ ‘‘ကဏ္ဍမ္ဗရုက္ခမူလေ ကိရ ပါဋိဟာရိယံ ဘဝိဿတီ’’တိ သုတွာ နဂရဿ သာမန္တာ အမ္ဗရုက္ခေ ဆေဒါပေသုံ၊ နာဂရာ မဟာအင်္ဂဏဋ္ဌာနေ မဉ္စာတိမဉ္စံ အဋ္ဋာဒယော ဗန္ဓိံသု၊ သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော ရာသိဘူတာ ပုရတ္ထိမဒိသာယမေဝ ဒွါဒသယောဇနာနိ ဖရိတွာ အဋ္ဌံသု. သေသဒိသာသုပိ တဒနုရူပေနာကာရေန သန္နိပတိံသု.

ဘဂဝါပိ ကာလေ သမ္ပတ္တေ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာသိယံ ပါတောဝ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ တံ ဌာနံ ဂန္တွာ နိသီဒိ. တသ္မိံ ခဏေ ကဏ္ဍော နာမ ဥယျာနပါလော ကိပိလ္လိကပုဋေ သုပက္ကံ အမ္ဗဖလံ ဒိသွာ ‘‘သစာဟံ ဣမံ ရညော ဒဒေယျံ၊ ကဟာပဏာဒိသာရံ လဘေယျံ၊ ဘဂဝတော ဥပနာမိတေ ပန ဣဓလောကပရလောကေသု သမ္ပတ္တိ ဘဝိဿတီ’’တိ ဘဂဝတော ဥပနာမေသိ. ဘဂဝါ တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာဏာပေသိ – ‘‘ဣမံ ဖလံ မဒ္ဒိတွာ ပါနံ ဒေဟီ’’တိ. ထေရော တထာ အကာသိ. ဘဂဝါ အမ္ဗရသံ ပိဝိတွာ အမ္ဗဋ္ဌိံ ဥယျာနပါလဿ ဒတွာ ‘‘ဣမံ ရောပေဟီ’’တိ အာဟ. သော ဝါလုကံ ဝိယူဟိတွာ တံ ရောပေသိ၊ အာနန္ဒတ္ထေရော ကုဏ္ဍိကာယ ဥဒကံ အာသိဉ္စိ. တသ္မိံ ခဏေ အမ္ဗင်္ကုရော ဥဋ္ဌဟိတွာ မဟာဇနဿ ပဿန္တဿေဝ သာခါဝိဋပပုပ္ဖဖလပလ္လဝဘရိတော ပညာယိတ္ထ. ပတိတံ အမ္ဗဖလံ ခါဒန္တာ သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော ခယံ ပါပေတုံ နာသက္ခိံသု.

အထ ဘဂဝါ ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠတော ယာဝ ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠံ၊ တာဝ ဣမသ္မိံ စက္ကဝါဠေ မဟာမေရုမုဒ္ဓနိ ရတနစင်္ကမံ မာပေတွာ အနေကပရိသာဟိ သီဟနာဒံ နဒါပေန္တော ဓမ္မပဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန မဟာဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကတွာ တိတ္ထိယေ မဒ္ဒိတွာ တေ ဝိပ္ပကာရံ ပါပေတွာ ပါဋိဟီရာဝသာနေ ပုရိမဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏဝသေန တာဝတိံသဘဝနံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဝဿံဝုဋ္ဌော နိရန္တရံ တေမာသံ အဘိဓမ္မံ ဒေသေတွာ မာတုပ္ပမုခါနံ အနေကဒေဝတာနံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဓိဂမနံ ကတွာ၊ ဝုဋ္ဌဝဿော ဒေဝေါရောဟနံ ကတွာ အနေကဒေဝဗြဟ္မဂဏပရိဝုတော သင်္ကဿပုရဒွါရံ ဩရုယှ လောကာနုဂ္ဂဟံ အကာသိ. တဒါ ဘဂဝတော လာဘသက္ကာရော ဇမ္ဗုဒီပမဇ္ဈောတ္ထရမာနော ပဉ္စမဟာဂင်္ဂါ ဝိယ အဟောသိ.

အထ တိတ္ထိယာ ပရိဟီနလာဘသက္ကာရာ ဒုက္ခီ ဒုမ္မနာ ပတ္တက္ခန္ဓာ အဓောမုခါ နိသီဒိံသု. တဒါ တေသံ ဥပါသိကာ စိဉ္စမာဏဝိကာ နာမ အတိဝိယ ရူပဂ္ဂပ္ပတ္တာ တေ တထာ နိသိန္နေ ဒိသွာ ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံဒုက္ခီ ဒုမ္မနာ နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ကိံ ပန တွံ၊ ဘဂိနိ၊ အပ္ပေါဿုက္ကာသီ’’တိ? ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘ဘဂိနိ၊ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဥပ္ပါဒကာလတော ပဋ္ဌာယ မယံ ဟတလာဘသက္ကာရာ၊ နဂရဝါသိနော အမှေ န ကိဉ္စိ မညန္တီ’’တိ. ‘‘မယာ ဧတ္ထ ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ? ‘‘တယာ သမဏဿ ဂေါတမဿ အဝဏ္ဏံ ဥပ္ပါဒေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သာ ‘‘န မယှံ ဘာရော’’တိ ဝတွာ တတ္ထ ဥဿာဟံ ကရောန္တီ ဝိကာလေ ဇေတဝနဝိဟာရံ ဂန္တွာ တိတ္ထိယာနံ ဥပဿယေ ဝသိတွာ ပါတော နဂရဝါသီနံ ဂန္ဓာဒီနိ ဂဟေတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒနတ္ထာယ ဂမနသမယေ ဇေတဝနာ ဝိယ နိက္ခန္တာ၊ ‘‘ကတ္ထ သယိတာ’’တိ ပုဋ္ဌာ ‘‘ကိံ တုမှာကံ မမ သယိတဋ္ဌာနေနာ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. သာ ကမေန ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ပုစ္ဆိတာ ‘‘သမဏေနာဟံ ဂေါတမေန ဧကဂန္ဓကုဋိယံ သယိတွာ နိက္ခန္တာ’’တိ အာဟ. တံ ဗာလပုထုဇ္ဇနာ သဒ္ဒဟိံသု၊ ပဏ္ဍိတာ သောတာပန္နာဒယော န သဒ္ဒဟိံသု. ဧကဒိဝသံ သာ ဒါရုမဏ္ဍလံ ဥဒရေ ဗန္ဓိတွာ ဥပရိ ရတ္တပဋံ ပရိဒဟိတွာ ဂန္တွာ သရာဇိကာယ ပရိသာယ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ဧဝမာဟ – ‘‘ဘော သမဏ၊ တွံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ တုယှံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နဒါရကဂဗ္ဘိနိယာ မယှံ လသုဏမရိစာဒီနိ န ဝိစာရေသီ’’တိ? ‘‘တထာဘာဝံ၊ ဘဂိနိ၊ တွဉ္စေဝ ပဇာနာသိ၊ အဟဉ္စာ’’တိ. သာ ‘‘ဧဝမေဝ မေထုနသံသဂ္ဂသမယံ ဒွေယေဝ ဇာနန္တိ၊ န အညေ’’တိ အာဟ.

တသ္မိံ ခဏေ သက္ကဿ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနံ ဥဏှာကာရံ ဒဿေသိ. သက္ကော အာဝဇ္ဇေန္တော တံ ကာရဏံ ဉတွာ ဒွေ ဒေဝပုတ္တေ အာဏာပေသိ – ‘‘တုမှေသု ဧကော မူသိကဝဏ္ဏံ မာပေတွာ တဿာ ဒါရုမဏ္ဍလဿ ဗန္ဓနံ ဆိန္ဒတု၊ ဧကော ဝါတမဏ္ဍလံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ပါရုတပဋံ ဥဒ္ဓံ ခိပတူ’’တိ. တေ ဂန္တွာ တထာ အကံသု. ဒါရုမဏ္ဍလံ ပတမာနံ တဿာ ပါဒပိဋ္ဌိံ ဘိန္ဒိ. ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတာ ပုထုဇ္ဇနာ သဗ္ဗေ ‘‘အရေ၊ ဒုဋ္ဌစောရိ၊ တွံ ဧဝရူပဿ လောကတ္တယသာမိနော ဧဝရူပံ အဗ္ဘက္ခာနံ အကာသီ’’တိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဧကေကမုဋ္ဌိပဟာရံ ဒတွာ သဘာယ နီဟရိံသု၊ ဒဿနာတိက္ကန္တာယ ပထဝီ ဝိဝရမဒါသိ. တသ္မိံ ခဏေ အဝီစိတော ဇာလာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကုလဒတ္တိကေန ရတ္တကမ္ဗလေနေဝ တံ အစ္ဆာဒေတွာ အဝီစိမှိ ပက္ခိပိ၊ ဘဂဝတော လာဘသက္ကာရော အတိရေကတရော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘သဗ္ဗာဘိဘုဿ ဗုဒ္ဓဿ၊ နန္ဒော နာမာသိ သာဝကော၊

တံ အဗ္ဘက္ခာယ နိရယေ၊ စိရံ သံသရိတံ မယာ.

‘‘ဒသဝဿသဟဿာနိ၊ နိရယေ သံသရိံ စိရံ၊

မနုဿဘာဝံ လဒ္ဓါဟံ၊ အဗ္ဘက္ခာနံ ဗဟုံ လဘိံ.

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန၊ စိဉ္စမာဏဝိကာ မမံ၊

အဗ္ဘာစိက္ခိ အဘူတေန၊ ဇနကာယဿ အဂ္ဂတော’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၇၀-၇၂)၊

တတိယပဉှေ – အဗ္ဘက္ခာနန္တိ အဘိ အက္ခာနံ အက္ကောသနံ. အတီတေ ကိရ ဗောဓိသတ္တော အပါကဋဇာတိယံ ဥပ္ပန္နော မုနာဠိ နာမ ဓုတ္တော ဟုတွာ ဒုဇ္ဇနသံသဂ္ဂဗလေန သုရဘိံ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ‘‘ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော အယံ ဘိက္ခူ’’တိ အက္ကောသိ. သော တေန အကုသလေန ဝစီကမ္မေန ဗဟူနိ ဝဿသဟဿာနိ နိရယေ ပစ္စိတွာ ဣမသ္မိံ ပစ္ဆိမတ္တဘာဝေ ဒသပါရမိတာသံသိဒ္ဓိဗလေန ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော အဟောသိ. ပုန တိတ္ထိယာ ဥဿာဟဇာတာ – ‘‘ကထံ နု ခေါ သမဏဿ ဂေါတမဿ အယသံ ဥပ္ပါဒေဿာမာ’’တိ ဒုက္ခီ ဒုမ္မနာ နိသီဒိံသု. တဒါ သုန္ဒရီ နာမေကာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ တေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဌိတာ တုဏှီဘူတေ ကိဉ္စိ အဝဒန္တေ ဒိသွာ ‘‘ကိံ မယှံ ဒေါသော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘သမဏေန ဂေါတမေန အမှေ ဝိဟေဌိယမာနေ တွံ အပ္ပေါဿုက္ကာ ဝိဟရိဿသိ၊ ဣဒံ တဝ ဒေါသော’’တိ. ‘‘ဧဝမဟံ တတ္ထ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ? ‘‘တွံ သမဏဿ ဂေါတမဿ အဝဏ္ဏံ ဥပ္ပါဒေတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ? ‘‘သက္ခိဿာမိ၊ အယျာ’’တိ ဝတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ဝုတ္တနယေန ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌာနံ ‘‘သမဏေန ဂေါတမေန ဧကဂန္ဓကုဋိယံ သယိတွာ နိက္ခန္တာ’’တိ ဝတွာ အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ. တိတ္ထိယာပိ ‘‘ပဿထ၊ ဘော၊ သမဏဿ ဂေါတမဿ ကမ္မ’’န္တိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘မုနာဠိ နာမဟံ ဓုတ္တော၊ ပုဗ္ဗေ အညာသု ဇာတိသု၊

ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ သုရဘိံ၊ အဗ္ဘာစိက္ခိံ အဒူသကံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ နိရယေ သံသရိံ စိရံ၊

ဗဟူ ဝဿသဟဿာနိ၊ ဒုက္ခံ ဝေဒေသိ ဝေဒနံ.

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန၊ ဣဓ ပစ္ဆိမကေ ဘဝေ၊

အဗ္ဘက္ခာနံ မယာ လဒ္ဓံ၊ သုန္ဒရိကာယ ကာရဏာ’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၆၇-၆၉)၊

စတုတ္ထပဉှေ – အဗ္ဘက္ခာနံ အဘိ ဝိသေသေန အက္ကောသနံ ပရိဘာသနံ. အတီတေ ကိရ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏကုလေ ဥပ္ပန္နော ဗဟုဿုတော ဗဟူဟိ သက္ကတော ပူဇိတော တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တေ ဝနမူလဖလာဟာရော ဗဟုမာဏဝေ မန္တေ ဝါစေန္တော ဝါသံ ကပ္ပေသိ. ဧကော ပဉ္စာဘိညာအဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ တာပသော တဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. သော တံ ဒိသွာဝ ဣဿာပကတော တံ အဒူသကံ ဣသိံ ‘‘ကာမဘောဂီ ကုဟကော အယံ ဣသီ’’တိ အဗ္ဘာစိက္ခိ၊ အတ္တနော သိဿေ စ အာဟ – ‘‘အယံ ဣသိ ဧဝရူပေါ အနာစာရကော’’တိ. တေပိ တထေဝ အက္ကောသိံသု ပရိဘာသိံသု. သော တေန အကုသလကမ္မဝိပါကေန ဝဿသဟဿာနိ နိရယေ ဒုက္ခမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ပစ္ဆိမတ္တဘာဝေ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော အာကာသေ ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ပါကဋော ဇာတော. တထေဝ တိတ္ထိယာ အဗ္ဘက္ခာနေနပိ အသန္တုဋ္ဌာ ပုနပိ သုန္ဒရိယာ အဗ္ဘက္ခာနံ ကာရေတွာ သုရာဓုတ္တေ ပက္ကောသာပေတွာ လဉ္ဇံ ဒတွာ ‘‘တုမှေ သုန္ဒရိံ မာရေတွာ ဇေတဝနဒွါရသမီပေ မာလာကစဝရေန ဆာဒေထာ’’တိ အာဏာပေသုံ. တေ တထာ ကရိံသု. တတော တိတ္ထိယာ ‘‘သုန္ဒရိံ န ပဿာမာ’’တိ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ ‘‘ပရိယေသထာ’’တိ အာဟ. တေ အတ္တနာ ပါတိတဋ္ဌာနတော ဂဟေတွာ မဉ္စကံ အာရောပေတွာ ရညော ဒဿေတွာ ‘‘ပဿထ၊ ဘော၊ သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကာနံ ကမ္မ’’န္တိ ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ သကလနဂရေ အဝဏ္ဏံ ဥဂ္ဃေါသေန္တာ ဝိစရိံသု. သုန္ဒရိံ အာမကသုသာနေ အဋ္ဋကေ ဌပေသုံ. ရာဇာ ‘‘သုန္ဒရိမာရကေ ပရိယေသထာ’’တိ အာဏာပေသိ. တဒါ ဓုတ္တာ သုရံ ပိဝိတွာ ‘‘တွံ သုန္ဒရိံ မာရေသိ၊ တွံ မာရေသီ’’တိ ကလဟံ ကရိံသု. ရာဇပုရိသာ တေ ဓုတ္တေ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေသုံ. ရာဇာ ‘‘ကိံ၊ ဘဏေ၊ တုမှေဟိ သုန္ဒရီ မာရိတာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကေဟိ အာဏတ္တာ’’တိ? ‘‘တိတ္ထိယေဟိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ တိတ္ထိယေ အာဟရာပေတွာ ဗန္ဓာပေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဘဏေ၊ ‘ဗုဒ္ဓဿ အဝဏ္ဏတ္ထာယ အမှေဟိ သယမေဝ သုန္ဒရီ မာရာပိတာ၊ ဘဂဝါ တဿ သာဝကာ စ အကာရကာ’တိ ဥဂ္ဃေါသထာ’’တိ အာဟ. တေ တထာ အကံသု. သကလနဂရဝါသိနော နိက္ကင်္ခါ အဟေသုံ. ရာဇာ တိတ္ထိယေ စ ဓုတ္တေ စ မာရာပေတွာ ဆဍ္ဍာပေတိ. တတော ဘဂဝတော ဘိယျောသောမတ္တာယ လာဘသက္ကာရော ဝဍ္ဎိ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘ဗြာဟ္မဏော သုတဝါ အာသိံ၊ အဟံ သက္ကတပူဇိတော၊

မဟာဝနေ ပဉ္စသတေ၊ မန္တေ ဝါစေမိ မာဏဝေ.

‘‘တတ္ထာဂတော ဣသိ ဘီမော၊ ပဉ္စာဘိညော မဟိဒ္ဓိကော၊

တဉ္စာဟံ အာဂတံ ဒိသွာ၊ အဗ္ဘာစိက္ခိံ အဒူသကံ.

‘‘တတောဟံ အဝစံ သိဿေ၊ ကာမဘောဂီ အယံ ဣသိ၊

မယှမ္ပိ ဘာသမာနဿ၊ အနုမောဒိံသု မာဏဝါ.

‘‘တတော မာဏဝကာ သဗ္ဗေ၊ ဘိက္ခမာနံ ကုလေ ကုလေ၊

မဟာဇနဿ အာဟံသု၊ ကာမဘောဂီ အယံ ဣသိ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ပဉ္စဘိက္ခုသတာ ဣမေ၊

အဗ္ဘက္ခာနံ လဘုံ သဗ္ဗေ၊ သုန္ဒရိကာယ ကာရဏာ’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၇၃-၇၇)၊

ပဉ္စမေ ပဉှေ – သိလာဝေဓောတိ အာဟတစိတ္တော သိလံ ပဝိဇ္ဈိ. အတီတေ ကိရ ဗောဓိသတ္တော စ ကနိဋ္ဌဘာတာ စ ဧကပိတုပုတ္တာ အဟေသုံ. တေ ပိတု အစ္စယေန ဒါသေ ပဋိစ္စ ကလဟံ ကရောန္တာ အညမညံ ဝိရုဒ္ဓါ အဟေသုံ. ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော ဗလဝဘာဝေန ကနိဋ္ဌဘာတရံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ တဿုပရိ ပါသာဏံ ပဝိဇ္ဈေသိ. သော တေန ကမ္မဝိပါကေန နရကာဒီသု အနေကဝဿသဟဿာနိ ဒုက္ခမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ပစ္ဆိမတ္တဘာဝေ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော. ဒေဝဒတ္တော ရာဟုလကုမာရဿ မာတုလော ပုဗ္ဗေ သေရိဝါဏိဇကာလေ ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ဝါဏိဇော အဟောသိ၊ တေ ဧကံ ပဋ္ဋနဂါမံ ပတွာ ‘‘တွံ ဧကဝီထိံ ဂဏှာဟိ၊ အဟမ္ပိ ဧကဝီထိံ ဂဏှာမီ’’တိ ဒွေပိ ပဝိဋ္ဌာ. တေသု ဒေဝဒတ္တဿ ပဝိဋ္ဌဝီထိယံ ဇိဏ္ဏသေဋ္ဌိဘရိယာ စ နတ္တာ စ ဒွေယေဝ အဟေသုံ၊ တေသံ မဟန္တံ သုဝဏ္ဏထာလကံ မလဂ္ဂဟိတံ ဘာဇနန္တရေ ဌပိတံ ဟောတိ၊ တံ သုဝဏ္ဏထာလကဘာဝံ အဇာနန္တီ ‘‘ဣမံ ထာလကံ ဂဟေတွာ ပိဠန္ဓနံ ဒေထာ’’တိ အာဟ. သော တံ ဂဟေတွာ သူစိယာ လေခံ ကဍ္ဎိတွာ သုဝဏ္ဏထာလကဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ထောကံ ဒတွာ ဂဏှိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဂတော. အထ ဗောဓိသတ္တံ ဒွါရသမီပံ အာဂတံ ဒိသွာ ‘‘နတ္တာ၊ အယျေ၊ မယှံ ကစ္ဆပုဋံ ပိဠန္ဓနံ ဒေထာ’’တိ. သာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ နိသီဒါပေတွာ တံ ထာလကံ ဒတွာ ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ မယှံ နတ္တာယ ကစ္ဆပုဋံ ပိဠန္ဓနံ ဒေထာ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော တံ ဂဟေတွာ သုဝဏ္ဏထာလကဘာဝံ ဉတွာ ‘‘တေန ဝဉ္စိတာ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော ပသိဗ္ဗကာယ ဌပိတအဋ္ဌကဟာပဏေ အဝသေသဘဏ္ဍဉ္စ ဒတွာ ကစ္ဆပုဋံ ပိဠန္ဓနံ ကုမာရိကာယ ဟတ္ထေ ပိဠန္ဓာပေတွာ အဂမာသိ. သော ဝါဏိဇော ပုနာဂန္တွာ ပုစ္ဆိ. ‘‘တာတ၊ တွံ န ဂဏှိတ္ထ၊ မယှံ ပုတ္တော ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဒတွာ တံ ဂဟေတွာ ဂတော’’တိ. သော တံ သုတွာဝ ဟဒယေန ဖာလိတေန ဝိယ ဓာဝိတွာ အနုဗန္ဓိ. ဗောဓိသတ္တော နာဝံ အာရုယှ ပက္ခန္ဒိ. သော ‘‘တိဋ္ဌ၊ မာ ပလာယိ မာ ပလာယီ’’တိ ဝတွာ ‘‘နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဘဝေ တံ နာသေတုံ သမတ္ထော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ.

သော ပတ္ထနာဝသေန အနေကေသု ဇာတိသတသဟဿေသု အညမညံ ဝိဟေဌေတွာ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ သကျကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ကမေန ဘဂဝတိ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ရာဇဂဟေ ဝိဟရန္တေ အနုရုဒ္ဓါဒီဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဈာနလာဘီ ဟုတွာ ပါကဋော ဘဂဝန္တံ ဝရံ ယာစိ – ‘‘ဘန္တေ၊ သဗ္ဗော ဘိက္ခုသံဃော ပိဏ္ဍပါတိကာဒီနိ တေရသ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒိယတု၊ သကလော ဘိက္ခုသံဃော မမ ဘာရော ဟောတူ’’တိ. ဘဂဝါ န အနုဇာနိ. ဒေဝဒတ္တော ဝေရံ ဗန္ဓိတွာ ပရိဟီနဇ္ဈာနော ဘဂဝန္တံ မာရေတုကာမော ဧကဒိဝသံ ဝေဘာရပဗ္ဗတပါဒေ ဌိတဿ ဘဂဝတော ဥပရိ ဌိတော ပဗ္ဗတကူဋံ ပဝိဒ္ဓေသိ. ဘဂဝတော အာနုဘာဝေန အပရော ပဗ္ဗတကူဋော တံ ပတမာနံ သမ္ပဋိစ္ဆိ. တေသံ ဃဋ္ဋနေန ဥဋ္ဌိတာ ပပဋိကာ အာဂန္တွာ ဘဂဝတော ပါဒပိဋ္ဌိယံ ပဟရိ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘ဝေမာတုဘာတရံ ပုဗ္ဗေ၊ ဓနဟေတု ဟနိံ အဟံ၊

ပက္ခိပိံ ဂိရိဒုဂ္ဂသ္မိံ၊ သိလာယ စ အပိံသယိံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ဒေဝဒတ္တော သိလံ ခိပိ၊

အင်္ဂုဋ္ဌံ ပိံသယီ ပါဒေ၊ မမ ပါသာဏသက္ခရာ’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၇၈-၇၉)၊

ဆဋ္ဌပဉှေ – သကလိကာဝေဓောတိ သကလိကာယ ဃဋ္ဋနံ. အတီတေ ကိရ ဗောဓိသတ္တော ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဒဟရကာလေ မဟာဝီထိယံ ကီဠမာနော ဝီထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရမာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ‘‘အယံ မုဏ္ဍကော သမဏော ကုဟိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ပါသာဏသကလိကံ ဂဟေတွာ တဿ ပါဒပိဋ္ဌိယံ ခိပိ. ပါဒပိဋ္ဌိစမ္မံ ဆိန္ဒိတွာ ရုဟိရံ နိက္ခမိ. သော တေန ပါပကမ္မေန အနေကဝဿသဟဿာနိ နိရယေ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝိတွာ ဗုဒ္ဓဘူတောပိ ကမ္မပိလောတိကဝသေန ပါဒပိဋ္ဌိယံ ပါသာဏသကလိကဃဋ္ဋနေန ရုဟိရုပ္ပါဒံ လဘိ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘ပုရေဟံ ဒါရကော ဟုတွာ၊ ကီဠမာနော မဟာပထေ၊

ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာန၊ မဂ္ဂေ သကလိကံ ခိပိံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ဣဓ ပစ္ဆိမကေ ဘဝေ၊

ဝဓတ္ထံ မံ ဒေဝဒတ္တော၊ အဘိမာရေ ပယျောဇယီ’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၈၀-၈၁)၊

သတ္တမပဉှေ – နာဠာဂိရီတိ ဓနပါလကော ဟတ္ထီ မာရဏတ္ထာယ ပေသိတော. အတီတေ ကိရ ဗောဓိသတ္တော ဟတ္ထိဂေါပကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ဟတ္ထိံ အာရုယှ ဝိစရမာနော မဟာပထေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ‘‘ကုတော အာဂစ္ဆတိ အယံ မုဏ္ဍကော’’တိ အာဟတစိတ္တော ခိလဇာတော ဟတ္ထိနာ အာသာဒေသိ. သော တေန ကမ္မေန အပါယေသု အနေကဝဿသဟဿာနိ ဒုက္ခံ အနုဘဝိတွာ ပစ္ဆိမတ္တဘာဝေ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော. ဒေဝဒတ္တော အဇာတသတ္တုရာဇာနံ သဟာယံ ကတွာ ‘‘တွံ၊ မဟာရာဇ၊ ပိတရံ ဃာတေတွာ ရာဇာ ဟောဟိ၊ အဟံ ဗုဒ္ဓံ မာရေတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ သညာပေတွာ ဧကဒိဝသံ ရညော အနုညာတာယ ဟတ္ထိသာလံ ဂန္တွာ – ‘‘သွေ တုမှေ နာဠာဂိရိံ သောဠသသုရာဃဋေ ပါယေတွာ ဘဂဝတော ပိဏ္ဍာယ စရဏဝေလာယံ ပေသေထာ’’တိ ဟတ္ထိဂေါပကေ အာဏာပေသိ. သကလနဂရံ မဟာကောလာဟလံ အဟောသိ၊ ‘‘ဗုဒ္ဓနာဂေန ဟတ္ထိနာဂဿ ယုဒ္ဓံ ပဿိဿာမာ’’တိ ဥဘတော ရာဇဝီထိယံ မဉ္စာတိမဉ္စံ ဗန္ဓိတွာ ပါတောဝ သန္နိပတိံသု. ဘဂဝါပိ ကတသရီရပဋိဇဂ္ဂနော ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. တသ္မိံ ခဏေ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ နာဠာဂိရိံ ဝိဿဇ္ဇေသုံ. သော ဝီထိစစ္စရာဒယော ဝိဓမေန္တော အာဂစ္ဆတိ. တဒါ ဧကာ ဣတ္ထီ ဒါရကံ ဂဟေတွာ ဝီထိတော ဝီထိံ ဂစ္ဆတိ၊ ဟတ္ထီ တံ ဣတ္ထိံ ဒိသွာ အနုဗန္ဓိ. ဘဂဝါ ‘‘နာဠာဂိရိ၊ န တံ ဟနတ္ထာယ ပေသိတော၊ ဣဓာဂစ္ဆာဟီ’’တိ အာဟ. သော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဘဂဝန္တာဘိမုခေါ ဓာဝိ. ဘဂဝါ အပရိမာဏေသု စက္ကဝါဠေသု အနန္တသတ္တေသု ဖရဏာရဟံ မေတ္တံ ဧကသ္မိံယေဝ နာဠာဂိရိမှိ ဖရိ. သော ဘဂဝတော မေတ္တာယ ဖုဋော နိဗ္ဘယော ဟုတွာ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ နိပတိ. ဘဂဝါ တဿ မတ္ထကေ ဟတ္ထံ ဌပေသိ. တဒါ ဒေဝဗြဟ္မာဒယော အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဇာတစိတ္တာ ပုပ္ဖပရာဂါဒီဟိ ပူဇေသုံ. သကလနဂရေ ဇဏ္ဏုကမတ္တာ ဓနရာသယော အဟေသုံ. ရာဇာ ‘‘ပစ္ဆိမဒွါရေ ဓနာနိ နဂရဝါသီနံ ဟောန္တု၊ ပုရတ္ထိမဒွါရေ ဓနာနိ ရာဇဘဏ္ဍာဂါရေ ဟောန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသိ. သဗ္ဗေ တထာ ကရိံသု. တဒါ နာဠာဂိရိ ဓနပါလော နာမ အဟောသိ. ဘဂဝါ ဝေဠုဝနာရာမံ အဂမာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘ဟတ္ထာရောဟော ပုရေ အာသိံ၊ ပစ္စေကမုနိမုတ္တမံ၊

ပိဏ္ဍာယ ဝိစရန္တံ တံ၊ အာသာဒေသိံ ဂဇေနဟံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ဘန္တော နာဠာဂိရီ ဂဇော၊

ဂိရိဗ္ဗဇေ ပုရဝရေ၊ ဒါရုဏော သမုပါဂမီ’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၈၂-၈၃)၊

အဋ္ဌမပဉှေ – သတ္ထစ္ဆေဒေါတိ သတ္ထေန ဂဏ္ဍဖာလနံ ကုဌာရာယ သတ္ထေန ဆေဒေါ. အတီတေ ကိရ ဗောဓိသတ္တော ပစ္စန္တဒေသေ ရာဇာ အဟောသိ. သော ဒုဇ္ဇနသံသဂ္ဂဝသေန ပစ္စန္တဒေသေ ဝါသဝသေန စ ဓုတ္တော သာဟသိကော ဧကဒိဝသံ ခဂ္ဂဟတ္ထော ပတ္တိကောဝ နဂရေ ဝိစရန္တော နိရာပရာဓေ ဇနေ ခဂ္ဂေန ဖာလေန္တော အဂမာသိ. သော တေန ပါပကမ္မဝိပါကေန ဗဟူနိ ဝဿသဟဿာနိ နိရယေ ပစ္စိတွာ တိရစ္ဆာနာဒီသု ဒုက္ခမနုဘဝိတွာ ပက္ကာဝသေသေန ပစ္ဆိမတ္တဘာဝေ ဗုဒ္ဓဘူတောပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဒေဝဒတ္တေန ခိတ္တပါသာဏသက္ခလိကပဟာရေန ဥဋ္ဌိတဂဏ္ဍော အဟောသိ. ဇီဝကော မေတ္တစိတ္တေန တံ ဂဏ္ဍံ ဖာလေသိ. ဝေရိစိတ္တဿ ဒေဝဒတ္တဿ ရုဟိရုပ္ပါဒကမ္မံ အနန္တရိကံ အဟောသိ၊ မေတ္တစိတ္တဿ ဇီဝကဿ ဂဏ္ဍဖာလနံ ပုညမေဝ အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘ရာဇာဟံ ပတ္တိကော အာသိံ၊ သတ္တိယာ ပုရိသေ ဟနိံ၊

တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ နိရယေ ပစ္စိသံ ဘုသံ.

‘‘ကမ္မုနော တဿ သေသေန၊ ဣဒါနိ သကလံ မမ၊

ပါဒေ ဆဝိံ ပကပ္ပေသိ၊ န ဟိ ကမ္မံ ဝိနဿတီ’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၈၄-၈၅)၊

နဝမေ ပဉှေ – ‘‘သီသဒုက္ခန္တိ သီသာဗာဓော သီသဝေဒနာ. အတီတေ ကိရ ဗောဓိသတ္တော ကေဝဋ္ဋဂါမေ ကေဝဋ္ဋော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော ဧကဒိဝသံ ကေဝဋ္ဋပုရိသေဟိ သဒ္ဓိံ မစ္ဆမာရဏဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ မစ္ဆေ မာရေန္တေ ဒိသွာ တတ္ထ သောမနဿံ ဥပ္ပါဒေသိ၊ သဟဂတာပိ တထေဝ သောမနဿံ ဥပ္ပါဒယိံသု. သော တေန အကုသလကမ္မေန စတုရာပါယေ ဒုက္ခမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ပစ္ဆိမတ္တဘာဝေ တေဟိ ပုရိသေဟိ သဒ္ဓိံ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ကမေန ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္တောပိ သယံ သီသာဗာဓံ ပစ္စနုဘောသိ. တေ စ သကျရာဇာနော ဓမ္မပဒဋ္ဌကထာယံ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.ဝိဍဍူဘဝတ္ထု) ဝုတ္တနယေန ဝိဍဍူဘသင်္ဂါမေ သဗ္ဗေ ဝိနာသံ ပါပုဏိံသု. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘အဟံ ကေဝဋ္ဋဂါမသ္မိံ၊ အဟုံ ကေဝဋ္ဋဒါရကော၊

မစ္ဆကေ ဃာတိတေ ဒိသွာ၊ ဇနယိံ သောမနဿကံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ သီသဒုက္ခံ အဟူ မမ၊

သဗ္ဗေ သက္ကာ စ ဟညိံသု၊ ယဒါ ဟနိ ဝိဋဋူဘော’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၈၆-၈၇)၊

ဒသမပဉှေ – ယဝခါဒနန္တိ ဝေရဉ္ဇာယံ ယဝတဏ္ဍုလခါဒနံ. အတီတေ ကိရ ဗောဓိသတ္တော အညတရသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဇာတိဝသေန စ အန္ဓဗာလဘာဝေန စ ဖုဿဿ ဘဂဝတော သာဝကေ မဓုရန္နပါနေ သာလိဘောဇနာဒယော စ ဘုဉ္ဇမာနေ ဒိသွာ ‘‘အရေ မုဏ္ဍကသမဏာ၊ ယဝံ ခါဒထ၊ မာ သာလိဘောဇနံ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ အက္ကောသိ. သော တေန အကုသလကမ္မဝိပါကေန အနေကဝဿသဟဿာနိ စတုရာပါယေ ဒုက္ခမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ပစ္ဆိမတ္တဘာဝေ ကမေန ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတွာ လောကသင်္ဂဟံ ကရောန္တော ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု စရိတွာ ဧကသ္မိံ သမယေ ဝေရဉ္ဇဗြာဟ္မဏဂါမသမီပေ သာခါဝိဋပသမ္ပန္နံ ပုစိမန္ဒရုက္ခမူလံ ပါပုဏိ. ဝေရဉ္ဇဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အနေကပရိယာယေန ဘဂဝန္တံ ဇိနိတုံ အသက္ကောန္တော သောတာပန္နော ဟုတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣဓေဝ ဝဿံ ဥပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာရောစေသိ. ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန အဓိဝါသေသိ. အထ ပုနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ မာရော ပါပိမာ သကလဝေရဉ္ဇဗြာဟ္မဏဂါမဝါသီနံ မာရာဝဋ္ဋနံ အကာသိ. ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌဿ ဘဂဝတော မာရာဝဋ္ဋနဝသေန ဧကောပိ ကဋစ္ဆုဘိက္ခာမတ္တံ ဒါတာ နာဟောသိ. ဘဂဝါ တုစ္ဆပတ္တောဝ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ပုနာဂဉ္ဆိ. တသ္မိံ ဧဝံ အာဂတေ တတ္ထေဝ နိဝုဋ္ဌာ အဿဝါဏိဇာ တံ ဒိဝသံ ဒါနံ ဒတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ဘဂဝန္တံ ပဉ္စသတဘိက္ခုပရိဝါရံ နိမန္တေတွာ ပဉ္စန္နံ အဿသတာနံ ဘတ္တတော ဝိဘာဂံ ကတွာ ယဝံ ကောဋ္ဋေတွာ ဘိက္ခူနံ ပတ္တေသု ပက္ခိပိံသု. သကလဿ သဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ သုဇာတာယ ပါယာသပစနဒိဝသေ ဝိယ ဒိဗ္ဗောဇံ ပက္ခိပိံသု. ဘဂဝါ ပရိဘုဉ္ဇိ၊ ဧဝံ တေမာသံ ယဝံ ပရိဘုဉ္ဇိ. တေမာသစ္စယေန မာရာဝဋ္ဋနေ ဝိဂတေ ပဝါရဏာဒိဝသေ ဝေရဉ္ဇော ဗြာဟ္မဏော သရိတွာ မဟာသံဝေဂပ္ပတ္တော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဝန္ဒိတွာ ခမာပေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘ဖုဿဿာဟံ ပါဝစနေ၊ သာဝကေ ပရိဘာသယိံ၊

ယဝံ ခါဒထ ဘုဉ္ဇထ၊ မာ စ ဘုဉ္ဇထ သာလယော.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ တေမာသံ ခါဒိတံ ယဝံ၊