၁. ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁. ဣဒါနိ သဗ္ဗေပိ တေ ပစ္စယေ ဥဒ္ဒိဋ္ဌပဋိပါဋိယာ နိဒ္ဒိသိတွာ ဒဿေတုံ ဟေတုပစ္စယောတိ ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဟေတုပစ္စယောတိ စတုဝီသတိယာ ပစ္စယေသု နိက္ခိတ္တပဋိပါဋိယာ သဗ္ဗပဌမံ ဘာဇေတဗ္ဗဿ ပဒုဒ္ဓါရော. သေသပစ္စယေသုပိ ဣမိနာဝ နယေန ပဌမံ ဘာဇေတဗ္ဗပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ပနေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော – ယော ပစ္စယုဒ္ဒေသေ ဟေတုပစ္စယောတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌော၊ သော နိဒ္ဒေသတော ‘‘ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗပစ္စယေသု ဘာဇေတဗ္ဗဿ ပဒဿ ဝိဿဇ္ဇနေန သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣဒါနိ ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? ပစ္စယဿ စေဝ ပစ္စယုပ္ပန္နာနဉ္စ ဝဝတ္ထာပနတော. ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ ဟိ ဝုတ္တေ ဟေတုနာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အတ္ထော ဘဝေယျ. ဧဝံ သန္တေ အသုကော နာမ ဓမ္မော ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ပစ္စယဝဝတ္ထာနံ န ပညာယေယျ. အထာပိ ဟေတုနာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာဝ ယေသံ ကေသဉ္စိ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဟေတူ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အတ္ထော ဘဝေယျ၊ ဧဝံ သန္တေ ဟေတုနာ ဝိပ္ပယုတ္တာ စက္ခုဝိညာဏာဒယောပိ သမ္ပယုတ္တကာယေဝ၊ ဟေတုနာ သမ္ပယုတ္တာ ကုသလာဒယောပိ. တတ္ထ အယံ ဟေတု အသုကဿ နာမ သမ္ပယုတ္တကဓမ္မဿ ပစ္စယောတိ ပစ္စယုပ္ပန္နဝဝတ္ထာနံ န ပညာယေယျ. တသ္မာ ပစ္စယဉ္စေဝ ပစ္စယုပ္ပန္နဉ္စ ဝဝတ္ထာပေန္တော ‘‘ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ အာဟ. တဿတ္ထော – ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ကုသလာဒိဓမ္မာနံ ယော ဟေတု သမ္ပယုတ္တကော၊ သော ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ. တတြာပိ ‘‘ပစ္စယော’’တိ အဝတွာ ‘‘ဟေတုပစ္စယေနာ’’တိ ဝစနံ ဟေတုနော အညထာ ပစ္စယဘာဝပဋိသေဓနတ္ထံ. အယဉှိ ဟေတု ဟေတုပစ္စယေနာပိ ပစ္စယော ဟောတိ၊ သဟဇာတာဒိပစ္စယေနာပိ. တတြာဿ ယွာယံ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန အညထာပိ ပစ္စယဘာဝေါ၊ တဿ ပဋိသေဓနတ္ထံ ဟေတုပစ္စယေနာတိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘တံသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ အဝတွာ ကသ္မာ ‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ? နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဿ အပါကဋတ္တာ. တံသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ ဟိ ဝုတ္တေ ယေန တေ တံသမ္ပယုတ္တကာ နာမ ဟောန္တိ၊ အယံ နာမ သောတိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော အပါကဋော. တဿ အပါကဋတ္တာ ယေန သမ္ပယုတ္တာ တေ တံသမ္ပယုတ္တကာတိ ဝုစ္စန္တိ၊ တံ သရူပတောဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

တံသမုဋ္ဌာနာနန္တိ ဧတ္ထ ပန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဿ ပါကဋတ္တာ တံ-ဂဟဏံ ကတံ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – တေ ဟေတူ စေဝ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ သမုဋ္ဌာနံ ဧတေသန္တိ တံသမုဋ္ဌာနာနိ. တေသံ တံသမုဋ္ဌာနာနံ၊ ဟေတုတော စေဝ ဟေတုသမ္ပယုတ္တဓမ္မေဟိ စ နိဗ္ဗတ္တာနန္တိ အတ္ထော. ဣမိနာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံ ဂဏှာတိ. ကိံ ပန တံ စိတ္တတော အညေနပိ သမုဋ္ဌာတီတိ? အာမ၊ သမုဋ္ဌာတိ. သဗ္ဗေပိ ဟိ စိတ္တစေတသိကာ ဧကတော ဟုတွာ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ. လောကိယဓမ္မဒေသနာယံ ပန စိတ္တဿ အဓိကဘာဝတော တထာဝိဓံ ရူပံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ. တေနေဝါဟ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယောတိ.

ယဒိ ဧဝံ ဣဓာပိ ‘‘တံသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ အဝတွာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနန္တိ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ? အစိတ္တသမုဋ္ဌာနာနမ္ပိ သင်္ဂဏှနတော. ပဉှာဝါရသ္မိဉှိ ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာ ဟေတူ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အာဂတံ’’. တဿ သင်္ဂဏှနတ္ထံ ဣဓ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနန္တိ အဝတွာ တံသမုဋ္ဌာနာနန္တိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – စိတ္တဇရူပံ အဇနယမာနာပိ တေ ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန သမုဋ္ဌာနံ ဧတေသန္တိ တံသမုဋ္ဌာနာနိ. တေသံ တံသမုဋ္ဌာနာနံ ပဝတ္တေ စိတ္တဇာနံ ပဋိသန္ဓိယဉ္စ ကဋတ္တာရူပါနမ္ပိ ဟေတူ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ. ဣမိနာ ဥပါယေန အညေသုပိ တံသမုဋ္ဌာနာနန္တိ အာဂတဋ္ဌာနေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကသ္မာ ပနာယံ ဟေတု ပဋိသန္ဓိယမေဝ ကဋတ္တာရူပါနံ ဟေတုပစ္စယော ဟောတိ၊ န ပဝတ္တေတိ? ပဋိသန္ဓိယံ ကမ္မဇရူပါနံ စိတ္တပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယ. ပဋိသန္ဓိယဉှိ ကမ္မဇရူပါနံ စိတ္တပဋိဗဒ္ဓါ ပဝတ္တိ၊ စိတ္တဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စေဝ တိဋ္ဌန္တိ စ. တသ္မိဉှိ ခဏေ စိတ္တံ စိတ္တဇရူပံ ဇနေတုံ န သက္ကောတိ၊ တာနိပိ ဝိနာ စိတ္တေန ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ဝါ ဌာတုံ ဝါ န သက္ကောန္တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ၊ တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၃၉). ပဝတ္တိယံ ပန တေသံ စိတ္တေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ကမ္မပဋိဗဒ္ဓါဝ ပဝတ္တိ၊ န စိတ္တပဋိဗဒ္ဓါ. အဝိဇ္ဇမာနေ စာပိ စိတ္တေ နိရောဓသမာပန္နာနံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိယေဝ.

ကသ္မာ ပန ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ စိတ္တံ စိတ္တဇရူပံ ဇနေတုံ န သက္ကောတီတိ? ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တတာယ စေဝ အပ္ပတိဋ္ဌိတဝတ္ထုတာယ စ ဒုဗ္ဗလတ္တာ. တဉှိ တဒါ ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တံ အပုရေဇာတဝတ္ထုကတ္တာ စ အပ္ပတိဋ္ဌိတဝတ္ထုကန္တိ ဒုဗ္ဗလံ ဟောတိ. တသ္မာ ပပါတေ ပတိတမတ္တော ပုရိသော ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ကာတုံ ဝိယ ရူပံ ဇနေတုံ န သက္ကောတိ၊ ကမ္မဇရူပမေဝ ပနဿ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. တဉ္စ ကမ္မဇရူပဿေဝ ဗီဇဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. ကမ္မံ ပနဿ ခေတ္တသဒိသံ၊ ကိလေသာ အာပသဒိသာ. တသ္မာ သန္တေပိ ခေတ္တေ အာပေ စ ပဌမုပ္ပတ္တိယံ ဗီဇာနုဘာဝေန ရုက္ခုပ္ပတ္တိ ဝိယ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ စိတ္တာနုဘာဝေန ရူပကာယဿ ဥပ္ပတ္တိ. ဗီဇေ ပန ဝိဂတေပိ ပထဝီအာပါနုဘာဝေန ရုက္ခဿ ဥပရူပရိ ပဝတ္တိ ဝိယ၊ ဝိနာ စိတ္တေန ကမ္မတောဝ ကဋတ္တာရူပါနံ ပဝတ္တိ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ကမ္မံ ခေတ္တံ ဝိညာဏံ ဗီဇံ တဏှာ သ္နေဟော’’တိ (အ. နိ. ၃.၇၇).

အယဉ္စ ပနတ္ထော ဩကာသဝသေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗော. တယော ဟိ ဩကာသာ – နာမောကာသော၊ ရူပေါကာသော၊ နာမရူပေါကာသောတိ. တတ္ထ အရူပဘဝေါ နာမောကာသော နာမ. တတြ ဟိ ဟဒယဝတ္ထုမတ္တမ္ပိ ရူပပစ္စယံ ဝိနာ အရူပဓမ္မာဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အသညဘဝေါ ရူပေါကာသော နာမ. တတြ ဟိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တမတ္တမ္ပိ အရူပပစ္စယံ ဝိနာ ရူပဓမ္မာဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ နာမရူပေါကာသော နာမ. တတြ ဟိ ဝတ္ထုရူပမတ္တမ္ပိ ဝိနာ ပဋိသန္ဓိယံ အရူပဓမ္မာ၊ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဉ္စ ဝိနာ ကမ္မဇာပိ ရူပဓမ္မာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. ယုဂနဒ္ဓါဝ ရူပါရူပါနံ ဥပ္ပတ္တိ. ယထာ ဟိ သဿာမိကေ သရာဇကေ ဂေဟေ သဒွါရပါလကေ ရာဇာဏတ္တိံ ဝိနာ ပဌမပ္ပဝေသော နာမ နတ္ထိ၊ အပရဘာဂေ ပန ဝိနာပိ အာဏတ္တိံ ပုရိမာဏတ္တိအာနုဘာဝေနေဝ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ပဉ္စဝေါကာရေ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏရာဇဿ သဟဇာတာဒိပစ္စယတံ ဝိနာ ရူပဿ ပဋိသန္ဓိဝသေန ပဌမုပ္ပတ္တိ နာမ နတ္ထိ. အပရဘာဂေ ပန ဝိနာပိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ သဟဇာတာဒိပစ္စယာနုဘာဝံ ပုရိမာနုဘာဝဝသေန လဒ္ဓပ္ပဝေသဿ ကမ္မတော ပဝတ္တိ ဟောတိ. အသညဘဝေါ ပန ယသ္မာ အရူပေါကာသော န ဟောတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ဝိနာဝ အရူပပစ္စယာ အသညောကာသတ္တာ ရူပံ ပဝတ္တတိ၊ အဿာမိကေ သုညဂေဟေ အတ္တနော ဂေဟေ စ ပုရိသဿ ပဝေသော ဝိယ. အရူပဘဝေါပိ ယသ္မာ ရူပေါကာသော န ဟောတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ဝိနာဝ ရူပပစ္စယာ အညောကာသတ္တာ အရူပဓမ္မာ ပဝတ္တန္တိ. ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ ပန ရူပါရူပေါကာသောတိ နတ္ထေတ္ထ အရူပပစ္စယံ ဝိနာ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ရူပါနံ ဥပ္ပတ္တီတိ. ဣတိ အယံ ဟေတု ပဋိသန္ဓိယမေဝ ကဋတ္တာရူပါနံ ပစ္စယော ဟောတိ၊ န ပဝတ္တေတိ.

နနု ‘‘ဟေတူ သဟဇာတာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗောပိ အယမတ္ထော ဂဟိတော ဟောတိ၊ အထ ကသ္မာ ‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါန’’န္တိ ဣဒံ ဂဟိတန္တိ? ပဝတ္တိယံ ကဋတ္တာရူပါဒီနံ ပစ္စယဘာဝပဋိဗာဟနတော. ဧဝဉှိ သတိ ယာနိ ပဝတ္တိယံ ဟေတုနာ သဟ ဧကက္ခဏေ ကဋတ္တာရူပါနိ စေဝ ဥတုအာဟာရသမုဋ္ဌာနာနိ စ ဇာယန္တိ၊ တေသမ္ပိ ဟေတူ ဟေတုပစ္စယောတိ အာပဇ္ဇေယျ၊ န စ သော တေသံ ပစ္စယော. တသ္မာ တေသံ ပစ္စယဘာဝဿ ပဋိဗာဟနတ္ထမေတံ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ ‘‘နာနပ္ပကာရဘေဒတော ပစ္စယုပ္ပန္နတော’’တိ ဣမေသံ ပဒါနံ ဝသေနေတ္ထ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော. တေသု နာနပ္ပကာရဘေဒတောတိ အယဉှိ ဟေတု နာမ ဇာတိတော ကုသလာကုသလဝိပါကကိရိယဘေဒတော စတုဗ္ဗိဓော. တတ္ထ ကုသလဟေတု ဘူမန္တရတော ကာမာဝစရာဒိဘေဒေန စတုဗ္ဗိဓော၊ အကုသလဟေတု ကာမာဝစရောဝ ဝိပါကဟေတု ကာမာဝစရာဒိဘေဒေန စတုဗ္ဗိဓော၊ ကိရိယဟေတု ကာမာဝစရော ရူပါဝစရော အရူပါဝစရောတိ တိဝိဓော. တတ္ထ ကာမာဝစရကုသလဟေတု နာမတော အလောဘာဒိဝသေန တိဝိဓော. ရူပါဝစရာဒိကုသလဟေတူသုပိ ဧသေဝ နယော. အကုသလဟေတု လောဘာဒိဝသေန တိဝိဓော. ဝိပါကကိရိယဟေတူ ပန အလောဘာဒိဝသေန တယော တယော ဟောန္တိ. တံတံစိတ္တသမ္ပယောဂဝသေန ပန တေသံ တေသံ ဟေတူနံ နာနပ္ပကာရဘေဒေါယေဝါတိ ဧဝံ တာဝေတ္ထ နာနပ္ပကာရဘေဒတော ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.

ပစ္စယုပ္ပန္နတောတိ ဣမိနာ ပစ္စယေန ဣမေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဣမေသံ နာမ ဓမ္မာနံ အယံ ပစ္စယောတိ ဧဝမ္ပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယောတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဣမသ္မိံ တာဝ ဟေတုပစ္စယေ ကာမာဝစရကုသလဟေတု ကာမဘဝရူပဘဝေသု အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနဉ္စေဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ ဟေတုပစ္စယော ဟောတိ၊ အရူပဘဝေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံယေဝ. ရူပါဝစရကုသလဟေတု ကာမဘဝရူပဘဝေသုယေဝ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနဉ္စေဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ ဟေတုပစ္စယော. အရူပါဝစရကုသလဟေတု ကာမာဝစရကုသလဟေတုသဒိသောဝ. တထာ အပရိယာပန္နကုသလဟေတု၊ တထာ အကုသလဟေတု. ကာမာဝစရဝိပါကဟေတု ပန ကာမဘဝသ္မိံယေဝ အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ၊ ပဋိသန္ဓိယံ ကဋတ္တာရူပါနံ၊ ပဝတ္တေ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ ဟေတုပစ္စယော. ရူပါဝစရဝိပါကဟေတု ရူပဘဝေ ဝုတ္တပ္ပကာရာနညေဝ ဟေတုပစ္စယော. အရူပါဝစရဝိပါကဟေတု အရူပဘဝေ သမ္ပယုတ္တကာနညေဝ ဟေတုပစ္စယော. အပရိယာပန္နဝိပါကဟေတု ကာမဘဝရူပဘဝေသု သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စေဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ အရူပဘဝေ အရူပဓမ္မာနညေဝ ဟေတုပစ္စယော. ကိရိယဟေတူသု ပန တေဘူမကေသုပိ ကုသလဟေတုသဒိသောဝ ပစ္စယောတိ. ဧဝမေတ္ထ ပစ္စယုပ္ပန္နတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယောတိ.

ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ.