၁၀. ဣန္ဒြိယယမကံ
ဣဒါနိ တေသညေဝ မူလယမကေ ဒေသိတာနံ ကုသလာဒိဓမ္မာနံ လဗ္ဘမာနဝသေန ဧကဒေသံ သံဂဏှိတွာ ဓမ္မယမကာနန္တရံ ဒေသိတဿ ဣန္ဒြိယယမကဿ ဝဏ္ဏနာ ဟောတိ. တတ္ထ ခန္ဓယမကာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ပါဠိဝဝတ္ထာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓာပိ ဟိ ပဏ္ဏတ္တိဝါရာဒယော တယော မဟာဝါရာ အဝသေသာ အန္တရဝါရာ စ သဒ္ဓိံ ကာလပ္ပဘေဒါဒီဟိ ခန္ဓယမကာဒီသု အာဂတသဒိသာဝ. ဣန္ဒြိယာနံ ပန ဗဟုတာယ ဓာတုယမကတောပိ ဗဟုတရာနိ ယမကာနိ ဟောန္တိ. ယထာ ပန ဟေဋ္ဌာ ပုဂ္ဂလဝါရာဒီသု စက္ခာယတနစက္ခုဓာတုမူလကေ နယေ စက္ခာယတနစက္ခုဓာတူဟိ သဒ္ဓိံ ဇိဝှါယတနကာယာယတနာနိ န ယောဇိတာနိ. ဇိဝှါယတနကာယာယတနမူလကာနိ စ ယမကာနေဝ န ဂဟိတာနိ၊ တထာ ဣဓာပိ စက္ခုန္ဒြိယမူလကေ နယေ ဇိဝှိန္ဒြိယကာယိန္ဒြိယာနိ န ယောဇိတာနိ၊ ဇိဝှိန္ဒြိယကာယိန္ဒြိယမူလကာနိ စ ယမကာနေဝ န ဂဟိတာနိ. တေသံ အဂ္ဂဟဏေ ကာရဏံ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မနိန္ဒြိယံ ပန ယထာ စက္ခုန္ဒြိယာဒိမူလကေဟိ တထေဝ ဣတ္ထိန္ဒြိယာဒိမူလကေဟိပိ သဒ္ဓိံ ယသ္မာ ယောဇနံ ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ နိက္ခိတ္တပဋိပါဋိယာ အယောဇေတွာ သဗ္ဗေဟိပိ စက္ခုန္ဒြိယမူလကာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ပရိယောသာနေ ယောဇိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စက္ခုန္ဒြိယေန သဒ္ဓိံ ဣတ္ထိန္ဒြိယပုရိသိန္ဒြိယဇီဝိတိန္ဒြိယာနိ ယောဇိတာနိ သုခိန္ဒြိယဒုက္ခိန္ဒြိယဒေါမနဿိန္ဒြိယာနိ ပဋိသန္ဓိယံ နတ္ထီတိ န ဂဟိတာနိ. သောမနဿိန္ဒြိယဥပေက္ခိန္ဒြိယာနိ ပဋိသန္ဓိယံ ဥပ္ပတ္တိသဗ္ဘာဝတော ဂဟိတာနိ. တထာ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနိ ပဉ္စ. လောကုတ္တရာနိ တီဏိ ပဋိသန္ဓိယံ အဘာဝေနေဝ န ဂဟိတာနိ. ဣတိ ယာနိ ဂဟိတာနိ၊ တေသံ ဝသေနေတ္ထ စက္ခုန္ဒြိယမူလကေ နယေ ယမကဂဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. ယာနိ ပန န ဂဟိတာနိ၊ တေသံ ဝသေန ယမကာနိ န ဂဏေတဗ္ဗာနိ. ဂဏေန္တေန ဝါ မောဃပုစ္ဆာဝသေန ဂဏေတဗ္ဗာနီတိ ဧဝံ တာဝ သဗ္ဗဝါရေသု ပါဠိဝဝတ္ထာနမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ပဝတ္တိဝါရဝဏ္ဏနာ
၁-၈၆. အတ္ထဝိနိစ္ဆယေ ပနေတ္ထ ဣဒံ နယမုခံ – သစက္ခုကာနံ န ဣတ္ထီနန္တိ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာဒီနဉ္စေဝ ရူပီနံ ပုရိသနပုံသကာနဉ္စ ဝသေန ဝုတ္တံ. တေသဉှိ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ နုပ္ပဇ္ဇတိ. သစက္ခုကာနံ န ပုရိသာနန္တိ ရူပီဗြဟ္မာနဉ္စေဝ ဣတ္ထိနပုံသကာနဉ္စ ဝသေန ဝုတ္တံ. တေသဉှိ ပုရိသိန္ဒြိယံ နုပ္ပဇ္ဇတိ. အစက္ခုကာနံ ဥပပဇ္ဇန္တာနံ တေသံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧကဝေါကာရစတုဝေါကာရကာမဓာတုသတ္တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သစက္ခုကာနံ ဝိနာ သောမနဿေနာတိ ဥပေက္ခာသဟဂတာနံ စတုန္နံ မဟာဝိပါကပဋိသန္ဓီနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. သစက္ခုကာနံ ဝိနာ ဥပေက္ခာယာတိ သောမနဿသဟဂတပဋိသန္ဓိကာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. ဥပေက္ခာယ အစက္ခုကာနန္တိ အဟေတုကပဋိသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တံ. အဟေတုကာနန္တိ အဟေတုကပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဒ္ဓိံ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနံ အဘာဝတော ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟိ ဧကန္တေနေဝ သဒ္ဓါသတိပညာယော နတ္ထိ. သမာဓိဝီရိယာနိ ပန ဣန္ဒြိယပ္ပတ္တာနိ န ဟောန္တိ. သဟေတုကာနံ အစက္ခုကာနန္တိ ဂဗ္ဘသေယျကဝသေန စေဝ အရူပီဝသေန စ ဝုတ္တံ. အညော ဟိ သဟေတုကော အစက္ခုကော နာမ နတ္ထိ. သစက္ခုကာနံ အဟေတုကာနန္တိ အပါယေ ဩပပါတိကဝသေန ဝုတ္တံ. သစက္ခုကာနံ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တာနန္တိ ကာမဓာတုယံ ဒုဟေတုကပဋိသန္ဓိကာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. သစက္ခုကာနံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တာနန္တိ ရူပီဗြဟ္မာနော စေဝ ကာမာဝစရဒေဝမနုဿေ စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဉာဏသမ္ပယုတ္တာနံ အစက္ခုကာနန္တိ အရူပိနော စ တိဟေတုကဂဗ္ဘသေယျကေ စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.
၁၉၀. ဇီဝိတိန္ဒြိယမူလကေ ဝိနာ သောမနဿေန ဥပပဇ္ဇန္တာနန္တိ ဒွေပိ ဇီဝိတိန္ဒြိယာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပဝတ္တေ သောမနဿဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေတိ အရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထာပိ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိဝသေန ဇီဝိတိန္ဒြိယယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သောမနဿိန္ဒြိယာဒိမူလကေသုပိ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိဝသေနေဝတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ပဋိလောမနယေ ပန နိရောဓဝါရေ စ ဧတေသဉ္စေဝ အညေသဉ္စ ဓမ္မာနံ ယထာလာဘဝသေန စုတိပဋိသန္ဓိပဝတ္တေသု တီသုပိ အနုပ္ပါဒနိရောဓာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
၂၈၁. အနာဂတဝါရေ ဧတေနေဝ ဘာဝေနာတိ ဧတေန ပုရိသဘာဝေနေဝ၊ အန္တရာ ဣတ္ထိဘာဝံ အနာပဇ္ဇိတွာ ပုရိသပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေနေဝါတိ အတ္ထော. ကတိစိ ဘဝေ ဒဿေတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တီတိ ကတိစိ ပဋိသန္ဓိယော ဂဟေတွာ ဣတ္ထိဘာဝံ အပ္ပတွာဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တီတိ အတ္ထော. ဒုတိယပုစ္ဆာယပိ ဧသေဝ နယော.
၃၆၁. ပစ္စုပ္ပန္နေန အတီတဝါရေ သုဒ္ဓါဝါသာနံ ဥပပတ္တိစိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ မနိန္ဒြိယဉ္စ နုပ္ပဇ္ဇိတ္ထာတိ စိတ္တယမကေ ဝိယ ဥပ္ပါဒက္ခဏာတိက္ကမဝသေန အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ တသ္မိံ ဘဝေ အနုပ္ပန္နပုဗ္ဗဝသေန ဂဟေတဗ္ဗောတိ. ဣမိနာ နယမုခေန သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ ပဝတ္တိဝါရေ အတ္ထဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.
ပဝတ္တိဝါရဝဏ္ဏနာ.
ပရိညာဝါရဝဏ္ဏနာ
၄၃၅-၄၈၂. ပရိညာဝါရေ ပန စက္ခုမူလကာဒီသု ဧကမေဝ စက္ခုသောတယမကံ ဒဿိတံ. ယသ္မာ ပန သေသာနိပိ လောကိယအဗျာကတာနိ စေဝ လောကိယအဗျာကတမိဿကာနိ စ ပရိညေယျာနေဝ၊ တသ္မာ တာနိ အနုပဒိဋ္ဌာနိပိ ဣမိနာဝ ဒဿိတာနိ ဟောန္တိ. ယသ္မာ ပန အကုသလံ ဧကန္တတော ပဟာတဗ္ဗမေဝ၊ ဧကန္တံ ကုသလံ ဘာဝေတဗ္ဗမေဝ၊ လောကုတ္တရာဗျာကတံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ‘‘ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ ပဇဟတီ’’တိ ‘‘အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ ဘာဝေတီ’’တိ ‘‘အညာတာဝိန္ဒြိယံ သစ္ဆိကရောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အညိန္ဒြိယံ ပန ဘာဝေတဗ္ဗမ္ပိ အတ္ထိ သစ္ဆိကာတဗ္ဗမ္ပိ၊ တံ ဘာဝနာဝသေနေဝ ဂဟိတံ. တတ္ထ ဒွေ ပုဂ္ဂလာတိ သကဒါဂါမိမဂ္ဂသမင်္ဂီ စ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂသမင်္ဂီ စ. တေသု ဧကော သမုစ္ဆိန္ဒိတုံ အသမတ္ထတ္တာ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ န ပဇဟတိ နာမ. ဧကော ပဟီနဒေါသတ္တာ စက္ခုန္ဒြိယံ န ပရိဇာနာတီတိ အနုပ္ပါဒံ အာပါဒေတုံ အသမတ္ထတာယ န ပရိဇာနာတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝိဿဇ္ဇနေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.
ပရိညာဝါရဝဏ္ဏနာ.
ဣန္ဒြိယယမကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
နိဂမနကထာ
ဧတ္တာဝတာ စ –
ယဿောဝါဒေ ဌတွာ၊ နိဋ္ဌိတကိစ္စဿ ကိစ္စသမ္ပန္နော၊
ယုဝတိဇနောပိ အတီတော၊ သုဝိဟိတနိယမော ယမဿာဏံ.
ဒေဝပရိသာယ မဇ္ဈေ၊ ဒေဝပုရေ သဗ္ဗဒေဝဒေဝေန၊
ယမကံ နာမ ပကာသိတံ၊ ယမာမလလောမေန ယံ တေန.
ပါဠိဝဝတ္ထာနဝိဓိံ၊ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေ စ အတ္ထနယံ၊
ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓါ၊ ယမကအဋ္ဌကထာ မယာ တဿ.
သာ သုဗဟုအန္တရာယေ၊ လောကမှိ ယထာ အနန္တရာယေန၊
အယမဇ္ဇ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ တန္တိယာ ဘာဏဝါရေဟိ.
နိဋ္ဌံ ပတ္တာ ဧဝံ၊ နိဋ္ဌာနံ ပါပုဏန္တု သဗ္ဗေပိ၊
ဟိတသုခနိဗ္ဗတ္တိကရာ၊ မနောရထာ သဗ္ဗသတ္တာနန္တိ.
ယမကပ္ပကရဏ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
အဘိဓမ္မပိဋကေ
ပဋ္ဌာနပ္ပကရဏ-အဋ္ဌကထာ
ဒေဝါတိဒေဝေါ ဒေဝါနံ၊ ဒေဝဒါနဝပူဇိတော၊
ဒေသယိတွာ ပကရဏံ၊ ယမကံ သုဒ္ဓသံယမော.
အတ္ထတော ဓမ္မတော စေဝ၊ ဂမ္ဘီရဿာထ တဿ ယံ၊
အနန္တရံ မဟာဝီရော၊ သတ္တမံ ဣသိသတ္တမော.
ပဋ္ဌာနံ နာမ နာမေန၊ နာမရူပနိရောဓနော၊
ဒေသေသိ အတိဂမ္ဘီရ-နယမဏ္ဍိတဒေသနံ.
ဣဒါနိ တဿ သမ္ပတ္တော၊ ယသ္မာ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော၊
တသ္မာ နံ ဝဏ္ဏယိဿာမိ၊ တံ သုဏာထ သမာဟိတာတိ.
ပစ္စယုဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟိ အနုလောမပဋ္ဌာနေ ဒွါဝီသတိ တိကေ နိဿာယ တိကပဋ္ဌာနံ နာမ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ သတံ ဒုကေ နိဿာယ ဒုကပဋ္ဌာနံ နာမ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. တတော ပရံ ဒွါဝီသတိ တိကေ ဂဟေတွာ ဒုကသတေ ပက္ခိပိတွာ ဒုကတိကပဋ္ဌာနံ နာမ ဒဿိတံ. တတော ပရံ ဒုကသတံ ဂဟေတွာ ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ပက္ခိပိတွာ တိကဒုကပဋ္ဌာနံ နာမ ဒဿိတံ. တိကေ ပန တိကေသုယေဝ ပက္ခိပိတွာ တိကတိကပဋ္ဌာနံ နာမ ဒဿိတံ. ဒုကေ စ ဒုကေသုယေဝ ပက္ခိပိတွာ ဒုကဒုကပဋ္ဌာနံ နာမ ဒဿိတံ. ဧဝံ –
တိကဉ္စ ပဋ္ဌာနဝရံ ဒုကုတ္တမံ၊
ဒုကံ တိကဉ္စေဝ တိကံ ဒုကဉ္စ၊
တိကံ တိကဉ္စေဝ ဒုကံ ဒုကဉ္စ၊
ဆ အနုလောမမှိ နယာ သုဂမ္ဘီရာတိ.
ပစ္စနီယပဋ္ဌာနေပိ ဒွါဝီသတိ တိကေ နိဿာယ တိကပဋ္ဌာနံ နာမ. ဒုကသတံ နိဿာယ ဒုကပဋ္ဌာနံ နာမ. ဒွါဝီသတိ တိကေ ဒုကသတေ ပက္ခိပိတွာ ဒုကတိကပဋ္ဌာနံ နာမ. ဒုကသတံ ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ပက္ခိပိတွာ တိကဒုကပဋ္ဌာနံ နာမ. တိကေ တိကေသုယေဝ ပက္ခိပိတွာ တိကတိကပဋ္ဌာနံ နာမ. ဒုကေ ဒုကေသုယေဝ ပက္ခိပိတွာ ဒုကဒုကပဋ္ဌာနံ နာမာတိ ဧဝံ ပစ္စနီယေပိ ဆဟိ နယေဟိ ပဋ္ဌာနံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. တေန ဝုတ္တံ –
‘‘တိကဉ္စ ပဋ္ဌာနဝရံ ဒုကုတ္တမံ၊
ဒုကံ တိကဉ္စေဝ တိကံ ဒုကဉ္စ၊
တိကံ တိကဉ္စေဝ ဒုကံ ဒုကဉ္စ၊
ဆ ပစ္စနီယမှိ နယာ သုဂမ္ဘီရာ’’တိ.
တတော ပရံ အနုလောမပစ္စနီယေပိ ဧတေနေဝုပါယေန ဆ နယာ ဒဿိတာ. တေနာဟ –
‘‘တိကဉ္စ ပဋ္ဌာနဝရံ ဒုကုတ္တမံ၊
ဒုကံ တိကဉ္စေဝ တိကံ ဒုကဉ္စ၊
တိကံ တိကဉ္စေဝ ဒုကံ ဒုကဉ္စ၊
ဆ အနုလောမပစ္စနီယမှိ နယာ သုဂမ္ဘီရာ’’တိ.
တဒနန္တရံ ပစ္စနီယာနုလောမမှိ ဧတေဟေဝ ဆဟိ နယေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. တေနာဟ –
‘‘တိကဉ္စ ပဋ္ဌာနဝရံ ဒုကုတ္တမံ၊
ဒုကံ တိကဉ္စေဝ တိကံ ဒုကဉ္စ၊
တိကံ တိကဉ္စေဝ ဒုကံ ဒုကဉ္စ၊
ဆ ပစ္စနီယာနုလောမမှိ နယာ သုဂမ္ဘီရာ’’တိ.
ဧဝံ အနုလောမေ ဆ ပဋ္ဌာနာနိ၊ ပစ္စနီယေ ဆ၊ အနုလောမပစ္စနီယေ ဆ၊ ပစ္စနီယာနုလောမေ ဆ ပဋ္ဌာနာနီတိ ဣဒံ ‘‘စတုဝီသတိသမန္တပဋ္ဌာနသမောဓာနပဋ္ဌာနမဟာပကရဏံ နာမာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ.
တတ္ထ ယေသံ စတုဝီသတိယာ သမန္တပဋ္ဌာနာနံ သမောဓာနဝသေနေတံ စတုဝီသတိသမန္တပဋ္ဌာနသမောဓာနံ ပဋ္ဌာနမဟာပကရဏံ နာမာတိ ဝုတ္တံ၊ တေသဉ္စေဝ ဣမဿ စ ပကရဏဿ နာမတ္ထော တာဝ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနန္တိ? နာနပ္ပကာရပစ္စယဋ္ဌေန. ‘ပ-ကာရော’ ဟိ နာနပ္ပကာရတ္ထံ ဒီပေတိ၊ ဌာနသဒ္ဒေါ ပစ္စယတ္ထံ. ဌာနာဋ္ဌာနကုသလတာတိအာဒီသု ဟိ ပစ္စယော ဌာနန္တိ ဝုတ္တော. ဣတိ နာနပ္ပကာရာနံ ပစ္စယာနံ ဝသေန ဒေသိတတ္တာ ဣမေသု စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ဧကေကံ ပဋ္ဌာနံ နာမ. ဣမေသံ ပန ပဋ္ဌာနာနံ သမူဟတော သဗ္ဗမ္ပေတံ ပကရဏံ ပဋ္ဌာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
အပရော နယော – ကေနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနန္တိ? ဝိဘဇနဋ္ဌေန. ‘‘ပညာပနာ ပဋ္ဌပနာ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနာ ဥတ္တာနီကမ္မ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၃၇၁) အာဂတဋ္ဌာနသ္မိဉှိ ဝိဘဇနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနံ ပညာယတိ. ဣတိ ကုသလာဒီနံ ဓမ္မာနံ ဟေတုပစ္စယာဒိဝသေန ဝိဘတ္တတ္တာ ဣမေသု စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ဧကေကံ ပဋ္ဌာနံ နာမ. ဣမေသံ ပန ပဋ္ဌာနာနံ သမူဟတော သဗ္ဗမ္ပေတံ ပကရဏံ ပဋ္ဌာနံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
အပရော နယော – ကေနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနန္တိ? ပဋ္ဌိတတ္ထေန. ဂမနဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော. ‘‘ဂေါဋ္ဌာ ပဋ္ဌိတဂါဝေါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၅၆) အာဂတဋ္ဌာနသ္မိဉှိ ယေန ပဋ္ဌာနေန ပဋ္ဌိတဂါဝေါတိ ဝုတ္တော၊ တံ အတ္ထတော ဂမနံ ဟောတိ. ဣတိ နာတိဝိတ္ထာရိတနယေသု ဓမ္မသင်္ဂဏီအာဒီသု အနိဿင်္ဂဂမနဿ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဟေတုပစ္စယာဒိဘေဒဘိန္နေသု ကုသလာဒီသု ဝိတ္ထာရိတနယလာဘတော နိဿင်္ဂဝသေန ပဝတ္တဂမနတ္တာ ဣမေသု စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ဧကေကံ ပဋ္ဌာနံ နာမ. ဣမေသံ ပန ပဋ္ဌာနာနံ သမူဟတော သဗ္ဗမ္ပေတံ ပကရဏံ ပဋ္ဌာနံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
တတ္ထ အနုလောမမှိ တာဝ ပဌမံ တိကဝသေန ဒေသိတတ္တာ တိကပဋ္ဌာနံ နာမ. တဿ ပဒစ္ဆေဒေါ – တိကာနံ ပဋ္ဌာနံ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ တိကပဋ္ဌာနံ. တိကာနံ နာနပ္ပကာရကာ ပစ္စယာ ဧတိဿာ ဒေသနာယ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ဒုတိယဝိကပ္ပေပိ တိကာနံ ပဋ္ဌာနန္တွေဝ တိကပဋ္ဌာနံ. ဟေတုပစ္စယာဒိဝသေန တိကာနံ ဝိဘဇနာတိ အတ္ထော. တတိယဝိကပ္ပေ ဟေတုပစ္စယာဒိဘေဒဘိန္နတာယ လဒ္ဓဝိတ္ထာရာ တိကာ ဧဝ ပဋ္ဌာနံ တိကပဋ္ဌာနံ. သဗ္ဗညုတညာဏဿ နိဿင်္ဂဂမနဘူမီတိ အတ္ထော. ဒုကပဋ္ဌာနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ အနုလောမေ ဆပဋ္ဌာနာနိ ဝိဒိတွာ ပစ္စနီယာဒီသုပိ ဣမိနာဝုပါယေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.
ယသ္မာ ပနေတာနိ အနုလောမေ၊ ပစ္စနီယေ၊ အနုလောမပစ္စနီယေ၊ ပစ္စနီယာနုလောမေတိ သမန္တာ ဆ ဆ ဟုတွာ စတုဝီသတိ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘စတုဝီသတိ သမန္တပဋ္ဌာနာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဣတိ ဣမေသံ စတုဝီသတိယာ ခုဒ္ဒကပဋ္ဌာနသင်္ခါတာနံ သမန္တပဋ္ဌာနာနံ သမောဓာနဝသေနေတံ စတုဝီသတိသမန္တပဋ္ဌာနသမောဓာနံ ပဋ္ဌာနမဟာပကရဏံ နာမ.
တံ ပနေတံ ယေ တိကာဒယော နိဿာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ‘‘တိကပဋ္ဌာနံ ဒုကပဋ္ဌာနံ။ပေ။ ဒုကဒုကပဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တေ အနာမသိတွာ ယေသံ ပစ္စယာနံ ဝသေန တေ တိကာဒယော ဝိဘတ္တာ တေ ပစ္စယေ ဒဿေတုံ အာဒိတော တာဝဿ မာတိကာနိက္ခေပဝါရော နာမ ဝုတ္တော၊ ပစ္စယဝိဘင်္ဂဝါရောတိပိ တဿေဝ နာမံ. သော ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသတော ဒုဝိဓော. တဿ ဟေတုပစ္စယော။ပေ။ အဝိဂတပစ္စယောတိ အယံ ဥဒ္ဒေသော.
တတ္ထ ဟေတု စ သော ပစ္စယော စာတိ ဟေတုပစ္စယော. ဟေတု ဟုတွာ ပစ္စယော၊ ဟေတုဘာဝေန ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာရမ္မဏပစ္စယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ ဟေတူတိ ဝစနာဝယဝကာရဏမူလာနမေတံ အဓိဝစနံ. ‘‘ပဋိညာ ဟေတူ’’တိအာဒီသု ဟိ လောကေ ဝစနာဝယဝေါ ဟေတူတိ၊ ဝုစ္စတိ. သာသနေ ပန ‘‘ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၆၀) ကာရဏံ. ‘‘တယော ကုသလာ ဟေတူ၊ တယော အကုသလာ ဟေတူ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၀၅၉) မူလံ ဟေတူတိ ဝုစ္စတိ. တံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. ပစ္စယောတိ ဧတ္ထ ပန အယံ ဝစနတ္ထော – ပဋိစ္စ ဧတသ္မာ ဧတီတိ ပစ္စယော၊ အပ္ပစ္စက္ခာယ နံ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ယော ဟိ ဓမ္မော ယံ ဓမ္မံ အပ္ပစ္စက္ခာယ တိဋ္ဌတိ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝါ၊ သော တဿ ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.
လက္ခဏတော ပန ဥပကာရကလက္ခဏော ပစ္စယော၊ ယော ဟိ ဓမ္မော ယဿ ဓမ္မဿ ဌိတိယာ ဝါ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဥပကာရကော ဟောတိ၊ သော တဿ ပစ္စယောတိ ဝုစ္စတိ. ပစ္စယော၊ ဟေတု၊ ကာရဏံ နိဒါနံ သမ္ဘဝေါ၊ ပဘဝေါတိ အတ္ထတော ဧကံ၊ ဗျဉ္ဇနတော နာနံ. ဣတိ မူလဋ္ဌေန ဟေတု၊ ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယောတိ သင်္ခေပတော မူလဋ္ဌေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ဟေတုပစ္စယော. သော ဟိ သာလိအာဒီနံ သာလိဗီဇာဒီနိ ဝိယ၊ မဏိပ္ပဘာဒီနံ ဝိယ စ မဏိဝဏ္ဏာဒယော ကုသလာဒီနံ ကုသလာဒိဘာဝသာဓကောတိ အာစရိယာနံ အဓိပ္ပါယော. ဧဝံ သန္တေ ပန တံသမုဋ္ဌာနရူပေသု ဟေတုပစ္စယတာ န သမ္ပဇ္ဇတိ. န ဟိ သော တေသံ ကုသလာဒိဘာဝံ သာဓေတိ၊ န စ ပစ္စယော န ဟောတီတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ. အဟေတုကစိတ္တာနဉ္စ ဝိနာ ဧတေန အဗျာကတဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ.
သဟေတုကာနမ္ပိ စ ယောနိသောမနသိကာရာဒိပဋိဗဒ္ဓေါ ကုသလာဒိဘာဝေါ န သမ္ပယုတ္တဟေတုပဋိဗဒ္ဓေါ. ယဒိ စ သမ္ပယုတ္တဟေတူသု သဘာဝတောဝ ကုသလာဒိဘာဝေါ သိယာ၊ တံသမ္ပယုတ္တေသု ဟေတုပဋိဗဒ္ဓေါ အလောဘော ကုသလော ဝါ သိယာ အဗျာကတော ဝါ. ယသ္မာ ပန ဥဘယထာပိ ဟောတိ၊ တသ္မာ ယထာ သမ္ပယုတ္တေသု၊ ဧဝံ ဟေတူသုပိ ကုသလာဒိတာ ပရိယေသိတဗ္ဗာ. ကုသလာဒိဘာဝသာဓနဝသေန ပန ဟေတူနံ မူလဋ္ဌံ အဂ္ဂဟေတွာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနဝသေန ဂယှမာနေ န ကိဉ္စိ ဝိရုဇ္ဈတိ. လဒ္ဓဟေတုပစ္စယာ ဟိ ဓမ္မာ ဝိရုဠှမူလာ ဝိယ ပါဒပါ ထိရာ ဟောန္တိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ၊ အဟေတုကာ ပန တိလဗီဇကာဒိသေဝါလာ ဝိယ န သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ. ဣတိ မူလဋ္ဌေန ဥပကာရကောတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ဟေတုပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.
တတော ပရေသု အာရမ္မဏဝသေန ဥပကာရကော ဓမ္မော အာရမ္မဏပစ္စယော. သော ‘‘ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ’’တိ အာရဘိတွာပိ ‘‘ယံ ယံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဩသာပိတတ္တာ န ကောစိ ဓမ္မော န ဟောတိ. ယထာ ဟိ ဒုဗ္ဗလော ပုရိသော ဒဏ္ဍံ ဝါ ရဇ္ဇုံ ဝါ အာလမ္ဗိတွာဝ ဥဋ္ဌဟတိ စေဝ တိဋ္ဌတိ စ၊ ဧဝံ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ အာရဗ္ဘေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စေဝ တိဋ္ဌန္တိ စ. တသ္မာ သဗ္ဗေပိ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏဘူတာ ဓမ္မာ အာရမ္မဏပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
ဇေဋ္ဌကဋ္ဌေန ဥပကာရကော ဓမ္မော အဓိပတိပစ္စယော. သော သဟဇာတာရမ္မဏဝသေန ဒုဝိဓော. တတ္ထ ‘‘ဆန္ဒာဓိပတိ ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိဝစနတော ဆန္ဒဝီရိယစိတ္တဝီမံသသင်္ခါတာ စတ္တာရော ဓမ္မာ သဟဇာတာဓိပတိပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ နော စ ခေါ ဧကတော. ယဒါ ဟိ ဆန္ဒံ ဓုရံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ စိတ္တံ ပဝတ္တတိ၊ တဒါ ဆန္ဒောဝ အဓိပတိ၊ န ဣတရေ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ယံ ပန ဓမ္မံ ဂရုံ ကတွာ အရူပဓမ္မာ ပဝတ္တန္တိ၊ သော နေသံ အာရမ္မဏာဓိပတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယံ ယံ ဓမ္မံ ဂရုံ ကတွာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ.
အနန္တရဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော အနန္တရပစ္စယော. သမနန္တရဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော သမနန္တရပစ္စယော. ဣဒဉ္စ ပစ္စယဒွယံ ဗဟုဓာ ပပဉ္စယန္တိ. အယံ ပနေတ္ထ သာရော – ယော ဟိ ဧသ စက္ခုဝိညာဏာနန္တရာ မနောဓာတု၊ မနောဓာတုအနန္တရာ မနောဝိညာဏဓာတူတိအာဒိ စိတ္တနိယမော၊ သော ယသ္မာ ပုရိမစိတ္တဝသေနေဝ ဣဇ္ဈတိ၊ န အညထာ. တသ္မာ အတ္တနော အတ္တနော အနန္တရံ အနုရူပဿ စိတ္တုပ္ပါဒဿ ဥပ္ပါဒနသမတ္ထောဝ ဓမ္မော အနန္တရပစ္စယော. တေနေဝါဟ – ‘‘အနန္တရပစ္စယောတိ စက္ခုဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိ.
ယော အနန္တရပစ္စယော၊ သွေဝ သမနန္တရပစ္စယော. ဗျဉ္ဇနမတ္တမေဝ ဟေတ္ထ နာနံ၊ ဥပစယသန္တတိအာဒီသု ဝိယ၊ အဓိဝစနနိရုတ္တိဒုကာဒီသု ဝိယ စ၊ အတ္ထတော ပန နာနံ နတ္ထိ. ယမ္ပိ ‘‘အဒ္ဓါနန္တရတာယ အနန္တရပစ္စယော၊ ကာလာနန္တရတာယ သမနန္တရပစ္စယော’’တိ အာစရိယာနံ မတံ၊ တံ ‘‘နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ နေဝသညာနာသညာယတနကုသလံ ဖလသမာပတ္တိယာ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒီဟိ ဝိရုဇ္ဈတိ. ယမ္ပိ တတ္ထ ဝဒန္တိ – ‘‘ဓမ္မာနံ သမုဋ္ဌာပနသမတ္ထတာ န ပရိဟာယတိ၊ ဘာဝနာဗလေန ပန ဝါရိတတ္တာ ဓမ္မာ သမနန္တရံ နုပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ၊ တမ္ပိ ကာလာနန္တရတာယ အဘာဝမေဝ သာဓေတိ. ဘာဝနာဗလေန ဟိ တတ္ထ ကာလာနန္တရတာ နတ္ထီတိ၊ မယမ္ပိ ဧတဒေဝ ဝဒါမ. ယသ္မာ စ ကာလာနန္တရတာ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သမနန္တရပစ္စယတာ န ယုဇ္ဇတိ. ကာလာနန္တရတာယ ဟိ တေသံ သမနန္တရပစ္စယော ဟောတီတိ လဒ္ဓိ. တသ္မာ အဘိနိဝေသံ အကတွာ ဗျဉ္ဇနမတ္တတောဝေတ္ထ နာနာကရဏံ ပစ္စေတဗ္ဗံ၊ န အတ္ထတော. ကထံ? နတ္ထိ ဧတေသံ အန္တရန္တိ ဟိ အနန္တရာ. သဏ္ဌာနာဘာဝတော သုဋ္ဌု အနန္တရာတိ သမနန္တရာ.
ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သဟ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော သဟဇာတပစ္စယော၊ ပကာသဿ ပဒီပေါ ဝိယ. သော အရူပက္ခန္ဓာဒိဝသေန ဆဗ္ဗိဓော ဟောတိ. ယထာဟ – စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော. စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ။ပေ။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ။ပေ။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ။ပေ။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ။ပေ။ ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ကိဉ္စိကာလေ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ကိဉ္စိ ကာလေ န သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယောတိ. ဣဒံ ဟဒယဝတ္ထုမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.
အညမညံ ဥပ္ပါဒနုပတ္ထမ္ဘနဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော အညမညပစ္စယော. အညမညုပတ္ထမ္ဘကံ တိဒဏ္ဍံ ဝိယ. သော အရူပက္ခန္ဓာဒိဝသေန တိဝိဓော ဟောတိ. ယထာဟ – စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော. စတ္တာရော မဟာဘူတာ။ပေ။ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညပစ္စယေန ပစ္စယောတိ.
အဓိဋ္ဌာနာကာရေန နိဿယာကာရေန စ ဥပကာရကော ဓမ္မော နိဿယပစ္စယော၊ တရုစိတ္တကမ္မာဒီနံ ပထဝီပဋာဒယော ဝိယ. သော ‘‘စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝံ သဟဇာတေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဆဋ္ဌော ပနေတ္ထ ကောဋ္ဌာသော ‘‘စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ၊ သောတဃာနဇိဝှါကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော. ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝံ ဝိဘတ္တော.
ဥပနိဿယပစ္စယောတိ ဣဓ ပန အယံ တာဝ ဝစနတ္ထော – တဒဓီနဝုတ္တိတာယ အတ္တနော ဖလေန နိဿိတော၊ န ပဋိက္ခိတ္တောတိ နိဿယော. ယထာ ပန ဘုသော အာယာသော ဥပါယာသော၊ ဧဝံ ဘုသော နိဿယော ဥပနိဿယော. ဗလဝကာရဏဿေတံ အဓိဝစနံ. တသ္မာ ဗလဝကာရဏဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ဥပနိဿယပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော အာရမ္မဏူပနိဿယော၊ အနန္တရူပနိဿယော ပကတူပနိဿယောတိ တိဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ‘‘ဒါနံ ဒတွာ သီလံ သမာဒိယိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ တံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ၊ ပုဗ္ဗေ သုစိဏ္ဏာနိ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ၊ ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဈာနံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ၊ သေက္ခာ ဂေါတြဘုံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တိ၊ ဝေါဒါနံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တိ၊ သေက္ခာ မဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိတွာ မဂ္ဂံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန အာရမ္မဏူပနိဿယော တာဝ အာရမ္မဏာဓိပတိနာ သဒ္ဓိံ နာနတ္တံ အကတွာ ဝိဘတ္တော. တတ္ထ ယံ အာရမ္မဏံ ဂရုံ ကတွာ စိတ္တစေတသိကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တံ နိယမတော တေသံ အာရမ္မဏေသု ဗလဝါရမ္မဏံ ဟောတိ. ဣတိ ဂရုကာတဗ္ဗမတ္တဋ္ဌေန အာရမ္မဏာဓိပတိ၊ ဗလဝကာရဏဋ္ဌေန အာရမ္မဏူပနိဿယောတိ ဧဝမေတေသံ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
အနန္တရူပနိဿယောပိ ‘‘ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ခန္ဓာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ နယေန အနန္တရပစ္စယေန သဒ္ဓိံ နာနတ္တံ အကတွာဝ ဝိဘတ္တော. မာတိကာနိက္ခေပေ ပန နေသံ ‘‘စက္ခုဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ နယေန အနန္တရဿ စ ‘‘ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ နယေန ဥပနိဿယဿ စ အာဂတတ္တာ နိက္ခေပဝိသေသော အတ္ထိ၊ သောပိ အတ္ထတော ဧကီဘာဝမေဝ ဂစ္ဆတိ. ဧဝံ သန္တေပိ အတ္တနော အတ္တနော အနန္တရံ အနုရူပဿ စိတ္တုပ္ပါဒဿ ပဝတ္တနသမတ္ထတာယ အနန္တရတာ ပုရိမစိတ္တဿ စ ပစ္ဆိမစိတ္တုပ္ပါဒနေ ဗလဝတာယ အနန္တရူပနိဿယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာ ဟိ ဟေတုပစ္စယာဒီသု ကဉ္စိ ဓမ္မံ ဝိနာပိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န ဧဝံ အနန္တရစိတ္တံ၊ ဝိနာ စိတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိ နာမ အတ္ထိ၊ တသ္မာ ဗလဝပစ္စယော ဟောတိ. ဣတိ အတ္တနော အတ္တနော အနန္တရံ အနုရူပစိတ္တုပ္ပါဒဝသေန အနန္တရပစ္စယော၊ ဗလဝကာရဏဝသေန အနန္တရူပနိဿယောတိ ဧဝမေတေသံ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ပကတူပနိဿယော ပန ပကတော ဥပနိဿယော ပကတူပနိဿယော. ပကတော နာမ အတ္တနော သန္တာနေ နိပ္ဖါဒိတော ဝါ သဒ္ဓါသီလာဒိ၊ ဥပသေဝိတော ဝါ ဥတုဘောဇနာဒိ. ပကတိယာယေဝ ဝါ ဥပနိဿယော ပကတူပနိဿယော၊ အာရမ္မဏာနန္တရေဟိ အသမ္မိဿောတိ အတ္ထော. တဿ ‘‘ပကတူပနိဿယော – သဒ္ဓံ ဥပနိဿာယ ဒါနံ ဒေတိ၊ သီလံ သမာဒိယတိ၊ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ၊ ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဝိပဿနံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ မဂ္ဂံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ အဘိညံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ သမာပတ္တိံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ သီလံ။ သုတံ။ စာဂံ။ ပညံ ဥပနိဿာယ ဒါနံ ဒေတိ။ပေ။ သမာပတ္တိံ ဥပ္ပါဒေတိ. သဒ္ဓါ။ သီလံ။ သုတံ။ စာဂေါ။ ပညာ သဒ္ဓါယ။ သီလဿ။ သုတဿ။ စာဂဿ။ ပညာယ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ နယေန အနေကပ္ပကာရကော ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ဣမေ သဒ္ဓါဒယော ပကတာ စေဝ ဗလဝကာရဏဋ္ဌေန ဥပနိဿယာ စာတိ ပကတူပနိဿယောတိ.
ပဌမတရံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝတ္တမာနဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ပုရေဇာတပစ္စယော. သော ပဉ္စဒွါရေ ဝတ္ထာရမ္မဏဟဒယဝတ္ထုဝသေန ဧကာဒသဝိဓော ဟောတိ. ယထာဟ – စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော. သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ကာယာယတနံ၊ ရူပါယတနံ၊ သဒ္ဒ။ ဂန္ဓ။ ရသ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ၊ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော. ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော. ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော၊ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ကိဉ္စိ ကာလေ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ကိဉ္စိ ကာလေ န ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယောတိ.
ပုရေဇာတာနံ ရူပဓမ္မာနံ ဥပတ္ထမ္ဘကဋ္ဌေန ဥပကာရကော အရူပဓမ္မော ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော၊ ဂိဇ္ဈပေါတကသရီရာနံ အာဟာရာသာစေတနာ ဝိယ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပစ္ဆာဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ.
အာသေဝနဋ္ဌေန အနန္တရာနံ ပဂုဏဗလဝဘာဝါယ ဥပကာရကော ဓမ္မော အာသေဝနပစ္စယော၊ ဂန္ထာဒီသု ပုရိမာပုရိမာဘိယောဂေါ ဝိယ. သော ကုသလာကုသလကိရိယဇဝနဝသေန တိဝိဓော ဟောတိ. ယထာဟ – ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော. ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ။ပေ။ ကိရိယာဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကိရိယာဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယောတိ.
စိတ္တပယောဂသင်္ခါတေန ကိရိယာဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ကမ္မပစ္စယော. သော နာနာက္ခဏိကာယ စေဝ ကုသလာကုသလစေတနာယ သဟဇာတာယ စ သဗ္ဗာယပိ စေတနာယ ဝသေန ဒုဝိဓော ဟောတိ. ယထာဟ – ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ ဝိပါကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော. စေတနာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယောတိ.
နိရုဿာဟသန္တဘာဝေန နိရုဿာဟသန္တဘာဝါယ ဥပကာရကော ဝိပါကဓမ္မော ဝိပါကပစ္စယော. သော ပဝတ္တေ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ၊ ပဋိသန္ဓိယံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ၊ သဗ္ဗတ္ထ စ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝိပါကပစ္စယော ဟောတိ. ယထာဟ – ဝိပါကာဗျာကတော ဧကော ခန္ဓော တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ၊ ဝိပါကပစ္စယေန ပစ္စယော။ပေ။ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတော ဧကော ခန္ဓော။ပေ။ ဒွေ ခန္ဓာ ဒွိန္နံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ဝိပါကပစ္စယေန ပစ္စယော. ခန္ဓာ ဝတ္ထုဿ ဝိပါကပစ္စယေန ပစ္စယောတိ.
ရူပါရူပါနံ ဥပတ္ထမ္ဘကဋ္ဌေန ဥပကာရကာ စတ္တာရော အာဟာရာ အာဟာရပစ္စယော. ယထာဟ – ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော. အရူပိနော အာဟာရာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယောတိ. ပဉှာဝါရေ ပန ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာ အာဟာရာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိပိ ဝုတ္တံ.
အဓိပတိယဋ္ဌေန ဥပကာရကာ ဣတ္ထိန္ဒြိယပုရိသိန္ဒြိယဝဇ္ဇာ ဝီသတိန္ဒြိယာ ဣန္ဒြိယပစ္စယော. တတ္ထ စက္ခုန္ဒြိယာဒယော ပဉ္စ အရူပဓမ္မာနံယေဝ၊ သေသာ ရူပါရူပါနံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ယထာဟ – စက္ခုန္ဒြိယံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ၊ သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ကာယိန္ဒြိယံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော. ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကဋတ္တာရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော. အရူပိနော ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယောတိ. ပဉှာဝါရေ ပန ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာ ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိပိ ဝုတ္တံ.
ဥပနိဇ္ဈာယနဋ္ဌေန ဥပကာရကာနိ ဌပေတွာ ဒွိပဉ္စဝိညာဏေသု ကာယိကသုခဒုက္ခဝေဒနာဒွယံ သဗ္ဗာနိပိ ကုသလာဒိဘေဒါနိ သတ္တ ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနပစ္စယော. ယထာဟ – ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယောတိ. ပဉှာဝါရေ ပန ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာနိ ဈာနင်္ဂါနိ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိပိ ဝုတ္တံ.
ယတော တတော ဝါ နိယျာနဋ္ဌေန ဥပကာရကာနိ ကုသလာဒိဘေဒါနိ ဒွါဒသ မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂပစ္စယော. ယထာဟ – ‘‘မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ. ပဉှာဝါရေ ပန ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာနိ မဂ္ဂင်္ဂါနိ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တံ. န ဧတေ ပန ဒွေပိ ဈာနမဂ္ဂပစ္စယာ ယထာသင်္ချံ ဒွိပဉ္စဝိညာဏာဟေတုကစိတ္တေသု လဗ္ဘန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
ဧကဝတ္ထုကဧကာရမ္မဏဧကုပ္ပါဒေကနိရောဓသင်္ခါတေန သမ္ပယုတ္တဘာဝေန ဥပကာရကာ အရူပဓမ္မာ သမ္ပယုတ္တပစ္စယော. ယထာဟ – ‘‘စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သမ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ.
ဧကဝတ္ထုကာဒိဘာဝါနုပဂမေန ဥပကာရကာ ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ၊ အရူပိနော ဓမ္မာ ရူပီနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော. သော သဟဇာတပစ္ဆာဇာတပုရေဇာတဝသေန တိဝိဓော ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – သဟဇာတာ ကုသလာ ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော. ပစ္ဆာဇာတာ ကုသလာ ခန္ဓာ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယောတိ. အဗျာကတပဒဿ ပန သဟဇာတဝိဘင်္ဂေ ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာ ခန္ဓာ ကဋတ္တာရူပါနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော. ခန္ဓာ ဝတ္ထုဿ၊ ဝတ္ထု ခန္ဓာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တံ. ပုရေဇာတံ ပန စက္ခုန္ဒြိယာဒိဝတ္ထုဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာဟ – ပုရေဇာတံ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဿ။ပေ။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော. ဝတ္ထု ဝိပါကာဗျာကတာနံ ကိရိယာဗျာကတာနံ ခန္ဓာနံ ဝတ္ထု ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ၊ ဝတ္ထု အကုသလာနံ ခန္ဓာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယောတိ.
ပစ္စုပ္ပန္နလက္ခဏေန အတ္ထိဘာဝေန တာဒိသဿေဝ ဓမ္မဿ ဥပတ္ထမ္ဘကဋ္ဌေန ဥပကာရကော ဓမ္မော အတ္ထိပစ္စယော. တဿ အရူပက္ခန္ဓမဟာဘူတနာမရူပစိတ္တစေတသိကမဟာဘူတာယတနဝတ္ထုဝသေန သတ္တဓာ မာတိကာ နိက္ခိတ္တာ. ယထာဟ – စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော၊ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ၊ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ၊ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ၊ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ။ပေ။ ကာယာယတနံ။ပေ။ ရူပါယတနံ။ပေ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော. ရူပါယတနံ။ပေ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော. ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယောတိ. ပဉှာဝါရေ ပန သဟဇာတံ၊ ပုရေဇာတံ၊ ပစ္ဆာဇာတံ၊ အာဟာရံ၊ ဣန္ဒြိယန္တိပိ နိက္ခိပိတွာ သဟဇာတေ တာဝ ‘‘ဧကော ခန္ဓော တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ နယေန နိဒ္ဒေသော ကတော. ပုရေဇာတေ ပုရေဇာတာနံ စက္ခာဒီနံ ဝသေန နိဒ္ဒေသော ကတော. ပစ္ဆာဇာတေ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ပစ္စယဝသေန နိဒ္ဒေသော ကတော. အာဟာရိန္ဒြိယေသု ပန ‘‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော. ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကဋတ္တာရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝံ နိဒ္ဒေသော ကတောတိ.
အတ္တနော အနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ အရူပဓမ္မာနံ ပဝတ္တိဩကာသဿ ဒါနေန ဥပကာရကာ သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ အရူပဓမ္မာ နတ္ထိပစ္စယော. ယထာဟ – သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ နတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယောတိ.
တေ ဧဝ ဝိဂတဘာဝေန ဥပကာရကတ္တာ ဝိဂတပစ္စယော. ယထာဟ – သမနန္တရဝိဂတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယောတိ.
အတ္ထိပစ္စယဓမ္မာ ဧဝ အဝိဂတဘာဝေန ဥပကာရကတ္တာ အဝိဂတပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒေသနာဝိလာသေန ပန တထာ ဝိနေတဗ္ဗဝေနေယျဝသေန ဝါ အယံ ဒုကော ဝုတ္တော၊ သဟေတုကဒုကံ ဝတွာပိ ဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုကော ဝိယာတိ.
ဣမေသု ပန စတုဝီသတိယာ ပစ္စယေသု အသမ္မောဟတ္ထံ –
ဓမ္မတော ကာလတော စေဝ၊ နာနပ္ပကာရဘေဒတော၊
ပစ္စယုပ္ပန္နတော စေဝ၊ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.
တတ္ထ ဓမ္မတောတိ – ဣမေသု ဟိ ပစ္စယေသု ဟေတုပစ္စယော တာဝ နာမရူပဓမ္မေသု နာမဓမ္မေကဒေသော. အာရမ္မဏပစ္စယော သဒ္ဓိံ ပညတ္တိယာ စ အဘာဝေန သဗ္ဗေပိ နာမရူပဓမ္မာ. အဓိပတိပစ္စယေ သဟဇာတာဓိပတိ နာမဓမ္မေကဒေသော၊ တထာ ကမ္မဈာနမဂ္ဂပစ္စယာ. အာရမ္မဏာဓိပတိ သဗ္ဗေပိ ဂရုကာတဗ္ဗာ အာရမ္မဏဓမ္မာ. အနန္တရသမနန္တရပစ္ဆာဇာတအာသေဝနဝိပါကသမ္ပယုတ္တနတ္ထိဝိဂတပစ္စယာ နာမဓမ္မာဝ. နိဗ္ဗာနဿ အသင်္ဂဟိတတ္တာ နာမဓမ္မေကဒေသောတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ပုရေဇာတပစ္စယော ရူပေကဒေသော. သေသာ ယထာလာဘဝသေန နာမရူပဓမ္မာတိ ဧဝံ တာဝေတ္ထ ဓမ္မတော ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.
ကာလတောတိ –
ပစ္စုပ္ပန္နာဝ ဟောန္တေတ္ထ၊ ပစ္စယာ ဒသ ပဉ္စ စ၊
အတီတာ ဧဝ ပဉ္စေကော၊ တေ ကာလေ ဒွေပိ နိဿိတော၊
တယော တိကာလိကာ စေဝ၊ ဝိမုတ္တာ စာပိ ကာလတောတိ.
ဧတေသု ဟိ ဟေတုပစ္စယော သဟဇာတအညမညနိဿယပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတဝိပါကအာဟာရဣန္ဒြိယဈာနမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယောတိ ဣမေ ပန္နရသ ပစ္စယာ ပစ္စုပ္ပန္နဓမ္မာဝ ဟောန္တိ. အနန္တရပစ္စယော သမနန္တရအာသေဝနနတ္ထိဝိဂတပစ္စယောတိ ဣမေ ပဉ္စ အတီတာယေဝ ဟောန္တိ. ဧကော ပန ကမ္မပစ္စယော၊ သော ပစ္စုပ္ပန္နာတီတေ ဒွေပိ ကာလေ နိဿိတော ဟောတိ. သေသာ အာရမ္မဏပစ္စယော အဓိပတိပစ္စယော ဥပနိဿယပစ္စယောတိ ဣမေ တယော ပစ္စယာ တေကာလိကာပိ ဟောန္တိ၊ ပညတ္တိယာ သဒ္ဓိံ နိဗ္ဗာနဿ သင်္ဂဟိတတ္တာ ကာလဝိမုတ္တာပီတိ. ဧဝမေတ္ထ ကာလတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.
နာနပ္ပကာရဘေဒတော ပစ္စယုပ္ပန္နတောတိ ဣမေသံ ပန ဒွိန္နံ ပဒါနံ အတ္ထော နိဒ္ဒေသဝါရေ အာဝိဘဝိဿတီတိ.
ပစ္စယုဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ.
ပစ္စယနိဒ္ဒေသော
၁. ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ
၁. ဣဒါနိ သဗ္ဗေပိ တေ ပစ္စယေ ဥဒ္ဒိဋ္ဌပဋိပါဋိယာ နိဒ္ဒိသိတွာ ဒဿေတုံ ဟေတုပစ္စယောတိ ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဟေတုပစ္စယောတိ စတုဝီသတိယာ ပစ္စယေသု နိက္ခိတ္တပဋိပါဋိယာ သဗ္ဗပဌမံ ဘာဇေတဗ္ဗဿ ပဒုဒ္ဓါရော. သေသပစ္စယေသုပိ ဣမိနာဝ နယေန ပဌမံ ဘာဇေတဗ္ဗပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ပနေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော – ယော ပစ္စယုဒ္ဒေသေ ဟေတုပစ္စယောတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌော၊ သော နိဒ္ဒေသတော ‘‘ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗပစ္စယေသု ဘာဇေတဗ္ဗဿ ပဒဿ ဝိဿဇ္ဇနေန သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော.
ဣဒါနိ ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? ပစ္စယဿ စေဝ ပစ္စယုပ္ပန္နာနဉ္စ ဝဝတ္ထာပနတော. ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ ဟိ ဝုတ္တေ ဟေတုနာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အတ္ထော ဘဝေယျ. ဧဝံ သန္တေ အသုကော နာမ ဓမ္မော ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ပစ္စယဝဝတ္ထာနံ န ပညာယေယျ. အထာပိ ဟေတုနာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာဝ ယေသံ ကေသဉ္စိ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဟေတူ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အတ္ထော ဘဝေယျ၊ ဧဝံ သန္တေ ဟေတုနာ ဝိပ္ပယုတ္တာ စက္ခုဝိညာဏာဒယောပိ သမ္ပယုတ္တကာယေဝ၊ ဟေတုနာ သမ္ပယုတ္တာ ကုသလာဒယောပိ. တတ္ထ အယံ ဟေတု အသုကဿ နာမ သမ္ပယုတ္တကဓမ္မဿ ပစ္စယောတိ ပစ္စယုပ္ပန္နဝဝတ္ထာနံ န ပညာယေယျ. တသ္မာ ပစ္စယဉ္စေဝ ပစ္စယုပ္ပန္နဉ္စ ဝဝတ္ထာပေန္တော ‘‘ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ အာဟ. တဿတ္ထော – ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ကုသလာဒိဓမ္မာနံ ယော ဟေတု သမ္ပယုတ္တကော၊ သော ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ. တတြာပိ ‘‘ပစ္စယော’’တိ အဝတွာ ‘‘ဟေတုပစ္စယေနာ’’တိ ဝစနံ ဟေတုနော အညထာ ပစ္စယဘာဝပဋိသေဓနတ္ထံ. အယဉှိ ဟေတု ဟေတုပစ္စယေနာပိ ပစ္စယော ဟောတိ၊ သဟဇာတာဒိပစ္စယေနာပိ. တတြာဿ ယွာယံ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန အညထာပိ ပစ္စယဘာဝေါ၊ တဿ ပဋိသေဓနတ္ထံ ဟေတုပစ္စယေနာတိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘တံသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ အဝတွာ ကသ္မာ ‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ? နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဿ အပါကဋတ္တာ. တံသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ ဟိ ဝုတ္တေ ယေန တေ တံသမ္ပယုတ္တကာ နာမ ဟောန္တိ၊ အယံ နာမ သောတိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော အပါကဋော. တဿ အပါကဋတ္တာ ယေန သမ္ပယုတ္တာ တေ တံသမ္ပယုတ္တကာတိ ဝုစ္စန္တိ၊ တံ သရူပတောဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ ဝုတ္တံ.
တံသမုဋ္ဌာနာနန္တိ ဧတ္ထ ပန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဿ ပါကဋတ္တာ တံ-ဂဟဏံ ကတံ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – တေ ဟေတူ စေဝ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ သမုဋ္ဌာနံ ဧတေသန္တိ တံသမုဋ္ဌာနာနိ. တေသံ တံသမုဋ္ဌာနာနံ၊ ဟေတုတော စေဝ ဟေတုသမ္ပယုတ္တဓမ္မေဟိ စ နိဗ္ဗတ္တာနန္တိ အတ္ထော. ဣမိနာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံ ဂဏှာတိ. ကိံ ပန တံ စိတ္တတော အညေနပိ သမုဋ္ဌာတီတိ? အာမ၊ သမုဋ္ဌာတိ. သဗ္ဗေပိ ဟိ စိတ္တစေတသိကာ ဧကတော ဟုတွာ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ. လောကိယဓမ္မဒေသနာယံ ပန စိတ္တဿ အဓိကဘာဝတော တထာဝိဓံ ရူပံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ. တေနေဝါဟ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယောတိ.
ယဒိ ဧဝံ ဣဓာပိ ‘‘တံသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ အဝတွာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနန္တိ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ? အစိတ္တသမုဋ္ဌာနာနမ္ပိ သင်္ဂဏှနတော. ပဉှာဝါရသ္မိဉှိ ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာ ဟေတူ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အာဂတံ’’. တဿ သင်္ဂဏှနတ္ထံ ဣဓ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနန္တိ အဝတွာ တံသမုဋ္ဌာနာနန္တိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – စိတ္တဇရူပံ အဇနယမာနာပိ တေ ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန သမုဋ္ဌာနံ ဧတေသန္တိ တံသမုဋ္ဌာနာနိ. တေသံ တံသမုဋ္ဌာနာနံ ပဝတ္တေ စိတ္တဇာနံ ပဋိသန္ဓိယဉ္စ ကဋတ္တာရူပါနမ္ပိ ဟေတူ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ. ဣမိနာ ဥပါယေန အညေသုပိ တံသမုဋ္ဌာနာနန္တိ အာဂတဋ္ဌာနေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
ကသ္မာ ပနာယံ ဟေတု ပဋိသန္ဓိယမေဝ ကဋတ္တာရူပါနံ ဟေတုပစ္စယော ဟောတိ၊ န ပဝတ္တေတိ? ပဋိသန္ဓိယံ ကမ္မဇရူပါနံ စိတ္တပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယ. ပဋိသန္ဓိယဉှိ ကမ္မဇရူပါနံ စိတ္တပဋိဗဒ္ဓါ ပဝတ္တိ၊ စိတ္တဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စေဝ တိဋ္ဌန္တိ စ. တသ္မိဉှိ ခဏေ စိတ္တံ စိတ္တဇရူပံ ဇနေတုံ န သက္ကောတိ၊ တာနိပိ ဝိနာ စိတ္တေန ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ဝါ ဌာတုံ ဝါ န သက္ကောန္တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ၊ တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၃၉). ပဝတ္တိယံ ပန တေသံ စိတ္တေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ကမ္မပဋိဗဒ္ဓါဝ ပဝတ္တိ၊ န စိတ္တပဋိဗဒ္ဓါ. အဝိဇ္ဇမာနေ စာပိ စိတ္တေ နိရောဓသမာပန္နာနံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိယေဝ.
ကသ္မာ ပန ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ စိတ္တံ စိတ္တဇရူပံ ဇနေတုံ န သက္ကောတီတိ? ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တတာယ စေဝ အပ္ပတိဋ္ဌိတဝတ္ထုတာယ စ ဒုဗ္ဗလတ္တာ. တဉှိ တဒါ ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တံ အပုရေဇာတဝတ္ထုကတ္တာ စ အပ္ပတိဋ္ဌိတဝတ္ထုကန္တိ ဒုဗ္ဗလံ ဟောတိ. တသ္မာ ပပါတေ ပတိတမတ္တော ပုရိသော ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ကာတုံ ဝိယ ရူပံ ဇနေတုံ န သက္ကောတိ၊ ကမ္မဇရူပမေဝ ပနဿ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. တဉ္စ ကမ္မဇရူပဿေဝ ဗီဇဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. ကမ္မံ ပနဿ ခေတ္တသဒိသံ၊ ကိလေသာ အာပသဒိသာ. တသ္မာ သန္တေပိ ခေတ္တေ အာပေ စ ပဌမုပ္ပတ္တိယံ ဗီဇာနုဘာဝေန ရုက္ခုပ္ပတ္တိ ဝိယ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ စိတ္တာနုဘာဝေန ရူပကာယဿ ဥပ္ပတ္တိ. ဗီဇေ ပန ဝိဂတေပိ ပထဝီအာပါနုဘာဝေန ရုက္ခဿ ဥပရူပရိ ပဝတ္တိ ဝိယ၊ ဝိနာ စိတ္တေန ကမ္မတောဝ ကဋတ္တာရူပါနံ ပဝတ္တိ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ကမ္မံ ခေတ္တံ ဝိညာဏံ ဗီဇံ တဏှာ သ္နေဟော’’တိ (အ. နိ. ၃.၇၇).
အယဉ္စ ပနတ္ထော ဩကာသဝသေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗော. တယော ဟိ ဩကာသာ – နာမောကာသော၊ ရူပေါကာသော၊ နာမရူပေါကာသောတိ. တတ္ထ အရူပဘဝေါ နာမောကာသော နာမ. တတြ ဟိ ဟဒယဝတ္ထုမတ္တမ္ပိ ရူပပစ္စယံ ဝိနာ အရူပဓမ္မာဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အသညဘဝေါ ရူပေါကာသော နာမ. တတြ ဟိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တမတ္တမ္ပိ အရူပပစ္စယံ ဝိနာ ရူပဓမ္မာဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ နာမရူပေါကာသော နာမ. တတြ ဟိ ဝတ္ထုရူပမတ္တမ္ပိ ဝိနာ ပဋိသန္ဓိယံ အရူပဓမ္မာ၊ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဉ္စ ဝိနာ ကမ္မဇာပိ ရူပဓမ္မာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. ယုဂနဒ္ဓါဝ ရူပါရူပါနံ ဥပ္ပတ္တိ. ယထာ ဟိ သဿာမိကေ သရာဇကေ ဂေဟေ သဒွါရပါလကေ ရာဇာဏတ္တိံ ဝိနာ ပဌမပ္ပဝေသော နာမ နတ္ထိ၊ အပရဘာဂေ ပန ဝိနာပိ အာဏတ္တိံ ပုရိမာဏတ္တိအာနုဘာဝေနေဝ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ပဉ္စဝေါကာရေ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏရာဇဿ သဟဇာတာဒိပစ္စယတံ ဝိနာ ရူပဿ ပဋိသန္ဓိဝသေန ပဌမုပ္ပတ္တိ နာမ နတ္ထိ. အပရဘာဂေ ပန ဝိနာပိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ သဟဇာတာဒိပစ္စယာနုဘာဝံ ပုရိမာနုဘာဝဝသေန လဒ္ဓပ္ပဝေသဿ ကမ္မတော ပဝတ္တိ ဟောတိ. အသညဘဝေါ ပန ယသ္မာ အရူပေါကာသော န ဟောတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ဝိနာဝ အရူပပစ္စယာ အသညောကာသတ္တာ ရူပံ ပဝတ္တတိ၊ အဿာမိကေ သုညဂေဟေ အတ္တနော ဂေဟေ စ ပုရိသဿ ပဝေသော ဝိယ. အရူပဘဝေါပိ ယသ္မာ ရူပေါကာသော န ဟောတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ဝိနာဝ ရူပပစ္စယာ အညောကာသတ္တာ အရူပဓမ္မာ ပဝတ္တန္တိ. ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ ပန ရူပါရူပေါကာသောတိ နတ္ထေတ္ထ အရူပပစ္စယံ ဝိနာ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ရူပါနံ ဥပ္ပတ္တီတိ. ဣတိ အယံ ဟေတု ပဋိသန္ဓိယမေဝ ကဋတ္တာရူပါနံ ပစ္စယော ဟောတိ၊ န ပဝတ္တေတိ.
နနု ‘‘ဟေတူ သဟဇာတာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗောပိ အယမတ္ထော ဂဟိတော ဟောတိ၊ အထ ကသ္မာ ‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါန’’န္တိ ဣဒံ ဂဟိတန္တိ? ပဝတ္တိယံ ကဋတ္တာရူပါဒီနံ ပစ္စယဘာဝပဋိဗာဟနတော. ဧဝဉှိ သတိ ယာနိ ပဝတ္တိယံ ဟေတုနာ သဟ ဧကက္ခဏေ ကဋတ္တာရူပါနိ စေဝ ဥတုအာဟာရသမုဋ္ဌာနာနိ စ ဇာယန္တိ၊ တေသမ္ပိ ဟေတူ ဟေတုပစ္စယောတိ အာပဇ္ဇေယျ၊ န စ သော တေသံ ပစ္စယော. တသ္မာ တေသံ ပစ္စယဘာဝဿ ပဋိဗာဟနတ္ထမေတံ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ဣဒါနိ ‘‘နာနပ္ပကာရဘေဒတော ပစ္စယုပ္ပန္နတော’’တိ ဣမေသံ ပဒါနံ ဝသေနေတ္ထ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော. တေသု နာနပ္ပကာရဘေဒတောတိ အယဉှိ ဟေတု နာမ ဇာတိတော ကုသလာကုသလဝိပါကကိရိယဘေဒတော စတုဗ္ဗိဓော. တတ္ထ ကုသလဟေတု ဘူမန္တရတော ကာမာဝစရာဒိဘေဒေန စတုဗ္ဗိဓော၊ အကုသလဟေတု ကာမာဝစရောဝ ဝိပါကဟေတု ကာမာဝစရာဒိဘေဒေန စတုဗ္ဗိဓော၊ ကိရိယဟေတု ကာမာဝစရော ရူပါဝစရော အရူပါဝစရောတိ တိဝိဓော. တတ္ထ ကာမာဝစရကုသလဟေတု နာမတော အလောဘာဒိဝသေန တိဝိဓော. ရူပါဝစရာဒိကုသလဟေတူသုပိ ဧသေဝ နယော. အကုသလဟေတု လောဘာဒိဝသေန တိဝိဓော. ဝိပါကကိရိယဟေတူ ပန အလောဘာဒိဝသေန တယော တယော ဟောန္တိ. တံတံစိတ္တသမ္ပယောဂဝသေန ပန တေသံ တေသံ ဟေတူနံ နာနပ္ပကာရဘေဒေါယေဝါတိ ဧဝံ တာဝေတ္ထ နာနပ္ပကာရဘေဒတော ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.
ပစ္စယုပ္ပန္နတောတိ ဣမိနာ ပစ္စယေန ဣမေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဣမေသံ နာမ ဓမ္မာနံ အယံ ပစ္စယောတိ ဧဝမ္ပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယောတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဣမသ္မိံ တာဝ ဟေတုပစ္စယေ ကာမာဝစရကုသလဟေတု ကာမဘဝရူပဘဝေသု အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနဉ္စေဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ ဟေတုပစ္စယော ဟောတိ၊ အရူပဘဝေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံယေဝ. ရူပါဝစရကုသလဟေတု ကာမဘဝရူပဘဝေသုယေဝ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနဉ္စေဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ ဟေတုပစ္စယော. အရူပါဝစရကုသလဟေတု ကာမာဝစရကုသလဟေတုသဒိသောဝ. တထာ အပရိယာပန္နကုသလဟေတု၊ တထာ အကုသလဟေတု. ကာမာဝစရဝိပါကဟေတု ပန ကာမဘဝသ္မိံယေဝ အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ၊ ပဋိသန္ဓိယံ ကဋတ္တာရူပါနံ၊ ပဝတ္တေ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ ဟေတုပစ္စယော. ရူပါဝစရဝိပါကဟေတု ရူပဘဝေ ဝုတ္တပ္ပကာရာနညေဝ ဟေတုပစ္စယော. အရူပါဝစရဝိပါကဟေတု အရူပဘဝေ သမ္ပယုတ္တကာနညေဝ ဟေတုပစ္စယော. အပရိယာပန္နဝိပါကဟေတု ကာမဘဝရူပဘဝေသု သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စေဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ အရူပဘဝေ အရူပဓမ္မာနညေဝ ဟေတုပစ္စယော. ကိရိယဟေတူသု ပန တေဘူမကေသုပိ ကုသလဟေတုသဒိသောဝ ပစ္စယောတိ. ဧဝမေတ္ထ ပစ္စယုပ္ပန္နတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယောတိ.
ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ.
၂. အာရမ္မဏပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ
၂. အာရမ္မဏပစ္စယနိဒ္ဒေသေ ရူပါယတနန္တိ ရူပသင်္ခါတံ အာယတနံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာတိ စက္ခုဝိညာဏသင်္ခါတာယ ဓာတုယာ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. တံသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ တာယ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ၊ သဗ္ဗေသမ္ပိ စက္ခုပသာဒဝတ္ထုကာနံ စတုန္နံ ခန္ဓာနံ ရူပါယတနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အတ္ထော. ဣတော ပရေသုပိ ဧသေဝ နယော. မနောဓာတုယာတိ သသမ္ပယုတ္တဓမ္မာယ တိဝိဓာယပိ မနောဓာတုယာ ရူပါယတနာဒီနိ ပဉ္စ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော၊ နော စ ခေါ ဧကက္ခဏေ. သဗ္ဗေ ဓမ္မာတိ ဧတာနိ စ ရူပါယတနာဒီနိ ပဉ္စ အဝသေသာ စ သဗ္ဗေပိ ဉေယျဓမ္မာ ဣမာ ဆ ဓာတုယော ဌပေတွာ သေသာယ သသမ္ပယုတ္တဓမ္မာယ မနောဝိညာဏဓာတုယာ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အတ္ထော. ယံ ယံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘာတိ ဣမိနာ ယေ ဧတေ ဧတာသံ သတ္တန္နံ ဝိညာဏဓာတူနံ အာရမ္မဏဓမ္မာ ဝုတ္တာ၊ တေ တာသံ ဓာတူနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနက္ခဏေယေဝ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောန္တီတိ ဒီပေတိ. ဧဝံ ဟောန္တာပိ စ န ဧကတော ဟောန္တိ၊ ယံ ယံ အာရဗ္ဘ ယေ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တေသံ တေသံ တေ တေ ဝိသုံ ဝိသုံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောန္တီတိပိ ဒီပေတိ. ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဣဒံ ယထာ နဇ္ဇော သန္ဒန္တိ၊ ပဗ္ဗတာ တိဋ္ဌန္တီတိ သဗ္ဗကာလသင်္ဂဟဝသေန၊ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေန ယေပိ အာရဗ္ဘ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု၊ ယေပိ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ၊ တေ သဗ္ဗေ အာရမ္မဏပစ္စယေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု စ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ စာတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာတိ ဣဒံ ‘‘ယေ ယေ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တာနံ သရူပတော နိဒဿနံ. တေ တေ ဓမ္မာတိ တေ တေ အာရမ္မဏဓမ္မာ. တေသံ တေသန္တိ တေသံ တေသံ စိတ္တစေတသိကဓမ္မာနံ. အယံ တာဝေတ္ထ ပါဠိဝဏ္ဏနာ.
ဣဒံ ပန အာရမ္မဏံ နာမ ရူပါရမ္မဏံ သဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗဓမ္မာရမ္မဏန္တိ ကောဋ္ဌာသတော ဆဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ဌပေတွာ ပညတ္တိံ အဝသေသံ ဘူမိတော ကာမာဝစရံ။ပေ။ အပရိယာပန္နန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ကာမာဝစရံ ကုသလာကုသလဝိပါကကိရိယရူပဘေဒတော ပဉ္စဝိဓံ၊ ရူပါဝစရံ ကုသလဝိပါကကိရိယတော တိဝိဓံ၊ တထာ အရူပါဝစရံ၊ အပရိယာပန္နံ ကုသလဝိပါကနိဗ္ဗာနဝသေန တိဝိဓံ ဟောတိ. သဗ္ဗမေဝ ဝါ ဧတံ ကုသလာကုသလဝိပါကကိရိယရူပနိဗ္ဗာနပညတ္တိဘေဒတော သတ္တဝိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ကုသလံ ဘူမိဘေဒတော စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ၊ အကုသလံ ကာမာဝစရမေဝ၊ ဝိပါကံ စတုဘူမကံ၊ ကိရိယံ တိဘူမကံ၊ ရူပံ ဧကဘူမကံ ကာမာဝစရမေဝ၊ နိဗ္ဗာနမ္ပိ ဧကဘူမကံ အပရိယာပန္နမေဝ၊ ပညတ္တိ ဘူမိဝိနိမုတ္တာတိ ဧဝမေတ္ထ နာနပ္ပကာရဘေဒတော ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.
ဧဝံ ဘိန္နေ ပနေတသ္မိံ အာရမ္မဏေ ကာမာဝစရကုသလာရမ္မဏံ ကာမာဝစရကုသလဿ၊ ရူပါဝစရကုသလဿ၊ အကုသလဿ၊ ကာမာဝစရဝိပါကဿ၊ ကာမာဝစရကိရိယဿ၊ ရူပါဝစရကိရိယဿ စာတိ ဣမေသံ ဆန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ. ရူပါဝစရကုသလာရမ္မဏံ တေသု ဆသု ရာသီသု ကာမာဝစရဝိပါကဝဇ္ဇာနံ ပဉ္စန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ. အရူပါဝစရကုသလာရမ္မဏံ ကာမာဝစရကုသလဿ၊ ရူပါဝစရကုသလဿ၊ အရူပါဝစရကုသလဿ၊ အကုသလဿ၊ အရူပါဝရစရဝိပါကဿ၊ ကာမာဝစရကိရိယဿ၊ ရူပါဝစရကိရိယဿ၊ အရူပါဝစရကိရိယဿ စာတိ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ. အပရိယာပန္နကုသလာရမ္မဏံ ကာမာဝစရရူပါဝစရတော ကုသလကိရိယာနမေဝ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ. အကုသလာရမ္မဏံ ကာမာဝစရရူပါဝစရကုသလဿ၊ အကုသလဿ၊ ကာမာဝစရဝိပါကဿ၊ ကာမာဝစရရူပါဝစရကိရိယဿ စာတိ ဣမေသံ ဆန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ.
ကာမာဝစရဝိပါကာရမ္မဏံ ကာမာဝစရရူပါဝစရကုသလဿ၊ အကုသလဿ၊ ကာမာဝစရဝိပါကဿ၊ ကာမာဝစရရူပါဝစရကိရိယဿ စာတိ ဣမေသံ ဆန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ. ရူပါဝစရဝိပါကာရမ္မဏံ ကာမာဝစရရူပါဝစရကုသလဿ၊ အကုသလဿ၊ ကာမာဝစရရူပါဝစရကိရိယဿ စာတိ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ. အရူပါဝစရဝိပါကာရမ္မဏမ္ပိ ဣမေသံယေဝ ပဉ္စန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ. အပရိယာပန္နဝိပါကာရမ္မဏံ ကာမာဝစရရူပါဝစရကုသလကိရိယာနညေဝ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ.
ကာမာဝစရကိရိယာရမ္မဏံ ကာမာဝစရရူပါဝစရကုသလဿ၊ အကုသလဿ၊ ကာမာဝစရဝိပါကဿ၊ ကာမာဝစရရူပါဝစရကိရိယဿ စာတိ ဣမေသံ ဆန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ. ရူပါဝစရကိရိယာရမ္မဏံ ဣမေသု ဆသု ရာသီသု ကာမာဝစရဝိပါကဝဇ္ဇာနံ ပဉ္စန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ. အရူပါဝစရကိရိယာရမ္မဏံ တေသံ ပဉ္စန္နံ အရူပါဝစရကိရိယဿ စာတိ ဣမေသံ ဆန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ. စတုသမုဋ္ဌာနံ ရူပက္ခန္ဓသင်္ခါတံ ရူပါရမ္မဏံ ကာမာဝစရရူပါဝစရကုသလဿ အကုသလဿ ကာမာဝစရဝိပါကဿ ကာမာဝစရရူပါဝစရကိရိယဿ စာတိ ဣမေသံ ဆန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ. နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ကာမာဝစရရူပါဝစရကုသလဿ၊ အပရိယာပန္နတော ကုသလဝိပါကဿ၊ ကာမာဝစရရူပါဝစရကိရိယဿ စာတိ ဣမေသံ ဆန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ. ရူပါဝစရကုသလကိရိယာနံ ကေစိ နိစ္ဆန္တိ၊ တံ ယုတ္တိတော ဥပဓာရေတဗ္ဗံ. နာနပ္ပကာရကံ ပန ပညတ္တိအာရမ္မဏံ တေဘူမကကုသလဿ၊ အကုသလဿ၊ ရူပါဝစရဝိပါကဿ၊ အရူပါဝစရဝိပါကဿ၊ တေဘူမကကိရိယဿ စာတိ ဣမေသံ နဝန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ. တတ္ထ ယံ ယံ အာရမ္မဏံ ယေသံ ယေသံ ပစ္စယော၊ တေ တေ တံတံပစ္စယုပ္ပန္နာ နာမ ဟောန္တီတိ ဧဝမေတ္ထ ပစ္စယုပ္ပန္နတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယောတိ.
အာရမ္မဏပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ.
၃. အဓိပတိပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ
၃. အဓိပတိပစ္စယနိဒ္ဒေသေ ဆန္ဒာဓိပတီတိ ဆန္ဒသင်္ခါတော အဓိပတိ. ဆန္ဒံ ဓုရံ ကတွာ ဆန္ဒံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ စိတ္တုပ္ပတ္တိကာလေ ဥပ္ပန္နဿ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒဿေတံ နာမံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ကသ္မာ ပန ယထာ ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသေ ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝမိဓ ‘‘အဓိပတီ အဓိပတိသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ အဝတွာ ‘‘ဆန္ဒာဓိပတိ ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဒေသနာ ကတာတိ? ဧကက္ခဏေ အဘာဝတော. ပုရိမနယသ္မိဉှိ ဒွေ တယော ဟေတူ ဧကက္ခဏေပိ ဟေတုပစ္စယော ဟောန္တိ မူလဋ္ဌေန. ဥပကာရကဘာဝဿ အဝိဇဟနတော. အဓိပတိ ပန ဇေဋ္ဌကဋ္ဌေန ဥပကာရကော၊ န စ ဧကက္ခဏေ ဗဟူ ဇေဋ္ဌကာ နာမ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဧကတော ဥပ္ပန္နာနမ္ပိ နေသံ ဧကက္ခဏေ အဓိပတိပစ္စယဘာဝေါ နတ္ထိ. တဿ အဓိပတိပစ္စယဘာဝဿ ဧကက္ခဏေ အဘာဝတော ဣဓ ဧဝံ ဒေသနာ ကတာတိ.
ဧဝံ သဟဇာတာဓိပတိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အာရမ္မဏာဓိပတိံ ဒဿေတုံ ယံ ယံ ဓမ္မံ ဂရုံ ကတွာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ယံ ယံ ဓမ္မန္တိ ယံ ယံ အာရမ္မဏဓမ္မံ. ဂရုံ ကတွာတိ ဂရုကာရစိတ္တီကာရဝသေန ဝါ အဿာဒဝသေန ဝါ ဂရုံ ဘာရိယံ လဒ္ဓဗ္ဗံ အဝိဇဟိတဗ္ဗံ အနဝညာတံ ကတွာ. တေ တေ ဓမ္မာတိ တေ တေ ဂရုကာတဗ္ဗဓမ္မာ. တေသံ တေသန္တိ တေသံ တေသံ ဂရုကာရကဓမ္မာနံ. အဓိပတိပစ္စယေနာတိ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတီတိ အယံ တာဝေတ္ထ ပါဠိဝဏ္ဏနာ.
အယံ ပန အဓိပတိ နာမ သဟဇာတာရမ္မဏဝသေန ဒုဝိဓော. တတ္ထ သဟဇာတော ဆန္ဒာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓော. တေသု ဧကေကော ကာမာဝစရာဒိဝသေန ဘူမိတော စတုဗ္ဗိဓော. တတ္ထ ကာမာဝစရော ကုသလာကုသလကိရိယဝသေန တိဝိဓော. အကုသလံ ပတွာ ပနေတ္ထ ဝီမံသာဓိပတိ န လဗ္ဘတိ. ရူပါရူပါဝစရော ကုသလကိရိယဝသေန ဒုဝိဓော၊ အပရိယာပန္နော ကုသလဝိပါကဝသေန ဒုဝိဓော. အာရမ္မဏာဓိပတိ ပန ဇာတိဘေဒတော ကုသလာကုသလဝိပါကကိရိယရူပနိဗ္ဗာနာနံ ဝသေန ဆဗ္ဗိဓောတိ ဧဝမေတ္ထ နာနပ္ပကာရဘေဒတော ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.
ဧဝံ ဘိန္နေ ပနေတ္ထ သဟဇာတာဓိပတိမှိ တာဝ ကာမာဝစရကုသလကိရိယသင်္ခါတော အဓိပတိ ဒုဟေတုကတိဟေတုကေသု စိတ္တုပ္ပါဒေသု ဆန္ဒာဒီနံ အညတရံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ဥပ္ပတ္တိကာလေ အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနဉ္စေဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဿ စ အဓိပတိပစ္စယော ဟောတိ. ရူပါဝစရကုသလကိရိယသင်္ခါတေပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ဧကန္တေနေဝ လဗ္ဘတိ. န ဟိ တေ ဓမ္မာ သဟဇာတာဓိပတိံ ဝိနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အရူပါဝစရကုသလကိရိယသင်္ခါတော ပန ပဉ္စဝေါကာရေ ရူပါဝစရအဓိပတိသဒိသောဝ စတုဝေါကာရေ ပန သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနညေဝ အဓိပတိပစ္စယော ဟောတိ. တထာ တတ္ထုပ္ပန္နော သဗ္ဗောပိ ကာမာဝစရာဓိပတိ. အပရိယာပန္နော ကုသလတောပိ ဝိပါကတောပိ ပဉ္စဝေါကာရေ ဧကန္တေနေဝ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနဉ္စေဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ အဓိပတိပစ္စယော ဟောတိ၊ စတုဝေါကာရေ အရူပဓမ္မာနညေဝ. အကုသလော ကာမဘဝေ မိစ္ဆတ္တနိယတစိတ္တေသု ဧကန္တေနေဝ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စေဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ အဓိပတိပစ္စယော ဟောတိ. အနိယတော ကာမဘဝရူပဘဝေသု အတ္တနော အဓိပတိကာလေ တေသညေဝ. အရူပဘဝေ အရူပဓမ္မာနညေဝ အဓိပတိပစ္စယော ဟောတိ. အယံ တာဝ သဟဇာတာဓိပတိမှိ နယော.
အာရမ္မဏာဓိပတိမှိ ပန ကာမာဝစရကုသလော အာရမ္မဏာဓိပတိ ကာမာဝစရကုသလဿ လောဘသဟဂတာကုသလဿာတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော ဟောတိ. ရူပါဝစရာရူပါဝစရေပိ ကုသလာရမ္မဏာဓိပတိမှိ ဧသေဝ နယော. အပရိယာပန္နကုသလော ပန အာရမ္မဏာဓိပတိ ကာမာဝစရတော ဉာဏသမ္ပယုတ္တကုသလဿ စေဝ ဉာဏသမ္ပယုတ္တကိရိယဿ စ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော ဟောတိ. အကုသလော ပန အာရမ္မဏာဓိပတိ နာမ လောဘသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒေါ ဝုစ္စတိ. သော လောဘသဟဂတာကုသလဿေဝ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော ဟောတိ. ကာမာဝစရော ပန ဝိပါကာရမ္မဏာဓိပတိ လောဘသဟဂတာကုသလဿေဝ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော ဟောတိ. တထာ ရူပါဝစရာရူပါဝစရဝိပါကာရမ္မဏာဓိပတိ. လောကုတ္တရော ပန ဝိပါကာရမ္မဏာဓိပတိ ကာမာဝစရတော ဉာဏသမ္ပယုတ္တကုသလကိရိယာနညေဝ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော ဟောတိ. ကာမာဝစရာဒိဘေဒတော ပန တိဝိဓောပိ ကိရိယာရမ္မဏာဓိပတိ လောဘသဟဂတာကုသလဿေဝ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော ဟောတိ. စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပသင်္ခါတော ရူပက္ခန္ဓော အာရမ္မဏာဓိပတိ လောဘသဟဂတာကုသလဿေဝ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော ဟောတိ. နိဗ္ဗာနံ ကာမာဝစရတော ဉာဏသမ္ပယုတ္တကုသလဿ ဉာဏသမ္ပယုတ္တကိရိယဿ လောကုတ္တရကုသလဿ လောကုတ္တရဝိပါကဿ စာတိ ဣမေသံ စတုန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော ဟောတီတိ ဧဝမေတ္ထ ပစ္စယုပ္ပန္နတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယောတိ.
အဓိပတိပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ.
၄. အနန္တရပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ
၄. အနန္တရပစ္စယနိဒ္ဒေသေ မနောဓာတုယာတိ ဝိပါကမနောဓာတုယာ. မနောဝိညာဏဓာတုယာတိ သန္တီရဏကိစ္စာယ အဟေတုကဝိပါကမနောဝိညာဏဓာတုယာ. တတော ပရံ ပန ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဇဝနတဒါရမ္မဏဘဝင်္ဂကိစ္စာ မနောဝိညာဏဓာတုယော ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ၊ တာ အဝုတ္တာပိ ဣမိနာဝ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ နယံ ဒဿေတွာ ဒေသနာ သင်္ခိတ္တာ. ‘‘ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိကေ စ ဆဋ္ဌနယေ တာ သင်္ဂဟိတာတိပိ ဣဓ န ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ပုရိမာ ပုရိမာတိ ဆသု ဒွါရေသုပိ အနန္တရာတီတာ ကုသလဇဝနဓမ္မာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနန္တိ အနန္တရဥပ္ပဇ္ဇမာနာနညေဝ. ကုသလာနန္တိ သဒိသကုသလာနံ. အဗျာကတာနန္တိ ဣဒံ ပန ကုသလာနန္တရံ တဒါရမ္မဏဘဝင်္ဂဖလသမာပတ္တိဝသေန ဝုတ္တံ. အကုသလမူလကေ အဗျာကတာနန္တိ တဒါရမ္မဏဘဝင်္ဂသင်္ခါတာနညေဝ. အဗျာကတမူလကေ အဗျာကတာနန္တိ အာဝဇ္ဇနဇဝနဝသေန ဝါ ဘဝင်္ဂဝသေန ဝါ ပဝတ္တာနံ ကိရိယဝိပါကာဗျာကတာနံ ကိရိယမနောဓာတုတော ပဋ္ဌာယ ပန ယာဝ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိစ္စာ မနောဝိညာဏဓာတု၊ တာဝ ပဝတ္တေသု ဝီထိစိတ္တေသုပိ အယံ နယော လဗ္ဘတေဝ. ကုသလာနန္တိ ပဉ္စဒွါရေ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနာနန္တရာနံ မနောဒွါရေ အာဝဇ္ဇနာန္တရာနံ ပဌမဇဝနကုသလာနံ. အကုသလာနန္တိ ပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ယေသံ ယေသန္တိ ဣဒံ သဗ္ဗေသမ္ပိ အနန္တရပစ္စယဓမ္မာနံ. သင်္ခေပလက္ခဏန္တိ အယံ တာဝေတ္ထ ပါဠိဝဏ္ဏနာ.
အယံ ပန အနန္တရပစ္စယော နာမ ဌပေတွာ နိဗ္ဗာနံ စတုဘူမကော အရူပဓမ္မရာသိယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဇာတိဝသေန ကုသလာကုသလဝိပါကကိရိယတော စတုဓာ ဘိဇ္ဇတိ. တတ္ထ ကုသလော ကာမာဝစရာဒိဘေဒတော စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ၊ အကုသလော ကာမာဝစရောဝ ဝိပါကော စတုဘူမကော၊ ကိရိယာနန္တရပစ္စယော ပန တေ ဘူမကောတိ ဧဝမေတ္ထ နာနပ္ပကာရဘေဒတော ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.
ဧဝံ ဘိန္နေ ပနေတ္ထ ကာမာဝစရကုသလော အတ္တနာ သဒိသဿေဝ ကာမာဝစရကုသလဿ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ. ဉာဏသမ္ပယုတ္တကာမာဝစရကုသလော ပန ရူပါဝစရကုသလဿ အရူပါဝစရကုသလဿ လောကုတ္တရကုသလဿာတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ရာသီနံ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ. ကာမာဝစရကုသလော စ ကာမာဝစရဝိပါကဿ၊ ရူပါဝစရာရူပါဝစရဝိပါကဿ၊ ဉာဏသမ္ပယုတ္တော လောကုတ္တရဝိပါကဿာပီတိ ဣမေသံ စတုန္နံ ရာသီနံ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ. ရူပါဝစရကုသလော ရူပါဝစရကုသလဿ၊ ဉာဏသမ္ပယုတ္တကာမာဝစရဝိပါကဿ၊ ရူပါဝစရဝိပါကဿာတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ရာသီနံ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ. အရူပါဝစရကုသလော တေသံ ဒွိန္နံ ဝိပါကာနံ အတ္တနော ကုသလဿ ဝိပါကဿ စာတိ အဝိသေသေန စတုန္နံ ရာသီနံ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ. ဝိသေသေန ပနေတ္ထ နေဝသညာနာသညာယတနကုသလော အနာဂါမိဖလသင်္ခါတဿ လောကုတ္တရဝိပါကဿပိ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ. လောကုတ္တရကုသလော လောကုတ္တရဝိပါကဿေဝ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ. အကုသလော အဝိသေသေန အကုသလဿ စေဝ ကုသလာကုသလဝိပါကဿ စ. ဝိသေသေန ပနေတ္ထ သုခမဇ္ဈတ္တဝေဒနာသမ္ပယုတ္တော အကုသလော ရူပါဝစရာရူပါဝစရဝိပါကဿာပီတိ ဣမေသံ စတုန္နံ ရာသီနံ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ.
ကာမာဝစရဝိပါကဿ ဉာဏသမ္ပယုတ္တော ဝါ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တော ဝါ ဝိပါကော ကာမာဝစရကိရိယာဝဇ္ဇနဿ၊ ဉာဏသမ္ပယုတ္တဝိပါကော ပနေတ္ထ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ ရူပါဝစရာရူပါဝစရဝိပါကဿာပီတိ ဣမေသံ စတုန္နံ ရာသီနံ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ. ရူပါဝစရဝိပါကော သဟေတုကကာမာဝစရဝိပါကဿ ရူပါဝစရာရူပါဝစရဝိပါကဿ ကာမာဝစရကိရိယာဝဇ္ဇနဿာတိ ဣမေသံ စတုန္နံ ရာသီနံ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ. အရူပါဝစရဝိပါကော တိဟေတုကကာမာဝစရဝိပါကဿ အရူပါဝစရဝိပါကဿ ကာမာဝစရကိရိယာဝဇ္ဇနဿာတိ တိဏ္ဏံ ရာသီနံ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ. လောကုတ္တရဝိပါကော တိဟေတုကကာမာဝစရဝိပါကဿ ရူပါဝစရာရူပါဝစရလောကုတ္တရဝိပါကဿာတိ စတုန္နံ ရာသီနံ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ.
ကာမာဝစရကိရိယံ ကာမာဝစရကုသလာကုသလဿ စတုဘူမကဝိပါကဿ တေဘူမကကိရိယဿာတိ နဝန္နံ ရာသီနံ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ. ရူပါဝစရကိရိယံ တိဟေတုကကာမာဝစရဝိပါကဿ ရူပါဝစရဝိပါကဿ ရူပါဝစရကိရိယဿာတိ တိဏ္ဏံ ရာသီနံ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ. အရူပါဝစရကိရိယံ တိဟေတုကကာမာဝစရဝိပါကဿ ရူပါဝစရာရူပါဝစရလောကုတ္တရဝိပါကဿ အရူပါဝစရကိရိယဿာတိ ပဉ္စန္နံ ရာသီနံ အနန္တရပစ္စယော ဟောတီတိ. ဧဝမေတ္ထ ပစ္စယုပ္ပန္နတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယောတိ.
အနန္တရပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ.
၅. သမနန္တရပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ
၅. သမနန္တရပစ္စယနိဒ္ဒေသောပိ ဣမိနာ သမာနဂတိကောဝ. ဣမေ ပန ဒွေ ပစ္စယာ မဟာဝိတ္ထာရာ၊ တသ္မာ သဗ္ဗစိတ္တုပ္ပတ္တိဝသေန တေသံ ဥပပရိက္ခိတွာ ဝိတ္ထာရော ဂဟေတဗ္ဗောတိ.
သမနန္တရပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ.
၆. သဟဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ
၆. သဟဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသေ အညမညန္တိ အညော အညဿ. ဣမိနာ ဧတေသံ ဓမ္မာနံ ဧကက္ခဏေ ပစ္စယဘာဝဉ္စေဝ ပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝဉ္စ ဒီပေတိ. ဩက္ကန္တိက္ခဏေတိ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ. တသ္မိဉှိ ခဏေ နာမရူပံ ဩက္ကန္တံ ဝိယ ပက္ခန္ဒန္တံ ဝိယ ပရလောကတော ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ပဝိသန္တံ ဝိယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ သော ခဏော ‘‘ဩက္ကန္တိက္ခဏော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ စ ရူပန္တိ ဟဒယဝတ္ထုမတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတံ. တဉှိ နာမဿ၊ နာမဉ္စ တဿ အညမညံ သဟဇာတပစ္စယဋ္ဌံ ဖရတိ. စိတ္တစေတသိကာတိ ပဝတ္တိယံ စတ္တာရော ခန္ဓာ. သဟဇာတပစ္စယေနာတိ ဧတ္ထ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါ စိတ္တစေတသိကာနံ ပစ္စယဋ္ဌံ န ဖရန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘အညမည’’န္တိ န ဝုတ္တံ. တထာ ဥပါဒါရူပါ ဘူတာနံ. ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနန္တိ ဟဒယဝတ္ထု စတုန္နံ ခန္ဓာနံ. ကိဉ္စိ ကာလေတိ ကိသ္မိဉ္စိ ကာလေ. သဟဇာတပစ္စယေနာတိ ပဋိသန္ဓိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. န သဟဇာတပစ္စယေနာတိ ပဝတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.
အယံ ပန ‘စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’တိ ဧဝံ ဆဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ ဌိတော. တတ္ထ တယော ကောဋ္ဌာသာ အညမညဝသေန ဝုတ္တာ၊ တယော န အညမညဝသေန. တတ္ထ ပဌမကောဋ္ဌာသေ အရူပမေဝ ပစ္စယော စေဝ ပစ္စယုပ္ပန္နဉ္စ၊ ဒုတိယေ ရူပမေဝ၊ တတိယေ နာမရူပံ၊ စတုတ္ထေ ပစ္စယော အရူပံ၊ ပစ္စယုပ္ပန္နံ ရူပံ၊ ပဉ္စမေ ပစ္စယောပိ ပစ္စယုပ္ပန္နမ္ပိ ရူပမေဝ၊ ဆဋ္ဌေ ပစ္စယော ရူပံ၊ ပစ္စယုပ္ပန္နံ အရူပန္တိ အယံ တာဝေတ္ထ ပါဠိဝဏ္ဏနာ.
အယံ ပန သဟဇာတပစ္စယော ဇာတိဝသေန ကုသလော အကုသလော ဝိပါကော ကိရိယံ ရူပန္တိ ပဉ္စဓာ ဘိဇ္ဇတိ. တတ္ထ ကုသလော ဘူမိတော စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ၊ အကုသလော ဧကဝိဓောဝ ဝိပါကော စတုဗ္ဗိဓော၊ ကိရိယသင်္ခါတော တိဝိဓော၊ ရူပံ ဧကဝိဓံ ကာမာဝစရမေဝါတိ ဧဝံ တာဝေတ္ထ နာနပ္ပကာရဘေဒတော ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.
ဧဝံ ဘိန္နေ ပနေတ္ထ စတုဘူမကမ္ပိ ကုသလံ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနဉ္စေဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဿ စ သဟဇာတပစ္စယော ဟောတိ၊ တထာ အကုသလံ. ယံ ပနေတ္ထ အရူပေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ အရူပဓမ္မာနံယေဝ သဟဇာတပစ္စယော ဟောတိ.
ကာမာဝစရရူပါဝစရဝိပါကံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဿ စေဝ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနဉ္စ သဟဇာတပစ္စယော ဟောတိ. ယံ ပနေတ္ထ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတိ၊ တံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနညေဝ. ယံ ပဋိသန္ဓိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ ကဋတ္တာရူပါနဉ္စာပိ သဟဇာတပစ္စယော ဟောတိ. အရူပါဝစရဝိပါကံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနညေဝ. လောကုတ္တရဝိပါကံ ပဉ္စဝေါကာရေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနဉ္စေဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ၊ စတုဝေါကာရေ အရူပါနညေဝ. ကာမာဝစရအရူပါဝစရကိရိယာ ပဉ္စဝေါကာရေ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စေဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ သဟဇာတပစ္စယော ဟောတိ၊ စတုဝေါကာရေ အရူပါနညေဝ. ရူပါဝစရကိရိယာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနဉ္စေဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ ဧကန္တေန သဟဇာတပစ္စယော ဟောတိ.
စတုသမုဋ္ဌာနိကဿ ရူပဿ ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပေ ဧကံ မဟာဘူတံ တိဏ္ဏံ၊ တီဏိ ဧကဿ၊ ဒွေ ဒွိန္နံ မဟာဘူတာနံ၊ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပဿ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော. ကာမာဝစရရူပါဝစရပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝတ္ထုရူပံ ဝိပါကက္ခန္ဓာနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော. ဥတုစိတ္တာဟာရသမုဋ္ဌာနေသု ပန မဟာဘူတာနိ အညမညဉ္စေဝ ဥပါဒါရူပဿ စ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဧဝမေတ္ထ ပစ္စယုပ္ပန္နတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယောတိ.
သဟဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ.
၇. အညမညပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ
၇. အညမညပစ္စယနိဒ္ဒေသေ သဟဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသဿ ပုရိမာနံ တိဏ္ဏံ ကောဋ္ဌာသာနံ ဝသေန ပါဠိ အာဂတာ. တဿာ တတ္ထ ဝုတ္တသဒိသာဝ ဝဏ္ဏနာတိ ပုန န ဂဟိတာ. အယမ္ပိ စ အညမညပစ္စယော ဇာတိဝသေန ကုသလော အကုသလော ဝိပါကော ကိရိယံ ရူပန္တိ ပဉ္စဓာ ဘိန္နော. တတ္ထ ကုသလော ဘူမိတော စတုဗ္ဗိဓော. သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝါတိ ဧဝမေတ္ထ နာနပ္ပကာရဘေဒတော ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.