ဓမ္မဒိန္နာထေရီဝတ္ထု

၂၃၉. ပဉ္စမေ ဓမ္မကထိကာနန္တိ ဓမ္မကထိကာနံ ဘိက္ခုနီနံ ဓမ္မဒိန္နာ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ပရာယတ္တဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော အဂ္ဂသာဝကဿ သုဇာတတ္ထေရဿ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိ. သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ခေမာထေရိယာ အဘိနီဟာရဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဖုဿဗုဒ္ဓကာလေ ပနေသာ သတ္ထု ဝေမာတိကာနံ တိဏ္ဏံ ဘာတိကာနံ ဒါနာဓိကာရေ ဌပိတကမ္မိကဿ ဂေဟေ ဝသမာနာ ‘‘ဧကံ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တာ ဒွေ အဒါသိ. ဧဝံ သဗ္ဗံ အပရိဟာပေန္တီ ဒတွာ ဒွေနဝုတိကပ္ပေ အတိက္ကမ္မ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဝသနပရိဝေဏံ ကာရေတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ အပရဘာဂေ ဝိသာခသေဋ္ဌိနော ဂေဟံ ဂတာ. ဝိသာခသေဋ္ဌိ နာမ ဗိမ္ဗိသာရဿ သဟာယကော ရညာ သဒ္ဓိံ ဒသဗလဿ ပဌမဒဿနံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော၊ အပရဘာဂေ အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆာကာသိ.

သော တံဒိဝသံ ဃရံ ဂန္တွာ သောပါနမတ္ထကေ ဌိတာယ ဓမ္မဒိန္နာယ ဟတ္ထေ ပသာရိတေ ဟတ္ထံ အနာလမ္ဗိတွာဝ ပါသာဒံ အဘိရုဟိ. ဘုဉ္ဇမာနောပိ ‘‘ဣမံ ဒေထ၊ ဣမံ ဟရထာ’’တိ န ဗျာဟရိ. ဓမ္မဒိန္နာ ကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ပရိဝိသမာနာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မေ ဟတ္ထာလမ္ဗကံ ဒေန္တိယာပိ ဟတ္ထံ န အာလမ္ဗိ၊ ဘုဉ္ဇမာနောပိ ကိဉ္စိ န ကထေတိ၊ ကော နု ခေါ မယှံ ဒေါသော’’တိ? အထ နံ ဘုတ္တာဝိံ ‘‘ကော နု ခေါ မေ၊ အယျ၊ ဒေါသော’’တိ ပုစ္ဆိ. ဓမ္မဒိန္နေ တုယှံ ဒေါသော နတ္ထိ၊ အဟံ ပန အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ သန္ထဝဝသေန တုမှာကံ သန္တိကေ နိသီဒိတုံ ဝါ ဌာတုံ ဝါ အာဟရာပေတွာ ခါဒိတုံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝါ အဘဗ္ဗော. တွံ သစေ ဣစ္ဆသိ၊ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဝသ. နော စေ ဣစ္ဆသိ၊ ယတ္တကေန တေ ဓနေန အတ္ထော၊ တံ ဂဏှိတွာ ကုလဃရံ ဂစ္ဆာဟီတိ. အယျပုတ္တ၊ ဧဝံ သန္တေ အဟံ တုမှေဟိ ဆဍ္ဍိတခေဠံ ဝမိတဝမနံ သီသေန ဥက္ခိပိတွာ န စရိဿာမိ၊ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာထာတိ. ဝိသာခေါ ‘‘သာဓု၊ ဓမ္မဒိန္နေ’’တိ ရညော အာရောစေတွာ ဓမ္မဒိန္နံ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ပဗ္ဗဇ္ဇတ္ထာယ ပေသေသိ.

သာ ပဗ္ဗဇိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ တာဝ သေဋ္ဌိ ဃရမဇ္ဈေ ဌိတောဝ ဒုက္ခဿန္တံ အကာသိ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ ပန မယာပိ ဒုက္ခဿန္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ၊ ‘‘အယျေ၊ မယှံ အာကိဏ္ဏဋ္ဌာနေ စိတ္တံ န ရမတိ၊ ဂါမကာဝါသံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. ထေရိယော တဿာ မဟာကုလာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတဘာဝေန စိတ္တံ ဝါရေတုံ အသက္ကောန္တိယော တံ ဂဟေတွာ ဂါမကာဝါသံ အဂမံသု. သာ အတီတေ မဒ္ဒိတသင်္ခါရတာယ နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထဿာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မယှံ ကိစ္စံ မတ္ထကံ ပတ္တံ၊ ဣဓ ဝသိတွာ ကိံ ကရိဿာမိ၊ ရာဇဂဟမေဝ ဂစ္ဆာမိ၊ တတြ မံ နိဿာယ ဗဟု ဉာတိသံဃော ပုညာနိ ကရိဿတီ’’တိ ထေရိယော ဂဟေတွာ နဂရမေဝ ပစ္စာဂတာ.

ဝိသာခေါ တဿာ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘သီဃံ အာဂတာ ဥက္ကဏ္ဌိတာ နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ သာယနှသမယေ တဿာ သန္တိကံ ဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ‘‘ဥက္ကဏ္ဌိတဘာဝံ ပုစ္ဆိတုံ အယုတ္တ’’န္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာဒိဝသေန ပဉှေ ပုစ္ဆိ၊ ဓမ္မဒိန္နာ ခဂ္ဂေန ဥပ္ပလနာလံ ဆိန္ဒန္တီ ဝိယ ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဥပါသကော ဓမ္မဒိန္နာထေရိယာ ဉာဏဿ သူရဘာဝံ ဉတွာ အတ္တနော အဓိဂတဋ္ဌာနေ ပဋိပါဋိယာ တီသု မဂ္ဂေသု သဗ္ဗာကာရေန ပဉှေ ပုစ္ဆိတွာ ဥဂ္ဂဟဝသေန အရဟတ္တမဂ္ဂေပိ ပုစ္ဆိ. ဓမ္မဒိန္နာထေရီပိ ဥပါသကဿ ယာဝ အနာဂါမိဖလာဝ ဝိသယဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဣဒါနိ အတ္တနော ဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ ဓာဝတီ’’တိ တံ နိဝတ္တေန္တီ ‘‘အစ္စသရာ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ ပဉှေ၊ နာသက္ခိ ပဉှာနံ ပရိယန္တံ ဂဟေတုံ၊ နိဗ္ဗာနောဂဓဉှိ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ ဗြဟ္မစရိယံ နိဗ္ဗာနပရာယဏံ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနံ. အာကင်္ခမာနော စ တွံ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျာသိ. ယထာ စ တေ ဘဂဝါ ဗျာကရောတိ၊ တထာ နံ ဓာရေယျာသီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၆) အာဟ.

ဝိသာခေါ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သဗ္ဗံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနနယံ ကထေသိ. သတ္ထာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘မမ ဓီတာယ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ခန္ဓေသု တဏှာ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယဿ ပုရေ စ ပစ္ဆာ စ၊ မဇ္ဈေ စ နတ္ထိ ကိဉ္စနံ၊

အကိဉ္စနံ အနာဒါနံ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၄၂၁)၊

တတော ဓမ္မဒိန္နာယ သာဓုကာရံ ဒတွာ ဝိသာခံ ဥပါသကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဏ္ဍိတာ၊ ဝိသာခ၊ ဓမ္မဒိန္နာ ဘိက္ခုနီ၊ မဟာပညာ ဝိသာခ၊ ဓမ္မဒိန္နာ ဘိက္ခုနီ. မံ စေပိ တွံ၊ ဝိသာခ၊ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျာသိ၊ အဟမ္ပိ တံ ဧဝမေဝ ဗျာကရေယျံ၊ ယထာ တံ ဓမ္မဒိန္နာယ ဘိက္ခုနိယာ ဗျာကတံ၊ ဧသော စေဝေတဿ အတ္ထော၊ ဧဝဉ္စ နံ ဓာရေဟီ’’တိ. ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ပဋိပါဋိယာ ဘိက္ခုနိယော ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဣဒမေဝ စူဠဝေဒလ္လံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ထေရိံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဓမ္မကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.