၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

(၁၄) ၅. ပဉ္စမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

မဟာပဇာပတိဂေါတမီထေရီဝတ္ထု

၂၃၅. ထေရိပါဠိယာ ပဌမေ ယဒိဒံ မဟာပဇာပတိဂေါတမီတိ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ထေရီ ရတ္တညူနံ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ.

တဿာ ပဉှကမ္မေ ပန အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ အပရေန သမယေန သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ရတ္တညူနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ယာဝဇီဝံ ဒါနံ ဒတွာ သီလံ ရက္ခိတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပန ဧကသ္မိံ ဗုဒ္ဓန္တရေ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ဗာရာဏသိယံ ပဉ္စန္နံ ဒါသိသတာနံ ဇေဋ္ဌကဒါသီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. အထ ဝဿူပနာယိကသမယေ ပဉ္စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရတော ဣသိပတနေ ဩတရိတွာ နဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဣသိပတနမေဝ ဂန္တွာ ‘‘ဝဿူပနာယိကကုဋိယာ အတ္ထာယ ဟတ္ထကမ္မံ ယာစိဿာမာ’’တိ စိန္တေသုံ. ကသ္မာ? ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တေန ဟိ နာလကပဋိပဒံ ပဋိပန္နေနာပိ ပဉ္စန္နံ ဆဒနာနံ အညတရေန ဆဒနေန ဆန္နေ သဒွါရဗဒ္ဓေ သေနာသနေ ဥပဂန္တဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ၊ ယော ဥပဂစ္ဆေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၀၄). တသ္မာ ဝဿကာလေ ဥပကဋ္ဌေ သစေ သေနာသနံ လဘတိ၊ ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ လဘတိ၊ ဟတ္ထကမ္မံ ပရိယေသိတွာပိ ကာတဗ္ဗံ. ဟတ္ထကမ္မံ အလဘန္တေန သာမမ္ပိ ကာတဗ္ဗံ၊ န တွေဝ အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ. အယမနုဓမ္မတာ. တသ္မာ တေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ‘‘ဟတ္ထကမ္မံ ယာစိဿာမာ’’တိ စီဝရံ ပါရုပိတွာ သာယနှသမယေ နဂရံ ပဝိသိတွာ သေဋ္ဌိဿ ဃရဒွါရေ အဋ္ဌံသု. ဇေဋ္ဌကဒါသီ ကုဋံ ဂဟေတွာ ဥဒကတိတ္ထံ ဂစ္ဆန္တီ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ နဂရံ ပဝိသန္တေ အဒ္ဒသ. သေဋ္ဌိ တေသံ အာဂတကာရဏံ သုတွာ ‘‘အမှာကံ ဩကာသော နတ္ထိ၊ ဂစ္ဆန္တူ’’တိ အာဟ.

အထ တေ နဂရာ နိက္ခန္တေ ဇေဋ္ဌကဒါသီ ကုဋံ ဂဟေတွာ ပဝိသန္တီ ဒိသွာ ကုဋံ ဩတာရေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဩနမိတွာ မုခံ ဥက္ခိပိတွာ၊ ‘‘အယျာ၊ နဂရံ ပဝိဋ္ဌမတ္တာဝ နိက္ခန္တာ၊ ကိံ နု ခေါ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဝဿူပနာယိကကုဋိယာ ဟတ္ထကမ္မံ ယာစိတုံ အာဂတမှာတိ. လဒ္ဓံ၊ ဘန္တေတိ? န လဒ္ဓံ ဥပါသိကေတိ. ကိံ ပနေသာ ကုဋိ ဣဿရေဟေဝ ကာတဗ္ဗာ၊ ဥဒါဟု ဒုဂ္ဂတေဟိပိ သက္ကာ ကာတုန္တိ? ယေန ကေနစိ သက္ကာ ကာတုန္တိ. သာဓု၊ ဘန္တေ၊ မယံ ကရိဿာမ၊ သွေ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာတိ နိမန္တေတွာ ပုန ကုဋံ ဂဟေတွာ အာဂမနတိတ္ထမဂ္ဂေ ဌတွာ အာဂတာဂတာ အဝသေသဒါသိယော ‘‘ဧတ္ထေဝ ဟောထာ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗာသံ အာဂတကာလေ အာဟ – ‘‘အမ္မာ၊ ကိံ နိစ္စမေဝ ပရဿ ဒါသိကမ္မံ ကရိဿထ၊ ဥဒါဟု ဒါသိဘာဝတော မုစ္စိတုံ ဣစ္ဆထာ’’တိ. အဇ္ဇေဝ မုစ္စိတုံ ဣစ္ဆာမ၊ အယျေတိ. ယဒိ ဧဝံ၊ မယာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဟတ္ထကမ္မံ အလဘန္တာ သွာတနာယ နိမန္တိတာ၊ တုမှာကံ သာမိကေဟိ ဧကဒိဝသံ ဟတ္ထကမ္မံ ဒါပေထာတိ. တာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သာယံ အဋဝိတော အာဂတကာလေ သာမိကာနံ အာရောစေသုံ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ဇေဋ္ဌကဒါသဿ ဂေဟဒွါရေ သန္နိပတိံသု.

အထ နေ ဇေဋ္ဌကဒါသီ ‘‘သွေ၊ တာတာ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဟတ္ထကမ္မံ ဒေထာ’’တိ အာနိသံသံ အာစိက္ခိတွာ ယေပိ န ကာတုကာမာ၊ တေ ဂါဠှေန ဩဝါဒေန တဇ္ဇေတွာ သဗ္ဗေပိ သမ္ပဋိစ္ဆာပေသိ. သာ ပုနဒိဝသေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဘတ္တံ ဒတွာ သဗ္ဗေသံ ဒါသပုတ္တာနံ သညံ အဒါသိ. တေ တာဝဒေဝ အရညံ ပဝိသိတွာ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေ သမောဓာနေတွာ သတံ သတံ ဟုတွာ ဧကေကံ ကုဋိံ စင်္ကမနာဒိပရိဝါရံ ကတွာ မဉ္စပီဌပါနီယ-ပရိဘောဇနီယာဒီနိ ဌပေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ တေမာသံ တတ္ထေဝ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ ကာရေတွာ ဝါရဘိက္ခံ ပဋ္ဌပေသုံ. ယာ အတ္တနော ဝါရဒိဝသေ န သက္ကောတိ၊ တဿာ ဇေဋ္ဌကဒါသီ သကဂေဟတော နီဟရိတွာ ဒေတိ. ဧဝံ တေမာသံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ဇေဋ္ဌကဒါသီ ဧကေကံ ဒါသိံ ဧကေကံ သာဋကံ သဇ္ဇာပေသိ၊ ပဉ္စ ထူလသာဋကသတာနိ အဟေသုံ. တာနိ ပရိဝတ္တာပေတွာ ပဉ္စန္နံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ တိစီဝရာနိ ကတွာ အဒါသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ တာသံ ပဿန္တီနံယေဝ အာကာသေန ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတံ အဂမံသု.

တာပိ သဗ္ဗာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တာသု ဇေဋ္ဌိကာ တတော စဝိတွာ ဗာရာဏသိယာ အဝိဒူရေ ပေသကာရဂါမေ ပေသကာရဇေဋ္ဌကဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ. အထေကဒိဝသံ ပဒုမဝတိယာ ပုတ္တာ ပဉ္စသတာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဗာရာဏသိရညာ နိမန္တိတာ ရာဇဒွါရံ အာဂန္တွာ ကဉ္စိ ဩလောကေန္တမ္ပိ အဒိသွာ နိဝတ္တိတွာ နဂရဒွါရေန နိက္ခမိတွာ တံ ပေသကာရဂါမံ အဂမံသု. သာ ဣတ္ထီ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ သမ္ပိယာယမာနာ သဗ္ဗေ ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခံ အဒါသိ. တေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဂန္ဓမာဒနမေဝ အဂမံသု.

သာပိ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ အမှာကံ သတ္ထု နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဒေဝဒဟနဂရေ မဟာသုပ္ပဗုဒ္ဓဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ဂေါတမီတိဿာ နာမံ အကံသု. မဟာမာယာယ ကနိဋ္ဌဘဂိနီ ဟောတိ. မန္တဇ္ဈာယကာ ဗြာဟ္မဏာ လက္ခဏာနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တာ ‘‘ဣမာသံ ဒွိန္နမ္ပိ ကုစ္ဆိယံ ဝသိတဒါရကာ စက္ကဝတ္တိနော ဘဝိဿန္တီ’’တိ ဗျာကရိံသု. သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ တာ ဒွေပိ မင်္ဂလံ ကတွာ အတ္တနော ဃရံ အာနေသိ. အပရဘာဂေ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော တုသိတပုရာ စဝိတွာ မဟာမာယာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. မဟာမာယာ တဿ ဇာတဒိဝသတော သတ္တမေ ဒိဝသေ ကာလံ ကတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိ. သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ မဟာသတ္တဿ မာတုစ္ဆံ မဟာပဇာပတိဂေါတမိံ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. တသ္မိံ ကာလေ နန္ဒကုမာရော ဇာတော. အယံ မဟာပဇာပတိ နန္ဒကုမာရံ ဓာတီနံ ဒတွာ သယံ ဗောဓိသတ္တံ ပရိဟရိ.

အပရေန သမယေန ဗောဓိသတ္တော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ လောကာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော အနုက္ကမေန ကပိလဝတ္ထုံ ပတွာ နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အထဿ ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ အန္တရဝီထိယံယေဝ ဓမ္မကထံ သုတွာ သောတာပန္နော အဟောသိ. အထ ဒုတိယဒိဝသေ နန္ဒော ပဗ္ဗဇိ၊ သတ္တမေ ဒိဝသေ ရာဟုလော. သတ္ထာ အပရေန သမယေန ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဝိဟရတိ. တသ္မိံ သမယေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. တဒါ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ. တတော ရောဟိဏီနဒီတီရေ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တပရိယောသာနေ (သု. နိ. ၈၆၈ အာဒယော) နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာနံ ပဉ္စန္နံ ကုမာရသတာနံ ပါဒပရိစာရိကာ သဗ္ဗာဝ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ ‘‘မဟာပဇာပတိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ သဗ္ဗာဝ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ မဟာပဇာပတိံ ဇေဋ္ဌိကံ ကတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတုကာမာ အဟေသုံ. အယဉ္စ မဟာပဇာပတိ ပဌမမေဝ ဧကဝါရံ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစမာနာ နာလတ္ထ၊ တသ္မာ ကပ္ပကံ ပက္ကောသာပေတွာ ကေသေ ဆိန္နာပေတွာ ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ သဗ္ဗာ တာ သာကိယာနိယော အာဒါယ ဝေသာလိံ ဂန္တွာ အာနန္ဒတ္ထေရေန ဒသဗလံ ယာစာပေတွာ အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ အလတ္ထ. ဣတရာ ပန သဗ္ဗာပိ ဧကတောဝ ဥပသမ္ပန္နာ အဟေသုံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ ဝတ္ထု ပါဠိယံ (စူဠဝ. ၄၀၂ အာဒယော) အာဂတမေဝ.

ဧဝံ ဥပသမ္ပန္နာ ပန မဟာပဇာပတိ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ၊ အထဿာ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သာ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သေသာ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခုနိယော နန္ဒကောဝါဒသုတ္တပရိယောသာနေ (မ. နိ. ၃.၃၉၈ အာဒယော) အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော မဟာပဇာပတိံ ရတ္တညူနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ခေမာထေရီဝတ္ထု

၂၃၆. ဒုတိယေ ခေမာတိ ဧဝံနာမိကာ ဘိက္ခုနီ. ဣတော ပဋ္ဌာယ စ ပနဿာ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာတိ အဝတွာ သဗ္ဗတ္ထ အဘိနီဟာရံ အာဒိံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ ဝက္ခာမ.

အတီတေ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ အယံ ပရပရိယာပန္နာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. အထေကဒိဝသံ တဿ ဘဂဝတော အဂ္ဂသာဝိကံ သုဇာတတ္ထေရိံ နာမ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ တယော မောဒကေ ဒတွာ တံဒိဝသမေဝ အတ္တနော ကေသေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ထေရိယာ ဒါနံ ဒတွာ ‘‘အနာဂတေ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ တုမှေ ဝိယ မဟာပညာ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ကတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလကမ္မေသု အပ္ပမတ္တာ ဟုတွာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ ဂေဟေယေဝ ကောမာရိဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ တာဟိ ဘဂိနီဟိ သဒ္ဓိံ ဒသဗလဿ ဝသနပရိဝေဏံ ကာရေတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဒ္ဒရဋ္ဌေ သာဂလနဂရေ ရာဇကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ခေမာတိဿာ နာမံ အကံသု. တဿာ သရီရဝဏ္ဏော သုဝဏ္ဏရသပိဉ္ဇရော ဝိယ အဟောသိ. သာ ဝယပ္ပတ္တာ ဗိမ္ဗိသာရရညော ဂေဟံ အဂမာသိ.

သာ တထာဂတေ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တေ ‘‘သတ္ထာ ကိရ ရူပေ ဒေါသံ ဒဿေတီ’’တိ ရူပမဒမတ္တာ ဟုတွာ ‘‘မယှမ္ပိ ရူပေ ဒေါသံ ဒဿေယျာ’’တိ ဘယေန ဒသဗလံ ဒဿနာယ န ဂစ္ဆတိ. ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ သတ္ထု အဂ္ဂုပဋ္ဌာကော၊ မာဒိသဿ စ နာမ အရိယသာဝကဿ အဂ္ဂမဟေသီ ဒသဗလံ ဒဿနာယ န ဂစ္ဆတိ၊ န မေ ဧတံ ရုစ္စတီ’’တိ. သော ကဝီဟိ ဝေဠုဝနုယျာနဿ ဝဏ္ဏံ ဗန္ဓာပေတွာ ‘‘ခေမာယ ဒေဝိယာ သဝနူပစာရေ ဂါယထာ’’တိ အာဟ. သာ ဥယျာနဿ ဝဏ္ဏံ သုတွာ ဂန္တုကာမာ ဟုတွာ ရာဇာနံ ပဋိပုစ္ဆိ. ရာဇာ ‘‘ဥယျာနံ ဂစ္ဆ၊ သတ္ထာရံ ပန အဒိသွာ အာဂန္တုံ န လဘိဿသီ’’တိ အာဟ. သာ ရညော ပဋိဝစနံ အဒတွာဝ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. ရာဇာ တာယ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တေ ပုရိသေ အာဟ – ‘‘သစေ ဒေဝီ ဥယျာနတော နိဝတ္တမာနာ ဒသဗလံ ပဿတိ၊ ဣစ္စေတံ ကုသလံ. သစေ န ပဿတိ၊ ရာဇာဏာယ နံ ဒဿေထာ’’တိ. အထ ခေါ သာ ဒေဝီ ဒိဝသဘာဂံ ဥယျာနေ စရိတွာ နိဝတ္တန္တီ ဒသဗလံ အဒိသွာဝ ဂန္တုံ အာရဒ္ဓါ. အထ နံ ရာဇပုရိသာ အတ္တနော အရုစိယာဝ ဒေဝိံ သတ္ထု သန္တိကံ နယိံသု.

သတ္ထာ တံ အာဂစ္ဆန္တိံ ဒိသွာ ဣဒ္ဓိယာ ဧကံ ဒေဝစ္ဆရံ နိမ္မိနိတွာ တာလဝဏ္ဋံ ဂဟေတွာ ဗီဇမာနံ ဝိယ အကာသိ. ခေမာ ဒေဝီ တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘မာနမှိ နဋ္ဌာ၊ ဧဝရူပါ နာမ ဒေဝစ္ဆရပ္ပဋိဘာဂါ ဣတ္ထိယော ဒသဗလဿ အဝိဒူရေ တိဋ္ဌန္တိ၊ အဟံ ဧတာသံ ပရိစာရိကာပိ နပ္ပဟောမိ၊ မာနမဒံ ဟိ နိဿာယ ပါပစိတ္တဿ ဝသေန နဋ္ဌာ’’တိ တံ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ တမေဝ ဣတ္ထိံ ဩလောကယမာနာ အဋ္ဌာသိ. အထဿာ ပဿန္တိယာဝ တထာဂတဿ အဓိဋ္ဌာနဗလေန သာ ဣတ္ထီ ပဌမဝယံ အတိက္ကမ္မ မဇ္ဈိမဝယေ ဌိတာ ဝိယ မဇ္ဈိမဝယံ အတိက္ကမ္မ ပစ္ဆိမဝယေ ဌိတာ ဝိယ စ ဝလိတ္တစာ ပလိတကေသာ ခဏ္ဍဝိရဠဒန္တာ အဟောသိ. တတော တဿာ ပဿန္တိယာဝ သဒ္ဓိံ တာလဝဏ္ဋေန ပရိဝတ္တိတွာ ပရိပတိ. တတော ခေမာ ပုဗ္ဗဟေတုသမ္ပန္နတ္တာ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ဧဝံဝိဓမ္ပိ နာမ သရီရံ ဧဝရူပံ ဝိပတ္တိံ ပါပုဏာတိ၊ မယှမ္ပိ သရီရံ ဧဝံဂတိကမေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ. အထဿာ ဧဝံ စိန္တိတက္ခဏေ သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မပဒေ ဂါထမာဟ –

‘‘ယေ ရာဂရတ္တာနုပတန္တိ သောတံ၊

သယံကတံ မက္ကဋကောဝ ဇာလံ၊

ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ဝဇန္တိ ဓီရာ၊

အနပေက္ခိနော သဗ္ဗဒုက္ခံ ပဟာယာ’’တိ.

သာ ဂါထာပရိယောသာနေ ဌိတပဒေ ဌိတာယေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တေန နာမ အရဟတ္တံ ပတ္တေန တံဒိဝသမေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိတဗ္ဗံ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဗ္ဗံ ဝါ ဟောတိ၊ သာ ပန အတ္တနော အာယုသင်္ခါရာနံ ပဝတ္တနဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အတ္တနော ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေဿာမီ’’တိ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ရာဇနိဝေသနံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ အနဘိဝါဒေတွာဝ အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ ဣင်္ဂိတေနေဝ အညာသိ – ‘‘အရိယဓမ္မံ ပတ္တာ ဘဝိဿတီ’’တိ. အထ နံ အာဟ – ‘‘ဒေဝိ ဂတာ နု ခေါ သတ္ထုဒဿနာယာ’’တိ. မဟာရာဇ၊ တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌဒဿနံ ပရိတ္တံ၊ အဟံ ပန ဒသဗလံ သုဒိဋ္ဌမကာသိံ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇံ မေ အနုဇာနာထာတိ. ရာဇာ ‘‘သာဓု၊ ဒေဝီ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ဥပနေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. အထဿာ ‘‘ခေမာထေရီ နာမ ဂိဟိဘာဝေ ဌတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ’’တိ မဟာပညဘာဝေါ ပါကဋော အဟောသိ. ဣဒမေတ္ထ ဝတ္ထု. အထ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ခေမာထေရိံ မဟာပညာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဥပ္ပလဝဏ္ဏာထေရီဝတ္ထု

၂၃၇. တတိယေ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာတိ နီလုပ္ပလဂဗ္ဘသဒိသေနေဝ ဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမာ ထေရီ. သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ အပရဘာဂေ မဟာဇနေန သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဣဒ္ဓိမန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိနဂရေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ပရိဝေဏံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ.

တတော စဝိတွာ ပုန မနုဿလောကံ အာဂစ္ဆန္တီ ဧကသ္မိံ ဂါမေ သဟတ္ထာ ကမ္မံ ကတွာ ဇီဝနကဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တာ. သာ ဧကဒိဝသံ ခေတ္တကုဋိံ ဂစ္ဆန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကသ္မိံ သရေ ပါတောဝ ပုပ္ဖိတံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဒိသွာ တံ သရံ ဩရုယှ တဉ္စေဝ ပုပ္ဖံ လာဇပက္ခိပနတ္ထာယ ပဒုမိနိယာ ပတ္တဉ္စ ဂဟေတွာ ကေဒါရေ သာလိသီသာနိ ဆိန္ဒိတွာ ကုဋိကာယ နိသိန္နာ လာဇေ ဘဇ္ဇိတွာ ပဉ္စ လာဇသတာနိ ဂဏေသိ. တသ္မိံ ခဏေ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတော ဧကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အာဂန္တွာ တဿာ အဝိဒူရေ အဋ္ဌာသိ. သာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ လာဇေဟိ သဒ္ဓိံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ကုဋိတော ဩရုယှ လာဇေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ပဒုမပုပ္ဖေန ပတ္တံ ပိဓာယ အဒါသိ. အထဿာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ထောကံ ဂတေ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ နာမ ပုပ္ဖေန အနတ္ထိကာ၊ အဟံ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပိဠန္ဓိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထတော ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပုန စိန္တေသိ – ‘‘သစေ၊ အယျော၊ ပုပ္ဖေန အနတ္ထိကော အဘဝိဿ၊ ပတ္တမတ္ထကေ ဌပေတုံ န အဒဿ၊ အဒ္ဓါ အယျဿ အတ္ထော ဘဝိဿတီ’’တိ ပုန ဂန္တွာ ပတ္တမတ္ထကေ ဌပေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ခမာပေတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမေသံ မေ လာဇာနံ နိဿန္ဒေန လာဇဂဏနာယ ပုတ္တာ အဿု၊ ပဒုမပုပ္ဖဿ နိဿန္ဒေန နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ မေ ပဒေ ပဒေ ပဒုမပုပ္ဖံ ဥဋ္ဌဟတူ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တဿာ ပဿန္တိယာဝ အာကာသေန ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ တံ ပဒုမံ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ အက္ကမနသောပါနသမီပေ ပါဒပုဉ္ဆနံ ကတွာ ဌပေသိ.

သာပိ တဿ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန ဒေဝလောကေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ စဿာ ပဒေ ပဒေ မဟာပဒုမပုပ္ဖံ ဥဋ္ဌာသိ. သာ တတော စဝိတွာ ပဗ္ဗတပါဒေ ဧကသ္မိံ ပဒုမဿရေ ပဒုမဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တိ. တံ နိဿာယ ဧကော တာပသော ဝသတိ၊ သော ပါတောဝ မုခဓောဝနတ္ထာယ သရံ ဂန္တွာ တံ ပုပ္ဖံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒံ ပုပ္ဖံ သေသေဟိ မဟန္တတရံ၊ သေသာနိ စ ပုပ္ဖိတာနိ၊ ဣဒံ မကုဠိတမေဝ၊ ဘဝိတဗ္ဗမေတ္ထ ကာရဏေနာ’’တိ ဥဒကံ ဩတရိတွာ တံ ပုပ္ဖံ ဂဏှိ. တံ တေန ဂဟိတမတ္တမေဝ ပုပ္ဖိတံ. တာပသော အန္တောပဒုမဂဗ္ဘေ နိပန္နဒါရိကံ အဒ္ဒသ. ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ စ ဓီတုသိနေဟံ လဘိတွာ ပဒုမေနေဝ သဒ္ဓိံ ပဏ္ဏသာလံ နေတွာ မဉ္စကေ နိပဇ္ဇာပေသိ. အထဿာ ပုညာနုဘာဝေန အင်္ဂုဋ္ဌကေ ခီရံ နိဗ္ဗတ္တိ. သော တသ္မိံ ပုပ္ဖေ မိလာတေ အညံ နဝပုပ္ဖံ အာဟရိတွာ တံ နိပဇ္ဇာပေသိ. အထဿာ အာဓာဝနဝိဓာဝနေန ကီဠိတုံ သမတ္ထကာလတော ပဋ္ဌာယ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ပဒုမပုပ္ဖံ ဥဋ္ဌာသိ၊ ကုင်္ကုမရာသိဿ ဝိယဿာ သရီရဝဏ္ဏော အဟောသိ. သာ အပ္ပတ္တာ ဒေဝဝဏ္ဏံ၊ အတိက္ကန္တာ မာနုသဝဏ္ဏံ အဟောသိ. သာ ပိတရိ ဖလာဖလတ္ထာယ ဂတေ ပဏ္ဏသာလာယံ ဩဟီယတိ.

အထေကဒိဝသံ တဿာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ပိတရိ ဖလာဖလတ္ထာယ ဂတေ ဧကော ဝနစရကော တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘မနုဿာနံ နာမ ဧဝံဝိဓံ ရူပံ နတ္ထိ၊ ဝီမံသိဿာမိ န’’န္တိ တာပသဿ အာဂမနံ ဥဒိက္ခန္တော နိသီဒိ. သာ ပိတရိ အာဂစ္ဆန္တေ ပဋိပထံ ဂန္တွာ တဿ ဟတ္ထတော ကာဇကမဏ္ဍလုံ အဂ္ဂဟေသိ၊ အာဂန္တွာ နိသိန္နဿ စဿ အတ္တနာ ကရဏဝတ္တံ ဒဿေသိ. တဒါ သော ဝနစရကော မနုဿဘာဝံ ဉတွာ တာပသံ အဘိဝါဒေတွာ နိသီဒိ. တာပသော တံ ဝနစရကံ ဝနမူလဖလာဖလေဟိ စ ပါနီယေန စ နိမန္တေတွာ၊ ‘‘ဘော ပုရိသ၊ ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝသိဿသိ၊ ဥဒါဟု ဂမိသဿီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဂမိဿာမိ၊ ဘန္တေ၊ ဣဓ ကိံ ကရိဿာမီတိ. ဣဒံ တယာ ဒိဋ္ဌကာရဏံ ဧတ္တော ဂန္တွာ အကထေတုံ သက္ခိဿသီတိ. သစေ၊ အယျော၊ န ဣစ္ဆတိ၊ ကိံ ကာရဏာ ကထေဿာမီတိ တာပသံ ဝန္ဒိတွာ ပုန အာဂမနကာလေ မဂ္ဂသဉ္ဇာနနတ္ထံ သာခါသညဉ္စ ရုက္ခသညဉ္စ ကရောန္တော ပက္ကာမိ.

သော ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ အဒ္ဒသ၊ ရာဇာ ‘‘ကသ္မာ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အဟံ၊ ဒေဝ၊ တုမှာကံ ဝနစရကော ပဗ္ဗတပါဒေ အစ္ဆရိယံ ဣတ္ထိရတနံ ဒိသွာ အာဂတောမှီ’’တိ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ ကထေသိ. သော တဿ ဝစနံ သုတွာ ဝေဂေန ပဗ္ဗတပါဒံ ဂန္တွာ အဝိဒူရေ ဌာနေ ခန္ဓာဝါရံ နိဝေသေတွာ ဝနစရကေန စေဝ အညေဟိ စ ပုရိသေဟိ သဒ္ဓိံ တာပသဿ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ နိသိန္နဝေလာယ တတ္ထ ဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ရာဇာ တာပသဿ ပဗ္ဗဇိတပရိက္ခာရဘဏ္ဍံ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကိံ ကရောမ၊ ဂစ္ဆာမာ’’တိ အာဟ. ဂစ္ဆ၊ မဟာရာဇာတိ. အာမ၊ ဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေ. အယျဿ ပန သမီပေ ဝိသဘာဂပရိသာ အတ္ထီတိ အဿုမှ၊ အသာရုပ္ပါ ဧသာ ပဗ္ဗဇိတာနံ၊ မယာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတု၊ ဘန္တေတိ. မနုဿာနံ စိတ္တံ နာမ ဒုတ္တောသယံ၊ ကထံ ဗဟူနံ မဇ္ဈေ ဝသိဿတီတိ. အမှာကံ ရုစိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သေသာနံ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမိ၊ ဘန္တေတိ.

သော ရညော ကထံ သုတွာ ဒဟရကာလေ ဂဟိတနာမဝသေနေဝ၊ ‘‘အမ္မ၊ ပဒုမဝတီ’’တိ ဓီတရံ ပက္ကောသိ. သာ ဧကဝစနေနေဝ ပဏ္ဏသာလတော နိက္ခမိတွာ ပိတရံ အဘိဝါဒေတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ပိတာ အာဟ – ‘‘တွံ၊ အမ္မ၊ ဝယပ္ပတ္တာ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ရညာ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝသိတုံ အယုတ္တာ၊ ရညာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆ၊ အမ္မာ’’တိ. သာ ‘‘သာဓု၊ တာတာ’’တိ ပိတု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ပရောဒမာနာ အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ ‘‘ဣမိဿာ ပိတု စိတ္တံ ဂဏှာမီ’’တိ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ကဟာပဏရာသိမှိ ဌပေတွာ အဘိသေကံ အကာသိ. အထ နံ ဂဟေတွာ အတ္တနော နဂရံ အာနေတွာ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ သေသဣတ္ထိယော အနောလောကေတွာ တာယ သဒ္ဓိံယေဝ ရမတိ. တာ ဣတ္ထိယော ဣဿာပကတာ တံ ရညော အန္တရေ ပရိဘိန္ဒိတုကာမာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘နာယံ၊ မဟာရာဇ၊ မနုဿဇာတိကာ၊ ကဟံ နာမ တုမှေဟိ မနုဿာနံ ဝိစရဏဋ္ဌာနေ ပဒုမာနိ ဥဋ္ဌဟန္တာနိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာနိ၊ အဒ္ဓါ အယံ ယက္ခိနီ၊ နီဟရထ နံ မဟာရာဇာ’’တိ. ရာဇာ တာသံ ကထံ သုတွာ တုဏှီ အဟောသိ.

အထဿ အပရေန သမယေန ပစ္စန္တော ကုပိတော. သော ‘‘ဂရုဂဗ္ဘာ ပဒုမဝတီ’’တိ တံ နဂရေ ဌပေတွာ ပစ္စန္တံ အဂမာသိ. အထ တာ ဣတ္ထိယော တဿာ ဥပဋ္ဌာယိကာယ လဉ္ဇံ ဒတွာ ‘‘ဣမိဿာ ဒါရကံ ဇာတမတ္တမေဝ အပနေတွာ ဧကံ ဒါရုဃဋိကံ လောဟိတေန မက္ခေတွာ သန္တိကေ ဌပေဟီ’’တိ အာဟံသု. ပဒုမဝတိယာပိ နစိရဿေဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. မဟာပဒုမကုမာရော ဧကကောဝ ကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. အဝသေသာ ဧကူနပဉ္စသတာ ဒါရကာ မဟာပဒုမကုမာရဿ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိတွာ နိပန္နကာလေ သံသေဒဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိံသု. အထဿ ‘‘န တာဝါယံ သတိံ ပဋိလဘတီ’’တိ ဉတွာ ဥပဋ္ဌာယိကာ ဧကံ ဒါရုဃဋိကံ လောဟိတေန မက္ခေတွာ သမီပေ ဌပေတွာ တာသံ ဣတ္ထီနံ သညံ အဒါသိ. တာ ပဉ္စသတာပိ ဣတ္ထိယော ဧကေကာ ဧကေကံ ဒါရကံ ဂဟေတွာ စုန္ဒကာရကာနံ သန္တိကံ ပေသေတွာ ကရဏ္ဍကေ အာဟရာပေတွာ အတ္တနာ အတ္တနာ ဂဟိတဒါရကေ တတ္ထ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဗဟိ လဉ္ဆနံ ကတွာ ဌပယိံသု.

ပဒုမဝတီပိ ခေါ သညံ လဘိတွာ တံ ဥပဋ္ဌာယိကံ ‘‘ကိံ ဝိဇာတမှိ၊ အမ္မာ’’တိ ပုစ္ဆိ. သာ တံ သန္တဇ္ဇေတွာ ‘‘ကုတော တွံ ဒါရကံ လဘိဿသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အယံ တေ ကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တဒါရကော’’တိ လောဟိတမက္ခိတံ ဒါရုဃဋိကံ ပုရတော ဌပေသိ. သာ တံ ဒိသွာ ဒေါမနဿပ္ပတ္တာ ‘‘သီဃံ နံ ဖာလေတွာ အပနေဟိ၊ သစေ ကောစိ ပဿေယျ လဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဘဝေယျာ’’တိ အာဟ. သာ တဿာ ကထံ သုတွာ အတ္ထကာမာ ဝိယ ဒါရုဃဋိကံ ဖာလေတွာ ဥဒ္ဓနေ ပက္ခိပိ.

ရာဇာပိ ပစ္စန္တတော အာဂန္တွာ နက္ခတ္တံ ပဋိမာနေန္တော ဗဟိနဂရေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ နိသီဒိ. အထ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ရညော ပစ္စုဂ္ဂမနံ အာဂန္တွာ အာဟံသု – ‘‘တွံ၊ မဟာရာဇ၊ န အမှာကံ သဒ္ဒဟသိ၊ အမှေဟိ ဝုတ္တံ အကာရဏံ ဝိယ ဟောတိ. တွံ မဟေသိယာ ဥပဋ္ဌာယိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ပဋိပုစ္ဆ၊ ဒါရုဃဋိကံ တေ ဒေဝီ ဝိဇာတာ’’တိ. ရာဇာ တံ ကာရဏံ န ဥပပရိက္ခိတွာဝ ‘‘အမနုဿဇာတိကာ ဘဝိဿတီ’’တိ တံ ဂေဟတော နိက္ကဍ္ဎိ. တဿာ ရာဇဂေဟတော သဟ နိက္ခမနေနေဝ ပဒုမပုပ္ဖါနိ အန္တရဓာယိံသု၊ သရီရစ္ဆဝိပိ ဝိဝဏ္ဏာ အဟောသိ. သာ ဧကိကာဝ အန္တရဝီထိယာ ပါယာသိ. အထ နံ ဧကာ ဝယပ္ပတ္တာ မဟလ္လိကာ ဣတ္ထီ ဒိသွာ ဓီတုသိနေဟံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘ကဟံ ဂစ္ဆသိ အမ္မာ’’တိ အာဟ. အာဂန္တုကမှိ၊ ဝသနဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တီ ဝိစရာမီတိ. ဣဓာဂစ္ဆ၊ အမ္မာတိ ဝသနဋ္ဌာနံ ဒတွာ ဘောဇနံ ပဋိယာဒေသိ.

တဿာ ဣမိနာဝ နိယာမေန တတ္ထ ဝသမာနာယ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ ရာဇာနံ အာဟံသု – ‘‘မဟာရာဇ၊ တုမှေသု ယုဒ္ဓံ ဂတေသု အမှေဟိ ဂင်္ဂါဒေဝတာယ ‘အမှာကံ ဒေဝေ ဝိဇိတသင်္ဂါမေ အာဂတေ ဗလိကမ္မံ ကတွာ ဥဒကကီဠံ ကရိဿာမာ’တိ ပတ္ထိတံ အတ္ထိ၊ ဧတမတ္ထံ၊ ဒေဝ၊ ဇာနာပေမာ’’တိ. ရာဇာ တာသံ ဝစနေန တုဋ္ဌော ဂင်္ဂါယံ ဥဒကကီဠံ ကာတုံ အဂမာသိ. တာပိ အတ္တနာ အတ္တနာ ဂဟိတံ ကရဏ္ဍကံ ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ အာဒါယ နဒိံ ဂန္တွာ တေသံ ကရဏ္ဍကာနံ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ ပါရုပိတွာ ပါရုပိတွာ ဥဒကေ ပတိတွာ ကရဏ္ဍကေ ဝိဿဇ္ဇေသုံ. တေပိ ခေါ ကရဏ္ဍကာ သဗ္ဗေ သဟ ဂန္တွာ ဟေဋ္ဌာသောတေ ပသာရိတဇာလမှိ လဂ္ဂိံသု. တတော ဥဒကကီဠံ ကီဠိတွာ ရညော ဥတ္တိဏ္ဏကာလေ ဇာလံ ဥက္ခိပန္တာ တေ ကရဏ္ဍကေ ဒိသွာ ရညော သန္တိကံ အာနယိံသု. ရာဇာ ကရဏ္ဍကေ ဒိသွာ ‘‘ကိံ၊ တာတာ၊ ကရဏ္ဍကေသူ’’တိ အာဟ. န ဇာနာမ၊ ဒေဝါတိ. သော တေ ကရဏ္ဍကေ ဝိဝရာပေတွာ ဩလောကေန္တော ပဌမံ မဟာပဒုမကုမာရဿ ကရဏ္ဍကံ ဝိဝရာပေသိ. တေသံ ပန သဗ္ဗေသမ္ပိ ကရဏ္ဍကေသု နိပဇ္ဇာပိတဒိဝသေယေဝ ပုညိဒ္ဓိယာ အင်္ဂုဋ္ဌတော ခီရံ နိဗ္ဗတ္တိ. သက္ကော ဒေဝရာဇာ တဿ ရညော နိက္ကင်္ခဘာဝတ္ထံ အန္တောကရဏ္ဍကေ အက္ခရာနိ လိခါပေသိ ‘‘ဣမေ ကုမာရာ ပဒုမဝတိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တာ ဗာရာဏသိရညော ပုတ္တာ၊ အထ နေ ပဒုမဝတိယာ သပတ္တိယော ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ကရဏ္ဍကေသု ပက္ခိပိတွာ ဥဒကေ ခိပိံသု၊ ရာဇာ ဣမံ ကာရဏံ ဇာနာတူ’’တိ. ကရဏ္ဍကေ ဝိဝရိတမတ္တေ ရာဇာ အက္ခရာနိ ဝါစေတွာ ဒါရကေ ဒိသွာ မဟာပဒုမကုမာရံ ဥက္ခိပိတွာ ‘‘ဝေဂေန ရထေ ယောဇေထ၊ အဿေ ကပ္ပေထ၊ အဟံ အဇ္ဇ အန္တောနဂရံ ပဝိသိတွာ ဧကစ္စာနံ မာတုဂါမာနံ ပိယံ ကရိဿာမီ’’တိ ပါသာဒံ အာရုယှ ဟတ္ထိဂီဝါယ သဟဿဘဏ္ဍိကံ ဌပေတွာ ဘေရိံ စရာပေသိ ‘‘ယော ပဒုမဝတိံ ပဿတိ၊ သော ဣမံ သဟဿံ ဂဏှတူ’’တိ.

တံ ကထံ သုတွာ ပဒုမဝတီ မာတုယာ သညံ အဒါသိ – ‘‘ဟတ္ထိဂီဝတော သဟဿံ ဂဏှ၊ အမ္မာ’’တိ. အဟံ ဧဝရူပံ ဂဏှိတုံ န ဝိသဟာမီတိ. သာ ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ကိံ ဝတွာ ဂဏှာမိ အမ္မာ’’တိ အာဟ. ‘‘မမ ဓီတာ၊ ပဒုမဝတိံ ဒေဝိံ ပဿတီ’’တိ ဝတွာ ဂဏှာဟီတိ. သာ ‘‘ယံ ဝါ တံ ဝါ ဟောတူ’’တိ ဂန္တွာ သဟဿစင်္ကောဋကံ ဂဏှိ. အထ နံ မနုဿာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ပဒုမဝတိံ ဒေဝိံ ပဿသိ၊ အမ္မာ’’တိ. ‘‘အဟံ န ပဿာမိ၊ ဓီတာ ကိရ မေ ပဿတီ’’တိ အာဟ. တေ ‘‘ကဟံ ပန သာ၊ အမ္မာ’’တိ ဝတွာ တာယ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ပဒုမဝတိံ သဉ္ဇာနိတွာ ပါဒေသု နိပတိံသု. တသ္မိံ ကာလေ သာ ‘‘ပဒုမဝတီ ဒေဝီ အယ’’န္တိ ဉတွာ ‘‘ဘာရိယံ ဝတ ဣတ္ထိယာ ကမ္မံ ကတံ၊ ယာ ဧဝံဝိဓဿ ရညော မဟေသီ သမာနာ ဧဝရူပေ ဌာနေ နိရာရက္ခာ ဝသီ’’တိ အာဟ. တေပိ ရာဇပုရိသာ ပဒုမဝတိယာ နိဝေသနံ သေတသာဏီဟိ ပရိက္ခိပါပေတွာ ဒွါရေ အာရက္ခံ ဌပေတွာ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ သုဝဏ္ဏသိဝိကံ ပေသေသိ. သာ ‘‘အဟံ ဧဝံ န ဂမိဿာမိ၊ မမ ဝသနဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ရာဇဂေဟံ ဧတ္ထန္တရေ ဝရပေါတ္ထကစိတ္တတ္ထရဏေ အတ္ထရာပေတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကဝိစိတ္တံ စေလဝိတာနံ ဗန္ဓာပေတွာ ပသာဓနတ္ထာယ သဗ္ဗာလင်္ကာရေသု ပဟိတေသု ပဒသာဝ ဂမိဿာမိ၊ ဧဝံ မေ နာဂရာ သမ္ပတ္တိံ ပဿိဿန္တီ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘ပဒုမဝတိယာ ယထာရုစိံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. တတော ပဒုမဝတီ သဗ္ဗပသာဓနံ ပသာဓေတွာ ‘‘ရာဇဂေဟံ ဂမိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. အထဿာ အက္ကန္တအက္ကန္တဋ္ဌာနေ ဝရပေါတ္ထကစိတ္တတ္ထရဏာနိ ဘိန္ဒိတွာ ပဒုမပုပ္ဖါနိ ဥဋ္ဌဟိံသု. သာ မဟာဇနဿ အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ရာဇနိဝေသနံ အာရုယှ သဗ္ဗေ စိတ္တတ္ထရဏေ တဿာ မဟလ္လိကာယ ပေါသာဝနိကမူလံ ကတွာ ဒါပေသိ.

ရာဇာပိ ခေါ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဣမာယော တေ ဒေဝိ ဒါသိယော ကတွာ ဒေမီ’’တိ အာဟ. သာဓု၊ မဟာရာဇ၊ ဧတာသံ မယှံ ဒိန္နဘာဝံ သကလနဂရေ ဇာနာပေဟီတိ. ရာဇာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ – ‘‘ပဒုမဝတိယာ ဒူဗ္ဘိကာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ဧတိဿာ ဧဝ ဒါသိယော ကတွာ ဒိန္နာ’’တိ. သာ ‘‘တာသံ သကလနဂရေန ဒါသိဘာဝေါ သလ္လက္ခိတော’’တိ ဉတွာ ‘‘အဟံ မမ ဒါသိယော ဘုဇိဿာ ကာတုံ လဘာမိ ဒေဝါ’’တိ ရာဇာနံ ပုစ္ဆိ. တဝ ဣစ္ဆာ ဒေဝီတိ. ဧဝံ သန္တေ တမေဝ ဘေရိစာရိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ပဒုမဝတိဒေဝိယာ အတ္တနော ဒါသိယော ကတွာ ဒိန္နာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော သဗ္ဗာဝ ဘုဇိဿာ ကတာတိ ပုန ဘေရိံ စရာပေထာ’’တိ အာဟ. သာ တာသံ ဘုဇိဿဘာဝေ ကတေ ဧကူနာနိ ပဉ္စသတ္တပုတ္တာနိ တာသံယေဝ ဟတ္ထေ ပေါသနတ္ထာယ ဒတွာ သယံ မဟာပဒုမကုမာရံယေဝ ဂဏှိ.

အထ အပရဘာဂေ တေသံ ကုမာရာနံ ကီဠနဝယေ သမ္ပတ္တေ ရာဇာ ဥယျာနေ နာနာဝိဓံ ကီဠနဋ္ဌာနံ ကာရေသိ. တေ အတ္တနော သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကကာလေ သဗ္ဗေဝ ဧကတော ဟုတွာ ဥယျာနေ ပဒုမသဉ္ဆန္နာယ မင်္ဂလပေါက္ခရဏိယာ ကီဠန္တာ နဝပဒုမာနိ ပုပ္ဖိတာနိ ပုရာဏပဒုမာနိ စ ဝဏ္ဋတော ပတန္တာနိ ဒိသွာ ‘‘ဣမဿ တာဝ အနုပါဒိန္နကဿ ဧဝရူပါ ဇရာ ပါပုဏာတိ၊ ကိမင်္ဂံ ပန အမှာကံ သရီရဿ. ဣဒမ္ပိ ဟိ ဧဝံဂတိကမေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ အာရမ္မဏံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗေဝ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ ပဒုမကဏ္ဏိကာသု ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိံသု.

အထ တေဟိ သဒ္ဓိံ အာဂတာ ရာဇပုရိသာ ဗဟုဂတံ ဒိဝသံ ဉတွာ ‘‘အယျပုတ္တာ တုမှာကံ ဝေလံ ဇာနာထာ’’တိ အာဟံသု. တေ တုဏှီ အဟေသုံ. တေ ပုရိသာ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသုံ – ‘‘ကုမာရာ ဒေဝ၊ ပဒုမကဏ္ဏိကာသု နိသိန္နာ၊ အမှေသု ကထေန္တေသုပိ ဝစီဘေဒံ န ကရောန္တီ’’တိ. ယထာရုစိယာ တေသံ နိသီဒိတုံ ဒေထာတိ. တေ သဗ္ဗရတ္တိံ ဂဟိတာရက္ခာ ပဒုမကဏ္ဏိကာသု နိသိန္နနိယာမေနေဝ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေသုံ. ပုရိသာ ပုနဒိဝသေ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒေဝါ ဝေလံ ဇာနာထာ’’တိ အာဟံသု. န မယံ ဒေဝါ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ မယန္တိ. အယျာ၊ တုမှေ ဘာရိယံ ကထံ ကထေထ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ တုမှာဒိသာ န ဟောန္တိ၊ ဒွင်္ဂုလကေသမဿုဓရာ ကာယေ ပဋိမုက္ကအဋ္ဌပရိက္ခာရာ ဟောန္တီတိ. တေ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန သီသံ ပရာမသိံသု. တာဝဒေဝ ဂိဟိလိင်္ဂံ အန္တရဓာယိ၊ အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာ ကာယေ ပဋိမုက္ကာဝ အဟေသုံ. တတော ပဿန္တဿေဝ မဟာဇနဿ အာကာသေန နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမံသု.

သာပိ ခေါ၊ ပဒုမဝတီ ဒေဝီ၊ ‘‘အဟံ ဗဟုပုတ္တာ ဟုတွာ နိပုတ္တာ ဇာတာ’’တိ ဟဒယသောကံ ပတွာ တေနေဝ သောကေန ကာလံ ကတွာ ရာဇဂဟနဂရဒွါရဂါမကေ သဟတ္ထေန ကမ္မံ ကတွာ ဇီဝနကဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တိ. အပရဘာဂေ ကုလဃရံ ဂန္တွာ ဧကဒိဝသံ သာမိကဿ ခေတ္တံ ယာဂုံ ဟရမာနာ တေသံ အတ္တနော ပုတ္တာနံ အန္တရေ အဋ္ဌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ သီဃံ သီဃံ ဂန္တွာ သာမိကဿ အာရောစေသိ – ‘‘ပဿ၊ အယျ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ၊ ဧတေ နိမန္တေတွာ ဘောဇေဿာမာ’’တိ. သော အာဟ – ‘‘သမဏသကုဏာ နာမေတေ အညတ္ထာပိ ဧဝံ စရန္တိ၊ န ဧတေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ’’တိ. တေ တေသံ ကထေန္တာနံယေဝ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဩတရိံသု. သာ ဣတ္ထီ တံဒိဝသံ အတ္တနော ဘတ္တခဇ္ဇဘောဇနံ တေသံ ဒတွာ ‘‘သွေပိ အဋ္ဌ ဇနာ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ. သာဓု၊ ဥပါသိကေ၊ တဝ သက္ကာရော ဧတ္တကောဝ ဟောတု၊ အာသနာနိ စ အဋ္ဌေဝ ဟောန္တု၊ အညေပိ ဗဟူ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ တဝ စိတ္တံ ပသာဒေယျာသီတိ. သာ ပုနဒိဝသေ အဋ္ဌ အာသနာနိ ပညာပေတွာ အဋ္ဌန္နံ သက္ကာရသမ္မာနံ ပဋိယာဒေတွာ နိသီဒိ.

နိမန္တိတပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သေသာနံ သညံ အဒံသု – ‘‘မာရိသာ၊ အဇ္ဇ အညတ္ထ အဂန္တွာ သဗ္ဗေဝ တုမှာကံ မာတု သင်္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ. တေ တေသံ ဝစနံ သုတွာ သဗ္ဗေဝ ဧကတော အာကာသေန အာဂန္တွာ မာတု-ဂေဟဒွါရေ ပါတုရဟေသုံ. သာပိ ပဌမံ လဒ္ဓသညတာယ ဗဟူပိ ဒိသွာ န ကမ္ပိတ္ထ၊ သဗ္ဗေပိ တေ ဂေဟံ ပဝေသေတွာ အာသနေသု နိသီဒါပေသိ. တေသု ပဋိပါဋိယာ နိသီဒန္တေသု နဝမော အညာနိ အဋ္ဌ အာသနာနိ မာပေတွာ သယံ ဓုရာသနေ နိသီဒိ. ယာဝ အာသနာနိ ဝဍ္ဎန္တိ၊ တာဝ ဂေဟံ ဝဍ္ဎတိ. ဧဝံ တေသု သဗ္ဗေသုပိ နိသိန္နေသု သာ ဣတ္ထီ အဋ္ဌန္နံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပဋိယာဒိတံ သက္ကာရံ ပဉ္စသတာနမ္ပိ ယာဝဒတ္ထံ ဒတွာ အဋ္ဌ နီလုပ္ပလဟတ္ထကေ အာဟရိတွာ နိမန္တိတပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံယေဝ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ အာဟ – ‘‘မယှံ၊ ဘန္တေ၊ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သရီရဝဏ္ဏော ဣမေသံ နီလုပ္ပလာနံ အန္တောဂဗ္ဘဝဏ္ဏော ဝိယ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ မာတု အနုမောဒနံ ကတွာ ဂန္ဓမာဒနံယေဝ အဂမံသု.

သာပိ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ တတော စုတာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ နီလုပ္ပလဂဗ္ဘသမာနဝဏ္ဏတာယ စဿာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာတွေဝ နာမံ အကံသု. အထဿာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ သကလဇမ္ဗုဒီပရာဇာနော စ သေဋ္ဌိနော စ သေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ ပဟိဏိံသု – ‘‘ဓီတရံ အမှာကံ ဒေတူ’’တိ. အပဟိဏန္တော နာမ နာဟောသိ. တတော သေဋ္ဌိ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ သဗ္ဗေသံ မနံ ဂဟေတုံ န သက္ခိဿာမိ၊ ဥပါယံ ပနေကံ ကရိဿာမီ’’တိ ဓီတရံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတုံ အမ္မ သက္ခိဿသီ’’တိ အာဟ. တဿာ ပစ္ဆိမဘဝိကတ္တာ ပိတုဝစနံ သီသေ အာသိတ္တသတပါကတေလံ ဝိယ အဟောသိ၊ တသ္မာ ပိတရံ ‘‘ပဗ္ဗဇိဿာမိ၊ တာတာ’’တိ အာဟ. သော တဿာ သက္ကာရံ ကတွာ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. တဿာ အစိရပဗ္ဗဇိတာယ ဧဝ ဥပေါသထာဂါရေ ကာလဝါရော ပါပုဏိ. သာ ဒီပံ ဇာလေတွာ ဥပေါသထာဂါရံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဒီပသိခါယ နိမိတ္တံ ဂဏှိတွာ ပုနပ္ပုနံ ဩလောကယမာနာ တေဇောကသိဏာရမ္မဏံ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တဖလေန သဒ္ဓိံယေဝ စ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနေ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ. သာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ယမကပါဋိဟာရိယကရဏဒိဝသေ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပါဋိဟာရိယံ ကရိဿာမီ’’တိ သီဟနာဒံ နဒိ. သတ္ထာ ဣဒံ ကာရဏံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ဇေတဝနဝိဟာရေ နိသိန္နော ပဋိပါဋိယာ ဘိက္ခုနိယော ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဣမံ ထေရိံ ဣဒ္ဓိမန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ပဋာစာရာထေရီဝတ္ထု

၂၃၈. စတုတ္ထေ ဝိနယဓရာနံ ယဒိဒံ ပဋာစာရာတိ ပဋာစာရာ ထေရီ ဝိနယဓရာနံ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဝိနယဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ပရိဝေဏံ ကတွာ ပုန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ.

သာ အပရဘာဂေ ဝယပ္ပတ္တာ အတ္တနော ဂေဟေ ဧကေန ကမ္မကာရေန သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ကတွာ အပရဘာဂေ အတ္တနော သမာနဇာတိကံ ကုလံ ဂစ္ဆန္တီ ကတသန္ထဝဿ ပုရိသဿ သညံ အဒါသိ – ‘‘န တွံ သွေ ပဋ္ဌာယ မံ ပဋိဟာရသတေနပိ ဒဋ္ဌုံ လဘိဿသိ၊ သစေ တေ ကမ္မံ အတ္ထိ၊ ဣဒါနိ မံ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ. သော ‘‘ဧဝံ ဟောတူ’’တိ အနုစ္ဆဝိကံ ဟတ္ထသာရံ ဂဟေတွာ တံ အာဒါယ နဂရတော တီဏိ စတ္တာရိ ယောဇနာနိ ပဋိက္ကမိတွာ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ.

အထ အပရဘာဂေ တဿာ ကုစ္ဆိယံ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌာသိ. သာ ဂဗ္ဘေ ပရိပက္ကေ ‘‘ဣဒံ အမှာကံ အနာထဋ္ဌာနံ၊ ကုလဂေဟံ ဂစ္ဆာမ သာမီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘အဇ္ဇ ဂစ္ဆာမ၊ သွေ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော ကာလံ ဝီတိနာမေသိ. သာ တဿ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘နာယံ ဗာလော မံ နေဿတီ’’တိ တသ္မိံ ဗဟိ ဂတေ ‘‘ဧကိကာဝ ကုလဂေဟံ ဂမိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. သော အာဂန္တွာ တံ ဂေဟေ အပဿန္တော ပဋိဝိဿကေ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ကုလဂေဟံ ဂတာ’’တိ သုတွာ ‘‘မံ နိဿာယ ကုလဓီတာ အနာထာ ဇာတာ’’တိ ပဒါနုပဒိကံ ဂန္တွာ သမ္ပာပုဏိ. တဿာ အန္တရာမဂ္ဂေဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. တတော ‘‘ယဿတ္ထာယ မယံ ဂစ္ဆေယျာမ၊ သော အတ္ထော အန္တရာမဂ္ဂေဝ နိပ္ဖန္နော၊ ဣဒါနိ ဂန္တွာ ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ ပဋိနိဝတ္တိံသု. ပုန တဿာ ကုစ္ဆိယံ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌာသီတိ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

အန္တရာမဂ္ဂေ ပနဿာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနေ ဇာတမတ္တေယေဝ စတူသု ဒိသာသု မဟာမေဃော ဥဋ္ဌဟိ. သာ တံ ပုရိသံ အာဟ – ‘‘သာမိ၊ အဝေလာယ စတူသု ဒိသာသု မေဃော ဥဋ္ဌိတော၊ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ကာတုံ ဝါယမာဟီ’’တိ. သော ‘‘ဧဝံ ကရိဿာမီ’’တိ ဒဏ္ဍကေဟိ ကုဋိကံ ကတွာ ‘‘ဆဒနတ္ထာယ တိဏံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဧကသ္မိံ မဟာဝမ္မိကပါဒေ တိဏံ ဆိန္ဒတိ. အထ နံ ဝမ္မိကေ နိပန္နော ကဏှသပ္ပေါ ပါဒေ ဍံသိ၊ သော တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ပတိတော. သာပိ ‘‘ဣဒါနိ အာဂမိဿတိ၊ ဣဒါနိ အာဂမိဿတီ’’တိ သဗ္ဗရတ္တိံ ခေပေတွာ ‘‘အဒ္ဓါ မံ သော ‘အနာထာ ဧသာ’တိ မဂ္ဂေ ဆဍ္ဍေတွာ ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ အာလောကေ သဉ္ဇာတေ ပဒါနုသာရေန ဩလောကေန္တီ ဝမ္မိကပါဒေ ပတိတံ ဒိသွာ ‘‘မံ နိဿာယ နဋ္ဌော ပုရိသော’’တိ ပရိဒေဝိတွာ ဒဟရဒါရကံ ပဿေနာဒါယ မဟလ္လကံ အင်္ဂုလီဟိ ဂါဟာပေတွာ မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကံ ဥတ္တာနနဒိံ ဒိသွာ ‘‘ဒွေပိ ဒါရကေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ အာဒါယ ဂန္တုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ ဇေဋ္ဌကံ ဩရိမတီရေ ဌပေတွာ ဒဟရံ ပရတီရံ နေတွာ ပိလောတိကစုမ္ဗဋကေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ပုန နိဝတ္တိတွာ ‘‘ဣတရံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ နဒိံ ဩတရိ.

အထဿာ နဒီမဇ္ဈံ ပတ္တကာလေ ဧကော သေနော ‘‘မံသပိဏ္ဍော အယ’’န္တိ သညာယ ဒါရကံ ဝိဇ္ဈိတုံ အာဂစ္ဆတိ. သာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ သေနံ ပလာပေသိ. တဿာ တံ ဟတ္ထဝိကာရံ ဒိသွာ မဟလ္လကဒါရကော ‘‘မံ ပက္ကောသတီ’’တိ သညာယ နဒိံ ဩတရိတွာ သောတေ ပတိတော ယထာသောတံ အဂမာသိ. သောပိ သေနော တဿာ အသမ္ပတ္တာယ ဧဝ တံ ဒဟရဒါရကံ ဂဏှိတွာ အဂမာသိ. သာ ဗလဝသောကာဘိဘူတာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဣမံ ဝိလာပဂီတံ ဂါယန္တီ ဂစ္ဆတိ –

‘‘ဥဘော ပုတ္တာ ကာလင်္ကတာ၊ ပန္ထေ မယှံ ပတီ မတော’’တိ.

သာ ဧဝံ ဝိလပမာနာဝ သာဝတ္ထိံ ပတွာ ကုလသဘာဂံ ဂန္တွာပိ သောကဝသေနေဝ အတ္တနော ဂေဟံ ဝဝတ္ထပေတုံ အသက္ကောန္တီ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧဝံဝိဓံ နာမ ကုလံ အတ္ထိ၊ ကတရံ တံ ဂေဟ’’န္တိ ပဋိပုစ္ဆိ. တွံ တံ ကုလံ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ကိံ ကရိဿသိ? တေသံ ဝသနဂေဟံ ဝါတပ္ပဟာရေန ပတိတံ၊ တတ္ထေဝ တေ သဗ္ဗေပိ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တာ၊ အထ နေ ခုဒ္ဒကမဟလ္လကေ ဧကစိတကသ္မိံယေဝ ဈာပေန္တိ၊ ပဿ ဧသာ ဓူမဝဋ္ဋိ ပညာယတီတိ. သာ တံ ကထံ သုတွာဝ ကိံ တုမှေ ဝဒထာ’’တိ အတ္တနော နိဝတ္ထသာဋကံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တီ ဇာတနိယာမေနေဝ ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ ကန္ဒမာနာ ဉာတီနံ စိတကဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တံ ဝိလာပဂီတံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ပရိဒေဝမာနာ –

‘‘ဥဘော ပုတ္တာ ကာလင်္ကတာ၊ ပန္ထေ မယှံ ပတီ မတော၊

မာတာ ပိတာ စ ဘာတာ စ၊ ဧကစိတကသ္မိံ ဍယှရေ’’တိ. –

အာဟ. အညေန ဇနေန သာဋကံ ဒိန္နမ္ပိ ဖာလေတွာ ဖာလေတွာ ဆဍ္ဍေတိ. အထ နံ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ မဟာဇနော ပရိဝါရေတွာ စရတိ. အထဿာ ‘‘အယံ ပဋာစာရံ ပဋပရိဟရဏံ ဝိနာ စရတီ’’တိ ပဋာစာရာတေဝ နာမံ အကံသု. ယသ္မာ စဿာ သော နဂ္ဂဘာဝေန အလဇ္ဇီအာစာရော ပါကဋော အဟောသိ၊ တသ္မာ ပတိတော အာစာရော အဿာတိ ပဋာစာရာတွေဝ နာမံ အကံသု.

သာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထရိ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ပရိသပရိယန္တေ အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ မေတ္တာဖရဏေန ဖရိတွာ ‘‘သတိံ ပဋိလဘ၊ ဘဂိနိ၊ သတိံ ပဋိလဘ၊ ဘဂိနီ’’တိ အာဟ. တဿာ သတ္ထု ဝစနံ သုတွာ ဗလဝဟိရောတ္တပ္ပံ အာဂတံ၊ သာ တတ္ထေဝ ဘူမိယံ နိသီဒိ. အဝိဒူရေ ဌိတော ပုရိသော ဥတ္တရိသာဋကံ ခိပိတွာ အဒါသိ. သာ တံ နိဝါသေတွာ ဓမ္မံ အဿောသိ. သတ္ထာ တဿာ စရိယဝသေန ဣမာ ဓမ္မပဒေ ဂါထာ အာဟ –

‘‘န သန္တိ ပုတ္တာ တာဏာယ၊ န ပိတာ နာပိ ဗန္ဓဝါ၊

အန္တကေနာဓိပန္နဿ၊ နတ္ထိ ဉာတီသု တာဏတာ.

‘‘ဧတမတ္ထဝသံ ဉတွာ၊ ပဏ္ဍိတော သီလသံဝုတော၊

နိဗ္ဗာနဂမနံ မဂ္ဂံ၊ ခိပ္ပမေဝ ဝိသောဓယေ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၈၈-၂၈၉)၊

သာ ဂါထာပရိယောသာနေ ယထာဌိတာဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. သတ္ထာ ‘‘တဿာ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇာ’’တိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမ္ပဋိစ္ဆိ. သာ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဂဏှန္တီ ဝိနယပိဋကေ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ. အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ပဋာစာရံ ဝိနယဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဓမ္မဒိန္နာထေရီဝတ္ထု

၂၃၉. ပဉ္စမေ ဓမ္မကထိကာနန္တိ ဓမ္မကထိကာနံ ဘိက္ခုနီနံ ဓမ္မဒိန္နာ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ပရာယတ္တဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော အဂ္ဂသာဝကဿ သုဇာတတ္ထေရဿ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိ. သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ခေမာထေရိယာ အဘိနီဟာရဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဖုဿဗုဒ္ဓကာလေ ပနေသာ သတ္ထု ဝေမာတိကာနံ တိဏ္ဏံ ဘာတိကာနံ ဒါနာဓိကာရေ ဌပိတကမ္မိကဿ ဂေဟေ ဝသမာနာ ‘‘ဧကံ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တာ ဒွေ အဒါသိ. ဧဝံ သဗ္ဗံ အပရိဟာပေန္တီ ဒတွာ ဒွေနဝုတိကပ္ပေ အတိက္ကမ္မ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဝသနပရိဝေဏံ ကာရေတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ အပရဘာဂေ ဝိသာခသေဋ္ဌိနော ဂေဟံ ဂတာ. ဝိသာခသေဋ္ဌိ နာမ ဗိမ္ဗိသာရဿ သဟာယကော ရညာ သဒ္ဓိံ ဒသဗလဿ ပဌမဒဿနံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော၊ အပရဘာဂေ အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆာကာသိ.

သော တံဒိဝသံ ဃရံ ဂန္တွာ သောပါနမတ္ထကေ ဌိတာယ ဓမ္မဒိန္နာယ ဟတ္ထေ ပသာရိတေ ဟတ္ထံ အနာလမ္ဗိတွာဝ ပါသာဒံ အဘိရုဟိ. ဘုဉ္ဇမာနောပိ ‘‘ဣမံ ဒေထ၊ ဣမံ ဟရထာ’’တိ န ဗျာဟရိ. ဓမ္မဒိန္နာ ကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ပရိဝိသမာနာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မေ ဟတ္ထာလမ္ဗကံ ဒေန္တိယာပိ ဟတ္ထံ န အာလမ္ဗိ၊ ဘုဉ္ဇမာနောပိ ကိဉ္စိ န ကထေတိ၊ ကော နု ခေါ မယှံ ဒေါသော’’တိ? အထ နံ ဘုတ္တာဝိံ ‘‘ကော နု ခေါ မေ၊ အယျ၊ ဒေါသော’’တိ ပုစ္ဆိ. ဓမ္မဒိန္နေ တုယှံ ဒေါသော နတ္ထိ၊ အဟံ ပန အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ သန္ထဝဝသေန တုမှာကံ သန္တိကေ နိသီဒိတုံ ဝါ ဌာတုံ ဝါ အာဟရာပေတွာ ခါဒိတုံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝါ အဘဗ္ဗော. တွံ သစေ ဣစ္ဆသိ၊ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဝသ. နော စေ ဣစ္ဆသိ၊ ယတ္တကေန တေ ဓနေန အတ္ထော၊ တံ ဂဏှိတွာ ကုလဃရံ ဂစ္ဆာဟီတိ. အယျပုတ္တ၊ ဧဝံ သန္တေ အဟံ တုမှေဟိ ဆဍ္ဍိတခေဠံ ဝမိတဝမနံ သီသေန ဥက္ခိပိတွာ န စရိဿာမိ၊ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာထာတိ. ဝိသာခေါ ‘‘သာဓု၊ ဓမ္မဒိန္နေ’’တိ ရညော အာရောစေတွာ ဓမ္မဒိန္နံ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ပဗ္ဗဇ္ဇတ္ထာယ ပေသေသိ.

သာ ပဗ္ဗဇိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ တာဝ သေဋ္ဌိ ဃရမဇ္ဈေ ဌိတောဝ ဒုက္ခဿန္တံ အကာသိ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ ပန မယာပိ ဒုက္ခဿန္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ၊ ‘‘အယျေ၊ မယှံ အာကိဏ္ဏဋ္ဌာနေ စိတ္တံ န ရမတိ၊ ဂါမကာဝါသံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. ထေရိယော တဿာ မဟာကုလာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတဘာဝေန စိတ္တံ ဝါရေတုံ အသက္ကောန္တိယော တံ ဂဟေတွာ ဂါမကာဝါသံ အဂမံသု. သာ အတီတေ မဒ္ဒိတသင်္ခါရတာယ နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထဿာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မယှံ ကိစ္စံ မတ္ထကံ ပတ္တံ၊ ဣဓ ဝသိတွာ ကိံ ကရိဿာမိ၊ ရာဇဂဟမေဝ ဂစ္ဆာမိ၊ တတြ မံ နိဿာယ ဗဟု ဉာတိသံဃော ပုညာနိ ကရိဿတီ’’တိ ထေရိယော ဂဟေတွာ နဂရမေဝ ပစ္စာဂတာ.

ဝိသာခေါ တဿာ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘သီဃံ အာဂတာ ဥက္ကဏ္ဌိတာ နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ သာယနှသမယေ တဿာ သန္တိကံ ဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ‘‘ဥက္ကဏ္ဌိတဘာဝံ ပုစ္ဆိတုံ အယုတ္တ’’န္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာဒိဝသေန ပဉှေ ပုစ္ဆိ၊ ဓမ္မဒိန္နာ ခဂ္ဂေန ဥပ္ပလနာလံ ဆိန္ဒန္တီ ဝိယ ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဥပါသကော ဓမ္မဒိန္နာထေရိယာ ဉာဏဿ သူရဘာဝံ ဉတွာ အတ္တနော အဓိဂတဋ္ဌာနေ ပဋိပါဋိယာ တီသု မဂ္ဂေသု သဗ္ဗာကာရေန ပဉှေ ပုစ္ဆိတွာ ဥဂ္ဂဟဝသေန အရဟတ္တမဂ္ဂေပိ ပုစ္ဆိ. ဓမ္မဒိန္နာထေရီပိ ဥပါသကဿ ယာဝ အနာဂါမိဖလာဝ ဝိသယဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဣဒါနိ အတ္တနော ဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ ဓာဝတီ’’တိ တံ နိဝတ္တေန္တီ ‘‘အစ္စသရာ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ ပဉှေ၊ နာသက္ခိ ပဉှာနံ ပရိယန္တံ ဂဟေတုံ၊ နိဗ္ဗာနောဂဓဉှိ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ ဗြဟ္မစရိယံ နိဗ္ဗာနပရာယဏံ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနံ. အာကင်္ခမာနော စ တွံ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျာသိ. ယထာ စ တေ ဘဂဝါ ဗျာကရောတိ၊ တထာ နံ ဓာရေယျာသီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၆) အာဟ.

ဝိသာခေါ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သဗ္ဗံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနနယံ ကထေသိ. သတ္ထာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘မမ ဓီတာယ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ခန္ဓေသု တဏှာ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယဿ ပုရေ စ ပစ္ဆာ စ၊ မဇ္ဈေ စ နတ္ထိ ကိဉ္စနံ၊

အကိဉ္စနံ အနာဒါနံ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၄၂၁)၊

တတော ဓမ္မဒိန္နာယ သာဓုကာရံ ဒတွာ ဝိသာခံ ဥပါသကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဏ္ဍိတာ၊ ဝိသာခ၊ ဓမ္မဒိန္နာ ဘိက္ခုနီ၊ မဟာပညာ ဝိသာခ၊ ဓမ္မဒိန္နာ ဘိက္ခုနီ. မံ စေပိ တွံ၊ ဝိသာခ၊ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျာသိ၊ အဟမ္ပိ တံ ဧဝမေဝ ဗျာကရေယျံ၊ ယထာ တံ ဓမ္မဒိန္နာယ ဘိက္ခုနိယာ ဗျာကတံ၊ ဧသော စေဝေတဿ အတ္ထော၊ ဧဝဉ္စ နံ ဓာရေဟီ’’တိ. ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ပဋိပါဋိယာ ဘိက္ခုနိယော ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဣဒမေဝ စူဠဝေဒလ္လံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ထေရိံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဓမ္မကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

နန္ဒာထေရီဝတ္ထု

၂၄၀. ဆဋ္ဌေ ဈာယီနံ ယဒိဒံ နန္ဒာတိ ဈာနာဘိရတာနံ၊ နန္ဒာ ထေရီ၊ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဈာနာဘိရတာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ တတော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ အမှာကံ သတ္ထု နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ နန္ဒာတိဿာ နာမံ အကံသု. ရူပနန္ဒာတိပိ ဝုစ္စတိ. သာ အပရဘာဂေ ဥတ္တမရူပဘာဝေန ဇနပဒကလျာဏီ နာမ ဇာတာ.

သာ အမှာကံ ဒသဗလေ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကပိလဝတ္ထုံ အာဂန္တွာ နန္ဒဉ္စ ရာဟုလဉ္စ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပက္ကန္တေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ပရိနိဗ္ဗုတကာလေ ‘‘မဟာပဇာပတိဂေါတမီ စ ရာဟုလမာတာ စ နိက္ခမိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ ဉတွာ ‘‘ဣမာသံ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ မယှံ ဣဓ ကိံ ကမ္မ’’န္တိ မဟာပဇာပတိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ. ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ‘‘သတ္ထာ ရူပံ ဂရဟတီ’’တိ သတ္ထု ဥပဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ၊ ဩဝါဒဝါရေ သမ္ပတ္တေ အညံ ပေသေတွာ ဩဝါဒံ အာဟရာပေတိ. သတ္ထာ တဿာ ရူပမဒမတ္တဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အတ္တနော ဩဝါဒံ အတ္တနာဝ အာဂန္တွာ ဂဏှန္တု၊ န ဘိက္ခုနီဟိ အညာ ပေသေတဗ္ဗာ’’တိ အာဟ. တတော ရူပနန္ဒာ အညံ မဂ္ဂံ အပဿန္တီ အကာမာ ဩဝါဒံ အဂမာသိ.

သတ္ထာ တဿာ စရိတဝသေန ဣဒ္ဓိယာ ဧကံ ဣတ္ထိရူပံ နိမ္မိနိတွာ တာလဝဏ္ဋံ ဂဟေတွာ ဗီဇမာနံ ဝိယ အကာသိ. ရူပနန္ဒာ တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ အကာရဏေနေဝ ပမတ္တာ ဟုတွာ နာဂစ္ဆာမိ၊ ဧဝရူပါပိ ဣတ္ထိယော သတ္ထု သန္တိကေ ဝိဿတ္ထာ စရန္တိ. မမ ရူပံ ဧတာသံ ရူပဿ ကလံ နာဂ္ဃတိ သောဠသိံ၊ အဇာနိတွာဝ ဧတ္တကံ ကာလံ န အာဂတမှီ’’တိ တမေဝ ဣတ္ထိနိမိတ္တံ ဂဏှိတွာ ဩလောကေန္တီ အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ တဿာ ပုဗ္ဗဟေတုသမ္ပန္နတာယ ‘‘အဋ္ဌီနံ နဂရံ ကတ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၁၅၀) ဓမ္မပဒေ ဂါထံ ဝတွာ –

‘‘စရံ ဝါ ယဒိ ဝါ တိဋ္ဌံ၊ နိသိန္နော ဥဒ ဝါ သယ’’န္တိ. (သု. နိ. ၁၉၅) –

သုတ္တံ အဘာသိ. သာ တသ္မိံယေဝ ရူပေ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဣဒံ ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ခေမာထေရိယာ ဝတ္ထုနာ သဒိသမေဝါတိ န ဝိတ္ထာရိတံ. တတော ပဋ္ဌာယ၊ ရူပနန္ဒာ၊ ဈာနာဘိရတာနံ အန္တရေ ဓုရပ္ပတ္တာ အဟောသိ. သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ပဋိပါဋိယာ ဘိက္ခုနိယော ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော နန္ဒာထေရိံ ဈာယီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

သောဏာထေရီဝတ္ထု

၂၄၁. သတ္တမေ အာရဒ္ဓဝီရိယာနန္တိ ပဂ္ဂဟိတပရိပုဏ္ဏဝီရိယာနံ သောဏာ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အပရဘာဂေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ အာရဒ္ဓဝီရိယာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အပရဘာဂေ ဃရာဝါသေ ဝုတ္ထာ ဗဟူ ပုတ္တဓီတရော လဘိတွာ သဗ္ဗေပိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တေ တတော ပဋ္ဌာယ ‘‘အယံ အမှာကံ ကိံ ကရိဿတီ’’တိ တံ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတံ ‘‘မာတာ’’တိ သညမ္ပိ န ကရိံသု. ဗဟုပုတ္တိကသောဏာ တေသံ အတ္တနိ အဂါရဝဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဃရာဝါသေန ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. အထ နံ ဘိက္ခုနိယော ‘‘အယံ ဝတ္တံ န ဇာနာတိ၊ အယုတ္တံ ကရောတီ’’တိ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောန္တိ. ပုတ္တဓီတရော တံ ဒဏ္ဍကမ္မံ အာဟရန္တိံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ သိက္ခာမတ္တမ္ပိ န ဇာနာတီ’’တိ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဥပ္ပဏ္ဍေသုံ. သာ တေသံ ဝစနံ သုတွာ ဥပ္ပန္နသံဝေဂါ ‘‘အတ္တနော ဂတိဝိသောဓနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ နိသိန္နဋ္ဌာနေပိ ဌိတဋ္ဌာနေပိ ဒွတ္တိံသာကာရံ သဇ္ဈာယတိ. သာ ယထေဝ ပုဗ္ဗေ ဗဟုပုတ္တိကသောဏတ္ထေရီတိ ပညာယိတ္ထ၊ ဧဝံ ပစ္ဆာ အာရဒ္ဓဝီရိယသောဏတ္ထေရီတိ ပါကဋာ ဇာတာ.

အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခုနိယော ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တိယော ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃဿ ဥဒကံ တာပေယျာသိ၊ သောဏေ’’တိ ဝတွာ အဂမံသု. သာပိ ဥဒကတာပနတော ပုရေတရမေဝ အဂ္ဂိသာလာယ စင်္ကမိတွာ စင်္ကမိတွာ ဒွတ္တိံသာကာရံ သဇ္ဈာယန္တီ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေသိ. သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ ဣမံ ဩဘာသဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ယော စ ဝဿသတံ ဇီဝေ၊ အပဿံ ဓမ္မမုတ္တမံ၊

ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော၊ ပဿတော ဓမ္မမုတ္တမ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၁၁၅)၊

သာ ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ အရဟတ္တံ ပတ္တာ၊ အာဂန္တုကဇနော စ အနုပဓာရေတွာဝ မယိ အဝညာယ ကိဉ္စိ ဝတွာ ဗဟုံ အပုညမ္ပိ ပသဝေယျ၊ တသ္မာ သံလက္ခဏကာရဏံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သာ ဥဒကဘာဇနံ ဥဒ္ဓနံ အာရောပေတွာ ဟေဋ္ဌာ အဂ္ဂိံ န အကာသိ. ဘိက္ခုနိယော အာဂန္တွာ ဥဒ္ဓနံ ဩလောကေန္တိယော အဂ္ဂိံ အဒိသွာ ‘‘ဣမံ မဟလ္လိကံ ‘ဘိက္ခုနိသံဃဿ ဥဒကံ တာပေဟီ’တိ အဝေါစုမှ၊ အဇ္ဇာပိ ဥဒ္ဓနေ အဂ္ဂိမ္ပိ န ကရောတီ’’တိ အာဟံသု. အယျေ၊ ကိံ တုမှာကံ အဂ္ဂိနာ၊ ဥဏှောဒကေန နှာယိတုကာမာ ဘာဇနတော ဥဒကံ ဂဟေတွာ နှာယထာတိ? တာပိ ‘‘ဘဝိဿတိ ဧတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ ဂန္တွာ ဥဒကေ ဟတ္ထံ ဩတာရေတွာ ဥဏှဘာဝံ ဉတွာ ဧကကုဋံ အာဟရိတွာ ဥဒကံ ဂဏှန္တိ၊ ဂဟိတဂဟိတဋ္ဌာနံ ပရိပူရတိ. တဒါ သဗ္ဗာဝ တဿာ အရဟတ္တေ ဌိတဘာဝံ ဉတွာ ဒဟရတရာ တာဝ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ပါဒေသု ပတိတွာ ‘‘မယံ၊ အယျေ၊ ဧတ္တကံ ကာလံ တုမှေ အနုပဓာရေတွာ ဝိဟေဌေတွာ ဝိဟေဌေတွာ ကထယိမှ၊ ခမထ နော’’တိ ခမာပေသုံ. ဝုဒ္ဓတရာပိ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ ‘‘ခမ၊ အယျေ’’တိ ခမာပေသုံ. တတော ပဋ္ဌာယ ‘‘မဟလ္လကကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာပိ အာရဒ္ဓဝီရိယဘာဝေန နစိရဿေဝ အဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ ထေရိယာ ဂုဏော ပါကဋော အဟောသိ. အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော သောဏတ္ထေရိံ အာရဒ္ဓဝီရိယာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဗကုလာထေရီဝတ္ထု

၂၄၂. အဋ္ဌမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ ယဒိဒံ ဗကုလာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ၊ ဗကုလာ ထေရီ၊ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သာ တတော ပဋ္ဌာယ ဒိဗ္ဗစက္ခုမှိ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ. အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဣမံ ထေရိံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ကုဏ္ဍလကေသာထေရီဝတ္ထု

၂၄၃. နဝမေ ခိပ္ပါဘိညာနန္တိ ခိပ္ပါဘိညာနံ ဘိက္ခုနီနံ၊ ဘဒ္ဒါ ကုဏ္ဍလကေသာ၊ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ခိပ္ပါဘိညာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဒသ သီလာနိ သမာဒါယ ကောမာရိကဗြဟ္မစရိယံ စရန္တီ သံဃဿ ဝသနပရိဝေဏံ ကာရေတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟနဂရေ သေဋ္ဌိကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ဘဒ္ဒါတိဿာ နာမံ အကံသု.

တံဒိဝသံယေဝ စ တသ္မိံ နဂရေ ပုရောဟိတပုတ္တော ဇာတော. တဿ ဇာတဝေလာယ ရာဇနိဝေသနံ အာဒိံ ကတွာ သကလနဂရေ အာဝုဓာနိ ပဇ္ဇလိံသု. ပုရောဟိတော ပါတောဝ ရာဇကုလံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ သုခသေယျံ ပုစ္ဆိ. ရာဇာ ‘‘ကုတော မေ၊ အာစရိယ၊ သုခသေယျာ၊ အဇ္ဇ သဗ္ဗရတ္တိံ ရာဇနိဝေသနေ အာဝုဓာနိ ပဇ္ဇလိတာနိ ဒိသွာ ဘယပ္ပတ္တာ အဟုမှာ’’တိ အာဟ. မဟာရာဇ၊ တပ္ပစ္စယာ မာ စိန္တယိတ္ထ၊ န တုမှာကံယေဝ ဂေဟေ အာဝုဓာနိ ပဇ္ဇလိံသု၊ သကလနဂရေ ဧဝံ အဟောသီတိ. ကိံ ကာရဏာ၊ အာစရိယာတိ? အမှာကံ ဂေဟေ စောရနက္ခတ္တေန ဒါရကော ဇာတော၊ သော သကလနဂရဿ သတ္တု ဟုတွာ ဥပ္ပန္နော၊ တဿေတံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. တုမှာကံ ဥပဒ္ဒဝေါ နတ္ထိ၊ သစေ ပန ဣစ္ဆထ၊ ဟာရေမ နန္တိ. အမှာကံ ပီဠာယ အသတိယာ ဟာရဏကမ္မံ နတ္ထီတိ. ပုရောဟိတော ‘‘မမ ပုတ္တော အတ္တနော နာမံ ဂဟေတွာဝ အာဂတော’’တိ သတ္တုကောတေဝဿ နာမံ အကာသိ. သေဋ္ဌိဂေဟေပိ ဘဒ္ဒါ ဝဍ္ဎတိ၊ ပုရောဟိတဂေဟေပိ သတ္တုကော ဝဍ္ဎတိ. သော အတ္တနော အာဓာဝနဝိဓာဝနေန ကီဠိတုံ သမတ္ထကာလတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော ဝိစရဏဋ္ဌာနေ ယံ ယံ ပဿတိ၊ တံ တံ သဗ္ဗံ အာဟရိတွာ မာတာပိတူနံ ဂေဟံ ပူရေတိ. ပိတာ နံ ကာရဏသဟဿမ္ပိ ဝတွာ ဝါရေတုံ နာသက္ခိ.

အပရဘာဂေ ပနဿ ဝယပ္ပတ္တဿ သဗ္ဗာကာရေနာပိ ဝါရေတုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝံ ဉတွာ ဒွေ နီလသာဋကေ ဒတွာ သန္ဓိစ္ဆေဒနဥပကရဏဉ္စ သိင်္ဃာဋကယန္တဉ္စ ဟတ္ထေ ဒတွာ ‘‘တွံ ဣမိနာဝ ကမ္မေန ဇီဝါဟီ’’တိ နံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သော တံဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ သိင်္ဃာဋကယန္တံ ခိပိတွာ ကုလာနံ ပါသာဒေ အာရုယှ သန္ဓိံ ဆိန္ဒိတွာ ပရကုလေသု နိက္ခိတ္တဘဏ္ဍံ အတ္တနာ ဌပိတံ ဝိယ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ. သကလနဂရေ တေန အဝိလုတ္တဂေဟံ နာမ နာဟောသိ. ဧကဒိဝသံ ရာဇာ ရထေန နဂရေ ဝိစရန္တော သာရထိံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဣမသ္မိံ နဂရေ တသ္မိံ တသ္မိံ ဃရေ ဆိဒ္ဒမေဝ ပညာယတီ’’တိ. ဒေဝ ဣမသ္မိံ နဂရေ သတ္တုကော နာမ စောရော ဘိတ္တိံ ဆိန္ဒိတွာ ကုလာနံ သန္တကံ ဟရတီတိ. ရာဇာ နဂရဂုတ္တိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ကိရ နဂရေ ဧဝရူပေါ နာမ စောရော အတ္ထိ၊ ကသ္မာ နံ န ဂဏှသီ’’တိ အာဟ. မယံ၊ ဒေဝ၊ တံ စောရံ သဟောဍ္ဎံ ပဿိတုံ န သက္ကောမာတိ. သစေ အဇ္ဇ နံ စောရံ ဂဏှသိ၊ ဇီဝသိ. သစေ န ဂဏှသိ၊ ရာဇာဏံ တေ ကရိဿာမီတိ. ဧဝံ ဒေဝါတိ နဂရဂုတ္တိကော သကလနဂရေ မနုဿေ စာရေတွာ တံ ဘိတ္တိံ ဆိန္ဒိတွာ ပရဘဏ္ဍံ အဝဟရန္တံ သဟောဍ္ဎမေဝ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေသိ. ရာဇာ ‘‘ဣမံ စောရံ ဒက္ခိဏဒွါရေန နီဟရိတွာ ဃာတေထာ’’တိ အာဟ. နဂရဂုတ္တိကော ရညော ပဋိဿုဏိတွာ တံ စောရံ စတုက္ကေ စတုက္ကေ ပဟာရသဟဿေန တာဠေန္တော ဂါဟာပေတွာ ဒက္ခိဏဒွါရံ ဂစ္ဆတိ.

တသ္မိံ သမယေ အယံ ဘဒ္ဒါ နာမ သေဋ္ဌိဓီတာ မဟာဇနဿ ကောလာဟလသဒ္ဒေန သီဟပဉ္ဇရံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ ဩလောကေန္တီ တံ သတ္တုကံ စောရံ တထာ နီယမာနံ ဒိသွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဟဒယံ သန္ဓာရေန္တီ ဂန္တွာ သိရိသယနေ အဓောမုခါ နိပဇ္ဇိ. သာ စ တဿ ကုလဿ ဧကဓီတာ၊ တေနဿာ ဉာတကာ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ မုခဝိကာရံ သဟိတုံ န သက္ကောန္တိ. အထ နံ မာတာ သယနေ နိပန္နံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ ကရောသိ၊ အမ္မာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဧတံ ဝဇ္ဈံ ကတွာ နီယမာနံ စောရံ အဒ္ဒသ၊ အမ္မာတိ? အာမ၊ အမ္မာတိ. ဧတံ လဘမာနာ ဇီဝိဿာမိ၊ အလဘမာနာယ မေ မရဏမေဝါတိ. တေ တံ နာနပ္ပကာရေနပိ သညာပေတုံ အသက္ကောန္တာ ‘‘မရဏာ ဇီဝိတံ သေယျော’’တိ သလ္လက္ခေသုံ. အထဿာ ပိတာ နဂရဂုတ္တိကဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ သဟဿံ လဉ္ဇံ ဒတွာ ‘‘မယှံ ဓီတာ စောရေ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ၊ ယေန ကေနစိ ဥပါယေန ဣမံ မုဉ္စာ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သေဋ္ဌိဿ ပဋိဿုဏိတွာ စောရံ ဂဟေတွာ ယာဝ သူရိယဿ အတ္ထင်္ဂမနာ ဣတော စိတော စ ပပဉ္စာပေတွာ သူရိယေ အတ္ထင်္ဂတေ စာရကတော ဧကံ မနုဿံ နီဟရာပေတွာ သတ္တုကဿ ဗန္ဓနံ မောစေတွာ သတ္တုကံ သေဋ္ဌိဂေဟံ ပေသေတွာ တေန ဗန္ဓနေန ဣတရံ ဗန္ဓိတွာ ဒက္ခိဏဒွါရေန နီဟရိတွာ ဃာတေသိ. သေဋ္ဌိဒါသာပိ သတ္တုကံ ဂဟေတွာ သေဋ္ဌိနော နိဝေသနံ အာဂမံသု. တံ ဒိသွာ သေဋ္ဌိ ‘‘ဓီတု မနံ ပူရေဿာမီ’’တိ သတ္တုကံ ဂန္ဓောဒကေန နှာပေတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတံ ကာရေတွာ ပါသာဒံ ပေသေသိ. ဘဒ္ဒါပိ ‘‘ပရိပုဏ္ဏော မေ သင်္ကပ္ပေါ’’တိ အနေကာလင်္ကာရေန အလင်္ကရိတွာ တံ ပရိစရတိ.

သတ္တုကော ကတိပါဟံ ဝီတိနာမေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမိဿာ ပသာဓနဘဏ္ဍကံ မယှံ ဘဝိဿတိ၊ ကေနစိ ဥပါယေန ဣမံ အာဘရဏံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သမီပေ သုခေန နိသိန္နကာလေ ဘဒ္ဒံ အာဟ – ‘‘မယှံ ဧကံ ဝစနံ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီ’’တိ. သေဋ္ဌိဓီတာ သဟဿလာဘံ လဘိတွာ ဝိယ တုဋ္ဌမာနသာ ‘‘ဝိဿတ္ထံ ဝဒေဟိ၊ အယျာ’’တိ အာဟ. တွံ စိန္တေသိ – ‘‘မံ နိဿာယ ဣမိနာ ဇီဝိတံ လဒ္ဓ’’န္တိ၊ အဟံ ပန ဂဟိတမတ္တောဝ စောရပပါတပဗ္ဗတေ အဓိဝတ္ထာယ ဒေဝတာယ ‘‘သစာဟံ ဇီဝိတံ လဘိဿာမိ၊ ဗလိကမ္မံ တေ ဒဿာမီ’’တိ အာယာစိံ. တံ နိဿာယ မယာ ဇီဝိတံ လဒ္ဓံ၊ သီဃံ ဗလိကမ္မံ သဇ္ဇာပေဟီတိ. ဘဒ္ဒါ၊ ‘‘အဟံ တဿ မနံ ပူရေဿာမီ’’တိ ဗလိကမ္မံ သဇ္ဇာပေတွာ သဗ္ဗံ ပသာဓနံ ပသာဓေတွာ ဧကယာနေ အာရုယှ သာမိကေန သဒ္ဓိံ စောရပပါတပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ ‘‘ပဗ္ဗတဒေဝတာယ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ အဘိရုဟိတုံ အာရဒ္ဓါ. သတ္တုကော စိန္တေသိ – ‘‘သဗ္ဗေသု အဘိရုဟန္တေသု မမ ဣမိဿာ အာဘရဏံ ဂဟေတုံ န ဩကာသော ဘဝိဿတီ’’တိ တမေဝ ဗလိဘာဇနံ ဂါဟာပေတွာ ပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိ.

သော ဘဒ္ဒါယ သဒ္ဓိံ ကထေန္တော ပိယကထံ န ကထေတိ. သာ ဣင်္ဂိတေနေဝ တဿ အဓိပ္ပါယံ အညာသိ. အထ နံ သော အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ တဝ ဥတ္တရိသာဋကံ ဩမုဉ္စိတွာ ကာယာရုဠှံ တေ ပသာဓနံ ဧတ္ထ ဘဏ္ဍိကံ ကရောဟီ’’တိ. သာမိ မယှံ ကော အပရာဓောတိ? ကိံ ပနာဟံ၊ ဗာလေ၊ ဗလိကမ္မတ္ထံ အာဂတောတိ သညံ ကရောသိ? အဟဉှိ ဣမိဿာ ဒေဝတာယ ယကနံ ဥဗ္ဗဋ္ဌေတွာ ဒဒေယျံ၊ ဗလိကမ္မာပဒေသေန ပန တဝ အာဘရဏံ ဂဏှိတုကာမော ဟုတွာ အာဂတောမှီတိ. ကဿ ပန၊ အယျ၊ ပသာဓနံ၊ ကဿ အဟန္တိ? မယံ ဧဝရူပံ န ဇာနာမ၊ အညံ တဝ သန္တကံ၊ အညံ မမ သန္တကန္တိ. သာဓု၊ အယျ၊ ဧကံ ပန မေ အဓိပ္ပါယံ ပူရေထ၊ အလင်္ကတနိယာမေနေဝ မေ ပုရတော စ ပစ္ဆတော စ အာလိင်္ဂိတုံ ဒေထာတိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. သာ တေန သမ္ပဋိစ္ဆိတဘာဝံ ဉတွာ ပုရတော အာလိင်္ဂိတွာ ပစ္ဆတော အာလိင်္ဂန္တီ ဝိယ ဟုတွာ ပဗ္ဗတပပါတေ ပါတေသိ. သော ပတန္တော အာကာသေယေဝ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏော အဟောသိ. တာယ ကတံ ဝိစိတြဘာဝံ ဒိသွာ ပဗ္ဗတေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဂုဏကိတ္တနဝသေန ဣမာ ဂါထာ အာဟ –

‘‘န သော သဗ္ဗေသု ဌာနေသု၊ ပုရိသော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော၊

ဣတ္ထီပိ ပဏ္ဍိတာ ဟောတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဝိစက္ခဏာ.

‘‘န သော သဗ္ဗေသု ဌာနေသု၊ ပုရိသော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော၊

ဣတ္ထီပိ ပဏ္ဍိတာ ဟောတိ၊ မုဟုတ္တမပိ စိန္တယေ’’တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၃.၃၁-၃၂)၊

တတော ဘဒ္ဒါ စိန္တေသိ – ‘‘န သက္ကာ မယာ ဣမိနာ နိယာမေန ပုန ဂေဟံ ဂန္တုံ၊ ဣတောဝ ဂန္တွာ ဧကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ၊ နိဂဏ္ဌာရာမံ ဂန္တွာ နိဂဏ္ဌေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. အထ နံ တေ အာဟံသု – ‘‘ကေန နိယာမေန ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဟောတူ’’တိ? ယံ တုမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥတ္တမံ၊ တဒေဝ ကရောထာတိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ တဿာ တာလဋ္ဌိနာ ကေသေ လုဉ္စိတွာ ပဗ္ဗာဇေသုံ. ကေသာ ပုန ဝဍ္ဎန္တာ ရာသိရာသိဝသေန ကုဏ္ဍလာဝတ္တာ ဟုတွာ ဝဍ္ဎိံသု. သာ တေနေဝ ကာရဏေန ကုဏ္ဍလကေသာ နာမ ဇာတာ. သာ အတ္တနော ပဗ္ဗဇိတဋ္ဌာနေ သဗ္ဗသိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ‘‘ဧတေသံ ဣတော ဥတ္တရိ ဝိသေသော နတ္ထီ’’တိ ဉတွာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော ဝိစရန္တီ ယတ္ထ ယတ္ထ ပဏ္ဍိတာ အတ္ထိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ တေသံ ဇာနနသိပ္ပံ သဗ္ဗမေဝ ဥဂ္ဂဏှာတိ. အထဿာ ဗဟူသု ဌာနေသု သိက္ခိတဘာဝေန ပဋိဝါဒံ ဒါတုံ သမတ္ထာ န ဟောန္တိ. သာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ကထေတုံ သမတ္ထံ အဒိသွာ ယံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပဝိသတိ၊ တဿ ဒွါရေ ဝါလုကရာသိံ ကတွာ တတ္ထ ဇမ္ဗုသာခံ ဌပေတိ. ‘‘ယော မမ ဝါဒံ အာရောပေတုံ သက္ကောတိ၊ သော ဣမံ သာခံ မဒ္ဒတူ’’တိ သမီပေ ဌိတာနံ ဒါရကာနံ သညံ ဒေတိ. တံ သတ္တာဟမ္ပိ မဒ္ဒန္တာ န ဟောန္တိ. အထ နံ ဂဟေတွာ ပက္ကမတိ.

တသ္မိံ သမယေ အမှာကံ ဘဂဝါ လောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သာဝတ္ထိံ ဥပနိဿာယ ဇေတဝနေ ဝိဟရတိ. ကုဏ္ဍလကေသာပိ ခေါ အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ အန္တောနဂရံ ပဝိသမာနာ ပေါရာဏကနိယာမေနေဝ ဝါလုကာရာသိမှိ သာခံ ဌပေတွာ ဒါရကာနံ သညံ ဒတွာ ပါဝိသိ. တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မသေနာပတိ ဘိက္ခုသံဃေ ပဝိဋ္ဌေ ဧကကောဝ နဂရံ ပဝိသန္တော ဝါလုကာထူပေ ဇမ္ဗုသာခံ ဒိသွာ ‘‘ကသ္မာ အယံ ဌပိတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဒါရကာ တံ ကာရဏံ အပရိဟာပေတွာ ကထေသုံ. ဧဝံ သန္တေ ဣမံ ဂဟေတွာ မဒ္ဒထ၊ ဒါရကာတိ. တေသု ထေရဿ ဝစနံ သုတွာ ဧကစ္စေ မဒ္ဒိတုံ န ဝိသဟိံသု၊ ဧကစ္စေ တံခဏေယေဝ မဒ္ဒိတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ အကံသု. ကုဏ္ဍလကေသာ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ နိက္ခမန္တီ တံ သာခံ မဒ္ဒိတံ ဒိသွာ ‘‘ကဿေတံ ကမ္မ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. အထဿာ ဓမ္မသေနာပတိနာ ကာရာပိတဘာဝံ ကထယိံသု. သာ ‘‘အတ္တနော ထာမံ အဇာနန္တော ဣမံ သာခံ မဒ္ဒါပေတုံ နော ဝိသဟိဿတိ၊ အဒ္ဓါ မဟန္တော ဧသော ဘဝိဿတိ. အဟမ္ပိ ပန ခုဒ္ဒိကာ ဘဝန္တီ န သောဘိဿာမိ၊ အန္တောဂါမမေဝ ပဝိသိတွာ ပရိသာယ သညံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ တထာ အကာသိ. အသီတိကုလသဟဿနိဝါသေ နဂရေ သဘာဂသဘာဂဝသေန သဗ္ဗေဝ သဉ္ဇာနိံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ထေရောပိ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. အထာယံ ကုဏ္ဍလကေသာ မဟာဇနပရိဝုတာ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ ဌတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှေဟိ သာခါ မဒ္ဒါပိတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. အာမ၊ မယာ မဒ္ဒါပိတာတိ. ဧဝံ သန္တေ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ အမှာကံ ဝါဒေါ ဟောတု၊ ဘန္တေတိ. ဟောတု၊ ဘဒ္ဒေတိ. ကဿ ပုစ္ဆာ ဟောတု၊ ကဿ ဝိဿဇ္ဇနန္တိ? ပုစ္ဆာ နာမ အမှာကံ ပတ္တာ၊ တွံ ပန တုယှံ ဇာနနကံ ပုစ္ဆာတိ. သာ ထေရေန ဒိန္နအနုမတိယာ သဗ္ဗမေဝ အတ္တနော ဇာနနကံ ဝါဒံ ပုစ္ဆိ၊ ထေရော သဗ္ဗံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သာ သဗ္ဗံ ပုစ္ဆိတွာ တုဏှီ အဟောသိ. အထ နံ ထေရော အာဟ – ‘‘တယာ ဗဟုံ ပုစ္ဆိတံ၊ မယမ္ပိ ဧကံ ပဉှံ ပုစ္ဆာမာ’’တိ. ပုစ္ဆထ၊ ဘန္တေတိ. ဧကံ နာမ ကိန္တိ? ကုဏ္ဍလကေသာ ‘‘န ဇာနာမိ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. တွံ ဧတ္တကမ္ပိ န ဇာနာသိ၊ အညံ ကိံ ဇာနိဿသီတိ? သာ ထေရဿ ပါဒေသု ပတိတွာ ‘‘တုမှာကံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. မမ သရဏဂမနကမ္မံ နတ္ထိ၊ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော ဓုရဝိဟာရေ ဝသတိ၊ တံ သရဏံ ဂစ္ဆာဟီတိ. သာ ‘‘ဧဝံ ကရိဿာမိ၊ ဘန္တေ’’တိ သာယနှသမယေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာဝေလာယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ တဿာ မဒ္ဒိတသင်္ခါရာယ စရိယာဝသေန ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘သဟဿမပိ စေ ဂါထာ၊ အနတ္ထပဒသံဟိတာ၊

ဧကံ ဂါထာပဒံ သေယျော၊ ယံ သုတွာ ဥပသမ္မတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၀၁)၊

သာ ဂါထာပရိယောသာနေ ယထာဌိတာဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. သတ္ထာ တဿာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမ္ပဋိစ္ဆိ. သာ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ. အပရဘာဂေ စတုပရိသမဇ္ဈေ ကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘မဟန္တာ ဝတာယံ ဘဒ္ဒါ ကုဏ္ဍလကေသာ၊ ယာ စတုပ္ပဒိကဂါထာဝသာနေ အရဟတ္တံ ပတ္တာ’’တိ. သတ္ထာ တံ ကာရဏံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ထေရိံ ခိပ္ပါဘိညာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဘဒ္ဒါကာပိလာနီထေရီဝတ္ထု

၂၄၄. ဒသမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိ ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓသန္တာနံ အနုဿရန္တီနံ ဘဒ္ဒါ ကာပိလာနီ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ အတ္တနော သာမိဘဂိနိယာ သဒ္ဓိံ ကလဟံ ကရောန္တီ တာယ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပိဏ္ဍပါတေ ဒိန္နေ၊ ‘‘အယံ ဣမဿ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ အတ္တနော ဝသံ ဝတ္တေတီ’’တိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထတော ပတ္တံ ဂဏှိတွာ ဘတ္တံ ဆဍ္ဍေတွာ ကလလဿ ပူရေတွာ အဒါသိ. မဟာဇနော ‘‘ဗာလာ အယ’’န္တိ ဂရဟိတွာ၊ ‘‘ယာယ တေ သဒ္ဓိံ ကလဟော ကတော၊ တဿာ ကိဉ္စိ န ကရောသိ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တေ ကိံ အပရဇ္ဈတီ’’တိ အာဟ. သာ တေသံ ဝစနေန လဇ္ဇာယမာနာ ပုန ပတ္တံ ဂဟေတွာ ကလလံ ဟာရေတွာ ဓောဝိတွာ ဂန္ဓစုဏ္ဏေန ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ စတုမဓုရဿ ပူရေတွာ ဥပရိ အာသိတ္တေန ပဒုမဂဗ္ဘဝဏ္ဏေန သပ္ပိနာ ဝိဇ္ဇောတမာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ‘‘ယထာ အယံ ပိဏ္ဍပါတော ဩဘာသဇာတော၊ ဧဝံ ဩဘာသဇာတံ မေ သရီရံ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေသီတိ သဗ္ဗံ မဟာကဿပတ္ထေရဿ ဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

မဟာကဿပတ္ထေရော ပန ဒက္ခိဏမဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ဒသဗလဿ သန္တိကံ ဗဟုပုတ္တကနိဂြောဓမူလံ ဂတော၊ အယံ ဘဒ္ဒါ ကာပိလာနီ ဝါမမဂ္ဂံ ဂဏှိတွာ မာတုဂါမဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အနနုညာတဘာဝေန ပရိဗ္ဗာဇိကာရာမံ အဂမာသိ. ယဒါ ပန မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိ၊ တဒါ သာ ထေရီ ထေရိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိတွာ အပရဘာဂေ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ အရဟတ္တံ ပတွာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ. အထ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဣမံ ထေရိံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဘဒ္ဒါကစ္စာနာထေရီဝတ္ထု

၂၄၅. ဧကာဒသမေ မဟာဘိညာပ္ပတ္တာနန္တိ မဟတိယော အဘိညာယော ပတ္တာနံ၊ ဘဒ္ဒါ ကစ္စာနာ၊ နာမ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. ဧကဿ ဟိ ဗုဒ္ဓဿ စတ္တာရောဝ ဇနာ မဟာဘိညာ ဟောန္တိ၊ န အဝသေသသာဝကာ. အဝသေသသာဝကာ ဟိ ကပ္ပသတသဟဿမေဝ အနုဿရိတုံ သက္ကောန္တိ၊ န တတော ပရံ. မဟာဘိညာပ္ပတ္တာ ပန ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ အနုဿရန္တိ. အမှာကမ္ပိ သတ္ထု သာသနေ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ဗာကုလတ္ထေရော ဘဒ္ဒါ ကစ္စာနာတိ ဣမေ စတ္တာရော ဧတ္တကံ အနုဿရိတုံ သက္ခိံသု. တသ္မာ အယံ ထေရီ မဟာဘိညာပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂါ နာမ ဇာတာ. ဘဒ္ဒါ ကစ္စာနာတိ တဿာ နာမံ. ဘဒ္ဒကဉ္စနဿ ဟိ ဥတ္တမသုဝဏ္ဏဿ ဝိယ တဿာ သရီရဝဏ္ဏော အဟောသိ၊ သာ တသ္မာ ဘဒ္ဒကဉ္စနာတိ နာမံ လဘိ၊ သာ ပစ္ဆာ ကစ္စာနာတွေဝ သင်္ခံ ဂတာ. ရာဟုလမာတာယေတံ အဓိဝစနံ.

သာ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ မဟာဘိညာပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သုပ္ပဗုဒ္ဓသက္ကဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ဘဒ္ဒါ ကစ္စာနာတိဿာ နာမံ အကံသု.

သာ ဝယပ္ပတ္တာ ဗောဓိသတ္တဿ ဂေဟံ အဂမာသိ. သာ အပရဘာဂေ ရာဟုလကုမာရံ နာမ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တဿ ဇာတဒိဝသေဝ ဗောဓိသတ္တော နိက္ခမိတွာ ဗောဓိမဏ္ဍေ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ လောကာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော အနုပုဗ္ဗေန ကပိလဝတ္ထုံ အာဂမ္မ ဉာတီနံ သင်္ဂဟံ အကာသိ. အပရဘာဂေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇေ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ပဉ္စဟိ မာတုဂါမသတေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. ရာဟုလမာတာပိ ဇနပဒကလျာဏီပိ ထေရိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ. သာ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘဒ္ဒကစ္စာနတ္ထေရီတွေဝ ပါကဋာ အဟောသိ. သာ အပရဘာဂေ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ အဘိညာသု စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ၊ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နာ ဧကာဝဇ္ဇနေန ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ အနုဿရတိ. တဿာ တသ္မိံ ဂုဏေ ပါကဋေ ဇာတေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဣမံ ထေရိံ မဟာဘိညာပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ကိသာဂေါတမီထေရီဝတ္ထု

၂၄၆. ဒွါဒသမေ လူခစီဝရဓရာနန္တိ တီဟိ လူခေဟိ သမန္နာဂတံ ပံသုကူလံ ဓာရေန္တီနံ၊ ကိသာဂေါတမီ၊ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. ဂေါတမီတိ တဿာ နာမံ၊ ထောကံ ကိသဓာတုကတ္တာ ပန ကိသာဂေါတမီတိ ဝုစ္စတိ. အယမ္ပိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ လူခစီဝရဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဒုဂ္ဂတကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ဧကံ ကုလံ အဂမာသိ. တတ္ထ နံ ‘‘ဒုဂ္ဂတကုလဿ ဓီတာ’’တိ ပရိဘဝိံသု.

သာ အပရဘာဂေ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ၊ အထဿာ သမ္မာနမကံသု. သော ပနဿာ ဒါရကော အာဓာဝိတွာ ပရိဓာဝိတွာ ကီဠနဝယေ ဌိတော ကာလမကာသိ၊ တဿာ သောကော ဥဒပါဒိ. သာ ‘‘အဟံ ဣမသ္မိံယေဝ ဂေဟေ ဟတလာဘသက္ကာရာ ဟုတွာ ပုတ္တဿ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ သက္ကာရံ ပါပုဏိံ၊ ဣမေ မယှံ ပုတ္တံ ဗဟိ ဆဍ္ဍေတုမ္ပိ ဝါယမေယျု’’န္တိ ပုတ္တံ အင်္ကေနာဒါယ ‘‘ပုတ္တဿ မေ ဘေသဇ္ဇံ ဒေထာ’’တိ ဂေဟဒွါရပဋိပါဋိယာ ဝိစရတိ. ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ မနုဿာ ‘‘ကတ္ထ တေ မတကဿ ဘေသဇ္ဇံ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗ’’န္တိ ပါဏိံ ပဟရိတွာ ပရိဟာသံ ကရောန္တိ. သာ တေသံ ကထာယ နေဝ သညတ္တိံ ဂစ္ဆတိ. အထ နံ ဧကော ပဏ္ဍိတပုရိသော ဒိသွာ၊ ‘‘အယံ ပုတ္တသောကေန စိတ္တဝိက္ခေပံ ပတ္တာ ဘဝိဿတိ၊ ဧတိဿာ ပန ဘေသဇ္ဇံ န အညော ဇာနိဿတိ၊ ဒသဗလောဝ ဇာနိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘အမ္မ၊ တဝ ပုတ္တဿ ဘေသဇ္ဇံ အညော ဇာနန္တော နာမ နတ္ထိ၊ သဒေဝကေ ပန လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော ဒသဗလော ဓုရဝိဟာရေ ဝသတိ၊ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆာဟီ’’တိ. သာ ‘‘သစ္စံ ပုရိသော ကထေတီ’’တိ ပုတ္တမာဒါယ တထာဂတဿ ဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နဝေလာယ ပရိသပရိယန္တေ ဌတွာ ‘‘ပုတ္တဿ မေ ဘေသဇ္ဇံ ဒေထ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ.

သတ္ထာ တဿာ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ‘‘ဘဒ္ဒကံ တေ ဂေါတမိ ကတံ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ဣဓာဂစ္ဆန္တိယာ၊ ဂစ္ဆ နဂရံ ပဝိသိတွာ ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ သကလနဂရံ စရိတွာ ယသ္မိံ ဂေဟေ ကောစိ မတပုဗ္ဗော နတ္ထိ၊ တတော သိဒ္ဓတ္ထကံ အာဟရာ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ တုဋ္ဌမာနသာ အန္တောနဂရံ ပဝိသိတွာ ပဌမဂေဟေယေဝ ‘‘ဒသဗလော မမ ပုတ္တဿ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သိဒ္ဓတ္ထကံ အာဟရာပေတိ၊ သိဒ္ဓတ္ထကံ မေ ဒေထာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဟန္ဒ ဂေါတမီ’’တိ နီဟရိတွာ အဒံသု. အဟံ ဧဝံ ဂဟေတုံ န သက္ကောမိ၊ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ကောစိ မတပုဗ္ဗော နာမ နတ္ထီတိ? ကိံ ဝဒေသိ ဂေါတမိ၊ ကော ဣဓ မတကေ ဂဏေတုံ သက္ကောတီတိ? ‘‘တေန ဟိ အလံ နာဟံ ဂဏှိဿာမိ၊ ဒသဗလော မံ ယတ္ထ မတပုဗ္ဗော နတ္ထိ၊ တတော နံ ဂဏှာပေတီ’’တိ အာဟ. သာ ဣမိနာဝ နိယာမေန တတိယဃရံ ဂန္တွာ စိန္တေသိ – ‘‘သကလနဂရေ အယမေဝ နိယာမော ဘဝိဿတိ၊ ဣဒံ ဟိတာနုကမ္ပကေန ဗုဒ္ဓေန ဒိဋ္ဌံ ဘဝိဿတီ’’တိ သံဝေဂံ လဘိတွာ တတောဝ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ အာမကသုသာနံ ဂန္တွာ ပုတ္တံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ၊ ‘‘ပုတ္တက၊ အဟံ ဣမံ မရဏံ တဝေဝ ဥပ္ပန္နန္တိ စိန္တေသိံ၊ န ပနေတံ တဝေဝ၊ မဟာဇနသာဓာရဏော ဧသ ဓမ္မော’’တိ ဝတွာ ပုတ္တံ အာမကသုသာနေ ဆဍ္ဍေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘န ဂါမဓမ္မော နော နိဂမဿ ဓမ္မော၊

န စာပိယံ ဧကကုလဿ ဓမ္မော၊

သဗ္ဗဿ လောကဿ သဒေဝကဿ၊

ဧသေဝ ဓမ္မော ယဒိဒံ အနိစ္စတာ’’တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၃.၈၂)၊

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ သတ္ထု သန္တိကံ အဂမာသိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘လဒ္ဓေါ တေ၊ ဂေါတမိ၊ သိဒ္ဓတ္ထကော’’တိ အာဟ. နိဋ္ဌိတံ၊ ဘန္တေ၊ သိဒ္ဓတ္ထကေန ကမ္မံ၊ ပတိဋ္ဌံ ပန မေ ဒေထာတိ အာဟ. အထဿာ သတ္ထာ ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘တံ ပုတ္တပသုသမ္မတ္တံ၊ ဗျာသတ္တမနသံ နရံ၊

သုတ္တံ ဂါမံ မဟောဃောဝ၊ မစ္စု အာဒါယ ဂစ္ဆတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၈၇)၊

သာ ဂါထာပရိယောသာနေ ယထာဌိတာဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ၊ သတ္ထာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနိ. သာ တိက္ခတ္တုံ သတ္ထာရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိတွာ နစိရဿေဝ ယောနိသောမနသိကာရေ ကမ္မံ ကရောန္တီ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေသိ. အထဿာ သတ္ထာ ဣမံ ဩဘာသဂါထမာဟ –

‘‘ယော စ ဝဿသတံ ဇီဝေ၊ အပဿံ အမတံ ပဒံ၊

ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော၊ ပဿတော အမတံ ပဒ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၁၁၄)၊

သာ ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ပရိက္ခာရဝလဉ္ဇေ ပရမုက္ကဋ္ဌာ ဟုတွာ တီဟိ လူခေဟိ သမန္နာဂတံ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဝိစရိ. အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဣမံ ထေရိံ လူခစီဝရဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

သိင်္ဂါလကမာတာထေရီဝတ္ထု

၂၄၇. တေရသမေ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနန္တိ သဒ္ဓါလက္ခဏေ အဘိနိဝိဋ္ဌာနံ၊ သိင်္ဂါလကမာတာ၊ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟနဂရေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တာ သမာနဇာတိကံ ကုလံ ဂန္တွာ ဧကံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ၊ တဿ သိင်္ဂါလကကုမာရောတိ နာမံ အကံသု. သာပိ တေနေဝ ကာရဏေန သိင်္ဂါလကမာတာ နာမ ဇာတာ. သာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ. ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ပဋိလဘိ. သာ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဒသဗလဿ သရီရသမ္ပတ္တိံ ဩလောကယမာနာဝ တိဋ္ဌတိ. သတ္ထာ တဿာ သဒ္ဓါလက္ခဏေ အဘိနိဝိဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ သပ္ပါယံ ကတွာ ပသာဒနီယမေဝ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သာပိ ထေရီ သဒ္ဓါလက္ခဏမေဝ ဓုရံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထ နံ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဣမံ ထေရိံ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ပဉ္စမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.

တေရသသုတ္တပဋိမဏ္ဍိတာယ ထေရိပါဠိယာ ဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.