၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

(၁၄) ၆. ဆဋ္ဌဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

တပုဿဘလ္လိကဝတ္ထု

၂၄၈. ဥပါသကပါဠိယာ ပဌမေ ပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တာနန္တိ သဗ္ဗပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တာနံ တပုဿော စ ဘလ္လိကော စာတိ ဣမေ ဒွေ ဝါဏိဇာ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. ဣမေ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တာ သတ္ထာရံ ဒွေ ဥပါသကေ ပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထယိံသု. တေ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တဿ သဗ္ဗညုတညာဏပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ အသိတဉ္ဇနနဂရေ ကုဋုမ္ဗိယဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. ဇေဋ္ဌဘာတိကော တပုဿော နာမ အဟောသိ၊ ကနိဋ္ဌော ဘလ္လိကော နာမ.

တေ အပရေန သမယေန ဃရာဝါသံ ဝသန္တာ ကာလေန ကာလံ ပဉ္စ သကဋသတာနိ ယောဇာပေတွာ ဝါဏိဇကမ္မံ ကရောန္တာ စရန္တိ. တသ္မိံ သမယေ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော သဗ္ဗညုတံ ပတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝိဟရိတွာ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ ရာဇာယတနမူလေ နိသီဒိ. တသ္မိံ သမယေ တေ ဝါဏိဇာ ပဉ္စမတ္တေဟိ သကဋသတေဟိ တံ ဌာနံ အနုပ္ပတ္တာ အဟေသုံ. တေသံ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ မာတာ တသ္မိံ ပဒေသေ ဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓါနံ အာဟာရော လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ. န ဟိ သက္ကာ ဣတော ပရံ နိရာဟာရေဟိ ယာပေတုံ. ဣမေ စ မေ ပုတ္တာ ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တိ၊ တေဟိ အဇ္ဇ ဗုဒ္ဓါနံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒါပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဉ္စသု သကဋသတေသု ယုတ္တဂေါဏာနံ ဂမနုပစ္ဆေဒံ အကာသိ. တေ ‘‘ကိံ နာမေတ’’န္တိ နာနာဝိဓာနိ နိမိတ္တာနိ ဩလောကေန္တိ. အထ တေသံ ကိလမနဘာဝံ ဉတွာ ဧကဿ ပုရိသဿ သရီရေ အဓိမုစ္စိတွာ ‘‘ကိံ ကာရဏာ ကိလမထ? တုမှာကံ အညော ယက္ခာဝဋ္ဋော ဝါ ဘူတာဝဋ္ဋော ဝါ နာဂါဝဋ္ဋော ဝါ နတ္ထိ၊ အဟံ ပန ဝေါ အတီတတ္တဘာဝေ မာတာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဘုမ္မဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ. ဧသ ဒသဗလော ရာဇာယတနမူလေ နိသိန္နော၊ တဿ ပဌမံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေထာ’’တိ.

တေ တဿာ ကထံ သုတွာ တုဋ္ဌမာနသာ ဟုတွာ မန္ထဉ္စ မဓုပိဏ္ဍိကဉ္စ သုဝဏ္ဏထာလကေန အာဒါယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဣမံ ဘောဇနံ ပဋိဂ္ဂဏှထ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟံသု. သတ္ထာ အတီတဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏံ ဩလောကေသိ၊ အထဿ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော သေလမယေ ပတ္တေ ဥပနာမေသုံ. သတ္ထာ ‘‘တေသံ မဟပ္ဖလံ ဟောတူ’’တိ စတ္တာရောပိ ပတ္တေ ‘‘ဧကောဝ ပတ္တော ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ တေ ဝါဏိဇာ တထာဂတဿ ပတ္တေ မန္ထဉ္စ မဓုပိဏ္ဍိကဉ္စ ပတိဋ္ဌပေတွာ ပရိဘုတ္တကာလေ ဥဒကံ ဒတွာ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ သတ္ထာရံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. အထ နေသံ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ ဒေသနာပရိယောသာနေ ဒွေပိ ဇနာ ဒွေဝါစိကေ သရဏေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္ထာရံ အဘိဝါဒေတွာ အတ္တနော နဂရံ ဂန္တုကာမာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အမှာကံ ပရိစရဏစေတိယံ ဒေထာ’’တိ ဝဒိံသု. သတ္ထာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန သီသံ ပရာမသိတွာ ဒွိန္နမ္ပိ ဇနာနံ အဋ္ဌ ကေသဓာတုယော အဒါသိ. တေ ဥဘောပိ ဇနာ ကေသဓာတုယော သုဝဏ္ဏသမုဂ္ဂေသု ဌပေတွာ အတ္တနော နဂရံ နေတွာ အသိတဉ္ဇနနဂရဒွါရေ ဇီဝကေသဓာတုယာ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေသုံ. ဥပေါသထဒိဝသေ စေတိယတော နီလသ္မိယော နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. သတ္ထာ ပန အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဥပါသကေ ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဣမေ ဒွေ ဇနေ ပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

အနာထပိဏ္ဍိကသေဋ္ဌိဝတ္ထု

၂၄၉. ဒုတိယေ ဒါယကာနန္တိ ဒါနာဘိရတာနံ သုဒတ္တော၊ ဂဟပတိ၊ အနာထပိဏ္ဍိကော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ ဒါယကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သုမနသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သုဒတ္တောတိဿ နာမံ အကံသု.

သော အပရဘာဂေ ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌိတော ဒါယကော ဒါနပတိ ဟုတွာ တေနေဝ ဂုဏေန ပတ္ထဋနာမဓေယျော အနာထပိဏ္ဍိကော နာမ အဟောသိ. သော ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ ဘဏ္ဍံ အာဒါယ ရာဇဂဟေ အတ္တနော ပိယသဟာယကဿ သေဋ္ဌိနော ဂေဟံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဥပ္ပန္နဘာဝံ သုတွာ ဗလဝပစ္စူသကာလေ ဒေဝတာနုဘာဝေန ဝိဝဋေန ဒွါရေန သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ဒုတိယဒိဝသေ စ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ သာဝတ္ထိံ အာဂမနတ္ထာယ သတ္ထု ပဋိညံ ဂဟေတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနမဂ္ဂေ သတသဟဿံ သတသဟဿံ ဒတွာ ယောဇနိကဝိဟာရေ ကာရေတွာ ဇေတဝနံ ကောဋိသန္ထာရေန သန္ထရိတွာ အဋ္ဌာရသဟိ ကောဋီဟိ ကိဏိတွာ အဋ္ဌာရသဟိ ကောဋီဟိ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ဝိဟာရေ နိဋ္ဌိတေ စတုန္နံ ပရိသာနံ ပုရေဘတ္တပစ္ဆာဘတ္တေသု ယဒိစ္ဆကံ ဒါနံ ဒဒန္တော အဋ္ဌာရသဟိ ကောဋီဟိ ဝိဟာရမဟံ နိဋ္ဌာပေသိ. ဝိဟာရမဟော နဝဟိ မာသေဟိ နိဋ္ဌာနံ အဂမာသိ၊ ‘‘ပဉ္စဟီ’’တိ အပရေ. တေမာသေ ပန သဗ္ဗာစရိယာနံ ဝိဝါဒေါ နတ္ထိ.

ဧဝံ စတုပဏ္ဏာသကောဋိဓနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နိစ္စကာလံ ဂေဟေ ဧဝရူပံ ဒါနံ ပဝတ္တေသိ. ဒေဝသိကံ ပဉ္စ သလာကဘတ္တသတာနိ ဟောန္တိ၊ ပဉ္စ ပက္ခိကဘတ္တသတာနိ၊ ပဉ္စ သလာကယာဂုသတာနိ၊ ပဉ္စ ပက္ခိကယာဂုသတာနိ၊ ပဉ္စ ဓုရဘတ္တသတာနိ၊ ပဉ္စ အာဂန္တုကဘတ္တသတာနိ၊ ပဉ္စ ဂမိကဘတ္တသတာနိ၊ ပဉ္စ ဂိလာနဘတ္တသတာနိ၊ ပဉ္စ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တသတာနိ၊ ပဉ္စ အာသနသတာနိ ဂေဟေ နိစ္စပညတ္တာနေဝ ဟောန္တီတိ. အထ နံ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဥပါသကေ ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဒါယကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

စိတ္တဂဟပတိဝတ္ထု

၂၅၀. တတိယေ ဓမ္မကထိကာနန္တိ ဓမ္မကထိကာနံ ဥပါသကာနံ စိတ္တော၊ ဂဟပတိ၊ အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော အပရဘာဂေ ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ ဓမ္မကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ မိဂလုဒ္ဒကဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော အပရဘာဂေ အရညေ ကမ္မံ ကာတုံ သမတ္ထကာလေ ဧကဒိဝသံ ဒေဝေ ဝဿန္တေ မိဂမာရဏတ္ထာယ သတ္တိံ အာဒါယ အရညံ ဂန္တွာ မိဂရူပါနိ ဩလောကေန္တော ဧကသ္မိံ အကတပဗ္ဘာရေ သသီသံ ပံသုကူလံ ပါရုပိတွာ ပါသာဏဖလကေ နိသိန္နံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ‘‘ဧကော အယျော သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော နိသိန္နော ဘဝိဿတီ’’တိ သညံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဝေဂေန ဃရံ ဂန္တွာ ဧကသ္မိံ ဥဒ္ဓနေ ဟိယျော အာဘတမံသံ၊ ဧကသ္မိံ ဘတ္တံ ပစာပေတွာ ပိဏ္ဍာစာရိကေ ဒွေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ တေသံ ပတ္တံ အာဒါယ ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေတွာ ဘိက္ခံ သမာဒါပေတွာ၊ ‘‘အယျေ၊ ပရိဝိသထာ’’တိ အညေ အာဏာပေတွာ တံ ဘတ္တံ ကုဋေ ပက္ခိပိတွာ ပဏ္ဏေန မုခံ ဗန္ဓိတွာ ကုဋံ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ နာနာဝိဓာနိ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတွာ ပတ္တပုဋကေန ဂဟေတွာ ထေရဿ နိသိန္နဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ကုဋံ ဩတာရေတွာ ဧကမန္တေ ဌပေတွာ ‘‘မယှံ၊ ဘန္တေ၊ သင်္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ထေရဿ ပတ္တံ အာဒါယ ဘတ္တဿ ပူရေတွာ ထေရဿ ဟတ္ထေ ပတိဋ္ဌပေတွာ တေဟိ မိဿကပုပ္ဖေဟိ ထေရံ ပူဇေတွာ ဧကမန္တေ ဌိတော ‘‘ယထာယံ ရသပိဏ္ဍပါတေန သဒ္ဓိံ ပုပ္ဖပူဇာ စိတ္တံ ပရိတောသေတိ၊ ဧဝံ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ မေ ပဏ္ဏာကာရသဟဿာနိ စေဝ အာဂစ္ဆန္တု ပဉ္စဝဏ္ဏကုသုမဝဿဉ္စ ဝဿတူ’’တိ အာဟ.

ထေရော တဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ဒွတ္တိံသာကာရကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတွာ အဒါသိ. သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ ဇဏ္ဏုမတ္တေန ဩဓိနာ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖဝဿံ ဝဿိ၊ သယဉ္စ အညာဟိ ဒေဝတာဟိ အဓိကတရေန ရူပေန သမန္နာဂတော အဟောသိ. သော ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ မစ္ဆိကာသဏ္ဍနဂရေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဇာတကာလေဝဿ သကလနဂရေ ဇဏ္ဏုမတ္တေန ဩဓိနာ ပဉ္စဝဏ္ဏကုသုမဝဿံ ဝဿိ. အထဿ မာတာပိတရော ‘‘အမှာကံ ပုတ္တော အတ္တနာဝ အတ္တနော နာမံ ဂဟေတွာ အာဂတော၊ ဇာတဒိဝသေဝဿ သကလနဂရံ ပဉ္စဝဏ္ဏေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ဝိစိတ္တံ ဇာတ’’န္တိ စိတ္တကုမာရောတိ နာမံ အကံသု.

သော အပရဘာဂေ ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌိတော ပိတု အစ္စယေန တသ္မိံ နဂရေ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ပါပုဏိ. တသ္မိံ သမယေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယတ္ထေရာနံ အဗ္ဘန္တရော မဟာနာမတ္ထေရော နာမ မစ္ဆိကာသဏ္ဍနဂရံ အဂမာသိ. စိတ္တော ဂဟပတိ တဿ ဣရိယာပထေ ပသီဒိတွာ ပတ္တံ အာဒါယ ဂေဟံ အာနေတွာ ပိဏ္ဍပါတေန ပတိမာနေတွာ ကတဘတ္တကိစ္စံ အမ္ဗာဋကာရာမံ နာမ ဥယျာနံ နေတွာ တတ္ထဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ကာရေတွာ နိဗဒ္ဓံ အတ္တနော ဂေဟေ ပိဏ္ဍပါတံ ဂဟေတွာ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ ဂဏှိ. ထေရောပိ တဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သဠာယတနဝိဘတ္တိမေဝ ဒေသေသိ. စိတ္တော ဂဟပတိ ပုရိမဘဝေ မဒ္ဒိတသင်္ခါရတာယ နစိရဿေဝ အနာဂါမိဖလံ သမ္ပာပုဏိ. အထေကဒိဝသံ ဣသိဒတ္တတ္ထေရော တတ္ထ ဂန္တွာ ဝိဟရန္တော သေဋ္ဌိဿ နိဝေသနေ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ အာယသ္မတာ ထေရေန ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ အသက္ကောန္တေန အဇ္ဈိဋ္ဌော ဥပါသကဿ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တေန ပုဗ္ဗေ ဂိဟိသဟာယကဘာဝေ ဉာတေ ‘‘န ဣဒါနိ ဣဓ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိ ယထာသုခံ ပက္ကာမိ. ပုနေကဒိဝသံ၊ သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ၊ မဟာနာမတ္ထေရံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယကရဏတ္ထံ ယာစိ. သောပိ တဿ တေဇောသမာပတ္တိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဣဓ ဝသိတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ ယထာသုခံ ပက္ကာမိ.

အထေကဒိဝသံ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ဘိက္ခုသဟဿပရိဝါရာ အမ္ဗာဋကာရာမံ အဂမံသု. သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ၊ တေသံ မဟာသက္ကာရံ သဇ္ဇေသိ. သုဓမ္မတ္ထေရော တံ အသဟမာနော သေဋ္ဌိံ တိလသင်္ဂုလိကာဝါဒေန ခုံသေတွာ တေန ပဏာမိတော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဩဝါဒံ လဘိတွာ ဒသဗလဿ ဩဝါဒေ ဌိတော စိတ္တံ ဂဟပတိံ ခမာပေတွာ တတ္ထေဝ အမ္ဗာဋကာရာမေ ဝိဟရန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တဒါ ဥပါသကော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဒသဗလံ အဒိသွာဝ စိရံ ဝီတိနာမေသိံ၊ သတ္ထု သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တေန ပန အယုတ္တံ တုစ္ဆဟတ္ထေန ဂန္တု’’န္တိ ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ တေလမဓုဖာဏိတာဒီနိ အာဒါယ ‘‘ယေ ဒသဗလံ ပဿိတုကာမာ၊ တေ မယာ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေတွာ ဒွီဟိ ပုရိသသဟဿေဟိ ပရိဝုတော သတ္ထာရံ ပဿိတုံ ပက္ကာမိ. တိံသယောဇနေ မဂ္ဂေ ဒေဝတာ ပဏ္ဏာကာရံ ဥပဋ္ဌပေသုံ. သော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန သတ္ထာရံ ဝန္ဒိ၊ တသ္မိံ ခဏေ အာကာသာ ပဉ္စဝဏ္ဏာနံ ပုပ္ဖါနံ ဝဿံ ဝဿိ.

သတ္ထာ တဿ အဇ္ဈာသယဝသေန သဠာယတနဝိဘတ္တိမေဝ ကထေသိ. တဿ အဍ္ဎမာသမတ္တံ ဒသဗလဿ ဒါနံ ဒေန္တဿာပိ သကနိဝေသနတော နီတာနိ တဏ္ဍုလတေလမဓုဖာဏိတာဒီနိ န ခီယိံသု. ရာဇဂဟဝါသိကေဟိ ပဟိတပဏ္ဏာကာရောဝ အလံ အဟောသိ. သော သတ္ထာရံ ပဿိတွာ အတ္တနော နဂရံ ဂစ္ဆန္တော သကဋေဟိ အာဘတံ သဗ္ဗံ ဘိက္ခုသံဃဿ အဒါသိ. သကဋေသု တုစ္ဆေသု ဇာတမတ္တေသွေဝ ဒေဝတာ သတ္တ ရတနာနိ ပူရယိံသု. မဟာဇနန္တရေ ကထာ ဥဒပါဒိ ‘‘ယာဝ သက္ကာရသမ္မာနပ္ပတ္တော ဝတာယံ စိတ္တော ဂဟပတီ’’တိ. တံ သုတွာ သတ္ထာ ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘သဒ္ဓေါ သီလေန သမ္ပန္နော၊ ယသော ဘောဂသမပ္ပိတော၊

ယံ ယံ ပဒေသံ ဘဇတိ၊ တတ္ထ တတ္ထေဝ ပူဇိတော’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၀၃)၊

သော တတော ပဋ္ဌာယ အရိယသာဝကာနံယေဝ ဥပါသကာနံ ပဉ္စဟိ သတေဟိ ပရိဝုတော ဝိစရတိ. အထ နံ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဥပါသကေ ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော စိတ္တသံယုတ္တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ဓမ္မကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဟတ္ထကအာဠဝကဝတ္ထု

၂၅၁. စတုတ္ထေ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟီတိ စတုဗ္ဗိဓေန သင်္ဂဟဝတ္ထုနာ ပရိသံ သင်္ဂဏှန္တာနံ ဟတ္ထကော အာဠဝကော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တော အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ သမန္နာဂတံ ဧကံ ဥပါသကံ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ အာဠဝိရဋ္ဌေ အာဠဝိနဂရေ အာဠဝကဿ ရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ သွေ ဘတ္တစာဋိယာ သဒ္ဓိံ အာဠဝကဿ ပေသေတဗ္ဗော အဟောသိ.

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဧကဒိဝသံ ကိရ အာဠဝကော ရာဇာ မိဂဝတ္ထာယ အရညံ ဂန္တွာ ဧကံ မိဂံ အနုဗန္ဓိတွာ ဃာတေတွာ ဆိန္ဒိတွာ ဓနုကောဋိယံ လဂေတွာ နိဝတ္တေတွာ အာဂစ္ဆန္တော ဝါတာတပေန ကိလန္တကာယော ဧကံ သန္ဒစ္ဆာယံ နိဂြောဓရုက္ခမူလံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိ. အထ နံ မုဟုတ္တံ ဒရထံ ဝိနောဒေတွာ နိက္ခမန္တံ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ‘‘တိဋ္ဌ တိဋ္ဌ၊ ဘက္ခောသိ မေ’’တိ ဟတ္ထေ ဂဏှိ. သော ဒဠှံ ဂဟိတတ္တာ အညံ ဥပါယံ အပဿန္တော ‘‘ဒေဝသိကံ တေ ဧကေကပုရိသေန သဒ္ဓိံ စာဋိဘတ္တံ ပေသေဿာမီ’’တိ ဝတွာ နဂရံ ဂတော. တတော ပဋ္ဌာယ ဗန္ဓနာဂါရတော ဧကေကမနုဿေန သဒ္ဓိံ စာဋိဘတ္တံ ပေသေသိ. ဧတေနေဝ နိယာမေန ဗန္ဓနာဂါရေ မနုဿေသု ခီဏေသု ‘‘မဟလ္လကမနုဿေသု ဂယှမာနေသု ရဋ္ဌခေါဘော ဟောတီ’’တိ တေ အဂ္ဂဟေတွာ ဒဟရကုမာရေ ဂဏှိတုံ အာရဘိံသု. တတော ပဋ္ဌာယ နဂရေ ဒါရကမာတရော စ ဂဗ္ဘိနိယော စ အညံ ရဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တိ.

တသ္မိံ သမယေ သတ္ထာ ပစ္စူသသမယန္တေ လောကံ ဝေါလောကေန္တော အာဠဝကကုမာရဿ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ကုမာရော ကပ္ပသတသဟဿံ ပတ္ထိတပတ္ထနော ဒေဝလောကာ စဝိတွာ အာဠဝကရညော ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော၊ အညံ ကုမာရံ အလဘန္တာ သွေ ကုမာရံ စာဋိဘတ္တေန သဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆိဿန္တီ’’တိ စိန္တေတွာ သာယနှသမယေ အညာတကဝေသေန အာဠဝကဿ ယက္ခဿ ဘဝနဒွါရံ ဂန္တွာ တဿ ဒေါဝါရိကံ ဂဒြဘံ နာမ ယက္ခံ ဘဝနံ ပဝိသနတ္ထာယ ယာစိ. သော အာဟ – ‘‘ဘဂဝါ တုမှေ ပဝိသထ၊ မယှံ ပန အာဠဝကဿ အနာရောစနံ နာမ အယုတ္တ’’န္တိ. သော ဟိမဝန္တေ ယက္ခသမာဂမံ ဂတဿ အာဠဝကဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. သတ္ထာပိ တံ ဘဝနံ ပဝိသိတွာ အာဠဝကဿ နိသီဒနပလ္လင်္ကေ နိသီဒိ.

တသ္မိံ သမယေ သာတာဂိရဟေမဝတာ အာဠဝကဿ ဘဝနမတ္ထကေန ယက္ခသမာဂမံ ဂစ္ဆန္တာ အတ္တနော ဂမနေ အသမ္ပဇ္ဇမာနေ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တာ သတ္ထာရံ အာဠဝကဿ ဘဝနေ နိသိန္နံ ဒိသွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ယက္ခသမာဂမံ ဂန္တွာ အာဠဝကဿ တုဋ္ဌိံ ပဝေဒယိံသု – ‘‘လာဘာ တေ၊ အာဝုသော အာဠဝက၊ ယဿ တေ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော ဘဝနေ နိသိန္နော၊ ဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏာဟီ’’တိ. သော တေသံ ကထံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ ဧကဿ မုဏ္ဍကသမဏဿ မမ ပလ္လင်္ကေ နိသိန္နဘာဝံ ကထေန္တီ’’တိ အနတ္တမနော ကောဓာဘိဘူတော ဟုတွာ ‘‘အဇ္ဇ မယှံ ဧတေန သမဏေန သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမော ဘဝိဿတိ၊ တတ္ထ မေ သဟာယာ နာမ ဟောထာ’’တိ ဒက္ခိဏပါဒံ ဥက္ခိပိတွာ သဋ္ဌိယောဇနမတ္တံ ပဗ္ဗတကူဋံ အက္ကမိ၊ တံ ဘိဇ္ဇိတွာ ဒွိဓာ အဟောသိ. ဣတော ပဋ္ဌာယ အာဠဝကယုဒ္ဓံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. အာဠဝကော ပန သဗ္ဗရတ္တိံ တထာဂတေန သဒ္ဓိံ နာနပ္ပကာရေန ယုဇ္ဈန္တောပိ ကိဉ္စိ ကာတုံ အသက္ကောန္တော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဋ္ဌ ပဉှေ ပုစ္ဆိ၊ သတ္ထာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေတုကာမေန အာဠဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၄၆) ဩလောကေတဗ္ဗာ.

ပုနဒိဝသေ ဥဋ္ဌိတေ အရုဏေ စာဋိဘတ္တာဟရဏဝေလာယ သကလနဂရေ ဂဟေတဗ္ဗယုတ္တံ ဒါရကံ အဒိသွာ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ အာဟ – ‘‘ဂဏှိတုံ အယုတ္တဋ္ဌာနေ ပန အတ္ထိ၊ တာတာ’’တိ. အာမ၊ ဒေဝ၊ အဇ္ဇ ရာဇကုလေ ပုတ္တော ဇာတောတိ. ဂစ္ဆထ၊ တာတာ၊ မယံ ဇီဝန္တာ ပုတ္တံ လဘိဿာမ၊ စာဋိဘတ္တေန နံ ပေသေထာတိ. တေ ဒေဝိယာ ဝိက္ကန္ဒမာနာယ ဒါရကံ ဂဟေတွာ စာဋိဘတ္တေန သဒ္ဓိံ အာဠဝကဿ ဘဝနဒွါရံ ဂန္တွာ ‘‘ဟန္ဒ၊ အယျ၊ တဝ ဘာဂံ ပဋိစ္ဆာဟီ’’တိ အာဟံသု. အာဠဝကော တေသံ ကထံ သုတွာ အရိယသာဝကတ္တာ လဇ္ဇမာနော အဓောမုခေါ နိသီဒိ. အထ နံ သတ္ထာ အာဟ – ‘‘ဣဒါနိ တေ၊ အာဠဝက၊ လဇ္ဇနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ဒါရကံ ဂဟေတွာ မမ ဟတ္ထေ ဌပေဟီ’’တိ. တေ ရာဇပုရိသာ အာဠဝကကုမာရံ အာဠဝကဿ ဟတ္ထေ ဌပေသုံ၊ အာဠဝကော တံ အာဒါယ ဒသဗလဿ ဟတ္ထေ ဌပေသိ၊ သတ္ထာ ပဋိဂ္ဂဏှိတွာ ပုန အာဠဝကဿ ဟတ္ထေ ဌပေသိ၊ အာဠဝကော တံ ဂဟေတွာ ရာဇပုရိသာနံ ဟတ္ထေ ဌပေသိ. ဣတိဿ ဟတ္ထတော ဟတ္ထံ ဂတတ္တာ ‘‘ဟတ္ထကော အာဠဝကော’’တွေဝ နာမံ အကံသု.

အထ နံ တေ ရာဇပုရိသာ တုဋ္ဌမာနသာ အာဒါယ ရညော သန္တိကံ အဂမံသု. ရာဇာ တံ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ စာဋိဘတ္တံ န သမ္ပဋိစ္ဆတီ’’တိ သညံ ကတွာ ‘‘ကသ္မာ၊ တာတာ၊ ဧဝမေဝ အာဂတတ္ထာ’’တိ အာဟ. ဒေဝ၊ ရာဇကုလဿ တုဋ္ဌိ စ ဝဍ္ဎိ စ၊ သတ္ထာ အာဠဝကဿ ဘဝနေ နိသီဒိတွာ အာဠဝကံ ဒမေတွာ ဥပါသကတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ကုမာရံ အမှာကံ ဒါပေသီတိ. သတ္ထာပိ အာဠဝကံ ပတ္တစီဝရံ ဂါဟာပေတွာ အာဠဝိနဂရာဘိမုခေါ ပါယာသိ. သော နဂရံ ဥပသင်္ကမန္တော လဇ္ဇိတွာဝ ဩသက္ကတိ. သတ္ထာ နံ ဩလောကေတွာ ‘‘လဇ္ဇသိ၊ အာဠဝကာ’’တိ ပုစ္ဆိ. အာမ၊ ဘန္တေ၊ နဂရဝါသိနော မံ နိဿာယ မာတိမရဏံ ပိတိမရဏံ ပုတ္တဒါရမရဏဉ္စ ပါပုဏိံသု. တေ မံ ပဿိတွာ ဒဏ္ဍေဟိပိ လေဍ္ဍူဟိပိ ပဟရိဿန္တိ. တသ္မာ ဩသက္ကာမိ၊ ဘန္တေတိ. ‘‘အာဠဝက၊ နတ္ထိ တေ မယာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တဿ ဘယံ၊ ဝိဿတ္ထော ဧဟီ’’တိ ဝတွာ နဂရဿ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဝနသဏ္ဍေ အဋ္ဌာသိ. အာဠဝကရာဇာပိ နာဂရေ ဂဟေတွာ သတ္ထု ပစ္စုဂ္ဂမနံ ဂတော. သတ္ထာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ ဒေသနာဝသာနေ စတုရာသီတိ ပါဏသဟဿာနိ အမတပါနံ ပိဝိံသု. တေ အာဠဝကဿ တတ္ထေဝ ဝသနဋ္ဌာနံ ကတွာ အနုသံဝစ္ဆရံ ဗလိကမ္မံ ပဋ္ဌပေသုံ.

အာဠဝကောပိ နာဂရေ ဓမ္မိကာယ ရက္ခာယ သင်္ဂဏှိ. သောပိ အာဠဝကကုမာရော ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. သော သဗ္ဗကာလံ အရိယသာဝကဥပါသကာနံ ပဉ္စဟိ သတေဟိ ပရိဝုတော စရတိ. အထေကဒိဝသံ တေဟိ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ သုဝိနီတံ ပရိသံ ဒိသွာ ‘‘မဟတီ တေ၊ အာဠဝက၊ ပရိသာ၊ ကထံ တံ သင်္ဂဏှာသီ’’တိ အာဟ. ဘဂဝါ ဒါနေန တုဿန္တံ ဒါနေန သင်္ဂဏှာမိ၊ ပိယဝစနေန တုဿန္တံ ပိယဝစနေန သင်္ဂဏှာမိ၊ ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စေသု တေသံ နိတ္ထရဏေန တုဿန္တံ ဥပ္ပန္နကိစ္စနိတ္ထရဏေန သင်္ဂဏှာမိ၊ သမာနတ္တဋ္ဌာနေန တုဿန္တံ သမာနတ္တတာယ သင်္ဂဏှာမီတိ. ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. အထ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဥပါသကေ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဟတ္ထကံ အာဠဝကံ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ပရိသံ သင်္ဂဏှန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

မဟာနာမသက္ကဝတ္ထု

၂၅၂. ပဉ္စမေ ပဏီတဒါယကာနန္တိ ပဏီတရသဒါယကာနံ မဟာနာမော သက္ကော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ ပဏီတရသဒါယကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုပုရေ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဒသဗလဿ ပဌမဒဿနေယေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ.

အထေကသ္မိံ သမယေ သတ္ထာ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝဿာဝါသံ ဝသိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကပိလဝတ္ထုပုရံ ဂန္တွာ နိဂြောဓာရာမေ ပဋိဝသတိ. မဟာနာမော ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော သတ္ထာရံ ဧဝမာဟ – ‘‘ဘဂဝါ သုတမေတံ ‘ဘိက္ခုသံဃော ကိရ ဝေရဉ္ဇာယံ ဘိက္ခာစာရေန ကိလမတီ’တိ၊ မမ စတုမာသံ ဘိက္ခုသံဃဿ ပဋိဇဂ္ဂနေ ပဋိညံ ဒေထ၊ အဟံ ဘိက္ခုသံဃဿ သရီရေ ဩဇံ ပဝေသေဿာမီ’’တိ. သတ္ထာ အဓိဝါသေသိ. သော သတ္ထု အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ပုနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပဏီတရသဘောဇနစတုမဓုရာဒီဟိ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ပုန စတုမာသံ ပဋိညံ ဂဟေတွာ အဋ္ဌ မာသေ ပူရေတွာ ပုန စတုမာသံ ပဋိညံ ဂဟေတွာ သကလသံဝစ္ဆရံ ပဋိဇဂ္ဂိ. သတ္ထာ တတော ပရံ ပဋိညံ နာဒါသိ. မဟာနာမော ပန တတော ပဋ္ဌာယ အပရာပရံ သမ္ပတ္တဘိက္ခုသံဃဿ တေနေဝ နိယာမေန သက္ကာရံ ကရောတိ. တဿ သော ဂုဏော သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပါကဋော ဇာတော. ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. သတ္ထာ ပန အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ မဟာနာမံ သက္ကံ ပဏီတဒါယကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဥဂ္ဂဂဟပတိဝတ္ထု

၂၅၃. ဆဋ္ဌေ မနာပဒါယကာနန္တိ မနာပံ စိတ္တရုစိတဘောဇနံ ဒါယကာနံ ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ၊ ဝေသာလိကော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ မနာပဒါယကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဝေသာလိယံ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ ဇာတကာလေ နာမံ အနိယာမိတံ. အပရဘာဂေ ပနဿ အတ္တဘာဝေါပိ ဥဂ္ဂတော အဟောသိ သမိဒ္ဓေါ၊ အလင်္ကတတောရဏံ ဝိယ ဥဿိတစိတ္တပဋော ဝိယ စ အတိဝိရောစိတ္ထ. ဂုဏာပိဿ ဥဂ္ဂတာ အဟေသုံ. သော ဣမေသံ ဒွိန္နမ္ပိ ဥဂ္ဂတတ္တာ ဥဂ္ဂသေဋ္ဌိတွေဝ သင်္ခံ ဂတော. သော ပနာယံ ဒသဗလဿ ပဌမဒဿနေယေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ အပရဘာဂေ တီဏိပိ မဂ္ဂဖလာနိ သစ္ဆာကာသိ. သော အတ္တနော မဟလ္လကကာလေ ရဟောဂတော နိသီဒိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ယံ ယံ မယှံ ပိယံ မနာပံ၊ တံ တဒေဝ ဒသဗလဿ ဒဿာမိ၊ ဣဒံ မေ သတ္ထု သမ္မုခါပိ သုတံ ‘မနာပဒါယီ လဘတေ မနာပ’’’န္တိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အပိ နု ခေါ မေ စိတ္တံ ဇာနိတွာ သတ္ထာပိ နိဝေသနဒွါရံ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ.

သတ္ထာပိ ခေါ တဿ စိတ္တံ ဉတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော နိဝေသနဒွါရေယေဝ ပါတုရဟောသိ. သော ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သုတွာ အတိဝိယ ဥဿာဟဇာတော ဒသဗလဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ သတ္ထု ပတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဃရံ ပဝေသေတွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ သတ္ထာရံ၊ အဝသေသအာသနေသု ဘိက္ခုသံဃံ နိသီဒါပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နာနဂ္ဂရသေဟိ ပရိဝိသိတွာ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘သမ္မုခါ မေတံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ‘မနာပဒါယီ လဘတေ မနာပ’’’န္တိ. ယံ ယံ၊ ဘန္တေ၊ မယှံ မနာပံ၊ တံ တံ မယာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒိန္နမေဝါ’’တိ သတ္ထာရံ ဇာနာပေတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ယံ ယံ တဿ မနာပံ၊ တံ တံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒေတိ. တံ ပန သဗ္ဗံ ပဉ္စကနိပါတေ ဥဂ္ဂသုတ္တေ ဝိတ္ထာရတော အာဂမိဿတိ. ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော တံ ဥပါသကံ မနာပဒါယကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဥဂ္ဂတဂဟပတိဝတ္ထု

၂၅၄. သတ္တမေ သင်္ဃုပဋ္ဌာကာနန္တိ ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပဋ္ဌာကာနံ ဟတ္ထိဂါမကော ဥဂ္ဂတော ဂဟပတိ၊ အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. သောပိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ သင်္ဃုပဋ္ဌာကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဟတ္ထိဂါမေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ တဿ ဥဂ္ဂတကုမာရောတိ နာမံ အကံသု.

သော အပရဘာဂေ ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌိတော ပိတု အစ္စယေန သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ပါပုဏိ. တေန သမယေန သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော စာရိကံ စရန္တော ဟတ္ထိဂါမံ ပတွာ နာဂဝနုယျာနေ ဝိဟရတိ. တဒါ အယံ ဥဂ္ဂတသေဋ္ဌိ သတ္တာဟံ ပါနမဒမတ္တော ဟုတွာ နာဋကေဟိ ပရိဝုတော နာဂဝနုယျာနံ ဂန္တွာ ပရိစာရယမာနော ဒသဗလံ ဒိသွာ ဗလဝဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေသိ. အထဿ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမန္တဿ သဗ္ဗော သုရာမဒေါ အဗ္ဘတ္ထံ အဂမာသိ. သော သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. အထဿ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. တတော ပဋ္ဌာယ နာဋကာနိ ‘‘တုမှေ ယထာသုခံ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒါနာဘိရတော ဟုတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနမေဝ ဒေတိ. ဒေဝတာ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ အာဂန္တွာ သေဋ္ဌိဿ အာရောစေန္တိ – ‘‘ဂဟပတိ၊ အသုကော ဘိက္ခု တေဝိဇ္ဇော၊ အသုကော ဘိက္ခု ဆဠဘိညော၊ အသုကော သီလဝါ၊ အသုကော ဒုဿီလော’’တိ. သော တာသံ ဝစနံ သုတွာပိ ဂုဏံ တာဝ ယထာဘူတတော ဇာနာတိ၊ ဒေယျဓမ္မံ ပန သမစိတ္တေနေဝ ဒေတိ. သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိတွာပိ တမေဝ ဂုဏံ ကထေတိ. အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ တံ ဂဟပတိံ သင်္ဃုပဋ္ဌာကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

သူရမ္ဗဋ္ဌဝတ္ထု

၂၅၅. အဋ္ဌမေ အဝေစ္စပ္ပသန္နာနန္တိ အဝိဂစ္ဆနသဘာဝေန အစလေန ပသာဒေန သမန္နာဂတာနံ သူရမ္ဗဋ္ဌော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ အဝေစ္စပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သူရမ္ဗဋ္ဌောတိဿ နာမံ အကံသု.

သော အပရဘာဂေ ဝယပ္ပတ္တော ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌာယ အညတိတ္ထိယာနံ ဥပဋ္ဌာကော ဟုတွာ စရတိ. အထ သတ္ထာ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဟေတုံ ဒိသွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ နိဝေသနဒွါရံ အဂမာသိ. သော ဒသဗလံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော မဟာကုလေ စေဝ ဇာတော၊ လောကေ စ အဘိညာတော၊ တေနဿ သန္တိကံ အဂမနံ နာမ န ယုတ္တ’’န္တိ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပါဒေသု ဝန္ဒိတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဃရံ ပဝေသေတွာ မဟာရဟေ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ ဘိက္ခံ ဒတွာ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ တဿ စရိတဝသေန ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. သတ္ထာပိ တံ ဒမေတွာ ဝိဟာရမေဝ ဂတော.

တတော မာရော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ သူရမ္ဗဋ္ဌော နာမ အမှာကံ သန္တကော၊ သတ္ထာ ပနဿ အဇ္ဇ ဂေဟံ ဂတော၊ ကိံ နု ခေါ သတ္ထု ဓမ္မံ သုတွာ မဂ္ဂပါတုဘာဝံ အကရိတ္ထာတိ ယာဝဿ မမ ဝိသယာ အတိက္ကန္တဘာဝံ ဝါ အနတိက္ကန္တဘာဝံ ဝါ ဇာနာမီ’’တိ အတ္တနော ကာမရူပိတာယ ဒသဗလဿ သရိက္ခကံ ရူပံ မာပေတွာ စီဝရဂ္ဂဟဏမ္ပိ ပတ္တဂ္ဂဟဏမ္ပိ ဗုဒ္ဓါကပ္ပေနေဝ ကတွာ ဒွတ္တိံသလက္ခဏဓရော ဟုတွာ သူရမ္ဗဋ္ဌဿ ဂေဟဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. သူရမ္ဗဋ္ဌောပိ ‘‘ပုန ဒသဗလော အာဂတော’’တိ သုတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ အနိယျာနိကဂမနံ နာမ နတ္ထိ၊ ကေန နု ခေါ ကာရဏေန အာဂတော’’တိ ဝေဂေန ‘‘ဒသဗလော’’တိ သညာယ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော၊ ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှေ ဣဒါနေဝ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဂတာ၊ ကိံ နု ခေါ ကာရဏံ ပဋိစ္စ ပုန အာဂတတ္ထာ’’တိ အာဟ. ‘‘သူရမ္ဗဋ္ဌ မယာ ဓမ္မံ ကထေန္တေန ဧကံ အနုပဓာရေတွာ ကထိတံ. မယာ ဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ‘သဗ္ဗေဝ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ’တိ ကထိတာ၊ န ပနေတေ သဗ္ဗေဝ ဧဝရူပါ. ဧကစ္စေ ဟိ ခန္ဓာ နိစ္စာ ဓုဝါ သဿတာ အတ္ထီ’’တိ အာဟ.

တတော သူရမ္ဗဋ္ဌော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ကထာ အတိဝိယ ဘာရိယာ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ အနုပဓာရေတွာ ကထနံ နာမ နတ္ထိ၊ ဒသဗလဿ မာရော ကိရ ပဋိပက္ခော၊ အဒ္ဓါ အယံ မာရော ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘မာရောသိ တွ’’န္တိ အာဟ. အရိယသာဝကေန ကထိတကထာ တဿ ဖရသုပ္ပဟာရော ဝိယ အဟောသိ၊ တသ္မာ သကဘာဝေန ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘အာမ၊ သူရမ္ဗဋ္ဌ၊ အဟံ မာရော’’တိ အာဟ. ‘‘တာဒိသာနံ မာရာနံ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ အာဂန္တွာ မမ သဒ္ဓံ စာလေတုံ န သက္ကောတိ၊ မဟာဂေါတမော ဒသဗလော မယှံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’တိ ဗောဓေတွာ ဒေသေသိ၊ မာ မေ ဃရဒွါရေ တိဋ္ဌာ’’တိ အစ္ဆရံ ပဟရိ. မာရော တဿ ဝစနံ သုတွာ ပဋိပ္ဖရိတွာ ကထေတုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝ အန္တရဓာယိ. သူရမ္ဗဋ္ဌောပိ သာယနှသမယေ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ မာရေန ကတကိရိယံ ကထေတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဧဝံ မာရော မမ သဒ္ဓံ စာလေတုံ ဝါယမိတ္ထာ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ ဧတဒေဝ ကာရဏံ အဋ္ဌုပတ္တိံ ကတွာ ဣမသ္မိံ သာသနေ သူရမ္ဗဋ္ဌံ အဝေစ္စပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဇီဝကဝတ္ထု

၂၅၆. နဝမေ ပုဂ္ဂလပ္ပသန္နာနန္တိ ပုဂ္ဂလိယပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတာနံ ဥပါသကာနံ ဇီဝကော ကောမာရဘစ္စော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. သော ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော. သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ ပုဂ္ဂလပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟနဂရေ အဘယရာဇကုမာရံ ပဋိစ္စ သာလဝတိယာ နာမ ရူပူပဇီဝိနိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တော. ရူပူပဇီဝိနိယော စ နာမ ဝိဇာတကာလေ သစေ ပုတ္တော ဟောတိ၊ ဆဍ္ဍေန္တိ. သစေ ဓီတာ၊ ပဋိဇဂ္ဂန္တိ. ဣတိ သာ တံ ဒါရကံ ကတ္တရသုပ္ပကေန သင်္ကာရကူဋေ ဆဍ္ဍာပေသိ. အထ နံ အဘယော ရာဇကုမာရော ရာဇုပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ၊ ဘဏေ၊ ဧတံ ကာကေဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏ’’န္တိ မနုဿေ ပေသေတွာ ‘‘ဒါရကော ဒေဝါ’’တိ. ဇီဝတိ၊ ဘဏေတိ၊ ‘‘ဇီဝတိ၊ ဒေဝါ’’တိ သုတွာ အတ္တနော အန္တေပုရေ ပေါသာပေသိ. တဿ ဇီဝတီတိ ကထိတတ္တာ ဇီဝကောတိ နာမံ အကံသု၊ ကုမာရေန ပေါသာပိတောတိ ကောမာရဘစ္စောတိ နာမံ အကံသု.

သော အတ္တနော သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကကာလေ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ ဝေဇ္ဇသိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဗိမ္ဗိသာရရညော သန္တိကာ သက္ကာရံ လဘိတွာ စဏ္ဍပဇ္ဇောတဿ ရညော ရောဂံ ဖာသုကံ အကာသိ. သော တဿ ပဉ္စ တဏ္ဍုလသကဋသတာနိ သောဠသ ကဟာပဏသဟဿာနိ ဒုဿသဟဿပရိဝါရံ အနဂ္ဃံ သိဝေယျကံ ဒုဿယုဂဉ္စ ပေသေသိ. တသ္မိံ သမယေ သတ္ထာ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရတိ. ဇီဝကော သတ္ထု ဥဿန္နဓာတုကေ ကာယေ ဝိရေစနံ ဒတွာ ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တော ‘‘စတ္တာရော ပစ္စယာ မမ သန္တကာဝ ဟောန္တူ’’တိ သတ္ထာရံ အတ္တနော ဝိဟာရေ ဝသာပေတွာ သတ္ထု ဘေသဇ္ဇံ ကတွာ တံ ဒုဿယုဂံ ဥပနေတွာ ‘‘ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ တုမှေယေဝ ပရိဘောဂံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ တေန သဒ္ဓိံ လဒ္ဓံ ဒုဿသဟဿံ ဘိက္ခုသံဃဿ အဒါသိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရေန ပန ဇီဝကဝတ္ထု ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၂၆ အာဒယော) အာဂတမေဝ. သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဇီဝကံ ကောမာရဘစ္စံ ပုဂ္ဂလပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

နကုလပိတုဂဟပတိဝတ္ထု

၂၅၇. ဒသမေ ဝိဿာသကာနန္တိ ဝိဿာသိကကထံ ကထေန္တာနံ ဥပါသကာနံ အန္တရေ၊ နကုလပိတာ ဂဟပတိ၊ အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ ဝိဿာသကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဘဂ္ဂရဋ္ဌေ သုသုမာရဂိရိနဂရေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. သတ္ထာပိ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော စာရိကံ စရမာနော တံ နဂရံ ပတွာ ဘေသကဠာဝနေ ဝိဟရတိ. အထာယံ၊ နကုလပိတာ ဂဟပတိ၊ သုသုမာရဂိရိဝါသီဟိ သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဌမဒဿနေနေဝ သော စ ဘရိယာ စဿ ဒသဗလံ ‘‘အယံ အမှာကံ ပုတ္တော’’တိ သညံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥဘောပိ သတ္ထု ပါဒေသု နိပတိတွာ၊ ‘‘တာတ၊ တွံ ဧတ္တကံ ကာလံ အမှေ ဆဍ္ဍေတွာ ကဟံ ဝိစရသီ’’တိ အာဟံသု. အယံ ကိရ၊ နကုလပိတာ ဂဟပတိ၊ ပုဗ္ဗေ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ဒသဗလဿ ပိတာ အဟောသိ၊ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ စူဠပိတာ၊ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မဟာပိတာ၊ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မာတုလော၊ နကုလမာတာပိ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မာတာ အဟောသိ၊ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ စူဠမာတာ၊ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မဟာမာတာ၊ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ပိတုစ္ဆာ. ဣတိ ဒီဃရတ္တံ အနုဂတသိနေဟတ္တာ ဒသဗလံ ဒိသွာဝ ‘‘ပုတ္တော’’တိ သညံ ကတွာ သဏ္ဌာတုံ နာသက္ခိံသု. သတ္ထာ ယာဝ တေသံ စိတ္တံ သညတ္တိံ န ဂစ္ဆတိ၊ တာဝ ‘‘အပေထာ’’တိ နာဝေါစ. အထ နေသံ ယထာမနေနေဝ သတိံ ပဋိလဘိတွာ မဇ္ဈတ္တဘူတာနံ အာသယံ ဉတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဥဘောပိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု.

သတ္ထာ အပရဘာဂေ တေသံ မဟလ္လကကာလေ ပုန တံ နဂရံ အဂမာသိ. တေ ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ အတ္တနော နိဝေသနေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နာနဂ္ဂရသေဟိ ပရိဝိသိတွာ သတ္ထာရံ ကတဘတ္တကိစ္စံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ နကုလပိတာ ဂဟပတိ၊ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယတော မေ၊ ဘန္တေ၊ နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ၊ ဒဟရဿေဝ ဒဟရာ အာနီတာ၊ နာဘိဇာနာမိ နကုလမာတရံ ဂဟပတာနိံ မနသာပိ အတိစရိတာ၊ ကုတော ပန ကာယေန. ဣစ္ဆေယျာမ မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အညမညံ ပဿိတုံ အဘိသမ္ပရာယဉ္စ အညမညံ ပဿိတု’’န္တိ. နကုလမာတာပိ ခေါ၊ ဂဟပတာနီ၊ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယတော အဟံ၊ ဘန္တေ၊ နကုလပိတုနော ဂဟပတိဿ ဒဟရဿေဝ ဒဟရာ အာနီတာ၊ နာဘိဇာနာမိ နကုလပိတရံ ဂဟပတိံ မနသာပိ အတိစရိတာ၊ ကုတော ပန ကာယေန. ဣစ္ဆေယျာမ မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အညမညံ ပဿိတုံ အဘိသမ္ပရာယဉ္စ အညမညံ ပဿိတု’’န္တိ. အထ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဥပါသကေ ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဣမံ ဣမေသံ ဒွိန္နမ္ပိ ကထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ နကုလပိတရံ ဂဟပတိံ ဝိဿာသကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဆဋ္ဌဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.

ဒသသုတ္တပဋိမဏ္ဍိတာယ ဥပါသကပါဠိယာ ဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.