၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

(၁၄) ၇. သတ္တမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

သုဇာတာဝတ္ထု

၂၅၈. ဥပါသိကာပါဠိယာ ပဌမေ ပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တီနန္တိ သဗ္ဗပဌမံ သရဏေသု ပတိဋ္ဌိတာနံ ဥပါသိကာနံ၊ သုဇာတာ နာမ၊ သေနိယဓီတာ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. သာပိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ ပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ အမှာကံ သတ္ထု နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဥရုဝေလာယံ သေနာနိဂမေ သေနိယကုဋုမ္ဗိကဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ ဧကသ္မိံ နိဂြောဓမူလေ ပတ္ထနံ အကာသိ – ‘‘သစေ သမဇာတိကံ ကုလဃရံ ဂန္တွာ ပဌမဂဗ္ဘေ ပုတ္တံ လဘိဿာမိ၊ အနုသံဝစ္ဆရံ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ. တဿာ သာ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈိ.

သာ မဟာသတ္တဿ ဒုက္ကရကာရိကံ ကရောန္တဿ ဆဋ္ဌေ ဝဿေ ပရိပုဏ္ဏေ ဝိသာခပုဏ္ဏမဒိဝသေ ‘‘ပါတောဝ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယံ ပစ္စုဋ္ဌာယ ဓေနုယော ဒုဟာပေသိ. ဝစ္ဆကာ ဓေနူနံ ထနမူလံ န အာဂမံသု၊ ထနမူလေ နဝဘာဇနမှိ ဥပနီတမတ္တေ အတ္တနောဝ ဓမ္မတာယ ခီရဓာရာ ပတိံသု. တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ၊ သုဇာတာ၊ သဟတ္ထေနေဝ ခီရံ ဂဏှိတွာ နဝဘာဇနေ ပက္ခိပိတွာ သဟတ္ထေနေဝ အဂ္ဂိံ ကတွာ ပစိတုံ အာရဘိ. တသ္မိံ ပါယာသေ ပစ္စမာနေ မဟန္တမဟန္တာ ဗုဗ္ဗုဠာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒက္ခိဏာဝတ္တာ ဟုတွာ သဉ္စရန္တိ၊ ဧကဖုသိတမ္ပိ ဗဟိ န နိဂ္ဂစ္ဆတိ. မဟာဗြဟ္မာ ဆတ္တံ ဓာရေသိ၊ စတ္တာရော လောကပါလာ ခဂ္ဂဟတ္ထာ အာရက္ခံ ဂဏှိံသု၊ သက္ကော အလာတာနိ သမာနေန္တော အဂ္ဂိံ ဇာလေသိ. ဒေဝတာ စတူသု ဒီပေသု ဩဇံ သံဟရိတွာ တတ္ထ ပက္ခိပိံသု. သုဇာတာ၊ ဧကဒိဝသေယေဝ ဣမာနိ အစ္ဆရိယာနိ ဒိသွာ ပုဏ္ဏာဒါသိံ အာမန္တေသိ – ‘‘အမ္မ၊ ပုဏ္ဏေ အဇ္ဇ အမှာကံ ဒေဝတာ အတိဝိယ ပသန္နာ၊ မယာ ဧတ္တကံ ကာလံ ဧဝရူပံ အစ္ဆရိယံ နာမ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ၊ ဝေဂေန ဂန္တွာ ဒေဝဋ္ဌာနံ ပဋိဇဂ္ဂါဟီ’’တိ. သာ ‘‘သာဓု၊ အယျေ’’တိ တဿာ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တုရိတတုရိတာ ရုက္ခမူလံ အဂမာသိ.

ဗောဓိသတ္တောပိ ခေါ ဘိက္ခာစာရကာလံ အာဂမယမာနော ပါတောဝ ဂန္တွာ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. ရုက္ခမူလံ သောဓနတ္ထာယ ဂတာ ပုဏ္ဏာ အာဂန္တွာ သုဇာတာယ အာရောစေသိ – ‘‘ဒေဝတာ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နာ’’တိ. သုဇာတာ၊ ‘‘သစေ ဇေ သစ္စံ ဘဏသိ၊ အဒါသိံ ကရောမီ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗပသာဓနံ ပသာဓေတွာ သတသဟဿဂ္ဃနကေ သုဝဏ္ဏထာလေ ပါယာသံ ဝဍ္ဎေတွာ အပရာယ သုဝဏ္ဏပါတိယာ ပိဒဟိတွာ သေတဝတ္ထေန သမ္ပလိဝေဌေတွာ သမန္တာ ဂန္ဓဒါမမာလာဒါမာနိ ဩသာရေတွာ ဥက္ခိပိတွာ ဂန္တွာ မဟာပုရိသံ ဒိသွာ ဗလဝပီတိံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဩဏတောဏတာ ဂန္တွာ သီသတော ထာလံ ဩတာရေတွာ ဝိဝရိတွာ သဟေဝ ပါတိယာ ပါယာသံ မဟာပုရိသဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ယထာ မယှံ မနောရထော နိပ္ဖန္နော၊ ဧဝံ တုမှာကမ္ပိ နိပ္ဖဇ္ဇတူ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. ဗောဓိသတ္တော နေရဉ္ဇရာယ နဒိယာ တီရံ ဂန္တွာ သုဝဏ္ဏထာလံ တီရေ ဌပေတွာ နှတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဧကူနပဏ္ဏာသ ပိဏ္ဍေ ကရောန္တော ပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သုဝဏ္ဏပါတိံ နဒိယာ သမ္ပဝါဟေတွာ အနုက္ကမေန ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိမဏ္ဍေ အတိက္ကမိတွာ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော သုဇာတာယ ပုတ္တဿ ယသဒါရကဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ဂန္တွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ.

ယသောပိ ကုလပုတ္တော ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ဝိဝဋံ ဣတ္ထာဂါရံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ‘‘ဥပဒ္ဒုတံ ဝတ၊ ဘော၊ ဥပသဋ္ဌံ ဝတ၊ ဘော’’တိ ဝတွာ နိဝေသနတော နိက္ခမိတွာဝ ဗဟိနဂရေ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. အထဿ ပိတာ ပဒါနုပဒိကံ ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ယသဿ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ယသံ ကုလပုတ္တံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သော သေဋ္ဌိဂဟပတိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ၊ ယသော အရဟတ္တဖလံ ပါပုဏိ. တံ ဘဂဝါ ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခူ’’တိ အာဟ၊ တာဝဒေဝဿ ဂိဟိလိင်္ဂံ အန္တရဓာယိ၊ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရော အဟောသိ. ပိတာပိဿ သတ္ထာရံ နိမန္တေသိ. သတ္ထာ ယသံ ကုလပုတ္တံ ပစ္ဆာသမဏံ ကတွာ တဿ ဃရံ ဂန္တွာ ကတဘတ္တကိစ္စော ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ ဒေသနာပရိယောသာနေ ယသဿ မာတာ၊ သုဇာတာ၊ ပုရာဏဒုတိယိကာ စ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. တံဒိဝသံ အယံ၊ သုဇာတာ၊ တေဝါစိကသရဏေ ပတိဋ္ဌာသိ သဒ္ဓိံ သုဏိသာယ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ ဝတ္ထု ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၂၅-၂၈) အာဂတမေဝ. သတ္ထာ အပရဘာဂေ ပဋိပါဋိယာ ဥပါသိကာယော ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဣမံ ဥပါသိကံ ပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဝိသာခါဝတ္ထု

၂၅၉. ဒုတိယေ ဒါယိကာနန္တိ ဒါနာဘိရတာနံ ဥပါသိကာနံ၊ ဝိသာခါ မိဂါရမာတာ၊ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ ဒါယိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ သဗ္ဗကနိဋ္ဌာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဒါ ကိရ –

‘‘သမဏီ သမဏဂုတ္တာ စ၊ ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဒါယိကာ၊

ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ၊ သံဃဒါသီ စ သတ္တမာ’’တိ.

ဣမာ သတ္တ ဘဂိနိယော အဟေသုံ. တာ ဧတရဟိ –

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ၊ ပဋာစာရာ စ ဂေါတမီ၊

ဓမ္မဒိန္နာ မဟာမာယာ၊ ဝိသာခါ စေဝ သတ္တမီ’’တိ. –

ဧဝံနာမာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ. တတြာယံ သံဃဒါသီ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ အင်္ဂရဋ္ဌေ ဘဒ္ဒိယနဂရေ မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိနော အဂ္ဂမဟေသိယာ သုမနဒေဝိယာ နာမ ကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဝိသာခါတိဿာ နာမံ အကံသု. တဿာ သတ္တဝဿိကကာလေ ဒသဗလော သေလဗြာဟ္မဏဿ စ အညေသဉ္စ ဗောဓနေယျဗန္ဓဝါနံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော စာရိကံ စရမာနော တသ္မိံ ရဋ္ဌေ တံ နဂရံ ပါပုဏိ.

တသ္မိဉ္စ သမယေ မေဏ္ဍကော ဂဟပတိ တသ္မိံ နဂရေ ပဉ္စန္နံ မဟာပုညာနံ ဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ကာရေသိ. ပဉ္စ မဟာပုညာ နာမ မေဏ္ဍကော သေဋ္ဌိ၊ စန္ဒပဒုမာ နာမ တဿေဝ အဂ္ဂမဟေသီ၊ တဿ စ ပုတ္တော ဓနဉ္စယော နာမ၊ တဿ ဘရိယာ သုမနဒေဝီ နာမ၊ မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိဿ ဒါသော ပုဏ္ဏော နာမာတိ. န ကေဝလဉ္စ မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိယေဝ၊ ဗိမ္ဗိသာရမဟာရာဇဿ ပန အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနေ ပဉ္စ အမိတဘောဂါ နာမ အဟေသုံ ဇောတိကော ဇဋိလော မေဏ္ဍကော ပုဏ္ဏော ကာကဝလိယောတိ. တေသု အယံ မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိ ဒသဗလဿ အတ္တနော နဂရံ သမ္ပတ္တဘာဝံ သုတွာ ပုတ္တဿ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိနော ဓီတရံ ဝိသာခါဒါရိကံ ပက္ကောသိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘အမ္မ၊ တုယှမ္ပိ မင်္ဂလံ အမှာကမ္ပိ မင်္ဂလံ၊ တဝ ပရိစာရိကာဟိ ပဉ္စဒါရိကာသတေဟိ သဒ္ဓိံ ပဉ္စ ရထသတာနိ အာရုယှ ပဉ္စဟိ ဒါသိသတေဟိ ပရိဝုတာ ဒသဗလဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရောဟီ’’တိ. သာ ပိတာမဟဿ ဝစနံ သုတွာ တထာ အကာသိ. ကာရဏာကာရဏေသု ပန ကုသလတ္တာ ယာဝတိကာ ယာနဿ ဘူမိ၊ ယာနေန ဂန္တွာ ယာနာ ပစ္စောရောဟိတွာ ပတ္တိကာဝ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. အထဿာ စရိတဝသေန သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ပဉ္စဟိ ဒါရိကာသတေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိပိ ခေါ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. အထ သတ္ထာ တဿပိ စရိတဝသေန ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သော ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္ထာရံ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ အတ္တနော နိဝေသနေ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသိတွာ ဧတေနုပါယေန အဍ္ဎမာသံ မဟာဒါနံ အဒါသိ. သတ္ထာ ဘဒ္ဒိယနဂရေ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ပက္ကာမိ.

ဣတော ပရံ အညံ ကထာမဂ္ဂံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိသာခါယ ဥပ္ပတ္တိကထာဝ ကထေတဗ္ဗာ. သာဝတ္ထိယဉှိ ကောသလရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရဿ သန္တိကံ ပေသေသိ – ‘‘မမ အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနေ အမိတဘောဂဝိန္ဒနကုလံ နာမ နတ္ထိ၊ အမှာကံ အမိတဘောဂဝိန္ဒနကုလံ ပေသေတူ’’တိ. ရာဇာ အမစ္စေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေသိ. အမစ္စာ ‘‘မဟာကုလံ ပေသေတုံ န သက္ကာ၊ ဧကံ ပန သေဋ္ဌိပုတ္တံ ပေသေဿာမာ’’တိ မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိနော ပုတ္တံ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိံ အာယာစိံသု. ရာဇာ တေသံ ဝစနံ သုတွာ တံ ပေသေသိ. အထ နံ ကောသလရာဇာ သာဝတ္ထိတော သတ္တယောဇနမတ္ထကေ သာကေတနဂရေ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ဒတွာ ဝါသေသိ.

သာဝတ္ထိယဉ္စ မိဂါရသေဋ္ဌိနော ပုတ္တော ပုဏ္ဏဝဍ္ဎနကုမာရော နာမ ဝယပ္ပတ္တော အဟောသိ. အထဿ ပိတာ ‘‘ပုတ္တော မေ ဝယပ္ပတ္တော၊ ဃရာဝါသေနဿ အာဗန္ဓနသမယော’’တိ ဉတွာ ‘‘အမှာကံ သမာနဇာတိကေ ကုလေ ဒါရိကံ ပရိယေသထာ’’တိ ကာရဏာကာရဏကုသလေ ပုရိသေ ပေသေသိ. တေ သာဝတ္ထိယံ အတ္တနော ရုစိတံ ဒါရိကံ အဒိသွာ သာကေတံ အဂမံသု. တံဒိဝသဉ္စ၊ ဝိသာခါ၊ အတ္တနော သမာနဝယေဟိ ပဉ္စဟိ ကုမာရိကာသတေဟိ ပရိဝါရိတာ နက္ခတ္တကီဠနတ္ထာယ ဧကံ မဟာဂါမံ အဂမာသိ. တေပိ ပုရိသာ အန္တောနဂရေ စရိတွာ အတ္တနော ရုစိတံ ဒါရိကံ အဒိသွာ ဗဟိနဂရဒွါရေ အဋ္ဌံသု. တသ္မိံ သမယေ ဒေဝေါ ဝဿိတုံ အာရဘိ. အထ တာ ဝိသာခါယ သဒ္ဓိံ နိက္ခန္တာ ဒါရိကာ တေမနဘယေန ဝေဂေန သာလံ ပဝိသိံသု. တေ ပုရိသာ တာသမ္ပိ အန္တရေ ယထာရုစိတံ ဒါရိကံ န ပဿိံသု. တာသံ ပန သဗ္ဗပစ္ဆတော၊ ဝိသာခါ၊ ဒေဝံ ဝဿန္တမ္ပိ အဂဏေတွာ အတုရိတဂမနေန တေမယမာနာဝ သာလံ ပါဝိသိ. တေ ပုရိသာ တံ ဒိသွာ စိန္တယိံသု – ‘‘ရူပဝတီ တာဝ ကညာ ဧတပရမာ ဘဝေယျ၊ ရူပံ ပနေတံ ဧကစ္စာယ ကာရိတပတ္တံ ဝိယ ဟောတိ၊ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ကထေန္တာ ဇာနိဿာမ မဓုရဝစနာ ဝါ နော ဝါ’’တိ. တတော နံ အာဟံသု – ‘‘အတိဝိယ ပရိဏတဝယာ ဣတ္ထီ ဝိယ ယာသိ၊ အမ္မာ’’တိ. ကိံ ဒိသွာ ကထေထ၊ တာတာတိ? အညာ တယာ သဒ္ဓိံ ကီဠနကုမာရိယော တေမနဘယေန ဝေဂေန အာဂန္တွာ သာလံ ပဝိဋ္ဌာ၊ တွံ ပန မဟလ္လိကာ ဝိယ ပဒဝါရံ အတိက္ကမ္မ နာဂစ္ဆသိ၊ သာဋကဿ တေမနဘာဝမ္ပိ န ဂဏေသိ. သစေ တံ ဟတ္ထီ ဝါ အဿော ဝါ အနုဗန္ဓေယျ၊ ကိံ ဧဝမေဝံ ကရေယျာသီတိ? တာတာ၊ သာဋကာ နာမ န ဒုလ္လဘာ၊ သုလဘာ မယှံ ကုလေ သာဋကာ. ဝယပ္ပတ္တာ မာတုဂါမာ ပန ပဏိယဘဏ္ဍသဒိသာ၊ ဟတ္ထေ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဘဂ္ဂေ အင်္ဂဝိကလံ မာတုဂါမံ ဇိဂုစ္ဆန္တာ နိဋ္ဌုဘိတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ သဏိကံ အာဂတာမှီတိ.

တေ စိန္တယိံသု – ‘‘ဣမာယ သဒိသာ ဣမသ္မိံ ဇမ္ဗုဒီပေ ဣတ္ထီ နာမ နတ္ထိ၊ ယာဒိသာ ရူပေန၊ ကထာယပိ တာဒိသာဝ. ကာရဏာကာရဏံ ဉတွာ ကထေတီ’’တိ တဿာ ဥပရိ မာလာဂုဠံ ခိပိံသု. အထ၊ ဝိသာခါ၊ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ အပရိဂ္ဂဟိတာ၊ ဣဒါနိ ပန ပရိဂ္ဂဟိတာမှီ’’တိ ဝိနီတေနာကာရေန ဘူမိယံ နိသီဒိ. အထ နံ တတ္ထေဝ သာဏိယာ ပရိက္ခိပိံသု. သာ ပဋိစ္ဆန္နဘာဝံ ဉတွာ ဒါသိဂဏပရိဝုတာ ဂေဟံ အဂမာသိ. တေပိ မိဂါရသေဋ္ဌိနော ပုရိသာ တာယ သဒ္ဓိံယေဝ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ အဂမံသု. ‘‘ကတရဂါမဝါသိနော၊ တာတာ၊ တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိတာ ‘‘သာဝတ္ထိနဂရေ မိဂါရသေဋ္ဌိနော ပုရိသမှာ’’တိ ဝတွာ ‘‘မယံ အမှာကံ သေဋ္ဌိနာ တုမှာကံ ဂေဟေ ဝယပ္ပတ္တာ ဒါရိကာ အတ္ထီတိ သုတွာ ပေသိတာ’’တိ. သာဓု၊ တာတာ၊ တုမှာကံ သေဋ္ဌိ ကိဉ္စာပိ ဘောဂေန အမှေဟိ အသဒိသော၊ ဇာတိယာ ပန သဒိသော. သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နော နာမ ဒုလ္လဘော ဂစ္ဆထ တုမှေ သေဋ္ဌိဿ အမှေဟိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဘာဝံ အာရောစေထာတိ.

တေ တဿ ဝစနံ သုတွာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ မိဂါရသေဋ္ဌိဿ တုဋ္ဌိံ ဝဍ္ဎိံ စ ပဝေဒေတွာ ‘‘လဒ္ဓါ နော သာမိ သာကေတေ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ ဒါရိကာ’’တိ အာဟံသု. တံ သုတွာ မိဂါရသေဋ္ဌိ ‘‘မဟာကုလဂေဟေ ကိရ နော ဒါရိကာ လဒ္ဓါ’’တိ တုဋ္ဌမာနသော ဟုတွာ တာဝဒေဝ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိဿ သာသနံ ပဟိဏိ ‘‘ဣဒါနေဝ ဒါရိကံ အာနယိဿာမ၊ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကရောန္တူ’’တိ. သောပိဿ ပဋိသာသနံ ပေသေသိ – ‘‘နယိဒံ အမှာကံ ဘာရိယံ၊ သေဋ္ဌိ ပန အတ္တနော ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကရောတူ’’တိ. သော ကောသလရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ အာရောစေသိ – ‘‘ဒေဝ၊ ဧကာ မေ မင်္ဂလကိရိယာ အတ္ထိ၊ ဒါသဿ တေ ပုဏ္ဏဝဍ္ဎနဿ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိနော ဓီတရံ ဝိသာခံ နာမ ဒါရိကံ အာနေဿာမိ၊ သာကေတဂမနံ မေ အနုဇာနာထာ’’တိ. သာဓု၊ မဟာသေဋ္ဌိ၊ ကိံ ပန အမှေဟိပိ အာဂန္တဗ္ဗန္တိ? ဒေဝ တုမှာဒိသာနံ ဂမနံ လဒ္ဓုံ သက္ကာတိ? ရာဇာ မဟာကုလဿ သင်္ဂဟံ ကာတုကာမော ‘‘ဟောတု သေဋ္ဌိ၊ အာဂမိဿာမီ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ မိဂါရသေဋ္ဌိနာ သဒ္ဓိံ သာကေတနဂရံ အဂမာသိ. ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိ ‘‘မိဂါရသေဋ္ဌိ ကိရ ကောသလရာဇာနံ ဂဟေတွာ အာဂတော’’တိ သုတွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ရာဇာနံ ဂဟေတွာ အတ္တနော နိဝေသနံ အဂမာသိ. တာဝဒေဝ ရညော စ ရာဇဗလဿ စ မိဂါရသေဋ္ဌိနော စ ဝသနဋ္ဌာနံ စေဝ မာလာဂန္ဓဘတ္တာဒီနိ စ သဗ္ဗာနိ ပဋိယာဒေသိ. ‘‘ဣဒံ ဣမဿ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဣဒံ ဣမဿာ’’တိ သဗ္ဗံ အတ္တနာဝ ဇာနာတိ. တေ တေ ဇနာ စိန္တယိံသု – ‘‘သေဋ္ဌိ အမှာကမေဝ သက္ကာရံ ကရောတီ’’တိ.

အထေကဒိဝသံ ရာဇာ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိဿ သာသနံ ပဟိဏိ ‘‘န သက္ကာ သေဋ္ဌိနာ စိရကာလံ အမှာကံ ဘရဏပေါသနံ ကာတုံ၊ ဒါရိကာယ ဂမနကာလံ ဇာနာတူ’’တိ. သောပိ ရညော သာသနံ ပေသေသိ – ‘‘ဣဒါနိ ဝဿကာလော အာဂတော၊ န သက္ကာ စတုမာသံ ဝိစရိတုံ၊ တုမှာကံ ဗလကာယဿ ယံ ယံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ၊ သဗ္ဗံ တံ မမ ဘာရော. ကေဝလံ ဒေဝေါ မယာ ပေသိတကာလေ ဂစ္ဆတူ’’တိ. တတော ပဋ္ဌာယ သာကေတနဂရံ နိစ္စနက္ခတ္တဂါမော ဝိယ အဟောသိ. ဧဝံ တယော မာသာ အတိက္ကန္တာ. ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိနော ပန ဓီတာယ မဟာလတာပသာဓနံ န တာဝ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ. အထဿ ကမ္မန္တာဓိဋ္ဌာယကာ အာဂန္တွာ အာရောစယိံသု – ‘‘သေသံ အသန္တံ နာမ နတ္ထိ၊ ဗလကာယဿ ပန ဘတ္တပစနဒါရူနိ နပ္ပဟောန္တီ’’တိ. ‘‘ဂစ္ဆထ၊ တာတာ၊ ဟတ္ထိသာလာ အဿသာလာ ဝိယောဇေတွာ ဘတ္တံ ပစထာ’’တိ. ဧဝံ ပစန္တာနမ္ပိ အဍ္ဎမာသော အတိက္ကန္တော. တတော ပုန အာရောစယိံသု – ‘‘ဒါရူနိ သာမိ နပ္ပဟောန္တီ’’တိ. ‘‘တာတာ၊ ဣမသ္မိံ ကာလေ ဒါရူနိ လဒ္ဓုံ န သက္ကာ၊ ဒုဿကောဋ္ဌာဂါရံ ပန ဝိဝရိတွာ ထူလသာဋကေ ဂဟေတွာ ဝဋ္ဋိယော ကတွာ တေလစာဋိယံ တေမေတွာ ဘတ္တံ ပစထာ’’တိ. ဣမိနာ နိယာမေန ပစန္တာနံ စတ္တာရော မာသာ ပူရယိံသု.

တတော ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိ ဓီတုယာ မဟာလတာပသာဓနဿ နိဋ္ဌိတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘သွေ ဒါရိကံ ပေသေဿာမီ’’တိ ဓီတရံ သမီပေ နိသီဒါပေတွာ ‘‘အမ္မ ပတိကုလေ ဝသန္တိယာ နာမ ဣမဉ္စိမဉ္စ အာစာရံ သိက္ခိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဩဝါဒံ အဒါသိ. အယံ မိဂါရသေဋ္ဌိ အနန္တရဂဗ္ဘေ နိသိန္နော ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိနော ဩဝါဒံ အဿောသိ. သောပိ သေဋ္ဌိ ဓီတရံ ဧဝံ ဩဝဒိ –

‘‘အမ္မ သသုရကုလေ ဝသန္တိယာ နာမ အန္တောအဂ္ဂိ ဗဟိ န နီဟရိတဗ္ဗော၊ ဗဟိအဂ္ဂိ အန္တော န ပဝေသေတဗ္ဗော၊ ဒဒန္တဿေဝ ဒါတဗ္ဗံ၊ အဒဒန္တဿ န ဒါတဗ္ဗံ၊ ဒဒန္တဿပိ အဒဒန္တဿပိ ဒါတဗ္ဗံ၊ သုခံ နိသီဒိတဗ္ဗံ၊ သုခံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ သုခံ နိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ အဂ္ဂိ ပရိစရိတဗ္ဗော၊ အန္တောဒေဝတာ နမဿိတဗ္ဗာ’’တိ.

ဣမံ ဒသဝိဓံ ဩဝါဒံ ဒတွာ ပုနဒိဝသေ သဗ္ဗာ သေနိယော သန္နိပါတေတွာ ရာဇသေနာယ မဇ္ဈေ အဋ္ဌ ကုဋုမ္ဗိကေ ပါဋိဘောဂေ ဂဟေတွာ ‘‘သစေ မေ ဓီတု ဂတဋ္ဌာနေ ဒေါသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တုမှေဟိ သောဓေတဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ နဝကောဋိအဂ္ဃနကေန မဟာလတာပသာဓနေန ဓီတရံ ပသာဓေတွာ နှာနစုဏ္ဏမူလံ စတုပဏ္ဏာသသကဋသတံ ဓနံ ဒတွာ ဓီတာယ သဒ္ဓိံ နိဗဒ္ဓံ ဂမနစာရိနိယော ပဉ္စသတာ ဒါသိယော ပဉ္စ အာဇညရထသတာနိ သဗ္ဗူပကာရဉ္စ သတံ သတံ ဒတွာ ကောသလရာဇာနဉ္စ မိဂါရသေဋ္ဌိဉ္စ၊ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဓီတု ဂမနဝေလာယံ ဝဇာဓိဋ္ဌာယကေ ပုရိသေ ပက္ကောသာပေတွာ၊ ‘‘တာတာ၊ မမ ဓီတာယ ဂတဋ္ဌာနေ ခီရပါနတ္ထံ ဓေနူဟိ၊ ယာနယောဇနတ္ထံ ဥသဘေဟိ စ အတ္ထော ဟောတိ၊ တသ္မာ မမ ဓီတု ဂမနမဂ္ဂေ ဝဇဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ပုထုလတော အဋ္ဌ ဥသဘာနိ ဂေါဂဏေန ပူရေတွာ တိဂါဝုတမတ္ထကေ အသုကာ နာမ ကန္ဒရာ အတ္ထိ၊ အဂ္ဂဂေါယူထေ တံ ဌာနံ ပတ္တေ ဘေရိသညာယ ဝဇဒွါရံ ပိဒဟေယျာထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သေဋ္ဌိဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တထာ အကံသု. ဝဇဒွါရေ ဝိဝဋေ ဥဠာရုဠာရာယေဝ ဂါဝိယော နိက္ခမိံသု. ဒွါရေ ပိဒဟိတေ ပန ဝိသာခါယ ပုညဗလေန ဗလဝဂါဝေါ စ ဒမ္မဂါဝေါ စ ဗဟိ လင်္ဃိတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိံသု. အထ၊ ဝိသာခါ၊ သာဝတ္ထိနဂရဒွါရံ ပတ္တကာလေ စိန္တေသိ – ‘‘ပဋိစ္ဆန္နယာနသ္မိံ နု ခေါ နိသီဒိတွာ ပဝိသာမိ၊ ဥဒါဟု ရထေ ဌတွာ’’တိ. အထဿာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပဋိစ္ဆန္နယာနေန မေ ပဝိသန္တိယာ မဟာလတာပသာဓနဿ ဝိသေသော န ပညာယိဿတီ’’တိ. သာ သကလနဂရဿ အတ္တာနံ ဒဿေန္တီ ရထေ ဌတွာ နဂရံ ပါဝိသိ. သာဝတ္ထိဝါသိနော ဝိသာခါယ သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘ဧသာ ကိရ၊ ဝိသာခါ၊ နာမ ဧဝရူပါ၊ အယဉ္စ သမ္ပတ္တိ ဧတိဿာဝ အနုစ္ဆဝိကာ’’တိ အာဟံသု. ဣတိ သာ မဟာသမ္ပတ္တိယာ မိဂါရသေဋ္ဌိနော ဂေဟံ ပါဝိသိ. အာဂတဒိဝသေ စဿာ သကလနဂရဝါသိနော ‘‘အမှာကံ၊ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိ၊ အတ္တနော နဂရံ သမ္ပတ္တာနံ မဟာသက္ကာရံ အကာသီ’’တိ ယထာဗလံ ပဏ္ဏာကာရံ ပဟိဏိံသု. ဝိသာခါ၊ ပဟိတပဟိတံ ပဏ္ဏာကာရံ တသ္မိံယေဝ နဂရေ အညမညေသု ကုလေသု သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဒါပေသိ. အထဿာ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ဧကိဿာ အာဇညဝဠဝါယ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. သာ ဒါသီဟိ ဒဏ္ဍဒီပိကာ ဂါဟာပေတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝဠဝံ ဥဏှောဒကေန နှာပေတွာ တေလေန မက္ခာပေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသိ.

မိဂါရသေဋ္ဌိပိ သတ္တာဟံ ပုတ္တဿ အာဝါဟသက္ကာရံ ကရောန္တော ဓုရဝိဟာရေ ဝသန္တမ္ပိ တထာဂတံ အမနသိကတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သကလနိဝေသနံ ပူရေန္တော နဂ္ဂသမဏကေ နိသီဒါပေတွာ ‘‘အာဂစ္ဆတု မေ ဓီတာ၊ အရဟန္တေ ဝန္ဒတူ’’တိ ဝိသာခါယ သာသနံ ပဟိဏိ. သာ ‘‘အရဟန္တာ’’တိ ဝစနံ သုတွာ သောတာပန္နာ အရိယသာဝိကာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဟုတွာ တေသံ နိသိန္နဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တေ ဩလောကေတွာ ‘‘န ဧဝရူပါ နာမ အရဟန္တာ ဟောန္တိ၊ ဟိရောတ္တပ္ပဝိဝဇ္ဇိတာနံ နာမ သန္တိကံ ကသ္မာ မံ သသုရော ပက္ကောသာပေတီ’’တိ ‘‘ဓီ၊ ဓီ’’တိ ဂရဟိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂတာ. နဂ္ဂသမဏာ တံ ဒိသွာ သဗ္ဗေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သေဋ္ဌိံ ဂရဟိံသု – ‘‘ကိံ တွံ၊ ဂဟပတိ၊ အညံ နာလတ္ထ၊ သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝိကံ မဟာကာဠကဏ္ဏိံ ကသ္မာ ဣမံ ဂေဟံ ပဝေသေသိ၊ ဝေဂေန နံ ဣမသ္မာ ဂေဟာ နီဟရာဟီ’’တိ. တတော သေဋ္ဌိ ‘‘န သက္ကာ မယာ ဣမေသံ ဝစနေန ဣမံ ဂေဟာ နီဟရိတုံ၊ မဟာကုလဿ ဓီတာ အယ’’န္တိ စိန္တေတွာ – ‘‘အာစရိယာ ဒဟရာ နာမ ဇာနိတွာ ဝါ အဇာနိတွာ ဝါ ကရေယျုံ၊ တုမှေ တုဏှီ ဟောထာ’’တိ နဂ္ဂေ ဥယျောဇေတွာ မဟာပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ သုဝဏ္ဏကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ဝိသာခါယ ပရိဝိသိယမာနော သုဝဏ္ဏပါတိယံ အပ္ပေါဒကမဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိ.

တသ္မိံ သမယေ ဧကော ပိဏ္ဍစာရိကော ထေရော ပိဏ္ဍာယ စရန္တော သေဋ္ဌိဿ ဃရဒွါရံ ပါပုဏိ. ဝိသာခါ၊ တံ ဒိသွာ ‘‘သသုရဿ အာစိက္ခိတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ ယထာ သော ထေရံ ပဿတိ၊ ဧဝံ အပဂန္တွာ အဋ္ဌာသိ. သော ပန ဗာလော ထေရံ ဒိသွာပိ အပဿန္တော ဝိယ ဟုတွာ အဓောမုခေါ ပါယာသမေဝ ဘုဉ္ဇတိ. ဝိသာခါ၊ ‘‘ထေရံ ဒိသွာပိ မေ သသုရော သညံ န ကရောတီ’’တိ ဉတွာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အတိစ္ဆထ၊ ဘန္တေ၊ မယှံ သသုရော ပုရာဏံ ခါဒတီ’’တိ အာဟ. သော နိဂဏ္ဌေဟိ တာဝ ကထိတကာလေ အဓိဝါသေသိ၊ ‘‘ပုရာဏံ ခါဒတီ’’တိ ဝုတ္တက္ခဏေယေဝ ပန ဟတ္ထံ အပနေတွာ ‘‘ဣမံ ပါယာသံ ဣတော ဟရထ၊ ဧတဉ္စ ဣမသ္မာ ဂေဟာ နီဟရထ. အယဉှိ မံ ဧဝရူပေ မင်္ဂလဂေဟေ အသုစိခါဒကံ နာမ ကရောတီ’’တိ အာဟ. တသ္မိံ ခေါ ပန နိဝေသနေ သဗ္ဗေပိ ဒါသကမ္မကရာ ဝိသာခါယ သန္တကာဝ၊ ကော နံ ဟတ္ထေ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဂဏှိဿတိ၊ မုခေန ကထေတုံ သမတ္ထောပိ နာမ နတ္ထိ. တတော၊ ဝိသာခါ၊ သသုရဿ ကထံ သုတွာ အာဟ – ‘‘တာတ၊ န ဧတ္တကေန ဝစနေန မယံ နိက္ခမာမ၊ နာဟံ တုမှေဟိ ဥဒကတိတ္ထတော ကုမ္ဘဒါသိကာ ဝိယ အာနီတာ. ဓရမာနကမာတာပိတူနံ ဓီတရော နာမ န ဧတ္တကေနေဝ နိက္ခမန္တိ၊ ဧတေနေဝ မေ ကာရဏေန ပိတာ ဣဓာဂမနဒိဝသေ အဋ္ဌ ကုဋုမ္ဗိကေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘သစေ မေ ဓီတရံ ဥပါဒါယ ဒေါသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သောဓေယျာထာ’တိ ဝတွာ တေသံ ဟတ္ထေ ဌပေသိ. တေ ပက္ကောသာပေတွာ မယှံ ဒေါသာဒေါသံ သောဓာပေထာ’’တိ.

တတော သေဋ္ဌိ ‘‘ကလျာဏံ ဧသာ ကထေတီ’’တိ အဋ္ဌ ကုဋုမ္ဗိကေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အယံ ဒါရိကာ သတ္တမေ ဒိဝသေ အပရိပုဏ္ဏေယေဝ မင်္ဂလဂေဟေ နိသိန္နံ မံ ‘အသုစိခါဒကော’တိ ဝဒတီ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ကိရ၊ အမ္မာတိ? ‘‘တာတာ၊ မယှံ သသုရော အသုစိံ ခါဒိတုကာမော ဘဝိဿတိ၊ အဟံ ပန ဧဝံ ကတွာ န ကထေမိ. ဧကသ္မိံ ပန ပိဏ္ဍပါတိကတ္ထေရေ ဃရဒွါရေ ဌိတေ အယံ အပ္ပေါဒကမဓုပါယာသံ ဘုဉ္ဇန္တော န တံ မနသိ ကရောတိ၊ အဟံ ဣမိနာ ကာရဏေန ‘အတိစ္ဆထ၊ ဘန္တေ၊ မယှံ သသုရော ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ပုညံ န ကရောတိ၊ ပုရာဏပုညံ ခါဒတီ’တိ ဧတ္တကံ ကထယိန္တိ အာဟ. အယျ၊ ဣဓ ဒေါသော နတ္ထိ၊ အမှာကံ ဓီတာ ကာရဏံ ကထေတိ၊ တွံ ကသ္မာ ကုဇ္ဈသီတိ? အယျာ၊ ဧသ တာဝ ဒေါသော မာ ဟောတု၊ အယံ ပန ဒါရိကာ အာဂတဒိဝသေယေဝ မမ ပုတ္တေ သညံ အကတွာ အတ္တနော ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ အဂမာသီတိ. ဧဝံ ကိရ၊ အမ္မာတိ? တာတာ၊ နာဟံ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဣမသ္မိံ ပန ဂေဟေ အာဇာနီယဝဠဝါယ ဝိဇာတာယ သညမ္ပိ အကတွာ နိသီဒနံ နာမ အယုတ္တန္တိ ဒဏ္ဍဒီပိကာ ဂါဟာပေတွာ ဒါသီဟိ ပရိဝုတာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝဠဝါယ ဝိဇာတပရိဟာရံ ကာရာပေသိန္တိ. အယျ၊ အမှာကံ ဓီတာ တဝ ဂေဟေ ဒါသီဟိပိ အကတ္တဗ္ဗကမ္မံ အကာသိ၊ တွံ ဧတ္ထ ကိံ ဒေါသံ ပဿသီတိ?

အယျာ၊ ဧသ တာဝ ဂုဏော ဟောတု၊ ဣမိဿာ ပန ပိတာ ဣဓာဂမနဒိဝသေ ဩဝါဒံ ဒေန္တော ‘‘အန္တောအဂ္ဂိ ဗဟိ န နီဟရိတဗ္ဗော’’တိ အာဟ၊ ကိံ ပန သက္ကာ အမှေဟိ ဥဘတော ပဋိဝိဿကဂေဟာနံ အဂ္ဂိံ အဒတွာ ဝသိတုန္တိ? ဧဝံ ကိရ၊ အမ္မာတိ? တာတာ၊ န မယှံ ပိတာ ဧတံ အဂ္ဂိံ ဥပါဒါယ ကထေသိ၊ ယာ ပန အန္တောနိဝေသနေ သဿုအာဒီနံ ရဟဿကထာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သာ ဒါသိဒါသာနံ န ကထေတဗ္ဗာ. ဧဝရူပါ ဟိ ကထာ ဝဍ္ဎမာနာ ကလဟာယ သံဝတ္တတိ၊ ဣဒံ သန္ဓာယ မယှံ ပိတာ ကထေသိ၊ တာတာတိ.

အယျာ၊ ဧတံ တာဝ ဧဝံ ဟောတု၊ ဣမိဿာ ပိတာ ‘‘ဗာဟိရတော အဂ္ဂိ န အန္တော ပဝေသေတဗ္ဗော’’တိ အာဟ၊ ကိံ သက္ကာ အမှေဟိ အန္တောအဂ္ဂိမှိ နိဗ္ဗုတေ ဗာဟိရတော အဂ္ဂိံ အနာဟရိတုန္တိ? ဧဝံ ကိရ၊ အမ္မာတိ? တာတာ၊ မယှံ ပိတာ ဧတံ အဂ္ဂိံ သန္ဓာယ န ကထေသိ၊ ယံ ပန ဒေါသံ ဒါသကမ္မကာရေဟိ ကထိတံ ဟောတိ၊ တံ အန္တောမာနုသကာနံ န ကထေတဗ္ဗံ။ပေ။.

ယမ္ပိ တေန ‘‘ယေ ဒဒန္တိ၊ တေသံယေဝ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ‘‘ယာစိတကံ ဥပကရဏံ ဂဟေတွာ ယေ ပဋိဒဒန္တိ၊ တေသံယေဝ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

‘‘ယေ န ဒဒန္တီ’’တိ ဣဒမ္ပိ ယာစိတကံ ဥပကရဏံ ဂဟေတွာ ယေ န ပဋိဒဒန္တိ၊ တေသံ န ဒါတဗ္ဗန္တိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

‘‘ဒဒန္တဿပိ အဒဒန္တဿပိ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ၊ ဣဒံ ပန ဒုဂ္ဂတေသု ဉာတိမိတ္တေသု သမ္ပတ္တေသု ပဋိဒါတုံ သက္ကောန္တု ဝါ မာ ဝါ၊ ဒါတုမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

‘‘သုခံ နိသီဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒမ္ပိ သဿုသသုရေ ဒိသွာ ဥဋ္ဌာတဗ္ဗဋ္ဌာနေ နိသီဒိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

‘‘သုခံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ ပန သဿုသသုရသာမိကေဟိ ပုရေတရံ အဘုဉ္ဇိတွာ တေ ပရိဝိသိတွာ သဗ္ဗေဟိ လဒ္ဓါလဒ္ဓံ ဉတွာ ပစ္ဆာ သယံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

‘‘သုခံ နိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒမ္ပိ သဿုသသုရသာမိကေဟိ ပုရေတရမေဝ သယနံ အာရုယှ န နိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ တေသံ ကတ္တဗ္ဗယုတ္တကံ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကတွာ ပစ္ဆာ သယံ နိပဇ္ဇိတုံ ယုတ္တန္တိ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

‘‘အဂ္ဂိ ပရိစရိတဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ ပန သဿုမ္ပိ သသုရမ္ပိ သာမိကမ္ပိ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိယ ဥရဂရာဇာနံ ဝိယ စ ကတွာ ပဿိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ.

ဧတေ တာဝ ဧတ္တကာ ဂုဏာ ဟောန္တု၊ ဣမိဿာ ပန ပိတာ အန္တောဒေဝတာ နမဿာပေတိ၊ ဣမဿ ကော အတ္ထောတိ? ဧဝံ ကိရ၊ အမ္မာတိ? အာမ၊ တာတာ၊ ဧတမ္ပိ ဟိ မေ ပိတရာ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အာဝေဏိကဃရာဝါသံ ဝသနကာလတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော ဃရဒွါရံ သမ္ပတ္တပဗ္ဗဇိတံ ဒိသွာ ယံ ဃရေ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ အတ္ထိ၊ တတော ပဗ္ဗဇိတာနံ ဒတွာဝ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. အထ နံ တေ အာဟံသု – ‘‘တုယှံ ပန မဟာသေဋ္ဌိ ပဗ္ဗဇိတေ ဒိသွာ အဒါနမေဝ ရုစ္စတိ မညေတိ. သော အညံ ပဋိဝစနံ အပဿန္တော အဓောမုခေါ နိသီဒိ’’.

အထ နံ ကုဋုမ္ဗိကာ ‘‘ကိံ သေဋ္ဌိ အညောပိ အမှာကံ ဓီတု ဒေါသော အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. နတ္ထိ၊ အယျာတိ. ကသ္မာ ပန နံ နိဒ္ဒေါသံ အကာရဏာ ဂေဟတော နီဟရာပေသီတိ? တသ္မိံ ခဏေ၊ ဝိသာခါ၊ အာဟ – ‘‘ပဌမံ တာဝ မယှံ မမ သသုရဿ ဝစနေန ဂမနံ န ယုတ္တံ၊ မယှံ ပန အာဂမနဒိဝသေ မမ ဒေါသာဒေါသံ သောဓနတ္ထာယ မမ ပိတာ တုမှာကံ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ အဒါသိ၊ ဣဒါနိ မယှံ ဂန္တုံ သုခ’’န္တိ ဒါသိဒါသေ ‘‘ယာနာဒီနိ သဇ္ဇာနိ ကရောထာ’’တိ အာဏာပေသိ. အထ နံ သေဋ္ဌိ တေ ကုဋုမ္ဗိကေ ဂဟေတွာ၊ ‘‘အမ္မ၊ မယာ အဇာနိတွာ ကထိတံ၊ ခမာဟိ မယှ’’န္တိ အာဟ. ‘‘တာတာ၊ တုမှာကံ ခမိတဗ္ဗံ တာဝ ခမာမိ၊ အဟံ ပန ဗုဒ္ဓသာသနေ အဝေစ္စပ္ပသန္နဿ ကုလဿ ဓီတာ၊ န မယံ ဝိနာ ဘိက္ခုသံဃေန ဝတ္တာမ. သစေ မမ ရုစိယာ ဘိက္ခုသံဃံ ပဋိဇဂ္ဂိတုံ လဘာမိ၊ ဝသိဿာမီ’’တိ. ‘‘အမ္မ၊ တွံ ယထာရုစိယာ တဝ သမဏေ ပဋိဇဂ္ဂါဟီ’’တိ.

တတော၊ ဝိသာခါ၊ ဒသဗလံ နိမန္တာပေတွာ ပုနဒိဝသေ နိဝေသနံ ပူရေန္တီ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိသီဒါပေသိ. နဂ္ဂပရိသာပိ သတ္ထု မိဂါရသေဋ္ဌိနော ဂေဟံ ဂတဘာဝံ သုတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဂေဟံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု. ဝိသာခါ၊ ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ ‘‘သဗ္ဗော သက္ကာရော ပဋိယာဒိတော၊ သသုရော မေ အာဂန္တွာ ဒသဗလံ ပရိဝိသတူ’’တိ သာသနံ ပေသေသိ. သော နိဂဏ္ဌာနံ ဝစနံ သုတွာ ‘‘မမ ဓီတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပရိဝိသတူ’’တိ အာဟ. ဝိသာခါ၊ နာနဂ္ဂရသေဟိ ဒသဗလံ ပရိဝိသိတွာ နိဋ္ဌိတေ ဘတ္တကိစ္စေ ပုန သာသနံ ပဟိဏိ – ‘‘သသုရော မေ အာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ဓမ္မကထံ သုဏာတူ’’တိ. အထ နံ ‘‘ဣဒါနိ အဂမနံ နာမ အတိဝိယ အကာရဏ’’န္တိ ဓမ္မကထံ သောတုကမျတာယ ဂစ္ဆန္တံ နဂ္ဂသမဏာ အာဟံသု – ‘‘သမဏဿ ဂေါတမဿ ဓမ္မံ သုဏန္တော ဗဟိသာဏိယံ နိသီဒိတွာ သုဏာဟီ’’တိ. ပုရေတရမေဝ စ ဂန္တွာ သာဏိယာ ပရိက္ခိပိံသု. မိဂါရသေဋ္ဌိ ဂန္တွာ ဗဟိသာဏိယံ နိသီဒိ. တထာဂတော ‘‘တွံ ဗဟိသာဏိယံ ဝါ နိသီဒ၊ ပရကုဋ္ဋေ ဝါ ပရသေလေ ဝါ ပရစက္ကဝါဠေ ဝါ နိသီဒ. အဟံ ဗုဒ္ဓေါ နာမ သက္ကောမိ တံ မမ သဒ္ဒံ သာဝေတု’’န္တိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏဖလံ အမ္ဗရုက္ခံ ခန္ဓေ ဂဟေတွာ စာလေန္တော ဝိယ ဓမ္မကထံ ကထေသိ၊ ဒေသနာပရိယောသာနေ သေဋ္ဌိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သာဏိံ ဥက္ခိပိတွာ သတ္ထု ပါဒေ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ သတ္ထု သန္တိကေယေဝ စ ‘‘တွံ၊ အမ္မ၊ အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ မမ မာတာ’’တိ ဝိသာခံ အတ္တနော မာတုဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ၊ ဝိသာခါ မိဂါရမာတာ၊ နာမ ဇာတာ.

သာ ဧကဒိဝသံ နက္ခတ္တသမယေ ဝတ္တန္တေ ‘‘အန္တောနဂရေ ဂုဏော နတ္ထီ’’တိ ဒါသီဟိ ပရိဝုတာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သောတုံ ဂစ္ဆန္တီ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကံ ဥဒ္ဓတဝေသေန ဂန္တုံ အယုတ္တ’’န္တိ မဟာလတာပသာဓနံ ဩမုဉ္စိတွာ ဒါသိယာ ဟတ္ထေ ဒတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ၊ သတ္ထာ ဓမ္မကထံ ကထေသိ. သာ ဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ နဂရာဘိမုခါ ပါယာသိ. သာပိ ဒါသီ အတ္တနာ ဂဟိတပသာဓနဿ ဌပိတဋ္ဌာနံ အသလ္လက္ခေတွာ ဂစ္ဆန္တီ ပသာဓနတ္ထာယ ပဋိနိဝတ္တိ. အထ နံ၊ ဝိသာခါ၊ ‘‘ကဟံ ပန တေ တံ ဌပိတ’’န္တိ ပဋိပုစ္ဆိ. ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ၊ အယျေတိ. ဟောတု ဇေ ဂန္တွာ အာဟရ၊ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ ဌပိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အာဟရာပနံ နာမ အမှာကံ အယုတ္တံ. တသ္မာ တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရိဿာမ. တတ္ထ ပန ဌပိတေ အယျာနံ ပလိဗောဓော ဟောတီတိ.

ပုနဒိဝသေ သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ဝိသာခါယ နိဝေသနဒွါရံ သမ္ပာပုဏိ. နိဝေသနေ စ နိဗဒ္ဓပညတ္တာနိ အာသနာနိ. ဝိသာခါ၊ သတ္ထု ပတ္တံ ဂဏှိတွာ သတ္ထာရံ ဂေဟံ ပဝေသေတွာ ပညတ္တာသနေသုယေဝ နိသီဒါပေတွာ ကတဘတ္တကိစ္စေ သတ္ထရိ တံ ပသာဓနံ အာဟရိတွာ သတ္ထု ပါဒမူလေ နိက္ခိပိတွာ ‘‘ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ဒမ္မီ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ ‘‘အလင်္ကာရော နာမ ပဗ္ဗဇိတာနံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဋိက္ခိပိ. ဇာနာမိ၊ ဘန္တေ၊ အဟံ ပန ဣမံ အဂ္ဃါပေတွာ ဓနံ ဂဟေတွာ တုမှာကံ ဝသနဂန္ဓကုဋိံ ကာရေဿာမီတိ. တဒါ သတ္ထာ အဓိဝါသေသိ. သာပိ တံ အဂ္ဃါပေတွာ နဝကောဋိဓနံ ဂဟေတွာ ဂဗ္ဘသဟဿပဋိမဏ္ဍိတေ ပုဗ္ဗာရာမဝိဟာရေ တထာဂတဿ ဝသနဂန္ဓကုဋိံ ကာရေသိ. ဝိသာခါယ ပန နိဝေသနံ ပုဗ္ဗဏှသမယေ ကာသာဝပဇ္ဇောတံ ဣသိဝါတပဋိဝါတမေဝ ဟောတိ အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဂေဟံ ဝိယ. တဿာပိ ဂေဟေ သဗ္ဗဘတ္တာနိ ပဋိယတ္တာနေဝ အဟေသုံ. သာ ပုဗ္ဗဏှသမယေ ဘိက္ခုသံဃဿ အာမိသသင်္ဂဟံ ကတွာ ပစ္ဆာဘတ္တေ ဘေသဇ္ဇာနိ စေဝ အဋ္ဌဝိဓပါနာနိ စ ဂဏှာပေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒတွာ ပစ္ဆာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ အာဂစ္ဆတိ. သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဥပါသိကာယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဝိသာခံ မိဂါရမာတရံ ဒါယိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ခုဇ္ဇုတ္တရာ-သာမာဝတီဝတ္ထု

၂၆၀-၂၆၁. တတိယစတုတ္ထေသု ဗဟုဿုတာနံ ယဒိဒံ၊ ခုဇ္ဇုတ္တရာ၊ မေတ္တာဝိဟာရီနံ ယဒိဒံ၊ သာမာဝတီတိ ဗဟုဿုတာနံ ဥပါသိကာနံ ခုဇ္ဇုတ္တရာ၊ မေတ္တာဝိဟာရီနံ သာမာဝတီ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. တာ ကိရ ဒွေပိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ အပရဘာဂေ ‘‘သတ္ထု ဓမ္မကထံ သောဿာမာ’’တိ ဝိဟာရံ အဂမံသု. တတ္ထ၊ ခုဇ္ဇုတ္တရာ၊ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ ဗဟုဿုတာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာမာဝတီပိ ဧကံ ဥပါသိကံ မေတ္တာဝိဟာရီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. တာသံ ဒွိန္နမ္ပိ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီနံယေဝ ကပ္ပသတသဟဿံ အတိက္ကန္တံ.

အထ အမှာကံ သတ္ထု နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ အလ္လကပ္ပရဋ္ဌေ အဟိဝါတကရောဂေါ နာမ ဥဒပါဒိ. ဧကေကသ္မိံ ဂေဟေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဒသပိ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ ဇနာ မရန္တိ၊ တိရောရဋ္ဌံ ဂတာ ပန ဇီဝိတံ လဘန္တိ. တံ ဉတွာ ဧကော ပုရိသော အတ္တနော ပုတ္တဒါရံ အာဒါယ ‘‘အညံ ရဋ္ဌံ ဂမိဿာမီ’’တိ တတော နိက္ခမိ. အထဿ ဃရေ ဂဟိတပါထေယျံ အန္တရာမဂ္ဂေ ကန္တာရေ အနုတ္တိဏ္ဏေယေဝ ပရိက္ခယံ အဂမာသိ. တေသံ သရီရဗလံ ပရိဟာယိ၊ သကိံ မာတာ ပုတ္တံ ဥက္ခိပတိ၊ သကိံ ပိတာ. အထဿ ပိတာ စိန္တေသိ – ‘‘အမှာကံ သရီရဗလံ ပရိဟီနံ၊ ပုတ္တံ ဥက္ခိပိတွာ ဂစ္ဆန္တာ ကန္တာရံ နိတ္ထရိတုံ န သက္ခိဿာမာ’’တိ. သော တဿ မာတရံ အဇာနာပေတွာဝ ဥဒကကိစ္စေန ဩဟီနော ဝိယ ပုတ္တံ မဂ္ဂေ နိသီဒါပေတွာ ဧကကောဝ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. ‘‘အထဿ ဘရိယာ အာဂမနံ ဩလောကယမာနာ ဌိတာ ဟတ္ထေ ပုတ္တံ အဒိသွာ ဝိရဝမာနာ ဂန္တွာ ကဟံ မေ သာမိ ပုတ္တော’’တိ အာဟ. ကော တေ ပုတ္တေန အတ္ထော? ဇီဝမာနာ ပုတ္တံ လဘိဿာမာတိ. သာ ‘‘အတိသာဟသိကော ဝတာယံ ပုရိသော’’တိ ဝတွာ ‘‘ဂစ္ဆ တွံ၊ နာဟံ တာဒိသေန သဒ္ဓိံ ဂမိဿာမီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘အနုပဓာရေတွာ မေ ဘဒ္ဒေ ကတံ၊ ခမေတံ မယှ’’န္တိ ဝတွာ ပုတ္တံ အာဒါယာဂတော.

တေ တံ ကန္တာရံ သမတိက္ကမိတွာ သာယံ ဧကံ ဂေါပါလကကုလံ သမ္ပာပုဏိံသု. တံ ဒိဝသဉ္စ ဂေါပါလကကုလဝါသိနော နိရုဒကပါယာသံ ပစိံသု. တေ တေ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ အတိဝိယ ဆာတကာ’’တိ ပါယာသဿ မဟာဘာဇနံ ပူရေတွာ ဥဠုင်္ကပူရံ သပ္ပိံ အာသိဉ္စိတွာ အဒံသု. တေသု တံ ပါယာသံ ဘုဉ္ဇန္တေသု သာ ဣတ္ထီ ပမာဏေနေဝ ဘုဉ္ဇိ၊ ပုရိသော ပန ပမာဏာတိက္ကန္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဇီရာပေတုံ အသက္ကောန္တော ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ကာလမကာသိ. သော ကာလံ ကရောန္တော တေသု သာလယဘာဝေန ဂေါပါလကာနံ ဂေဟေ သုနခိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. သုနခီ နစိရဿေဝ ဝိဇာတာ. ဂေါပါလကော တံ ကုက္ကုရံ သဿိရိကံ ဒိသွာ ပိဏ္ဍေန ပလောဘေတွာ အတ္တနိ ဥပ္ပန္နသိနေဟံ ဂဟေတွာ သဒ္ဓိမေဝ စရတိ.

အထေကဒိဝသံ ဧကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဂေါပါလကဿ ဃရဒွါရံ သမ္ပတ္တော. သောပိ တံ ဒိသွာ ဘိက္ခံ ဒတွာ အတ္တာနံ နိဿာယ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ ဂဏှိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဂေါပါလကကုလဿ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဧကသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဝါသံ ဥပဂတော. ဂေါပါလကော တဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တော တံ ကုက္ကုရံ ဂဟေတွာဝ ဂစ္ဆတိ၊ အန္တရာမဂ္ဂေ စ ဝါဠမိဂဋ္ဌာနေ ဝါဠမိဂါနံ ပလာယနတ္ထံ ရုက္ခေ ဝါ ပါသာဏေ ဝါ ပဟာရံ ဒေတိ၊ သောပိ ကုက္ကုရော တဿ ကရဏဝိဓာနံ ဝဝတ္ထပေတိ. အထေကဒိဝသံ သော ဂေါပါလကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ နိသီဒိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အမှာကံ သဗ္ဗကာလံ အာဂမနံ နာမ န ဟောတိ. အယံ ပန ကုက္ကုရော ဆေကော၊ ဣမဿ အာဂတသညာယ အမှာကံ ဂေဟဒွါရံ အာဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ အာဟ. သော ဧကဒိဝသံ ‘‘ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဂဏှိတွာ ဧဟီ’’တိ ကုက္ကုရံ ပေသေသိ. ကုက္ကုရော တဿ ဝစနံ သုတွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပါဒမူလေ ဥရေန နိပဇ္ဇိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ‘‘အယံ မမ သန္တိကံ အာဂတော’’တိ ဉတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. သော တဿ ဝီမံသနတ္ထာယ ဥက္ကမိတွာ အညံ မဂ္ဂံ ဂဏှိ၊ ကုက္ကုရော ပုရတော ဌတွာ ဂေါပါလကမဂ္ဂံ ပဋိပန္နကာလေ အပသက္ကိ. ယသ္မိံ စ ယသ္မိံ စ ဌာနေ ဝါဠမိဂါနံ ပလာယနတ္ထံ ဂေါပါလကော ရုက္ခံ ဝါ ပါသာဏံ ဝါ ပဟရိ၊ တံ တံ ဌာနံ ပတွာ ကုက္ကုရော မဟာဝိရဝံ ဝိရဝိ. တဿ သဒ္ဒေန ဝါဠမိဂါ ပလာယန္တိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ ဘတ္တကိစ္စဝေလာယ မဟန္တံ သိနိဒ္ဓပိဏ္ဍံ တဿ ဒေတိ. သောပိ ပိဏ္ဍလာဘေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဥတ္တရိတရံ သိနေဟံ ကရောတိ.

ဂေါပါလကော တေမာသံ ဝုတ္ထဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ တိစီဝရပ္ပဟောနကံ သာဋကံ ဒတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ သစေ ဝေါ ရုစ္စတိ၊ ဣဓေဝ ဝသထ. နော စေ ရုစ္စတိ၊ ယထာသုခံ ဂစ္ဆထာ’’တိ အာဟ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဂမနာကာရံ ဒဿေတိ. သော ဂေါပါလကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ အနုဂန္တွာ နိဝတ္တတိ. ကုက္ကုရော ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ အညတ္ထ ဂမနဘာဝံ ဉတွာ အတိသိနေဟေန ဥပ္ပန္နဗလဝသောကော ဟဒယဖာလနံ ပတွာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသပုရေ နိဗ္ဗတ္တိ. အထဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေန သဒ္ဓိံ ဂမနကာလေ ဥစ္စာသဒ္ဒံ ကတွာ ဝါဠမိဂါနံ ပလာပိတဘာဝေန ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ ကထေန္တဿ သဒ္ဒေါ သကလဒေဝပုရံ ဆာဒေတွာ အဋ္ဌာသိ. သော တေနေဝ နာမဓေယျံ လဘိတွာ ဃောသကဒေဝပုတ္တော နာမ ဇာတော. အထဿ တသ္မိံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တဿ မနုဿပထေ ကောသမ္ဗိနဂရေ ဥဒေနော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇိ. တဿ ဝတ္ထု မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသကေ ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၂၄ အာဒယော) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တသ္မိံ ပန ရဇ္ဇံ ကာရယမာနေ ဃောသကဒေဝပုတ္တော စဝိတွာ ကောသမ္ဗိယံ ဧကိဿာ ရူပူပဇီဝိနိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. သာ ဒသမာသစ္စယေန ဝိဇာယိတွာ ပုတ္တဘာဝံ ဉတွာ သင်္ကာရကူဋေ ဆဍ္ဍာပေသိ. တသ္မိံ ခဏေ ကောသမ္ဗိသေဋ္ဌိနော ကမ္မန္တိကော ပါတောဝ သေဋ္ဌိဃရံ ဂစ္ဆန္တော ‘‘ကိံ နု ခေါ ဣမံ ကာကေဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏ’’န္တိ ဂန္တွာ ဒါရကံ ဒိသွာ ‘‘မဟာပုညဝါ ဧသ ဒါရကော ဘဝိဿတီ’’တိ ဧကဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထေ ဂေဟံ ပေသေတွာ သေဋ္ဌိဃရံ အဂမာသိ. သေဋ္ဌိပိ ရာဇူပဋ္ဌာနဝေလာယ ရာဇကုလံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ပုရောဟိတံ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ ကိံ နက္ခတ္တ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. သော တတ္ထေဝ ဌိတော ဂဏေတွာ ‘‘အသုကံ နာမ နက္ခတ္တံ၊ အဇ္ဇ ဣမိနာ နက္ခတ္တေန ဇာတဒါရကော ဣမသ္မိံ နဂရေ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ လဘိဿတီ’’တိ အာဟ. သော တဿ ကထံ သုတွာ ဝေဂေန ဃရံ ပေသေသိ – ‘‘ဣမဿ ပုရောဟိတဿ ဒွေ ကထာ နာမ နတ္ထိ၊ ဃရဏီ စ မေ ဂရုဂဗ္ဘာ၊ ဇာနာထ တာဝ နံ ဝိဇာတာ ဝါ နော ဝါ’’တိ. တေ ဂန္တွာ ဇာနိတွာ၊ ‘‘အယျ၊ န တာဝ ဝိဇာတာ’’တိ အာဟံသု. တေန ဟိ ဂစ္ဆထ၊ ဣမသ္မိံ နဂရေ အဇ္ဇ ဇာတဒါရကံ ပရိယေသထာတိ. တေ ပရိယေသန္တာ တဿ သေဋ္ဌိနော ကမ္မန္တိကဿ ဂေဟေ တံ ဒါရကံ ဒိသွာ သေဋ္ဌိနော အာရောစယိံသု. တေန ဟိ ဂစ္ဆထ ဘဏေ၊ တံ ကမ္မန္တိကံ ပက္ကောသထာတိ. တေ တံ ပက္ကောသိံသု. အထ နံ သေဋ္ဌိ ‘‘ဂေဟေ ကိရ တေ ဒါရကော အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ အယျာ’’တိ. ‘‘တံ ဒါရကံ အမှာကံ ဒေဟီ’’တိ. ‘‘န ဒေမိ၊ အယျာ’’တိ. ‘‘ဟန္ဒ သဟဿံ ဂဏှိတွာ ဒေဟီ’’တိ. သော ‘‘အယံ ဇီဝေယျ ဝါ မရေယျ ဝါ၊ ဒုဇ္ဇာနမိဒ’’န္တိ သဟဿံ ဂဏှိတွာ အဒါသိ.

တတော သေဋ္ဌိ စိန္တေသိ – ‘‘သစေ မေ ဘရိယာ ဓီတရံ ဝိဇာယိဿတိ၊ ဣမမေဝ ပုတ္တံ ကရိဿာမိ. သစေ ပုတ္တံ ဝိဇာယိဿတိ၊ မာရေဿာမီ’’တိ. စိန္တေတွာ ဂေဟေ ပေါသေသိ. အထဿ ဘရိယာ ကတိပါဟစ္စယေန ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တတော သေဋ္ဌိ ‘‘ဧဝံ တံ ဂါဝေါ မဒ္ဒိတွာ မာရေဿန္တီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဣမံ ဒါရကံ ဝဇဒွါရေ နိပဇ္ဇာပေထာ’’တိ အာဟ. တံ တတ္ထ နိပဇ္ဇာပေသုံ. အထ နံ ယူထပတိ ဥသဘော ပဌမံ နိက္ခမန္တော ဒိသွာ ‘‘ဧဝံ တံ အညေ န မဒ္ဒိဿန္တီ’’တိ စတုန္နံ ပါဒါနံ အန္တရေ ကတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ဂေါပါလကာ ဒိသွာ ‘‘မဟာပုညော ဧသ ဒါရကော ဘဝိဿတိ၊ ယဿ တိရစ္ဆာနဂတာပိ ဂုဏံ ဇာနန္တိ၊ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမ န’’န္တိ အတ္တနော ဂေဟံ နယိံသု.

သောပိ သေဋ္ဌိ တဿ မတဘာဝံ အနုဝိဇ္ဇန္တော ‘‘ဂေါပါလကေဟိ နီတော’’တိ သုတွာ ပုန သဟဿံ ဒတွာ အာဏာပေတွာ အာမကသုသာနေ ဆဍ္ဍာပေသိ. တသ္မိံ စ ကာလေ သေဋ္ဌိဿ ဃရေ အဇပါလကော သုသာနံ နိဿာယ အဇိကာ စာရေတိ. အထေကာ ဓေနု အဇိကာ ဒါရကဿ ပုညေန မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ဂန္တွာ ဒါရကဿ ခီရံ ဒတွာ ဂတာ. တတော နိဝတ္တမာနာပိ တထေဝ ဂန္တွာ ခီရမဒါသိ. အဇပါလကော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ အဇိကာ ပါတောပိ ဣမသ္မာ ဌာနာ ဩက္ကမိတွာ ဂတာ၊ ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ ဂန္တွာ ဩလောကေန္တော တံ ဒါရကံ ဒိသွာ ‘‘မဟာပုညော ဧသ ဒါရကော၊ တိရစ္ဆာနဂတာပိဿ ဂုဏံ ဇာနန္တိ၊ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမိ န’’န္တိ ဂဟေတွာ ဂေဟံ ဂတော.

ပုနဒိဝသေ သေဋ္ဌိ ‘‘မတော နု ခေါ ဒါရကော၊ န မတော’’တိ ဩလောကာပေန္တော အဇပါလကေန ဂဟိတဘာဝံ ဉတွာ သဟဿံ ဒတွာ အာဏာပေတွာ ‘‘သွေ ဣမံ နဂရံ ဧကော သတ္ထဝါဟပုတ္တော ပဝိသိဿတိ၊ ဣမံ ဒါရကံ နေတွာ စက္ကမဂ္ဂေ ဌပေထ၊ ဧဝံ တံ သကဋစက္ကံ ဆိန္ဒန္တံ ဂမိဿတီ’’တိ အာဟ. တံ တတ္ထ နိက္ခိတ္တံ သတ္ထဝါဟပုတ္တဿ ပုရိမသကဋေ ဂေါဏာ ဒိသွာ စတ္တာရော ပါဒေ ထမ္ဘေ ဝိယ ဩတာရေတွာ အဋ္ဌံသု. သတ္ထဝါဟော ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ တေသံ ဌိတကာရဏံ ဩလောကေန္တော ဒါရကံ ဒိသွာ ‘‘မဟာပုညော ဒါရကော၊ ပတိဇဂ္ဂိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂဏှိတွာ အဂမာသိ.

သေဋ္ဌိပိ တဿ စက္ကပထေ မတဘာဝံ ဝါ အမတဘာဝံ ဝါ ဩလောကာပေန္တော သတ္ထဝါဟေန ဂဟိတဘာဝံ ဉတွာ တဿပိ သဟဿံ ဒတွာ အာဏာပေတွာ နဂရတော အဝိဒူရေ ဌာနေ ပပါတေ ပါတာပေသိ. သော တတ္ထ ပပတန္တော နဠကာရာနံ ကမ္မကရဏဋ္ဌာနေ ဧကသာလာယ ပတိတော. သာ တဿ ပုညာနုဘာဝေန သတဝိဟတကပ္ပါသပိစုသမ္ဖဿသဒိသာ အဟောသိ. အထ နံ နဠကာရဇေဋ္ဌကော ‘‘ပုညဝါ ဧသ ဒါရကော၊ ပဋိဇဂ္ဂိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂဏှိတွာ ဂေဟံ ဂတော. သေဋ္ဌိ ဒါရကဿ ပပါတတော ပတိတဋ္ဌာနေ မတဘာဝံ ဝါ အမတဘာဝံ ဝါ ပရိယေသာပေန္တော နဠကာရဇေဋ္ဌကေန ဂဟိတဘာဝံ ဉတွာ တဿပိ သဟဿံ ဒတွာ အာဏာပေသိ.

အပရဘာဂေ သေဋ္ဌိဿ သကပုတ္တောပိ သောပိ ဥဘော ဝယပ္ပတ္တာ အဟေသုံ. သေဋ္ဌိ ပုန ဃောသကဒါရကဿ မာရဏုပါယံ စိန္တေန္တော အတ္တနော ကုမ္ဘကာရဿ ဂေဟံ ဂန္တွာ ‘‘အမ္ဘော မယှံ ဂေဟေ ဧဝရူပေါ ဧကော အဝဇာတဒါရကော အတ္ထိ၊ တံ ဒါရကံ ယံကိဉ္စိ ကတွာ မာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ ရဟဿေနာ’’တိ အာဟ. သော ဥဘောပိ ကဏ္ဏေ ပိဒဟိတွာ ‘‘ဧဝရူပံ နာမ ဘာရိယံ ကထံ ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. တတော သေဋ္ဌိ ‘‘အယံ မုဓာ န ကရိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ဟန္ဒ၊ ဘော၊ သဟဿံ ဂဏှိတွာ ဧတံ ကမ္မံ နိပ္ဖါဒေဟီ’’တိ အာဟ. လဉ္ဇံ နာမ အဘိန္နံ ဘိန္ဒတိ၊ တသ္မာ သော သဟဿံ လဘိတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘‘အဟံ၊ အယျ၊ အသုကဒိဝသေ နာမ အာဝါပံ အာလိမ္ပေဿာမိ၊ တဒါ တံ ဒါရကံ အသုကဝေလာယ နာမ ပေသေဟီ’’တိ အာဟ. သေဋ္ဌိပိ ခေါ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ဒိဝသေ ဂဏေန္တော ကုမ္ဘကာရေန ဝုတ္တဒိဝသဿ သမ္ပတ္တဘာဝံ ဉတွာ ဃောသကကုမာရံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အမှာကံ၊ တာတ၊ အသုကဒိဝသေ နာမ ဗဟူဟိ ဘာဇနေဟိ အတ္ထော၊ တွံ အမှာကံ ကုမ္ဘကာရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘ပိတရာ ကိရ မေ တုမှာကံ ဧကံ ကထိတံ အတ္ထိ၊ တံ အဇ္ဇ နိပ္ဖါဒေဟီ’တိ ဝဒေဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ နိက္ခမိ.

အထ နံ အန္တရာမဂ္ဂေ သေဋ္ဌိဿ သကပုတ္တော ဂုဠကီဠံ ကီဠန္တော ဒိသွာ ဝေဂေန ဂန္တွာ ‘‘အဟံ ဘာတိက ဒါရကေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠန္တော ဧတ္တကံ နာမ ဇိတော၊ တံ မေ ပဋိဇိနိတွာ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘မယှံ ဣဒါနိ ဩကာသော နတ္ထိ၊ ပိတာ မံ အစ္စာယိကကမ္မေန ကုမ္ဘကာရဿ သန္တိကံ ပဟိဏီ’’တိ အာဟ. ဣတရော ‘‘အဟံ ဘာတိက တတ္ထ ဂမိဿာမိ၊ တွံ ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠိတွာ မယှံ လက္ခံ ပစ္စာဟရိတွာ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆာ’’တိ အတ္တနော ကထိတသာသနံ တဿ ကထေတွာ ဒါရကေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠိ. သောပိ ကုမာရော ကုမ္ဘကာရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တံ သာသနံ အာရောစေသိ. သော ‘‘သာဓု၊ တာတ၊ နိပ္ဖါဒေဿာမီ’’တိ တံ ကုမာရံ ဂဗ္ဘံ ပဝေသေတွာ တိခိဏာယ ဝါသိယာ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒိတွာ စာဋိယံ ပက္ခိပိတွာ စာဋိမုခံ ပိဒဟိတွာ ဘာဇနန္တရေ ဌပေတွာ အာဝါပံ အာလိမ္ပေသိ. ဃောသကကုမာရော ဗဟူ ဇိနိတွာ ကနိဋ္ဌဿ အာဂမနံ ဩလောကေန္တော နိသီဒိ. သော တံ စိရာယမာနံ ဉတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ စိရာယတီ’’တိ ကုမ္ဘကာရဂေဟသဘာဂံ ဂန္တွာ ကတ္ထစိ အဒိသွာ ‘‘ဂေဟံ ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ နိဝတ္တိတွာ ဂေဟံ အဂမာသိ.

သေဋ္ဌိ နံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏံ ဘဝိဿတိ၊ မယာ ဧသ မာရဏတ္ထာယ ကုမ္ဘကာရဿ သန္တိကံ ပဟိတော၊ သော ဒါနိ ပုန ဣဓေဝါဂစ္ဆတီ’’တိ အာဂစ္ဆန္တံယေဝ နံ ‘‘ကိံ၊ တာတ၊ ကုမ္ဘကာရဿ သန္တိကံ န ဂတောသီ’’တိ အာဟ. ‘‘အာမ၊ တာတ၊ န ဂတောမှီ’’တိ. ‘‘ကသ္မာ၊ တာတာ’’တိ? သော အတ္တနော နိဝတ္တကာရဏဉ္စ ကနိဋ္ဌဘာတိကဿ တတ္ထ ဂတကာရဏဉ္စ အာရောစေသိ. သေဋ္ဌိ တဿ ဝစနဿ သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ မဟာပထဝိယာ အဇ္ဈောတ္ထဋော ဝိယ ဟုတွာ ‘‘ကိံ နာမေတံ တွံ ဝဒသီ’’တိ ဝိပ္ဖန္ဒစိတ္တော ဝေဂေန ကုမ္ဘကာရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အညေသံ သန္တိကေ အကထနီယဘာဝေန ‘‘ပေက္ခ၊ ဘော၊ ပေက္ခ၊ ဘော’’တိ အာဟ. ‘‘ကိံ ပေက္ခာပေသိ တွံ’’? နိဋ္ဌိတံ ဧတံ ကမ္မန္တိ. သော တတောဝ နိဝတ္တိတွာ ဂေဟံ အဂမာသိ. တတော ပဋ္ဌာယ စဿ စေတသိကရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ.

သော တသ္မိံ ကာလေ တေန သဒ္ဓိံ အဘုဉ္ဇိတွာ အာသံ ဘိန္ဒိတွာ ‘‘ယေန ကေနစိ ဥပါယေန မမ ပုတ္တဿ သတ္တုနော အန္တရမေဝ ပဿိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧကံ ပဏ္ဏံ လိခိတွာ ဃောသကကုမာရံ ပက္ကောသိတွာ ‘‘တွံ ဣမံ ပဏ္ဏံ အာဒါယ အသုကဂါမေ နာမ အမှာကံ ကမ္မန္တိကော အတ္ထိ၊ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဣမံ ပဏ္ဏံ ဒတွာ ‘ဣမသ္မိံ ကိရ ပဏ္ဏေ သာသနံ သီဃံ ကရောဟီ’တိ ဝဒ. အန္တရာမဂ္ဂေ အမှာကံ သဟာယကော ဂါမကသေဋ္ဌိ နာမ ဧကော သေဋ္ဌိ အတ္ထိ၊ တဿ ဃရံ ဂန္တွာ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ စ မုခသာသနံ အဒါသိ. သော သေဋ္ဌိံ ဝန္ဒိတွာ ပဏ္ဏံ ဂဟေတွာ နိက္ခန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဂါမကသေဋ္ဌိဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တဿ ဂေဟံ ပုစ္ဆိတွာ တံ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေ နိသီဒိတွာ မဿုပရိကမ္မံ ကရောန္တံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. ‘‘ကုတော အာဂစ္ဆသိ၊ တာတာ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘ကောသမ္ဗိသေဋ္ဌိနော ပုတ္တောမှိ၊ တာတာ’’တိ အာဟ. သော ‘‘အမှာကံ သဟာယသေဋ္ဌိနော ပုတ္တော’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော အဟောသိ.

တသ္မိံ စ ခဏေ တဿ သေဋ္ဌိနော ဓီတာယ ဧကာ ဒါသီ သေဋ္ဌိဓီတု ပုပ္ဖါနိ အာဟရိတုံ ဂစ္ဆတိ. အထ နံ သေဋ္ဌိ အာဟ – ‘‘တွံ၊ အမ္မ၊ ဧတံ ကမ္မံ ဌပေတွာ ဃောသကကုမာရဿ ပါဒေ ဓောဝိတွာ သယနံ အတ္ထရိတွာ ဒေဟီ’’တိ. သာ တထာ ကတွာ အာပဏံ ဂန္တွာ သေဋ္ဌိဓီတု ပုပ္ဖါနိ အာဟရိ. သေဋ္ဌိဓီတာ တံ ဒိသွာ ‘‘တွံ အဇ္ဇ စိရံ ဗဟိ ပပဉ္စေသီ’’တိ တဿာ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘ကိံ တေ ဧတ္တကံ ကာလံ ဧတ္ထ ကတ’’န္တိ အာဟ. ‘‘မာ ကထေသိ၊ အယျေ၊ မယာ ဧဝရူပေါ နဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော၊ တုယှံ ကိရ ပိတု သဟာယကသေဋ္ဌိနော ပုတ္တော ဧကော၊ န သက္ကာ တဿ ရူပသမ္ပတ္တိံ ကထေတုံ. သေဋ္ဌိ မံ ပုပ္ဖါနံ အတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တိံ ‘တဿ ကုမာရဿ ပါဒေ ဓောဝိတွာ သယနံ အတ္ထရိတွာ ဒေဟီ’တိ အာဟ၊ တေနာဟံ ဗဟိ စိရံ ပပဉ္စေသိ’’န္တိ. သာပိ ခေါ သေဋ္ဌိဓီတာ တဿ ကုမာရဿ စတုတ္ထေ အတ္တဘာဝေ ဃရသာမိနီ အဟောသိ၊ တသ္မာ တဿာ ဝစနဿ သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ နေဝ အတ္တနော ဌိတဘာဝံ၊ န နိသိန္နဘာဝံ အညာသိ. သာ တမေဝ ဒါသိံ ဂဟေတွာ တဿ နိပန္နဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တံ နိဒ္ဒါယမာနံ ဩလောကေတွာ ဒုဿန္တေ ပဏ္ဏံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတံ ပဏ္ဏ’’န္တိ ကုမာရံ အနုဋ္ဌာပေတွာဝ ပဏ္ဏံ ဂဟေတွာ ဝါစေတွာ ‘‘အယံ အတ္တနော မရဏပဏ္ဏံ သယမေဝ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆတီ’’တိ တံ ပဏ္ဏံ ဖာလေတွာ တသ္မိံ အပ္ပဗုဒ္ဓေယေဝ ‘‘မယာ တဝ သန္တိကံ ပုတ္တော ပေသိတော၊ သဟာယကဿ မေ ဂါမကသေဋ္ဌိဿ ဝယပ္ပတ္တာ ဒါရိကာ အတ္ထိ၊ တွံ သီဃံ အမှာကံ အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနေ ဥပ္ပါဒံ ဓနံ ဂဏှိတွာ သဗ္ဗသတေန မမ ပုတ္တဿ ဂါမကသေဋ္ဌိနော ဓီတရံ ဂဟေတွာ မင်္ဂလံ ကရောဟိ. မင်္ဂလေ စ နိဋ္ဌိတေ ‘ဣမိနာ မေ ဝိဓာနေန ကတ’န္တိ မယှံ သာသနံ ပေသေဟိ. အဟံ တဝ ဣဓ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ပဏ္ဏံ လိခိတွာ တမေဝ လဉ္ဆနံ ဒတွာ ပဌမံ ဗဒ္ဓနိယာမေနေဝ ဒုဿန္တေ ဗန္ဓိ.

သောပိ ခေါ ကုမာရော တံဒိဝသံ တတ္ထ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ သေဋ္ဌိံ အာပုစ္ဆိတွာ ကမ္မန္တိကဿ ဂါမံ ဂန္တွာ ပဏ္ဏံ အဒါသိ. ကမ္မန္တိကော ပဏ္ဏံ ဝါစေတွာ ဂါမိကေ သန္နိပါတေတွာ ‘‘တုမှေဝ မံ န ဂဏေထ၊ မမ သာမီ အတ္တနော ဇေဋ္ဌပုတ္တဿ သဗ္ဗသတေန ဒါရိကံ အာနေတုံ မယှံ သန္တိကံ ပေသေသိ၊ ဝေဂေန ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဥပ္ပါဒံ သမ္ပိဏ္ဍေထာ’’တိ သဗ္ဗံ မင်္ဂလသက္ကာရံ သဇ္ဇေတွာ ဂါမကသေဋ္ဌိဿ သာသနံ ပေသေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတွာ သဗ္ဗသတေန မင်္ဂလကိရိယံ နိဋ္ဌာပေတွာ ကောသမ္ဗိသေဋ္ဌိဿ ပဏ္ဏံ ပဟိဏိ ‘‘မယာ တုမှေဟိ ပဟိတပဏ္ဏေ သာသနံ သုတွာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကတ’’န္တိ.

သေဋ္ဌိ တံ သာသနံ သုတွာ အဂ္ဂိဒဍ္ဎော ဝိယ ‘‘ဣဒါနိ နဋ္ဌောမှီ’’တိ စိန္တနဝသေန လောဟိတပက္ခန္ဒိကရောဂံ ပတွာ ‘‘ယေန ကေနစိ တံ ဥပါယေန ပက္ကောသိတွာ မမ သန္တကဿ အဿာမိကံ ကရိဿာမီ’’တိ ‘‘မင်္ဂလဿ နိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ကသ္မာ မယှံ ပုတ္တော ဗဟိ ဟောတိ၊ သီဃံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ သာသနံ ပေသေသိ. သာသနံ သုတွာ ကုမာရေ ဂန္တုံ အာရဒ္ဓေ သေဋ္ဌိဓီတာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဗာလော မံ နိဿာယ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ အလတ္ထန္တိ န ဇာနာတိ၊ ယံကိဉ္စိ ကတွာ ဣမဿ ဂမနပဋိဗာဟနုပါယော ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. တတော နံ အာဟ – ‘‘ကုမာရ၊ မာ အတိဝေဂေန ဂစ္ဆာဟိ၊ ကုလဂါမံ ဂစ္ဆန္တေန နာမ အတ္တနော ပရိဝစ္ဆံ ကတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

ကောသမ္ဗကသေဋ္ဌိပိ တဿ စိရာယနဘာဝံ ဉတွာ ပုန သာသနံ ပဟိဏိ ‘‘ကသ္မာ မေ ပုတ္တော စိရာယတိ၊ အဟံ လောဟိတပက္ခန္ဒိကရောဂံ ပတ္တော၊ ဇီဝန္တမေဝ မံ အာဂန္တွာ ဒဋ္ဌုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. တသ္မိံ ကာလေ သေဋ္ဌိဓီတာ တဿ အာရောစေသိ – ‘‘န ဧသော တဝ ပိတာ၊ တွံ ပန ‘ပိတာ’တိ သညံ ကရောသိ. ဧသ တဝ မာရဏတ္ထာယ ကမ္မန္တိကဿ ပဏ္ဏံ ပဟိဏိ၊ အဟံ တံ ပဏ္ဏံ အပနေတွာ အညံ သာသနံ လိခိတွာ တဝ ဧတံ သမ္ပတ္တိံ ဥပ္ပါဒယိံ. ဧသ တံ ‘အပုတ္တံ ကရိဿာမီ’တိ ပက္ကောသတိ၊ ဧတဿ ကာလကိရိယံ အာဂမေဟီ’’တိ. အထဿ ဓရမာနကဿေဝ ကာလကတဘာဝံ သုတွာ ကောသမ္ဗိနဂရံ အဂမာသိ. သေဋ္ဌိဓီတာပိ တဿ ဗဟိယေဝ သညံ အဒါသိ ‘‘တွံ ပဝိသန္တော သကလဂေဟေ တဝ အာရက္ခံ ဌပေန္တောဝ ပဝိသာဟီ’’တိ. သယမ္ပိ သေဋ္ဌိပုတ္တေန သဒ္ဓိမေဝ ပဝိသိတွာ ဥဘော ဟတ္ထေ ဥက္ခိပိတွာ ရောဒန္တီ ဝိယ ဟုတွာ အန္ဓကာရဋ္ဌာနေ နိပန္နကဿ သေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ သီသေနေဝ ဟဒယံ ပဟရိ. သော ဒုဗ္ဗလတာယ တေနေဝ ပဟာရေန ကာလမကာသိ.

ကုမာရောပိ ပိတု သရီရကိစ္စံ ကတွာ ‘‘တုမှေ မဟာသေဋ္ဌိဿ မံ သကပုတ္တောတိ ဝဒထာ’’တိ ပါဒမူလိကာနံ လဉ္ဇံ အဒါသိ. တတော သတ္တမေ ဒိဝသေ ရာဇာ ‘‘သေဋ္ဌိဋ္ဌာနာရဟံ ဧကံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ‘‘သေဋ္ဌိဿ သပုတ္တကနိပုတ္တကဘာဝံ ဇာနာထာ’’တိ ပေသေသိ. သေဋ္ဌိပါဒမူလိကာ ရညော သေဋ္ဌိဿ သပုတ္တဘာဝံ ကထယိံသု. ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တဿ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ အဒါသိ. သော ဃောသကသေဋ္ဌိ နာမ ဇာတော. အထ နံ ဘရိယာ အာဟ – ‘‘အယျပုတ္တ၊ တွမ္ပိ အဝဇာတော၊ အဟမ္ပိ ဒုဂ္ဂတကုလေ နိဗ္ဗတ္တာ. ပုဗ္ဗေ ကတကုသလဝသေန ပန ဧဝရူပံ သမ္ပတ္တိံ အလဘိမှ၊ အဓုနာပိ ကုသလံ ကရိဿာမာ’’တိ. သော ‘‘သာဓု ဘဒ္ဒေ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဒေဝသိကံ သဟဿံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒါနံ ပဋ္ဌပေသိ.

တသ္မိံ သမယေ တာသံ ဒွိန္နံ ဇနာနံ ခုဇ္ဇုတ္တရာ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ဃောသကသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ ဓာတိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. သာ ဇာတကာလေ ခုဇ္ဇာ အဟောသီတိ ခုဇ္ဇုတ္တရာတေဝဿာ နာမံ အကံသု. သာမာဝတီပိ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ဘဒ္ဒဝတိယရဋ္ဌေ ဘဒ္ဒိယနဂရေ ဘဒ္ဒဝတိယသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ သာမာတိဿာ နာမံ အကံသု. အပရဘာဂေ တသ္မိံ နဂရေ ဆာတကဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ မနုဿာ ဆာတကဘယဘီတာ ယေန ဝါ တေန ဝါ ဂစ္ဆန္တိ. တဒါ အယံ ဘဒ္ဒဝတိယသေဋ္ဌိ ဘရိယာယ သဒ္ဓိံ မန္တေသိ – ‘‘ဘဒ္ဒေ ဣမသ္မိံ ဆာတကဘယဿ အန္တော န ပညာယတိ၊ ကောသမ္ဗိနဂရေ အမှာကံ သဟာယကဿ ဃောသကသေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆာမ၊ န သော အမှေ ဒိသွာ ပမဇ္ဇိဿတီ’’တိ. တဿ ကိရ သော သေဋ္ဌိ အဒိဋ္ဌသဟာယကော အဟောသိ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. သော သေသဇနံ နိဝတ္တာပေတွာ ဘရိယဉ္စ ဓီတရဉ္စ ဂဏှိတွာ ကောသမ္ဗိနဂရဿ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. တေ တယောပိ အန္တရာမဂ္ဂေ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝန္တာ အနုပုဗ္ဗေန ကောသမ္ဗိံ ပတွာ ဧကာယ သာလာယ နိဝါသံ အကံသု.

ဃောသကသေဋ္ဌိပိ ခေါ အတ္တနော ဃရဒွါရေ ကပဏဒ္ဓိကဝနိဗ္ဗကယာစကာနံ မဟာဒါနံ ဒါပေသိ. အထာယံ ဘဒ္ဒဝတိယသေဋ္ဌိ စိန္တေသိ – ‘‘န သက္ကာ အမှေဟိ ဣမိနာဝ ကပဏဝေသေန သဟာယကဿ အတ္တာနံ ဒဿေတုံ၊ သရီရေ ပါကတိကေ ဇာတေ သုနိဝတ္ထာ သုပါရုတာ သေဋ္ဌိံ ပဿိဿာမာ’’တိ. တေ ဥဘောပိ ဓီတရံ ဃောသကသေဋ္ဌိဿ ဒါနဂ္ဂံ ပဟိဏိံသု. သာ အတ္တနော ဘတ္တံ အာဟရဏတ္ထာယ ဘာဇနံ ဂဟေတွာ ဒါနဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဧကသ္မိံ ဩကာသေ လဇ္ဇမာနရူပါ အဋ္ဌာသိ. တံ ဒိသွာ ဒါနကမ္မိကော စိန္တေသိ – ‘‘သေသဇနာ သမ္မုခသမ္မုခဋ္ဌာနေ ကေဝဋ္ဋာ မစ္ဆဝိလောပေ ဝိယ မဟာသဒ္ဒံ ကတွာ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ အယံ ပန ဒါရိကာ ကုလဓီတာ ဘဝိဿတိ၊ ဥပဓိသမ္ပဒါပိဿာ အတ္ထီ’’တိ.

တတော နံ အာဟ – ‘‘တွံ၊ အမ္မ၊ ကသ္မာ သေသဇနော ဝိယ ဂဏှိတွာ န ဂစ္ဆသီ’’တိ? တာတ၊ ဧဝရူပံ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနံ ကိန္တိ ကတွာ ပဝိသာမီတိ. အမ္မ၊ ကတိ ပန ဇနာ တုမှေတိ? တယော ဇနာ၊ တာတာတိ. သော တယော ဘတ္တပိဏ္ဍေ အဒါသိ. သာ တံ ဘတ္တံ မာတာပိတူနံ အဒါသိ၊ ပိတာ ဒီဃရတ္တံ ဆာတကတ္တာ အတိရေကံ ဘုဉ္ဇိတွာ ကာလမကာသိ. သာ ပုနဒိဝသေ ဂန္တွာ ဒွေယေဝ ဘတ္တပိဏ္ဍေ ဂဏှိ. တံဒိဝသံ သေဋ္ဌိဘရိယာ ဘတ္တေန စ ကိလန္တတာယ သေဋ္ဌိနော စ မရဏသောကေန ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ကာလမကာသိ. သာ ပုနဒိဝသေ သေဋ္ဌိဓီတာ ဧကမေဝ ဘတ္တပိဏ္ဍံ ဂဏှိ. ဒါနကမ္မိကော တဿာ ကိရိယံ ဥပဓာရေတွာ၊ ‘‘အမ္မ၊ တယာ ပဌမဒိဝသေ တယော ပိဏ္ဍာ ဂဟိတာ၊ ပုနဒိဝသေ ဒွေ၊ အဇ္ဇ ဧကမေဝ ဂဏှသိ. ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. သာ တံ ကာရဏံ ကထေသိ. ကတရဂါမဝါသိနော ပန၊ အမ္မ၊ တုမှေတိ. သာ တမ္ပိ ကာရဏံ နိပ္ပဒေသတော ကထေသိ. ‘‘အမ္မ၊ ဧဝံ သန္တေ တွံ အမှာကံ သေဋ္ဌိဓီတာ နာမ အဟောသိ၊ မယှဉ္စ အညာ ဒါရိကာ နတ္ထိ၊ တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ မမ ဓီတာ၊ အမ္မာ’’တိ တံ ဓီတရံ ကတွာ ဂဏှိ.

သာ ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ ဒါနဂ္ဂေ မဟာသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကသ္မာ အယံ၊ တာတ၊ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒေါ’’တိ အာဟ. အမ္မ၊ မဟာဇနဿ အန္တရေ နာမ အပ္ပသဒ္ဒံ ကာတုံ န သက္ကာတိ. အဟမေတ္ထ ဥပါယံ ဇာနာမိ၊ တာတာတိ. ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ အမ္မာတိ? သမန္တာ ဝတိံ ကတွာ ဒွေ ဒွါရာနိ ယောဇေတွာ အန္တော ဘာဇနာနိ ဌပါပေတွာ ဧကေန ဒွါရေန ပဝိသိတွာ ဘတ္တံ ဂဏှိတွာ ဧကေန ဒွါရေန နိက္ခမနံ ကရောထ၊ တာတာတိ. သာဓု၊ အမ္မာတိ ပုနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ တထာ ကာရေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဒါနဂ္ဂံ ပဒုမဿရံ ဝိယ သန္နိသိန္နသဒ္ဒံ အဟောသိ.

တတော ဃောသကသေဋ္ဌိ ပုဗ္ဗေ ဒါနဂ္ဂသ္မိံ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒံ သုတွာ တဒါ တံ အသုဏန္တော ဒါနကမ္မိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘တွံ အဇ္ဇ ဒါနံ န ဒါပေသီ’’တိ. ဒိန္နံ၊ အယျာတိ. အထ ကသ္မာ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဒါနဂ္ဂေ သဒ္ဒေါ န သုယျတီတိ? အာမ၊ အယျ၊ ဧကာ မေ ဓီတာ အတ္ထိ၊ အဟံ တာယ ကထိတဥပါယေ ဌတွာ ဒါနဂ္ဂံ နိဿဒ္ဒမကာသိန္တိ. တဝ ဓီတာ နာမ နတ္ထိ၊ ကုတော တေ ဓီတာ လဒ္ဓါတိ? သော ဝဉ္စေတုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝေန သေဋ္ဌိဿ သဗ္ဗံ ဓီတု အာဂမနဝိဓာနံ ကထေသိ. ကသ္မာ ပန ဘော တွံ ဧဝရူပံ ဘာရိယံ ကမ္မမကာသိ? တွံ ဧတ္တကံ အဒ္ဓါနံ မမ ဓီတရံ အတ္တနော သန္တိကေ ဝသမာနံ နာရောစေသိ၊ ဝေဂေန တံ အမှာကံ ဂေဟံ အာဏာပေဟီတိ. သော တဿ ဝစနံ သုတွာ အကာမကော အာဏာပေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ သေဋ္ဌိ တံ ဓီတုဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ‘‘ဓီတု သက္ကာရံ ကရောမီ’’တိ အတ္တနော သမာနဇာတိကေဟိ ကုလေဟိ ဓီတု သမာနဝယာနိ ပဉ္စ ကုမာရိကသတာနိ တဿာ ပရိဝါရမကာသိ.

အထေကဒိဝသံ ဥဒေနော ရာဇာ နဂရေ အနုသဉ္စရန္တော တံ သာမာဝတိံ တာဟိ ကုမာရီဟိ ပရိဝါရိတံ ကီဠမာနံ ဒိသွာ ‘‘ကဿာယံ ဒါရိကာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဃောသကသေဋ္ဌိဿ ဓီတာ’’တိ သုတွာ သဿာမိကအဿာမိကဘာဝံ ပုစ္ဆိ. တတော အဿာမိကဘာဝေ ကထိတေ ‘‘ဂစ္ဆထ သေဋ္ဌိနော ကထေထ ‘တုမှာကံ ဓီတရံ ရာဇာ ဣစ္ဆတီ’’’တိ. တံ သုတွာ သေဋ္ဌိ ‘‘အမှာကံ အညာ ဒါရိကာ နတ္ထိ၊ ဧကဓီတိကံ သပတ္တိဝါသေ ဒါတုံ န သက္ကောမာ’’တိ. ရာဇာ တံ ကထံ သုတွာ သေဋ္ဌိံ စ သေဋ္ဌိဘရိယဉ္စ ဗဟိ ကတွာ သကလဂေဟံ လဉ္ဆာပေသိ. သာမာဝတီ ဗဟိ ကီဠိတွာ အာဂစ္ဆန္တီ မာတာပိတရော ဗဟိ နိသိန္နကေ ဒိသွာ ‘‘အမ္မတာတာ၊ ကသ္မာ ဣဓ နိသိန္နတ္ထာ’’တိ? တေ တံ ကာရဏံ ကထယိံသု. အမ္မတာတာ၊ ကသ္မာ တုမှေ ဣမံ ပဋိဝစနံ န ဇာနာထ ‘‘မမ ဓီတာ သပတ္တိဝါသေ ဝသန္တီ ဧကိကာ ဝသိတုံ န သက္ခိဿတိ၊ သစဿာ ပရိဝါရာ ပဉ္စသတာ ကုမာရိယော ဝသာပေထ၊ ဧဝံ ဝသိဿတီ’’တိ. ဣဒါနိ ဧဝံ ကထာပေထ၊ တာတာတိ. ‘‘သာဓု၊ အမ္မ၊ မယံ တဝ စိတ္တံ န ဇာနိမှာ’’တိ ဝတွာ တေ တထာ ကထယိံသု. ရာဇာ ဥတ္တရိတရံ ပသီဒိတွာ ‘‘သဟဿမ္ပိ ဟောတု၊ သဗ္ဗာ အာနေထာ’’တိ အာဟ. အထ နံ ဘဒ္ဒကေန နက္ခတ္တမုဟုတ္တကေန ပဉ္စမာတုဂါမသတပရိဝါရံ ရာဇဂေဟံ နယိံသု. ရာဇာ တာ ပဉ္စသတာပိ တဿာယေဝ ပရိဝါရံ ကတွာ အဘိသေကံ ကတွာ ဝိသုံ ဧကသ္မိံ ပါသာဒေ ဝသာပေသိ.

တေန စ သမယေန ကောသမ္ဗိယံ ဃောသကသေဋ္ဌိ ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိ ပဝါရိကသေဋ္ဌီတိ တယော ဇနာ အညမညံ သဟာယကာ ဟောန္တိ. တေ တယောပိ ဇနာ ပဉ္စသတေ တာပသေ ပဋိဇဂ္ဂန္တိ. တာပသာပိ စတ္တာရော မာသေ တေသံ သန္တိကေ ဝသိတွာ အဋ္ဌ မာသေ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တိ. အထေကဒိဝသံ တေ တာပသာ ဟိမဝန္တတော အာဂစ္ဆန္တာ မဟာကန္တာရေ တသိတာ ကိလန္တာ ဧကံ မဟန္တံ ဝဋရုက္ခံ ပတွာ တတ္ထ အဓိဝတ္ထာယ ဒေဝတာယ သန္တိကာ သင်္ဂဟံ ပစ္စာသီသန္တာ နိသီဒိံသု. ဒေဝတာ သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတံ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ တေသံ ပါနီယပါနကာဒီနိ ဒတွာ ကိလမထံ ပဋိဝိနောဒေသိ. တေ ဒေဝတာယ အာနုဘာဝေန ဝိမှိတာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဒေဝတေ ကမ္မံ ကတွာ တယာ အယံ သမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ’’တိ? ဒေဝတာ အာဟ – လောကေ ဗုဒ္ဓေါ နာမ ဘဂဝါ ဥပ္ပန္နော၊ သော ဧတရဟိ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ တံ ဥပဋ္ဌာတိ. သော ဥပေါသထဒိဝသေသု အတ္တနော ဘတကာနံ ပကတိဘတ္တဝေတနမေဝ ဒတွာ ဥပေါသထံ ကာရာပေသိ. အထာဟံ ဧကဒိဝသံ မဇ္ဈနှိကေ ပါတရာသတ္ထာယ အာဂတော ကဉ္စိ ဘတကံ ကမ္မံ ကရောန္တံ အဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ မနုဿာ ကသ္မာ ကမ္မံ န ကရောန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိံ. တဿ မေ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. အထာဟံ ဧတဒဝေါစံ – ‘‘ဣဒါနိ ဥပဍ္ဎဒိဝသော ဂတော၊ သက္ကာ နု ခေါ ဥပဍ္ဎဥပေါသထံ ကာတု’’န္တိ. တတော သေဋ္ဌိဿ ပဋိဝေဒေတွာ ‘‘သက္ကာ ကာတု’’န္တိ အာဟ. သွာဟံ ဥပဍ္ဎဒိဝသံ ဥပေါသထံ သမာဒိယိတွာ တဒဟေဝ ကာလံ ကတွာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘိန္တိ.

အထ တေ တာပသာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ကိရ ဥပ္ပန္နော’’တိ သဉ္ဇာတပီတိပါမောဇ္ဇာ တတော သာဝတ္ထိံ ဂန္တုကာမာ ဟုတွာပိ ‘‘ဗဟူပကာရာ နော ဥပဋ္ဌာကသေဋ္ဌိနော၊ တေသမ္ပိ ဣမမတ္ထံ အာရောစေဿာမာ’’တိ ကောသမ္ဗိံ ဂန္တွာ သေဋ္ဌီဟိ ကတသက္ကာရဗဟုမာနာ ‘‘တဒဟေဝ မယံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ အာဟံသု. ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ တုရိတတ္ထ၊ နနု တုမှေ ပုဗ္ဗေ စတ္တာရော ပဉ္စ မာသေ ဝသိတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝုတ္တာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဘန္တေ၊ သဟေဝ ဂစ္ဆာမာ’’တိ စ ဝုတ္တေ – ‘‘ဂစ္ဆာမ မယံ၊ တုမှေ သဏိကံ အာဂစ္ဆထာ’’တိ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု.

တေပိ သေဋ္ဌိနော ပစ္ဆာ ပဉ္စသတပဉ္စသတသကဋပရိဝါရာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဇေတဝနတော အဝိဒူရေ ဌာနေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ တေသံ စရိယာဝသေန ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ တယောပိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ တေနေဝ နိယာမေန အဇ္ဇတနာယ သွာတနာယာတိ နိမန္တေတွာ အဒ္ဓမာသံ ခန္ဓာဝါရဘတ္တံ နာမ ဒတွာ သတ္ထာရံ အတ္တနော နဂရံ အာဂမနတ္ထာယ ယာစိံသု. သတ္ထာ ‘‘သုညာဂါရေ တထာဂတာ အဘိရမန္တီ’’တိ ကထေသိ. တေ ‘‘အညာတံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ‘‘တုမှေ အမှေဟိ ပဟိတသာသနေန အာဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ ဝတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အတ္တနော နဂရမေဝ အာဂန္တွာ တယောပိ ဇနာ သကေ သကေ ဥယျာနေ ဝိဟာရေ ကာရာပေသုံ. ဃောသကသေဋ္ဌိနာ ကာရိတော ဃောသိတာရာမော နာမ ဇာတော၊ ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိနာ ကာရိတော ကုက္ကုဋာရာမော နာမ ဇာတော၊ ပါဝါရိကသေဋ္ဌိနာ ကာရိတံ ပါဝါရိကမ္ဗဝနံ နာမ ဇာတံ. တေ ဝိဟာရေ ကာရာပေတွာ သတ္ထု ဒူတံ ပဟိဏိံသု – ‘‘သတ္ထာ အမှာကံ သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဣမံ နဂရံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘ကောသမ္ဗိံ ဂမိဿာမီ’’တိ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော စာရိကံ နိက္ခမန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ မာဂဏ္ဍိယဗြာဟ္မဏဿ အရဟတ္တူပနိဿယံ ဒိသွာ ဂမနံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကုရုရဋ္ဌေ ကမ္မာသဒမ္မံ နာမ နိဂမံ အဂမာသိ.

တသ္မိံ သမယေ မာဂဏ္ဍိယော သဗ္ဗရတ္တိံ ဗဟိဂါမေ အဂ္ဂိံ ဇုဟိတွာ ပါတောဝ အန္တောဂါမံ ပဝိသတိ. သတ္ထာပိ ပုနဒိဝသေ အန္တောဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တော ပဋိပထေ မာဂဏ္ဍိယဗြာဟ္မဏဿ အတ္တာနံ ဒဿေသိ. သော ဒသဗလံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဧတ္တကံ ကာလံ မမ ဓီတု ရူပသမ္ပတ္တိယာ သဒိသံ ဒါရကံ ပရိယေသန္တော စရာမိ၊ ရူပသမ္ပတ္တိယာ စ သတိပိ ဧဝရူပံ ဂဟိတပဗ္ဗဇ္ဇမေဝ ပတ္ထေသိံ. အယံ ခေါ ပန ပဗ္ဗဇိတော အဘိရူပေါ ဒဿနီယော မမ ဓီတုယေဝ အနုစ္ဆဝိကော’’တိ ဝေဂေန ဂေဟံ အဂမာသိ. တဿ ကိရ ဗြာဟ္မဏဿ ပုဗ္ဗေ ဧကော ပဗ္ဗဇိတဝံသော အတ္ထိ၊ တေနဿ ပဗ္ဗဇိတမေဝ ဒိသွာ စိတ္တံ နမတိ. သော ဗြာဟ္မဏိံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘဒ္ဒေ မယာ ဧဝရူပေါ ပဗ္ဗဇိတော နာမ နဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဗြဟ္မဝဏ္ဏော မမ ဓီတုယေဝ အနုစ္ဆဝိကော၊ သီဃံ မေ ဓီတရံ အလင်္ကရောဟီ’’တိ. ဗြာဟ္မဏိယာ ဓီတရံ အလင်္ကရောန္တိယာဝ သတ္ထာ အတ္တနော ဌိတဋ္ဌာနေ ပဒစေတိယာနိ ဒဿေတွာ အန္တောနဂရံ ပါဝိသိ.

အထ ဗြာဟ္မဏော ဗြာဟ္မဏိယာ သဒ္ဓိံ ဓီတရံ ဂဟေတွာ တံ ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တော အန္တောဂါမံ ပဝိဋ္ဌကာလေ အာဂတတ္တာ ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော ဒသဗလံ အဒိသွာ ဗြာဟ္မဏိံ ပရိဘာသတိ – ‘‘တဝ ကာရဏံ ဘဒ္ဒကံ နာမ နတ္ထိ၊ တယိ ပပဉ္စံ ကရောန္တိယာဝ သော ပဗ္ဗဇိတော နိက္ခမိတွာ ဂတော’’တိ. ဗြာဟ္မဏ၊ ဂတော တာဝ ဟောတု၊ ကတရဒိသာဘာဂေန ဂတောတိ? ဣမိနာ ဒိသာဘာဂေနာတိ သတ္ထု ဂတဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တောဝ ပဒစေတိယာနိ ဒိသွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ ဣမာနိ တဿ ပုရိသဿ ပဒါနိ၊ ဣတော ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟ. အထ၊ ဗြာဟ္မဏီ၊ သတ္ထု ပဒစေတိယံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဗာလော ဝတာယံ ဗြာဟ္မဏော အတ္တနော ဂန္ထမတ္တဿာပိ အတ္ထံ န ဇာနာတီ’’တိ တေန သဒ္ဓိံ ပရိဟာသံ ကရောန္တီ အာဟ – ‘‘ယာဝ ဗာလော စာသိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဧဝရူပဿ နာမ ပုရိသဿ ဓီတရံ ဒဿာမီတိ ဝဒသိ. ရာဂေန ဟိ ရတ္တဿ ဒေါသေန ဒုဋ္ဌဿ မောဟေန မူဠှဿ ပုရိသဿ ပဒံ နာမ ဧဝရူပံ န ဟောတိ. လောကေ ပန ဝိဝဋစ္ဆဒဿ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ ဧတံ ပဒံ’’ ပဿ၊ ဗြာဟ္မဏ –

‘‘ရတ္တဿ ဟိ ဥက္ကုဋိကံ ပဒံ ဘဝေ၊

ဒုဋ္ဌဿ ဟောတိ အဝကဍ္ဎိတံ ပဒံ၊

မူဠှဿ ဟောတိ သဟသာနုပီဠိတံ၊

ဝိဝဋစ္ဆဒဿ ဣဒမီဒိသံ ပဒ’’န္တိ.

သော ဗြာဟ္မဏိယာ ဧတ္တကံ ကထေန္တိယာပိ အသုတွာ ‘‘တွံ နာမ စဏ္ဍာ မုခရာ’’တိ အာဟ. တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ အညမညံ ဝိဝါဒံ ကရောန္တာနံယေဝ သတ္ထာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ကတဘတ္တကိစ္စော ဗြာဟ္မဏဿ ဒဿနူပစာရေနေဝ နိက္ခမိ. ဗြာဟ္မဏော သတ္ထာရံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဗြာဟ္မဏိံ အပသာဒေတွာ ‘‘အယံ သော ပုရိသော’’တိ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော ဒသဗလဿ ပုရတော ဌတွာ ‘‘ဘော ပဗ္ဗဇိတ၊ အဟံ ပါတောဝ ပဋ္ဌာယ တံ ပရိယေသန္တော စရာမိ၊ ဣမသ္မိံ ဇမ္ဗုဒီပေ မမ ဓီတာယ သမာနရူပါ ဣတ္ထီ နာမ နတ္ထိ၊ ပုရိသောပိ တယာ သဒ္ဓိံ သမာနရူပေါ နာမ နတ္ထိ၊ မမ ဓီတရံ တုယှံ ပေါသနတ္ထာယ ဒမ္မိ၊ ဂဏှာဟိ န’’န္တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘အဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ကာမဂ္ဂဝါသိနိယော ဥတ္တမရူပဓရာ နာနာဝဏ္ဏံ ကထံ ကထေန္တိယော မမ ပလောဘနတ္ထမေဝ အာဂန္တွာ သန္တိကေ ဌိတာ ဒေဝဓီတာပိ န ဣစ္ဆိံ၊ ကိမင်္ဂံ ပန ဣမံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဒိသွာန တဏှံ အရတိံ ရဂဉ္စ၊

နာဟောသိ ဆန္ဒော အပိ မေထုနသ္မိံ၊

ကိံမေဝိဒံ မုတ္တကရီသပုဏ္ဏံ၊

ပါဒါပိ နံ သမ္ဖုသိတုံ န ဣစ္ဆေ’’တိ. (သု. နိ. ၈၄၁)၊

မာဂဏ္ဍိယာ စိန္တေသိ – ‘‘အနတ္ထိကေန နာမ ‘အလ’န္တိ ဝတ္တုမေဝ ဝဋ္ဋတိ. အယံ ပန မမ သရီရံ မုတ္တကရီသပုဏ္ဏံ နာမ ကတွာ ‘ပါဒါပိ နံ သမ္ဖုသိတုံ န ဣစ္ဆေ’တိ အဝေါစ၊ ဧကံ ဣဿရိယဋ္ဌာနံ လဘန္တီ အန္တရမေဝဿ ပဿိဿာမီ’’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓိ. သတ္ထာ တံ အမနသိကတွာ စရိယဝသေန ဗြာဟ္မဏဿ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဥဘောပိ ဇာယမ္ပတိကာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ‘‘ဣဒါနိ အမှာကံ ဃရာဝါသေန အတ္ထော နတ္ထီ’’တိ ဓီတရံ မာဂဏ္ဍိယံ စူဠပိတရံ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတွာ ဥဘောပိ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. အထ ရာဇာ ဥဒေနော စူဠမာဂဏ္ဍိယေန သဒ္ဓိံ ဝေါဟာရံ ကတွာ မာဂဏ္ဍိယဒါရိကံ ရာဇာနုဘာဝေန ဂေဟံ အာနေတွာ အဘိသေကံ ကတွာ တဿာ ပဉ္စမာတုဂါမသတပရိဝါရာယ ဝသနဋ္ဌာနံ ဝိသုံ ပါသာဒံ အဒါသိ.

သတ္ထာပိ ခေါ အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ကောသမ္ဗိနဂရံ သမ္ပာပုဏိ. သေဋ္ဌိနော သတ္ထု အာဂမနံ သုတွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣမေ၊ ဘန္တေ၊ တယော ဝိဟာရာ တုမှေ ဥဒ္ဒိဿ ကတာ၊ ပဋိဂ္ဂဏှထ၊ ဘန္တေ၊ ဝိဟာရေ စာတုဒ္ဒိသဿ သံဃဿ သင်္ဂဟတ္ထာယာ’’တိ. ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ ဝိဟာရေ. တေပိ သေဋ္ဌိနော သတ္ထာရံ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဃရံ အဂမံသု.

မာဂဏ္ဍိယာပိ ခေါ သတ္ထု အာဂတဘာဝံ သုတွာ ဆိန္နဘိန္နကေ ဓုတ္တေ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ လဉ္ဇံ ဒတွာ ‘‘တုမှေ သမဏံ ဂေါတမံ ဣမိနာ ဣမိနာ စ နိယာမေန အက္ကောသထာ’’တိ ဝတွာ ဥယျောဇေသိ. တေ သတ္ထု အန္တောဂါမံ ပဝိသနဝေလာယ သပရိဝါရံ သတ္ထာရံ နာနာဝိဓေဟိ အက္ကောသေဟိ အက္ကောသိံသု. အာယသ္မာ အာနန္ဒော သတ္ထာရံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဧဝရူပေ အက္ကောသနဋ္ဌာနေ န ဝသိဿာမ၊ အညံ နဂရံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. သတ္ထာ၊ ‘‘အာနန္ဒ၊ တထာဂတာ နာမ အဋ္ဌဟိ လောကဓမ္မေဟိ န ကမ္ပန္တိ၊ အယမ္ပိ သဒ္ဒေါ သတ္တာဟံ နာတိက္ကမိဿတိ၊ အက္ကောသကာနံယေဝ ဥပရိ ပတိဿတိ၊ တွံ မာ ဝိတက္ကယိတ္ထာ’’တိ. တေပိ တယော နဂရသေဋ္ဌိနော မဟာသက္ကာရေန ဘဂဝန္တံ ပဝေသေတွာ မဟာဒါနံ အဒံသု. တေသံ အပရာပရံ ဒါနံ ဒဒန္တာနံယေဝ မာသော အတိက္ကမိ၊ အထ နေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ သဗ္ဗလောကံ အနုကမ္ပမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ အညေသမ္ပိ ဩကာသံ ဒဿာမာ’’တိ. တတော တေ ကောသမ္ဗိနဂရဝါသိနောပိ ဇနဿ ဩကာသံ အကံသု. တတော ပဋ္ဌာယ နာဂရာပိ ဝီထိသဘာဂေန ဂဏသဘာဂေန မဟာဒါနံ ဒေန္တိ.

အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော မာလာကာရကဇေဋ္ဌကဿ ဂေဟေ နိသီဒိ. တသ္မိံ ခဏေ သာမာဝတိယာ ဥပဋ္ဌာယိကာ ခုဇ္ဇုတ္တရာ အဋ္ဌ ကဟာပဏေ အာဒါယ မာလတ္ထာယ တံ ဂေဟံ အဂမာသိ. မာလာကာရဇေဋ္ဌကော တံ ဒိသွာ၊ ‘‘အမ္မ ဥတ္တရေ၊ အဇ္ဇ တုယှံ ပုပ္ဖါနိ ဒါတုံ ခဏော နတ္ထိ၊ အဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသာမိ. တွမ္ပိ ပရိဝေသနာယ သဟာယိကာ ဟောဟိ၊ ဧဝံ ဣတော ပရေသံ ဝေယျာဝစ္စကရဏတော မုစ္စိဿတီ’’တိ အာဟ. တတော ခုဇ္ဇုတ္တရာ အတ္တနာ လဒ္ဓံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ဘတ္တဂ္ဂေ ဝေယျာဝစ္စံ အကာသိ. သာ သတ္ထာရာ ဥပနိသိန္နကထာဝသေန ကထိတံ ဓမ္မံ သဗ္ဗမေဝ ဥဂ္ဂဏှိ. အနုမောဒနံ ပန သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ.

သာ အညေသု ဒိဝသေသု စတ္တာရောဝ ကဟာပဏေ ဒတွာ ပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မိံ ပန ဒိဝသေ ဒိဋ္ဌသစ္စဘာဝေန ပရသန္တကေ စိတ္တံ အနုပ္ပါဒေတွာ သဗ္ဗေဝ အဋ္ဌ ကဟာပဏေ ဒတွာ ပစ္ဆိံ ပူရေတွာ ပုပ္ဖါနိ အာဒါယ သာမာဝတိယာ သန္တိကံ အဂမာသိ. အထ နံ သာ ပုစ္ဆိ – ‘‘အမ္မ ဥတ္တရေ၊ တွံ အညေသု ဒိဝသေသု န ဗဟူနိ ပုပ္ဖါနိ အာဟရသိ၊ အဇ္ဇ ပန ဗဟုကာနိ၊ ကိံ နော ရာဇာ ဥတ္တရိတရံ ပသန္နော’’တိ? သာ မုသာဝါဒေ အဘဗ္ဗတာယ အတီတေ အတ္တနာ ကတံ အနိဂုဟိတွာ သဗ္ဗံ ကထေသိ. ‘‘အထ ကသ္မာ အဇ္ဇ ဗဟူနိ ပုပ္ဖါနိ အာဟရသီ’’တိ ဝုတ္တာ စ ဧဝမာဟ – ‘‘အဟံ အဇ္ဇ ဒသဗလဿ ဓမ္မံ သုတွာ အမတံ သစ္ဆာကာသိံ၊ တသ္မာ တုမှေ န ဝဉ္စေမီ’’တိ. တံ သုတွာ၊ ‘‘အမ္မ ဥတ္တရေ၊ တယာ လဒ္ဓံ အမတဓမ္မံ အမှာကမ္ပိ ဒေဟီ’’တိ သဗ္ဗာဝ ဟတ္ထံ ပသာရယိံသု. အယျေ၊ ဧဝံ ဒါတုံ န သက္ကာ၊ အဟံ ပန သတ္ထာရာ ကထိတနိယာမေန တုမှာကံ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ၊ တုမှေ အတ္တနော ဟေတုမှိ သတိ တံ ဓမ္မံ လဘိဿထာတိ. တေန ဟိ၊ အမ္မ ဥတ္တရေ၊ ကထေဟီတိ. ‘‘ဧဝံ ကထေတုံ န သက္ကာ၊ မယှံ ဥစ္စံ အာသနံ ပညာပေတွာ တုမှေ နီစာသနေသု နိသီဒထာ’’တိ အာဟ. တာ ပဉ္စသတာပိ ဣတ္ထိယော ခုဇ္ဇုတ္တရာယ ဥစ္စာသနံ ဒတွာ သယံ နီစာသနာနိ ဂဟေတွာ နိသီဒိံသု. ခုဇ္ဇုတ္တရာပိ သေက္ခပဋိသမ္ဘိဒါသု ဌတွာ တာသံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သာမာဝတိံ ဇေဋ္ဌိကံ ကတွာ သဗ္ဗာဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. တတော ပဋ္ဌာယ ခုဇ္ဇုတ္တရံ ဝေယျာဝစ္စကရဏတော အပနေတွာ ‘‘တွံ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ အာဟရိတွာ အမှေ သာဝေဟီ’’တိ အာဟံသု. ခုဇ္ဇုတ္တရာပိ တတော ပဋ္ဌာယ တထာ အကာသိ.

ကသ္မာ ပနေသာ ဒါသီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာတိ? သာ ကိရ ကဿပဒသဗလဿ သာသနေ ဧကာယ သာမဏေရိယာ အတ္တနော ဝေယျာဝစ္စံ ကာရေသိ. တေန ကမ္မေန ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ပရေသံ ဒါသီယေဝ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. ကသ္မာ ပန ခုဇ္ဇာ အဟောသီတိ? အနုပ္ပန္နေ ကိရ ဗုဒ္ဓေ အယံ ဗာရာဏသိရညော ဂေဟေ ဝသန္တီ ဧကံ ရာဇကုလူပကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ခုဇ္ဇဓာတုကံ ဒိသွာ အတ္တနာ သဟဝါသီနံ မာတုဂါမာနံ ပုရတော ပရိဟာသံ ကရောန္တီ ခုဇ္ဇာကာရေန ဝိစရိ. တသ္မာ ခုဇ္ဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. ကိံ ပန ကတွာ သာ ပညဝန္တီ ဇာတာတိ? အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ အယံ ဗာရာဏသိရညော ဂေဟေ ဝသန္တီ အဋ္ဌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ရာဇဂေဟတော ဥဏှပါယာသဿ ပူရိတေ ပတ္တေ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဧတ္ထ ဌပေတွာ ဂစ္ဆထ၊ ဘန္တေ’’တိ အဋ္ဌ သုဝဏ္ဏကဋကေ ဩမုဉ္စိတွာ အဒါသိ. တဿ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန ပညဝန္တီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ.

အထ ခေါ တာ သာမာဝတိယာ ပရိဝါရာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စာပိ သမာနာ ရညော အဿဒ္ဓဘာဝေန ကာလေန ကာလံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဗုဒ္ဓဒဿနံ န လဘန္တိ. တသ္မာ ဒသဗလေ အန္တရဝီထိံ ပဋိပန္နေ ဝါတပါနေသု နပ္ပဟောန္တေသု အတ္တနော အတ္တနော ဂဗ္ဘေသု ဆိဒ္ဒံ ကတွာ တေဟိ ဩလောကေန္တိ. အထေကဒိဝသံ မာဂဏ္ဍိယာ အတ္တနော ပါသာဒတလတော နိက္ခမိတွာ စင်္ကမမာနာ တာသံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဂဗ္ဘစ္ဆိဒ္ဒံ ဒိသွာ ‘‘ကိမိဒ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. တာဟိ တဿာ သတ္ထရိ ဗဒ္ဓါဃာတတံ အဇာနန္တီဟိ – ‘‘သတ္ထာ ဣမံ နဂရံ အာဂတော၊ မယံ ဧတ္ထ ဌတွာ သတ္ထာရံ ပဿာမ စေဝ ပူဇေမ စာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣဒါနိဿ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနိဿာမိ၊ ဣမာပိ တဿ ဥပဋ္ဌာယိကာ၊ ဣမာသမ္ပိ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဂန္တွာ ရညာ သဒ္ဓိံ ရဟောဂတကာလေ၊ ‘‘မဟာရာဇ၊ သာမာဝတိမိဿကာနံ ဗဟိဒ္ဓါ ပတ္ထနာ အတ္ထိ၊ ကတိပါဟေနေဝ တေ ဇီဝိတံ မာရေဿန္တိ၊ သာမာဝတီ၊ သပရိဝါရာ တုမှေသု သိနေဟံ ဝါ ပေမံ ဝါ န ကရောတိ၊ သမဏံ ပန ဂေါတမံ အန္တရဝီထိယာ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဝါတပါနေသု အပ္ပဟောန္တေသု တာနိ ခဏ္ဍိတွာပိ ဩကာသံ ကတွာ ဩလောကေန္တီ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘န တာ ဧဝရူပံ ကရိဿန္တီ’’တိ န သဒ္ဒဟတိ. ပုန ဝုတ္တေပိ န သဒ္ဒဟတိယေဝ. အထ နံ တိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တေပိ အဿဒ္ဒဟန္တံ ‘‘သစေ မေ ဝစနံ န သဒ္ဒဟသိ၊ တာသံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဥပဓာရေဟိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ဂန္တွာ ဂဗ္ဘေသု ဆိဒ္ဒံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ ကိ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ တသ္မိံ အတ္ထေ အာရောစိတေ တာသံ အက္ကုဇ္ဈိတွာ ကိဉ္စိ အဝတွာ ဆိဒ္ဒါနိ ပိဒဟာပေသိ. ရာဇာ တတော ပဋ္ဌာယ တာသံ ပါသာဒေ ဥဒ္ဓစ္ဆိဒ္ဒကဇာလဝါတပါနာနိ ကာရေသိ.

သာ တေန ကာရဏေန ရာဇာနံ ကောပေတုံ အသက္ကောန္တီ၊ ‘‘ဒေဝ၊ ဧတာသံ တုမှေသု ပေမံ အတ္ထိ ဝါ နတ္ထိ ဝါတိ ဇာနိဿာမ၊ အဋ္ဌ ကုက္ကုဋေ ပေသေတွာ တုမှာကံ အတ္ထာယ ပစာပေထာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ တဿာ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣမေ ပစိတွာ ပေသေတူ’’တိ သာမာဝတိယာ အဋ္ဌ ကုက္ကုဋေ ပဟိဏိ. သောတာပန္နာ အရိယသာဝိကာ ဇီဝမာနေ ကုက္ကုဋေ ကိံ ပစိဿတိ၊ အလန္တိ ဝတွာ ပန ဟတ္ထေနပိ ဖုသိတုံ န ဣစ္ဆိ. မာဂဏ္ဍိယာ ‘‘ဟောတု၊ မဟာရာဇ၊ ဧတေယေဝ စ ကုက္ကုဋေ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပစနတ္ထာယ ပေသေဟီ’’တိ. ရာဇာ တထာ အကာသိ. မာဂဏ္ဍိယာ အန္တရာမဂ္ဂေယေဝ ကုက္ကုဋေ မာရာပေတွာ ‘‘ဣမေ ကုက္ကုဋေ ပစာပေတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဒေတူ’’တိ ပဟိဏိ. သာ တေသံ မတဘာဝေန ဒသဗလဉ္စ ဥဒ္ဒိဿ ပဟိတဘာဝေန ပစိတွာ ဒသဗလဿ ပေသေသိ. မာဂဏ္ဍိယာ ‘‘ပဿ၊ မဟာရာဇာ’’တိ ဝတွာ ဧတ္တကေနပိ ရာဇာနံ ကောပေတုံ နာသက္ခိ.

အယံ ပန ဥဒေနော တာသု ဧကေကိဿာ ဝသနဋ္ဌာနေ သတ္တ သတ္တ ဒိဝသာနိ ဝသိ. အထာယံ မာဂဏ္ဍိယာ ဧကံ ကဏှသပ္ပပေါတကံ ဝေဠုပဗ္ဗေ ပက္ခိပါပေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. ရညော စ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဂစ္ဆန္တဿ ဟတ္ထိကန္တဝီဏံ အာဒါယယေဝ ဂမနံ အာစိဏ္ဏံ၊ မာဂဏ္ဍိယာ ရညော အတ္တနော သန္တိကံ အာဂမနကာလေ တံ သပ္ပပေါတကံ အန္တောဝီဏာယ ပက္ခိပိတွာ ဆိဒ္ဒံ ပိဒဟာပေသိ. အထ နံ သာမာဝတိယာ သန္တိကံ ဂမနကာလေ၊ ‘‘မဟာရာဇ၊ သာမာဝတီ နာမ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပက္ခာ၊ တုမှေ န ဂဏေတိ. ယံ ကိဉ္စိ ကတွာ တုမှာကံ ဒေါသမေဝ စိန္တေတိ၊ အပ္ပမတ္တာ ဟောထာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ သာမာဝတိယာ ဝသနဋ္ဌာနေ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ပုန သတ္တာဟေ မာဂဏ္ဍိယာယ နိဝေသနံ အဂမာသိ. သာ တသ္မိံ အာဂစ္ဆန္တေယေဝ ‘‘ကစ္စိ တေ၊ မဟာရာဇ၊ သာမာဝတီ ဩတာရံ န ဂဝေသတီ’’တိ ကထေန္တီ ဝိယ ရညော ဟတ္ထတော ဝီဏံ ဂဟေတွာ စာလေတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဧတ္ထ အဗ္ဘန္တရေ ဝိစရတီ’’တိ ဝတွာ သပ္ပဿ နိက္ခမနောကာသံ ကတွာ ‘‘အဗ္ဘုမ္မေ အန္တော သပ္ပေါ’’တိ ဝီဏံ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယိ. တသ္မိံ ကာလေ ရာဇာ ပဒိတ္တံ ဝေဏုဝနံ ဝိယ ပက္ခိတ္တလောဏံ ဥဒ္ဓနံ ဝိယ စ ဒေါသေန တဋတဋာယန္တော ‘‘ဝေဂေန သပရိဝါရံ သာမာဝတိံ ပက္ကောသထာ’’တိ အာဟ. ရာဇပုရိသာ ဂန္တွာ ပက္ကောသိံသု.

သာ ရညော ကုဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ သေသမာတုဂါမာနံ သညမဒါသိ. ‘‘ရာဇာ တုမှေ ဃာတေတုကာမော ပက္ကောသတိ၊ အဇ္ဇ ဒိဝသံ ဩဒိဿကေန မေတ္တာဖရဏေန ရာဇာနံ ဖရထာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ တာ ဣတ္ထိယော ပက္ကောသာပေတွာ သဗ္ဗာဝ ပဋိပါဋိယာ ဌပေတွာ မဟာဓနုံ အာဒါယ ဝိသပီတကဏ္ဍံ သန္နယှိတွာ ဓနုံ ပူရေတွာ အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ သဗ္ဗာဝ တာ သာမာဝတိပ္ပမုခါ ဣတ္ထိယော ဩဓိသော မေတ္တံ ဖရိံသု. ရာဇာ ကဏ္ဍံ နေဝ ခိပိတုံ န အပနေတုံ သက္ကောတိ၊ ဂတ္တေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ၊ သရီရံ ဝေဓတိ၊ မုခတော ခေဠော ပတတိ၊ ဂဟေတဗ္ဗဂဟဏံ န ပဿတိ. အထ နံ သာမာဝတီ ‘‘ကိံ၊ မဟာရာဇ၊ ကိလမသီ’’တိ အာဟ. အာမ၊ ဒေဝိ၊ ကိလမာမိ၊ အဝဿယော မေ ဟောဟီတိ. သာဓု၊ မဟာရာဇ၊ ကဏ္ဍံ မဟာပထဝိမုခံ ကရောဟီတိ. ရာဇာ တထာ အကာသိ. သာ ‘‘ရညော ဟတ္ထတော ကဏ္ဍံ မုစ္စတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ ကဏ္ဍံ မုစ္စိ. ရာဇာ တံခဏံယေဝ ဥဒကေ နိမုဇ္ဇိတွာ အာဂမ္မ အလ္လကေသော အလ္လဝတ္ထော သာမာဝတိယာ ပါဒေသု ပတိတွာ ‘‘ခမ၊ ဒေဝိ၊ မယှံ၊ ဘေဒကာနံ မေ ဝစနေန အနုပဓာရေတွာ ဧတံ ကတ’’န္တိ အာဟ. ခမာမိ၊ ဒေဝါတိ. ‘‘သာဓု၊ ဒေဝိ၊ ဧဝံ တယာ မယှံ ခမိတံ နာမ ဟောတိ. ဣတော ပဋ္ဌာယ တုမှာကံ ယထာရုစိယာ ဒသဗလဿ ဒါနံ ဒေထ၊ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဓမ္မကထံ သုဏာထ၊ အဇ္ဇ ဝေါ ပဋ္ဌာယ ပရိဟာရံ ဒမ္မီတိ. တေန ဟိ၊ ဒေဝ၊ အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ ဧကံ ဘိက္ခုံ ယာစိတွာ အာနေထ၊ ယော နော ဓမ္မံ ဝါစေဿတီတိ. ရာဇာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ယာစန္တော အာနန္ဒတ္ထေရံ လဘိ. တတော ပဋ္ဌာယ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ထေရံ ပက္ကောသာပေတွာ သက္ကာရသမ္မာနံ ကတွာ ကတဘတ္တကိစ္စဿ ထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ.

တာ ဧကဒိဝသံ ထေရဿ အနုမောဒနာယ ပသန္နာ ထေရဿ ပဉ္စ ဥတ္တရာသင်္ဂသတာနိ အဒံသု. ထေရော ကိရ ပုဗ္ဗေ တုန္နဝါယကာလေ ဧကဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဧကာယ သူစိယာ သဒ္ဓိံ ဟတ္ထတလမတ္တံ စောဠခဏ္ဍံ အဒါသိ. သော သူစိယာ ဖလေန ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ မဟာပညော အဟောသိ၊ စောဠခဏ္ဍဿ ဖလေန ဣမိနာဝ နိယာမေန ပဉ္စသတက္ခတ္တုံ ဒုဿာနိ ပဋိလဘိ.

တတော မာဂဏ္ဍိယာ အညံ ကာတဗ္ဗံ အပဿန္တီ ‘‘ဥယျာနံ ဂစ္ဆာမ၊ မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ. သာဓု၊ ဒေဝီတိ. သာ ရညော သမ္ပဋိစ္ဆိတဘာဝံ ဉတွာ စူဠပိတရံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ – ‘‘အမှာကံ ဥယျာနံ ဂတကာလေ သာမာဝတိယာ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သာမာဝတိံ သပရိဝါရံ အန္တောကရိတွာ ‘ရညော အာဏာ’တိ ဝတွာ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ပလာလေန ပလိဝေဌေတွာ ဂေဟေ အဂ္ဂိံ ဒေထာ’’တိ. မာဂဏ္ဍိယော တဿာ ဝစနံ သုတွာ တထာ အကာသိ. တသ္မိံ ဒိဝသေ သဗ္ဗာပိ တာ ဣတ္ထိယော ပုဗ္ဗေ ကတဿ ဥပပီဠကကမ္မဿာနုဘာဝေန သမာပတ္တိံ အပ္ပေတုံ နာသက္ခိံသု၊ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဘုသမုဋ္ဌိ ဝိယ ဈာယိံသု. တာသံ အာရက္ခပုရိသာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ၊ ‘‘ဒေဝ၊ ဣဒံ နာမ ကရိံသူ’’တိ အာစိက္ခိံသု.

ရာဇာ ‘‘ကေန ကတ’’န္တိ ပရိယေသန္တော မာဂဏ္ဍိယာယ ကာရိတဘာဝံ ဉတွာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ဘဒ္ဒကံ တယာ ကမ္မံ ကတံ မယာ ကာတဗ္ဗံ ကရောန္တိယာ၊ ‘‘ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ မယှံ ဝဓာယ ပရိသက္ကမာနာ ဃာတိတာ၊ ပသန္နောသ္မိ၊ တုယှံ သမ္ပတ္တိံ ဒဿာမီတိ တဝ ဉာတကေ ပက္ကောသာပေဟီ’’တိ အာဟ. သာ ရညော ကထံ သုတွာ အညာတကေပိ ဉာတကေ ကတွာ ပက္ကောသာပေသိ. ရာဇာ သဗ္ဗေသံ သန္နိပတိတဘာဝံ ဉတွာ ရာဇင်္ဂဏေ ဂလပ္ပမာဏေသု အာဝါဋေသု နိခနိတွာ ဥပရိ ဌိတာနိ သီသာနိ ဘိန္ဒာပေန္တော မဟန္တေဟိ အယနင်္ဂလေဟိ ကသာပေသိ. မာဂဏ္ဍိယမ္ပိ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒာပေတွာ ပူဝပစနကဋာဟေ ပစာပေသိ.

ကိံ ပန သာမာဝတိယာ သပရိဝါရာယ အဂ္ဂိနာ ဈာပနကမ္မန္တိ? သာ ကိရ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ တေဟေဝ ပဉ္စဟိ မာတုဂါမသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဂင်္ဂါယံ ကီဠိတွာ ဗဟိတိတ္ထေ ဌိတာ သီတေ ဇာတေ အဝိဒူရဋ္ဌာနေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပဏ္ဏသာလံ ဒိသွာ အန္တော အသောဓေတွာဝ ဗဟိ အဂ္ဂိံ ဒတွာ ဝိသိဗ္ဗေသုံ. အန္တောပဏ္ဏသာလာယ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နော. တာ ဇာလာသု ပစ္ဆိန္နာသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ အမှေဟိ ကတံ၊ အယံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ရညော ကုလူပကော၊ ဣမံ ဒိသွာ ရာဇာ အမှာကံ ကုဇ္ဈိဿတိ၊ ဣဒါနိ နံ သုဇ္ဈာပိတံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အညာနိပိ ဒါရူနိ ပက္ခိပိတွာ အဂ္ဂိံ အဒံသု. ပုန ဇာလာယ ပစ္ဆိန္နာယ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ တာသံ ပဿန္တီနံယေဝ စီဝရာနိ ပပ္ဖေါဋေတွာ ဝေဟာသံ ဥပ္ပတိတွာ ဂတော. တေန ကမ္မေန နိရယေ ပစ္စိတွာ ပက္ကာဝသေသေန ဣမံ ဗျသနံ ပါပုဏိံသု. စတုပရိသမဇ္ဈေ ပန ကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ဗဟုဿုတာ ဝတ ခုဇ္ဇုတ္တရာ၊ မာတုဂါမအတ္တဘာဝေ ဌတွာ ပဉ္စန္နံ မာတုဂါမသတာနံ ဓမ္မံ ကထေတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. သာမာဝတီပိ ရညာ အတ္တနော အပ္ပိတံ ကဏ္ဍံ မေတ္တာဖရဏေန ဖရိတွာ ပဋိဗာဟီ’’တိ တဿာပိ မဟာဇနော ဂုဏံ ကထေသိ. ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. အထ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသိန္နော တဒေဝ ကာရဏံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ခုဇ္ဇုတ္တရံ ဗဟုဿုတာနံ၊ သာမာဝတိံ မေတ္တာဝိဟာရီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဥတ္တရာနန္ဒမာတာဝတ္ထု

၂၆၂. ပဉ္စမေ ဈာယီနန္တိ ဈာနာဘိရတာနံ ဥပါသိကာနံ၊ ဥတ္တရာ နန္ဒမာတာ၊ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ ဈာနာဘိရတာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟနဂရေ သုမနသေဋ္ဌိံ နိဿာယ ဝသန္တဿ ပုဏ္ဏသီဟဿ နာမ ဘရိယာယ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ဥတ္တရာတိဿာ နာမံ အကံသု.

အထေကသ္မိံ နက္ခတ္တမဟဒိဝသေ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိ ပုဏ္ဏံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ – ‘‘တာတ ပုဏ္ဏ၊ နက္ခတ္တံ ဝါ ဥပေါသထော ဝါ ဒုဂ္ဂတဿ ကိံ ကရိဿတိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ဝဒေဟိ ‘ကိံ နက္ခတ္တပရိဗ္ဗယံ ဂဟေတွာ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿသိ၊ ဗလဝဂေါဏေ စ ဖာလဉ္စ နင်္ဂလဉ္စ ဂဟေတွာ ကသိဿသီ’’’တိ. ‘‘မမ ဘရိယာယ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ ဇာနိဿာမိ၊ အယျာ’’တိ တံ ကထံ ဘရိယာယ အာရောစေသိ. ‘‘သေဋ္ဌိ နာမ အယျော ဣဿရော၊ တဿ တယာ သဒ္ဓိံ ကထေန္တဿ ကထာ သောဘတိ၊ တွံ ပန အတ္တနော ကသိကမ္မံ မာ ဝိဿဇ္ဇေသီ’’တိ အာဟ. သော တဿာ ဝစနံ သုတွာ ကသိဘဏ္ဍံ အာဒါယ ကသိတုံ ဂတော.

တံဒိဝသဉ္စ သာရိပုတ္တတ္ထေရော နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ကဿ အဇ္ဇ မယာ သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ဣမဿ ပုဏ္ဏဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ပုဏ္ဏဿ ကသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော အဝိဒူရေ အတ္တာနံ ဒဿေသိ. ပုဏ္ဏော ထေရံ ဒိသွာ ကသိံ ဌပေတွာ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိ. ထေရော တံ ဩလောကေတွာ ဥဒကသဘာဂံ ပုစ္ဆိ. တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယျော မုခံ ဓောဝိတုကာမော ဘဝိဿတီ’’တိ. တတော ဝေဂေန ဂန္တွာ ဒန္တကဋ္ဌံ အာဟရိတွာ ကပ္ပိယံ ကတွာ ထေရဿ အဒါသိ. ထေရေ ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒန္တေ ပတ္တေန သဒ္ဓိံ ဓမ္မကရဏံ နီဟရိတွာ ဥဒကဿ ပူရေတွာ အာဟရိ. ထေရော မုခံ ဓောဝိတွာ ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. ပုဏ္ဏော စိန္တေသိ – ‘‘ထေရော အညေသု ဒိဝသေသု ဣမံ မဂ္ဂံ န ပဋိပဇ္ဇတိ၊ အဇ္ဇ ပန မယှံ သင်္ဂဟတ္ထာယ ပဋိပန္နော ဘဝိဿတိ. အဟော ဝတ မေ ဘရိယာ မမတ္ထာယ အာဟရဏကံ အာဟာရံ ထေရဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌပေယျာ’’တိ.

အထဿ ဘရိယာ ‘‘အဇ္ဇ နက္ခတ္တဒိဝသော’’တိ ပါတောဝ အတ္တနော လဘနကနိယာမေန ခါဒနီယဘောဇနီယံ သံဝိဓာယ ဂဟေတွာ သာမိကဿ ကသနဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ ထေရံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အညေသု ဒိဝသေသု မယှံ ထေရံ ဒိသွာ ဒေယျဓမ္မော န ဟောတိ၊ ဒေယျဓမ္မေ သန္တေပိ မမ အယျံ န ပဿာမိ၊ အဇ္ဇ ပန ဒွိန္နမ္ပိ သမ္မုခီဘာဝေါ ဇာတော. မမ သာမိကဿ ပုန သမ္ပာဒေတွာ အာဟရိဿာမိ၊ ဣမံ တာဝ အာဟာရံ ထေရဿ ဒဿာမီ’’တိ တီဟိ စေတနာဟိ သမ္ပယုတ္တံ ကတွာ တံ ဘောဇနံ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌပေတွာ ‘‘ဧဝံဝိဓာ ဒုဂ္ဂတဇီဝိတာ မုစ္စာမီ’’တိ အာဟ. ထေရောပိ ‘‘တဝ အဇ္ဈာသယော ပူရတူ’’တိ တဿာနုမောဒနံ ကတွာ တတော နိဝတ္တိတွာ ဝိဟာရံ အဂမာသိ.

သာပိ ပုန အတ္တနော ဂေဟံ ဂန္တွာ သာမိကဿ အာဟာရံ သမ္ပာဒေတွာ အာဒါယ ကသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သာမိကဿ ကုဇ္ဈနဘာဝတော ဘီတာ ‘‘သာမိ၊ အဇ္ဇ ဧကဒိဝသံ တဝ မနံ သန္ဓာရေဟီ’’တိ အာဟ. ကိံ ကာရဏာတိ? အဟံ အဇ္ဇ တာဝ အာဟာရံ အာဟရန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ ထေရံ ဒိသွာ တဝ ဘာဂဘတ္တံ ထေရဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌပေတွာ ပုန ဂေဟံ ဂန္တွာ အာဟာရံ ပစိတွာ အာဒါယ အာဂတာမှီတိ. မနာပံ တေ၊ ဘဒ္ဒေ၊ ကတံ၊ မယာပိ ပါတောဝ ထေရဿ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ မုခေါဒကဉ္စ ဒိန္နံ. အဇ္ဇ အမှာကံ သုပ္ပဘာတံ၊ သဗ္ဗမ္ပိ ထေရဿ အမှာကံ သန္တကမေဝ ဇာတန္တိ ဒွိန္နမ္ပိ ဇနာနံ ဧကသဒိသမေဝ စိတ္တံ အဟောသိ. အထ ပုဏ္ဏော အာဟာရကိစ္စံ ကတွာ ဘရိယာယ ဦရုမှိ သီသံ ကတွာ မုဟုတ္တံ နိပဇ္ဇိ. အထဿ နိဒ္ဒါ ဩက္ကမိ. သော ထောကံ နိဒ္ဒါယိတွာ ပဗုဒ္ဓေါ ကသိတဋ္ဌာနံ ဩလောကေသိ၊ ဩလောကိတောလောကိတဋ္ဌာနံ မဟာကောသာတကိပုပ္ဖေဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏံ ဝိယ အဟောသိ. သော ဘရိယံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ကိန္နာမေတံ အဇ္ဇ ဣဒံ ကသိတဋ္ဌာနံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဟုတွာ ခါယတီ’’တိ. အယျ၊ အဇ္ဇ တေ သကလဒိဝသံ ကိလန္တတာယ အက္ခီနိ မညေ ဘမန္တီတိ. ဘဒ္ဒေ၊ မယှံ အဿဒ္ဒဟန္တီ သယံ ဩလောကေဟီတိ. တသ္မိံ ကာလေ သာ ဩလောကေတွာ သဘာဝံ အယျ၊ ကထေသိ၊ ဧဝမေတံ ဘဝိဿတီတိ.

ပုဏ္ဏော ဥဋ္ဌာယ ဧကံ ကဋ္ဌိံ ဂဟေတွာ နင်္ဂလသီသေ ပဟရိ၊ ဂုဠပိဏ္ဍော ဝိယ နင်္ဂလသီသေ အလ္လီယိတွာ အဋ္ဌာသိ. သော ဘရိယံ ပက္ကောသိတွာ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ အညေသံ ဝပိတဗီဇံ နာမ တီဟိ ဝါ စတူဟိ ဝါ မာသေဟိ ဖလံ ဒေတိ၊ အမှာကံ ပန အယျဿ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ အန္တရေ ရောပိတေန သဒ္ဓါဗီဇေန အဇ္ဇေဝ အဝဿံ ဖလံ ဒိန္နံ. ဣမသ္မိံ ကရီသမတ္တေ ပဒေသေ အာမလကမတ္တောပိ ပံသုပိဏ္ဍော အသုဝဏ္ဏော နာမ နတ္ထီ’’တိ. ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿာမ၊ အယျာတိ? ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ဣမံ ဧတ္တကံ သုဝဏ္ဏံ ထေနေတွာ ခါဒိတုံ နာမ န သက္ကာ’’တိ ဘရိယံ တသ္မိံ ဌာနေ ဌပေတွာ ဘတ္တဿ ပူရေတွာ အာဘတံ ပါတိံ သုဝဏ္ဏဿ ပူရေတွာ ဂန္တွာ ရညော အာရောစာပေသိ – ‘‘ဧကော မနုဿော သုဝဏ္ဏပါတိံ ဂဟေတွာ ဌိတော’’တိ. ရာဇာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ကဟံ တေ၊ တာတ၊ လဒ္ဓ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဒေဝ၊ မယှံ ဧကံ ကသိတဋ္ဌာနံ သဗ္ဗံ သုဝဏ္ဏမေဝ ဇာတံ၊ ပဟိဏိတွာ အာဟရာပေထာ’’တိ အာဟ. တွံ ကိန္နာမောသီတိ? ပုဏ္ဏော နာမ အဟံ၊ ဒေဝါတိ. ဂစ္ဆထ၊ ဘဏေ၊ သကဋာနိ ယောဇေတွာ ပုဏ္ဏဿ ကသိတဋ္ဌာနတော သုဝဏ္ဏမာဟရထာတိ.

သကဋေဟိ သဒ္ဓိံ ဂတရာဇပုရိသာ ‘‘ရညော ပုည’’န္တိ ဝတွာ သုဝဏ္ဏပိဏ္ဍေ ဂဏှန္တိ၊ ဂဟိတဂဟိတမ္ပိ ကသိတလေဍ္ဍုယေဝ ဟောတိ. တေ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသုံ. တေန ဟိ ဘဏေ ဂန္တွာ ‘‘ပုဏ္ဏဿ ပုည’’န္တိ ဝတွာ ဂဏှထာတိ. ဂဟိတဂဟိတံ သုဝဏ္ဏမေဝ ဟောတိ. တေ သဗ္ဗမ္ပိ တံ သုဝဏ္ဏံ အာဟရိတွာ ရာဇင်္ဂဏေ ရာသိံ အကံသု. ရာသိ ဥဗ္ဗေဓေန တာလပ္ပမာဏော အဟောသိ. ရာဇာ ဝါဏိဇေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ကဿ ဂေဟေ ဧတ္တကံ သုဝဏ္ဏံ အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ. နတ္ထိ၊ ဒေဝ၊ ကဿစီတိ. ဧတ္တကဿ ပန ဓနဿ သာမိနော ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ? ဓနသေဋ္ဌိံ နာမ နံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဒေဝါတိ? တေန ဟိ ပုဏ္ဏံ ဣမသ္မိံ နဂရေ ဓနသေဋ္ဌိံ နာမ ကရောထာတိ သဗ္ဗံ တံ သုဝဏ္ဏံ တဿေဝ ဒတွာ တံဒိဝသံယေဝဿ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ အဒါသိ. သော သေဋ္ဌိ မင်္ဂလံ ကရောန္တော သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ အဒါသိ. သတ္တမေ ဒိဝသေ ဒသဗလဿ ဘတ္တာနုမောဒနာယ ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိပိ ဘရိယာပိ ဓီတာပိ သဗ္ဗေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု.

အပရဘာဂေ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိ ‘‘ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိနော ဝယပ္ပတ္တာ ဒါရိကာ အတ္ထီ’’တိ သုတွာ အတ္တနော ပုတ္တဿ ကာရဏာ တဿ ဂေဟံ ပေသေသိ. သော တဿ သာသနံ သုတွာ ‘‘နာဟံ ဓီတရံ ဒဿာမီ’’တိ ပဋိသာသနံ ပေသေသိ. သုမနသေဋ္ဌိပိ ပုန ပေသေသိ – ‘‘တွံ မမ ဂေဟံ နိဿာယ ဝသိတွာ ဣဒါနိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဣဿရော ဟုတွာ မယှံ ဒါရိကံ န ဒေသီ’’တိ. တတော ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိ အာဟ – ‘‘ဣမံ တာဝ တုမှာကံ သေဋ္ဌိ သဘာဝမေဝ ကထေသိ၊ ပုရိသော နာမ သဗ္ဗကာလေ ဧဝံဝိဓောယေဝါတိ န သလ္လက္ခေတဗ္ဗော. အဟဉှိ ဣဒါနိ တာဒိသေ ပုရိသေ ဒါသေ ကတွာ ဂဟေတုံ သက္ကောမိ၊ တုယှံ ပန ဇာတိံ ဝါ ဂေါတ္တံ ဝါ န ကောပေမိ. အပိစ ခေါ မမ ဓီတာ သောတာပန္နာ အရိယသာဝိကာ ဒေဝသိကံ ကဟာပဏဂ္ဃနကေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ ကရောတိ၊ တမဟံ တုမှာဒိသဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ ဂေဟံ န ပေသေဿာမီ’’တိ. ဧဝံ ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိဿ ပဋိဗာဟကဘာဝံ ဉတွာ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိ ပုန သာသနံ ပေသေသိ – ‘‘ပေါရာဏကံ ဝိဿာသံ မာ ဘိန္ဒတု၊ အဟံ မယှံ သုဏိသာယ ဒေဝသိကံ ဒွိန္နံ ကဟာပဏာနံ အန္ဓနကာနိ ပုပ္ဖါနိ သဇ္ဇာပေဿာမီ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဓီတရံ တဿ ဃရံ ပေသေသိ.

အထေကဒိဝသံ သာ ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိနော ဓီတာ ဥတ္တရာ အတ္တနော သာမိကံ ဧဝမာဟ – ‘‘အဟံ အတ္တနော ကုလဂေဟေ မာသဿ အဋ္ဌ ဒိဝသာနိ နိဗဒ္ဓံ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောမိ၊ ဣဒါနိပိ တုမှေသု သမ္ပဋိစ္ဆန္တေသု ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌဟေယျ’’န္တိ. သော ‘‘န သက္ကာ’’တိ တံ န သမ္ပဋိစ္ဆိ. သာ တံ သညာပေတုံ အသက္ကောန္တီ တုဏှီ အဟောသိ. ပုန အန္တောဝဿေ ‘‘ဥပေါသထိကာ ဘဝိဿာမီ’’တိ တဒါပိ ဩကာသံ ကာရေန္တီ နေဝ အလတ္ထ. သာ အန္တောဝဿေ အဍ္ဎတိယေသု မာသေသု အတိက္ကန္တေသု အဍ္ဎမာသေ အဝသိဋ္ဌေ မာတာပိတူနံ သာသနံ ပေသေသိ – ‘‘အဟံ တုမှေဟိ စာရကေ ပက္ခိတ္တာ ဧတ္တကေ အဒ္ဓါနေ ဧကဒိဝသမ္ပိ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာတုံ န လဘာမိ၊ ပဉ္စဒသ မေ ကဟာပဏသဟဿာနိ ပေသေထာ’’တိ. တေ ဓီတု သာသနံ သုတွာ ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ အပုစ္ဆိတွာဝ ပဟိဏိံသု. ဥတ္တရာ တေ ကဟာပဏေ ဂဏှိတွာ တသ္မိံ နဂရေ သိရိမာ နာမ ဂဏိကာ အတ္ထိ၊ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အမ္မ သိရိမေ၊ အဟံ ဣမံ အဍ္ဎမာသံ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌဟိဿာမိ၊ တွံ ဣမာနိ ပဉ္စဒသ ကဟာပဏသဟဿာနိ ဂဟေတွာ ဣမံ အဍ္ဎမာသံ သေဋ္ဌိပုတ္တံ ပရိစရာဟီ’’တိ. သာ ‘‘သာဓု၊ အယျေ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. တတော ပဋ္ဌာယ သေဋ္ဌိပုတ္တော ‘‘အဟံ သိရိမာယ သဒ္ဓိံ မောဒိဿာမီ’’တိ ဥတ္တရာယ အဍ္ဎမာသံ ဥပေါသထကမ္မံ သမ္ပဋိစ္ဆိ.

သာ တေန သမ္ပဋိစ္ဆိတဘာဝံ ဉတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပါတောဝ ဒါသိဂဏပရိဝုတာ သတ္ထု သဟတ္ထာ ခါဒနီယဘောဇနီယံ သံဝိဒဟိတွာ သတ္ထရိ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဝိဟာရံ ဂတေ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ပါသာဒဝရံ အာရုယှ အတ္တနော သီလာနိ အာဝဇ္ဇမာနာ နိသီဒတိ. ဧဝံ အဍ္ဎမာသံ ဝီတိနာမေတွာ ဥပေါသထံ ဝိဿဇ္ဇနဒိဝသေ ပါတောဝ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ သံဝိဒဟန္တီ ဝိစရတိ. တသ္မိံ သမယေ သေဋ္ဌိပုတ္တော သိရိမာယ သဒ္ဓိံ ဥပရိပါသာဒဝရဂတော ဇာလဝါတပါနံ ဝိဝရိတွာ အန္တရဝတ္ထုံ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ. ဥတ္တရာ၊ ဝါတပါနစ္ဆိဒ္ဒေန ဥဒ္ဓံ ဩလောကေသိ. သေဋ္ဌိပုတ္တော ဥတ္တရံ ဩလောကေတွာ ‘‘နေရယိကဇာတိကာ ဝတာယံ ဧဝံဝိဓံ နာမ သမ္ပတ္တိံ ပဟာယ ဥက္ခလိကမသိမက္ခိတာ ဟုတွာ နိက္ကာရဏာ ဒါသီနံ အန္တရေ ဝိစရတီ’’တိ သိတံ အကာသိ. ဥတ္တရာ၊ တဿ ပမာဒဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အယံ ဗာလော နာမ အတ္တနော သမ္ပတ္တိ သဗ္ဗကာလံ ထာဝရာတိ သညီ ဘဝိဿတီ’’တိ သယမ္ပိ သိတံ အကာသိ. တတော သိရိမာ ‘‘အယံ စေဋိကာ မယိ ဌိတာယ ဧဝံ မမ သာမိကေန သဒ္ဓိံ သိတံ ကရောတီ’’တိ ကုပိတာ ဝေဂေန ဩတရိ. ဥတ္တရာ၊ တဿာ အာဂမနာကပ္ပေနေဝ ‘‘အယံ ဗာလာ အဍ္ဎမာသမတ္တံ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဝသိတွာ မယှမေဝေတံ ဂေဟန္တိသညီ ဇာတာ’’တိ ဉတွာ တင်္ခဏညေဝ မေတ္တာဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ အဋ္ဌာသိ. သိရိမာပိ ဒါသီနံ အန္တရေန အာဂန္တွာ ဥဠုင်္ကံ ဂဟေတွာ ပူဝပစနဋ္ဌာနေ ပက္ကုထိတတေလဿ ပူရေတွာ ဥတ္တရာယ မတ္ထကေ အာသိဉ္စိ၊ မေတ္တာဈာနဿ ဝိပ္ဖါရေန ဥတ္တရာယ မတ္ထကေ အာသိတ္တံ ပက္ကုထိတတေလံ ပဒုမပတ္တေ အာသိတ္တဥဒကံ ဝိယ ဝိနိဝတ္တိတွာ ဂတံ.

တသ္မိံ ခဏေ သိရိမာယ သမီပေ ဌိတာ ဒါသိယော တံ ဩလောကေတွာ၊ ‘‘ဘော ဇေ၊ တွံ အမှာကံ အယျာယ ဟတ္ထတော မူလံ ဂဟေတွာ အာဂတာ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဝသမာနာ အမှာကံ အယျာယ သဒိသာ ဘဝိတုံ ဝါယမသီ’’တိ သမ္မုခဋ္ဌာနေ တံ ပရိဘာသိံသု. တသ္မိံ ခဏေ သိရိမာ အတ္တနော အာဂန္တုကဘာဝံ အညာသိ. သာ တတောဝ ဂန္တွာ ဥတ္တရာယ ပါဒေသု ပတိတွာ၊ ‘‘အယျေ၊ အနုပဓာရေတွာ မေ ကတံ၊ ခမထ မယှ’’န္တိ အာဟ. အမ္မ သိရိမေ၊ နာဟံ တဝ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ခမိဿာမိ၊ အဟံ သပိတိကာ ဓီတာ၊ ဒသဗလေ ခမန္တေယေဝ ခမိဿာမီတိ.

သတ္ထာပိ ခေါ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော အာဂန္တွာ ဥတ္တရာယ နိဝေသနေ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိ. သိရိမာ ဂန္တွာ သတ္ထု ပါဒေသု ပတိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ မယာ အယျာယ ဥတ္တရာယ အန္တရေ ဧကော ဒေါသော ကတော၊ တုမှေသု ခမန္တေသု ခမိဿာမီတိ ဝဒတိ၊ ခမထ မယှံ ဘဂဝါ’’တိ. ခမာမိ တေ သိရိမေတိ. သာ တသ္မိံ ကာလေ ဂန္တွာ ဥတ္တရံ ခမာပေသိ. တံဒိဝသဉ္စ သိရိမာ ဒသဗလဿ ဘတ္တာနုမောဒနံ သုတွာ –

‘‘အက္ကောဓေန ဇိနေ ကောဓံ၊ အသာဓုံ သာဓုနာ ဇိနေ၊

ဇိနေ ကဒရိယံ ဒါနေန၊ သစ္စေနာလိကဝါဒိန’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၂၂၃) –

ဂါထာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတာ ဒသဗလံ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ မဟာဒါနံ အဒါသိ. ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဥပါသိကာယော ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဥတ္တရံ နန္ဒမာတရံ ဈာယီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

သုပ္ပဝါသာဝတ္ထု

၂၆၃. ဆဋ္ဌေ ပဏီတဒါယိကာနန္တိ ပဏီတရသဒါယိကာနံ ဥပါသိကာနံ၊ သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ၊ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ ပဏီတဒါယိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောလိယနဂရေ ခတ္တိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သုပ္ပဝါသာတိဿာ နာမံ အကံသု. သာ ဝယပ္ပတ္တာ ဧကဿ သကျကုမာရဿ ဂေဟံ ဂတာ၊ ပဌမဒဿနေယေဝ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. သာ အပရဘာဂေ သီဝလိံ နာမ ဒါရကံ ဝိဇာယိ. တဿ ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတမေဝ.

သာ ဧကသ္မိံ သမယေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နာနဂ္ဂရသပဏီတဘောဇနံ အဒါသိ. သတ္ထာ ကတဘတ္တကိစ္စော အနုမောဒနံ ကရောန္တော သုပ္ပဝါသာယ ဣမံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ ‘‘ဘောဇနံ သုပ္ပဝါသေ ဒေန္တီ အရိယသာဝိကာ ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဒေတိ. အာယုံ ဒေတိ၊ ဝဏ္ဏံ ဒေတိ၊ သုခံ ဒေတိ၊ ဗလံ ဒေတိ၊ ပဋိဘာနံ ဒေတိ. အာယုံ ခေါ ပန ဒတွာ အာယုဿ ဘာဂိနီ ဟောတိ ဒိဗ္ဗဿ ဝါ မာနုသဿ ဝါ။ပေ။ ပဋိဘာနံ ဒတွာ ပဋိဘာနဿ ဘာဂိနီ ဟောတိ ဒိဗ္ဗဿ ဝါ မာနုသဿ ဝါ’’တိ. ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. အထ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဥပါသိကာယော ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော သုပ္ပဝါသံ ကောလိယဓီတရံ ပဏီတဒါယိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

သုပ္ပိယာဝတ္ထု

၂၆၄. သတ္တမေ ဂိလာနုပဋ္ဌာကီနန္တိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကီနံ ဥပါသိကာနံ၊ သုပ္ပိယာ ဥပါသိကာ၊ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ ဂိလာနုပဋ္ဌာကီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သုပ္ပိယာတိဿာ နာမံ အကံသု. အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ဗာရာဏသိံ အဂမာသိ. သာ တထာဂတဿ ပဌမဒဿနေယေဝ ဓမ္မံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ.

အထေကဒိဝသံ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ဝိဟာရံ ဂတာ. ဝိဟာရစာရိကံ စရမာနာ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဂိလာနံ ဒိသွာ အဘိဝါဒေတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘အယျဿ ကိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ရသံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဥပါသိကေတိ. ‘‘ဟောတု၊ ဘန္တေ၊ အဟံ ပဟိဏိဿာမီ’’တိ ထေရံ အဘိဝါဒေတွာ အန္တောနဂရံ ဂန္တွာ ပုနဒိဝသေ ပဝတ္တမံသတ္ထာယ ဒါသိံ အန္တရာပဏံ ပေသေသိ. သာ သကလနဂရေ ပဝတ္တမံသံ အလဘိတွာ အလဒ္ဓဘာဝံ ကထေသိ. ဥပါသိကာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ အယျဿ ရသံ ပဟိဏိဿာမီတိ ဝတွာ သစေ န ပေသေဿာမိ၊ အယျော အညတောပိ အလဘန္တော ကိလမိဿတိ၊ ယံကိဉ္စိ ကတွာ ပေသေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ ဦရုမံသံ ဆိန္ဒိတွာ ဒါသိယာ အဒါသိ ‘‘ဣဒံ မံသံ ဂဟေတွာ သမ္ဘာရေဟိ ယောဇေတွာ ရသံ ကတွာ ဝိဟာရံ နေတွာ အယျဿ ဒေဟိ. သော စေ မံ ပုစ္ဆတိ၊ ဂိလာနာတိ ဝဒေဟီ’’တိ. သာ တထာ အကာသိ.

သတ္ထာ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ပုနဒိဝသေ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဥပါသိကာယ ဂေဟံ အဂမာသိ. သာ တထာဂတဿ အာဂတဘာဝံ သုတွာ သာမိကံ အာမန္တေသိ – ‘‘အယျပုတ္တ၊ အဟံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တုံ န သက္ကောမိ၊ ဂစ္ဆ တွံ သတ္ထာရံ အန္တောဂေဟံ ပဝေသေတွာ နိသီဒါပေဟီ’’တိ. သော တထာ အကာသိ. သတ္ထာ ‘‘ကဟံ သုပ္ပိယာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဂိလာနာ၊ ဘန္တေတိ. ပက္ကောသထ၊ နန္တိ. အထ တေ ဂန္တွာ ‘‘သတ္ထာ တံ ပက္ကောသတီ’’တိ အာဟံသု. သာ စိန္တေသိ – ‘‘သဗ္ဗလောကဿ ဟိတာနုကမ္ပကော သတ္ထာ န ဣမံ ကာရဏံ အဒိသွာ ပက္ကောသာပေဿတီ’’တိ သဟသာ မဉ္စမှာ ဝုဋ္ဌာသိ. အထဿာ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန တံခဏံယေဝ ဝဏော ရုဟိတွာ သုစ္ဆဝိ အဟောသိ သေသဋ္ဌာနတော အတိရေကတရံ ဝိပ္ပသန္နဝဏ္ဏော. တသ္မိံ ခဏေ ဥပါသိကာ သိတံ ကတွာ ဒသဗလံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ ‘‘ဣမိဿာ ဥပါသိကာယ ကိံ အဖာသုက’’န္တိ ပုစ္ဆိ. သာ အတ္တနာ ကတကာရဏံ သဗ္ဗံ ကထေသိ. သတ္ထာ ကတဘတ္တကိစ္စော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတာပေတွာ တံ ဘိက္ခုံ အနေကပရိယာယေန ဝိဂရဟိတွာ သိက္ခာပဒံ (မဟာဝ. ၂၈၀) ပညပေသိ. ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဥပါသိကာယော ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော သုပ္ပိယံ ဥပါသိကံ ဂိလာနုပဋ္ဌာကီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ကာတိယာနီဝတ္ထု

၂၆၅. အဋ္ဌမေ အဝေစ္စပ္ပသန္နာနန္တိ အဓိဂတေန အစလပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတာနံ ဥပါသိကာနံ၊ ကာတိယာနီ၊ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ အဝေစ္စပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကုရရဃရနဂရေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ကာတိယာနီတိဿာ နာမံ အကံသု.

သာ အပရဘာဂေ ဝယပ္ပတ္တာ ကုရရဃရိကာယ၊ ကာဠိယာ သဟာယိကာ၊ ဒဠှမိတ္တာ အဟောသိ. ယဒါ ပန ကုဋိကဏ္ဏသောဏတ္ထေရော ‘‘ဒသဗလဿ ကထိတနိယာမေန မယှမ္ပိ ဓမ္မံ ကထေဟီ’’တိ မာတရာ ယာစိတော ရတ္တိဘာဂေ အန္တောနဂရေ အလင်္ကတဓမ္မာသနေ နိသီဒိတွာ မာတရံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ၊ တဒါ အယံ ကာတိယာနီ ဥပါသိကာ ကာဠိယာ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ သမယေ ပဉ္စမတ္တာနိ စောရသတာနိ အန္တောနဂရေ ဒိဝါ ကတသညာယ ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ဥမ္မင်္ဂံ ခနိတွာ ဣမိဿာ ကာတိယာနိယာ ဃရံ သမ္ပာပုဏိံသု. တေသံ စောရဇေဋ္ဌကော တေဟိ သဒ္ဓိံ အပဝိသိတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ အယံ ပရိသာ သန္နိပတိတာ’’တိ ဝီမံသနတ္ထာယ သောဏတ္ထေရဿ ဓမ္မကထနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ တိဋ္ဌမာနော ဣမိဿာ ကာတိယာနိယာ ပိဋ္ဌိပဿေ အဋ္ဌာသိ.

တသ္မိံ သမယေ၊ ကာတိယာနီ၊ ဒါသိံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ ဇေ၊ ဂေဟံ ပဝိသိတွာ ဒီပတေလံ အာဟရ၊ မယံ ဒီပေ ဇာလေတွာ ဓမ္မံ သောဿာမာ’’တိ. သာ ဃရံ ဂန္တွာ ဥမ္မင်္ဂေ စောရေ ဒိသွာ ဒီပတေလံ အဂဏှိတွာဝ အာဂန္တွာ အတ္တနော အယျာယ အာရောစေသိ – ‘‘အယျေ၊ ဂေဟေ စောရာ ဥမ္မင်္ဂံ ခနန္တီ’’တိ. တံ သုတွာ စောရဇေဋ္ဌကော စိန္တေသိ – ‘‘သစာယံ ဣမိဿာ ကထံ ဂဏှိတွာ ဂေဟံ ဂမိဿတိ၊ ဧတ္ထေဝ နံ အသိနာ ဒွေဓာ ဆိန္ဒိဿာမိ. သစေ ပန ဂဟိတနိမိတ္တေနေဝ ဓမ္မံ သုဏိဿတိ၊ စောရေဟိ ဂဟိတဘဏ္ဍကမ္ပိ ပုန ဒါပေဿာမီ’’တိ. ကာတိယာနီပိ ခေါ ဒါသိယာ ကထံ သုတွာ၊ ‘‘အမ္မ၊ မာ သဒ္ဒံ ကရိ၊ စောရာ နာမ ဟရန္တာ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌမေဝ ဟရိဿန္တိ၊ အဟံ ပန အဇ္ဇ ဒုလ္လဘဿဝနံ သုဏာမိ၊ မာ ဓမ္မဿ အန္တရာယံ ကရောဟီ’’တိ အာဟ. စောရဇေဋ္ဌကော တဿာ ဝစနံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမိနာ အဇ္ဈာသယေန ဌိတာယ နာမ ဂေဟေ ဘဏ္ဍံ ဟရန္တေဟိ အမှေဟိ မဟာပထဝီ ပဝိသိတဗ္ဗာ ဘဝေယျာ’’တိ. သော တာဝဒေဝ ဂန္တွာ စောရေဟိ ဂဟိတဘဏ္ဍံ ဆဍ္ဍာပေတွာ စောရေဟိ သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော ပရိသပရိယန္တေ အဋ္ဌာသိ. ကာတိယာနီပိ ဥပါသိကာ ထေရဿ ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ.

အထ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ စောရဇေဋ္ဌကော ဂန္တွာ ဥပါသိကာယ ပါဒေသု ပတိတွာ၊ ‘‘အယျေ၊ သဗ္ဗေသံယေဝ နော ခမာဟီ’’တိ အာဟ. ကိံ ပန တုမှေဟိ မယှံ ကတန္တိ? သော သဗ္ဗံ အတ္တနာ ကတဒေါသံ အာရောစေသိ. တေန ဟိ၊ တာတာ၊ ခမာမိ တုမှာကန္တိ. အယျေ၊ အမှာကံ ဧဝံ ခမိတံ နာမ န ဟောတိ၊ တုမှာကံ ပန ပုတ္တတ္ထေရဿ သန္တိကေ သဗ္ဗေသံယေဝ နော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဒါပေဟီတိ. သာ သဗ္ဗေပိ တေ ဂဟေတွာ ကုဋိကဏ္ဏသောဏတ္ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗာဇေသိ. တေပိ ခေါ စောရာ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတာ သဗ္ဗေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဥပါသိကာယော ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ကာတိယာနိံ ဥပါသိကံ အဝေစ္စပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

နကုလမာတာဝတ္ထု

၂၆၆. နဝမေ ဝိဿာသိကာနန္တိ ဝိဿာသကထံ ကထေန္တီနံ ဥပါသိကာနံ၊ နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ၊ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဥပါသကပါဠိယံ ဝုတ္တမေဝ. ကေဝလံ ဣဓ နကုလမာတရံ ဓုရံ ကတွာ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

ကာဠီကုရရဃရိကာဝတ္ထု

၂၆၇. ဒသမေ အနုဿဝပ္ပသန္နာနန္တိ အနုဿဝေနေဝ ဥပ္ပန္နေန ပသာဒေန သမန္နာဂတာနံ ဥပါသိကာနံ အန္တရေ၊ ကာဠီ ဥပါသိကာ၊ ကုရရဃရိကာ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ. သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုရရဃရနဂရေ နိဗ္ဗတ္တာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ အနုဿဝပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ကာဠီတိဿာ နာမံ အကံသု.

သာ ဝယပ္ပတ္တာ ကုရရဃရနဂရေ ကုလဂေဟံ ဂတာ. အထဿာ သံဝါသေန ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌဟိ. သာ ပရိပုဏ္ဏဂဗ္ဘာ ‘‘ပရေသံ ဂေဟေ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ နာမ အပ္ပတိရူပ’’န္တိ အတ္တနော ကုလနဂရမေဝ အာဂန္တွာ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ အတ္တနော ပါသာဒဿ ဥပရိ အာကာသေ ဌိတာနံ သာတာဂိရဟေမဝတာနံ ရတနတ္တယဿ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တာနံ ကထံ သုတွာ အနုဿဝိကပ္ပသာဒံ ဥပ္ပါဒေတွာ သတ္ထု အဒဿနေနေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ၊ အပရဘာဂေ ပနဿာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသီတိ သဗ္ဗံ ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဥပါသိကာယော ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဣမံ ဥပါသိကံ အနုဿဝပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဒသသုတ္တပရိမာဏာယ ဥပါသိကာပါဠိယာ ဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဧတ္တာဝတာ စ မနောရထပူရဏိယာ

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

သဗ္ဗာပိ ဧတဒဂ္ဂပါဠိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.