အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဝတ္ထု

၁၉၂. ပဉ္စမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ ယဒိဒံ အနုရုဒ္ဓေါတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကဘိက္ခူနံ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဝဒတိ. တဿ စိဏ္ဏဝသိတာယ အဂ္ဂဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ထေရော ကိရ ဘောဇနပပဉ္စမတ္တံ ဌပေတွာ သေသကာလံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ သတ္တေ ဩလောကေန္တောဝ ဝိဟရတိ. ဣတိ အဟောရတ္တံ စိဏ္ဏဝသိတာယ ဧသ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. အပိစ ကပ္ပသတသဟဿံ ပတ္ထိတဘာဝေနပေသ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ အဂ္ဂေါဝ ဇာတော.

တတြဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ကုလပုတ္တော ပဒုမုတ္တရဿေဝ ဘဂဝတော ကာလေ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဓမ္မဿဝနတ္ထံ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တေန မဟာဇနေန သဒ္ဓိံ အဂမာသိ. အယံ ဟိ တဒါ အညတရော အပါကဋနာမော ဣဿရကုဋုမ္ဗိကော အဟောသိ. သော ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မကထံ သုဏာတိ. သတ္ထာ ဒေသနံ ယထာနုသန္ဓိကံ ဃဋေတွာ ဧကံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

တတော ကုဋုမ္ဗိကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟာ ဝတာယံ ဘိက္ခု၊ ယံ ဧဝံ သတ္ထာ သယံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. အဟော ဝတာဟမ္ပိ အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ ပရိသန္တရေန ဂန္တွာ သွာတနာယ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ ‘‘မဟန္တံ ဌာနန္တရံ မယာ ပတ္ထိတ’’န္တိ တေနေဝ နိယာမေန အဇ္ဇတနာယ သွာတနာယာတိ နိမန္တေတွာ သတ္တ ဒိဝသာနိ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ သပရိဝါရဿ ဘဂဝတော ဥတ္တမဝတ္ထာနိ ဒတွာ ‘‘ဘဂဝါ နာဟံ ဣမံ သက္ကာရံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ န မနုဿသမ္ပတ္တိယာ အတ္ထာယ ကရောမိ. ယံ ပန တုမှေ ဣတော သတ္တဒိဝသမတ္ထကေ ဘိက္ခုံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပယိတ္ထ၊ အဟမ္ပိ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ သော ဘိက္ခု ဝိယ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ကတွာ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိ. သတ္ထာ အနာဂတံ ဩလောကေတွာ တဿ ပတ္ထနာယ သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဉတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ အနာဂတေ ကပ္ပသတသဟဿပရိယောသာနေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တဿ သာသနေ တွံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ အဂ္ဂေါ အနုရုဒ္ဓေါ နာမ ဘဝိဿသီ’’တိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဘတ္တာနုမောဒနံ ကတွာ ဝိဟာရမေဝ အဂမာသိ.

ကုဋုမ္ဗိကောပိ ယာဝ ဗုဒ္ဓေါ ဓရတိ၊ တာဝ အဝိဇဟိတမေဝ ကလျာဏကမ္မံ ကတွာ ပရိနိဗ္ဗုတေ သတ္ထရိ နိဋ္ဌိတေ သတ္တယောဇနိကေ သုဝဏ္ဏစေတိယေ ဘိက္ခုသံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ကိံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ပရိကမ္မ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ပဒီပဒါနံ နာမ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ ဥပါသကာတိ. သာဓု၊ ဘန္တေ၊ ကရိဿာမီတိ သဟဿဒီပါနံယေဝ တာဝ ဒီပရုက္ခာနံ သဟဿံ ကာရေသိ၊ တဒနန္တရံ တတော ပရိတ္တတရေ၊ တဒနန္တရံ တတော ပရိယတ္တတရေတိ အနေကသဟဿေ ဒီပရုက္ခေ ကာရေသိ. သေသပဒီပါ ပန အပရိမာဏာ အဟေသုံ.

ဧဝံ ယာဝဇီဝံ ကလျာဏကမ္မံ ကတွာ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သံသရန္တော ကပ္ပသတသဟဿံ အတိက္ကမိတွာ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ကာလေ ဗာရာဏသိယံ ကုဋုမ္ဗိယဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတေ သတ္ထရိ နိဋ္ဌိတေ ယောဇနိကေ စေတိယေ ဗဟု ကံသပါတိယော ကာရာပေတွာ သပ္ပိမဏ္ဍဿ ပူရေတွာ မဇ္ဈေ ဧကေကံ ဂုဠပိဏ္ဍံ ဌပေတွာ ဥဇ္ဇာလေတွာ မုခဝဋ္ဋိယာ မုခဝဋ္ဋိံ ဖုသာပေန္တော စေတိယံ ပရိက္ခိပါပေတွာ အတ္တနော သဗ္ဗမဟန္တံ ကံသပါတိံ ကာရေတွာ သပ္ပိမဏ္ဍဿ ပူရေတွာ တဿာ မုခဝဋ္ဋိယံ သမန္တတော ဝဋ္ဋိသဟဿံ ဇာလာပေတွာ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ ထူပိကံ ပိလောတိကာယ ဝေဌေတွာ ဇာလာပေတွာ ကံသပါတိံ သီသေနာဒါယ သဗ္ဗရတ္တိံ ယောဇနိကံ စေတိယံ အနုပရိယာယိ. ဧဝံ တေနာပိ အတ္တဘာဝေန ယာဝဇီဝံ ကလျာဏကမ္မံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော.

ပုန အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ တသ္မိံယေဝ နဂရေ ဒုဂ္ဂတကုလဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ သုမနသေဋ္ဌိံ နာမ နိဿာယ ဝသိ၊ အန္နဘာရောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ပန သုမနသေဋ္ဌိ ဒေဝသိကံ ကပဏဒ္ဓိကဝဏိဗ္ဗကယာစကာနံ ဂေဟဒွါရေ မဟာဒါနံ ဒေတိ. အထေကဒိဝသံ ဥပရိဋ္ဌော နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပန္နော. တတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘အဇ္ဇ ကဿ အနုဂ္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝီမံသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ နာမ ဒုဂ္ဂတာနုကမ္ပကာ ဟောန္တိ. သော ‘‘အဇ္ဇ မယာ အန္နဘာရဿ အနုဂ္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဣဒါနိ အန္နဘာရော အဋဝိတော အတ္တနော ဂေဟံ အာဂမိဿတီ’’တိ ဉတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဂါမဒွါရေ အန္နဘာရဿ သမ္မုခေ ပစ္စုဋ္ဌာသိ.

အန္နဘာရော ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ တုစ္ဆပတ္တဟတ္ထံ ဒိသွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ အဘိဝါဒေတွာ ‘‘အပိ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခံ လဘိတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. လဘိဿာမ မဟာပုညာတိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ထောကံ ဣဓေဝ ဟောထာ’’တိ ဝေဂေန ဂန္တွာ အတ္တနော ဂေဟေ မာတုဂါမံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ မယှံ ဌပိတံ ဘာဂဘတ္တံ အတ္ထိ၊ နတ္ထီ’’တိ? အတ္ထိ သာမီတိ. သော တတောဝ ဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထတော ပတ္တမာဒါယ အာဂန္တွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ မယံ ပုရိမဘဝေ ကလျာဏကမ္မဿ အကတတ္တာ ဘတ္တံ ပစ္စာသီသမာနာ ဝိဟရာမ၊ အမှာကံ ဒါတုကာမတာယ သတိ ဒေယျဓမ္မော န ဟောတိ၊ ဒေယျဓမ္မေ သတိ ပဋိဂ္ဂါဟကံ န လဘာမ၊ အဇ္ဇ မေ ဥပရိဋ္ဌပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဒိဋ္ဌော၊ ဘာဂဘတ္တဉ္စ အတ္ထိ၊ မယှံ ဘာဂဘတ္တံ ဣမသ္မိံ ပတ္တေ ပက္ခိပါဟီ’’တိ.

ဗျတ္တာ ဣတ္ထီ ‘‘ယတော မယှံ သာမိကော ဘာဂဘတ္တံ ဒေတိ၊ မယာပိ ဣမသ္မိံ ဒါနေ ဘာဂိနိယာ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ အတ္တနော ဘာဂဘတ္တမ္ပိ ဥပရိဋ္ဌဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌပေတွာ အဒါသိ. အန္နဘာရော ပတ္တံ အာဟရိတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဧဝရူပါ ဒုဇ္ဇီဝိတာ မုစ္စာမာ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ဟောတု၊ မဟာပုညာတိ. သော အတ္တနော ဥတ္တရသာဋကံ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ အတ္ထရိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣဓ နိသီဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ အာဟ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တတ္ထ နိသီဒိတွာ နဝဝိဓံ ပါဋိကူလျံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ပရိဘုဉ္ဇိ. ပရိဘုတ္တကာလေ အန္နဘာရော ပတ္တဓောဝနဥဒကံ အဒါသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ နိဋ္ဌိတဘတ္တကိစ္စော –

‘‘ဣစ္ဆိတံ ပတ္ထိတံ တုယှံ၊ သဗ္ဗမေဝ သမိဇ္ဈတု၊

သဗ္ဗေ ပူရေန္တု သင်္ကပ္ပါ၊ စန္ဒော ပန္နရသော ယထာ’’တိ. –

အနုမောဒနံ ကတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. သုမနသေဋ္ဌိဿ ဆတ္တေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ‘‘အဟော ဒါနံ ပရမဒါနံ ဥပရိဋ္ဌေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတ’’န္တိ တိက္ခတ္တုံ ဝတွာ သာဓုကာရံ အဒါသိ. သုမနသေဋ္ဌိ ‘‘ကိံ တွံ မံ ဧတ္တကံ ကာလံ ဒါနံ ဒဒမာနံ န ပဿသီ’’တိ အာဟ. နာဟံ တဝ ဒါနေ သာဓုကာရံ ဒေမိ၊ အန္နဘာရေန ဥပရိဋ္ဌပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဒိန္နပိဏ္ဍပါတေ ပသီဒိတွာ သာဓုကာရံ ဒေမီတိ.

သုမနသေဋ္ဌိ စိန္တေသိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတိဒံ၊ အဟံ ဧတ္တကံ ကာလံ ဒါနံ ဒေန္တော ဒေဝတံ သာဓုကာရံ ဒါပေတုံ နာသက္ခိံ. အယံ အန္နဘာရော မံ နိဿာယ ဝသန္တော အနုရူပဿ ပဋိဂ္ဂါဟကပုဂ္ဂလဿ လဒ္ဓတ္တာ ဧကပိဏ္ဍပါတဒါနေနေဝ သာဓုကာရံ ဒါပေသိ၊ ဧတဿ အနုစ္ဆဝိကံ ဒတွာ ဧတံ ပိဏ္ဍပါတံ မမ သန္တကံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အန္နဘာရံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အဇ္ဇ တယာ ကဿစိ ကိဉ္စိ ဒါနံ ဒိန္န’’န္တိ ပုစ္ဆိ. အာမ၊ အယျ၊ ဥပရိဋ္ဌပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ မေ အတ္တနော ဘာဂဘတ္တံ ဒိန္နန္တိ. ဟန္ဒ၊ ဘော၊ ကဟာပဏံ ဂဏှိတွာ ဧတံ ပိဏ္ဍပါတံ မယှံ ဒေဟီတိ. န ဒေမိ အယျာတိ. သော ယာဝ သဟဿံ ဝဍ္ဎေသိ၊ အန္နဘာရော ‘‘သဟဿေနာပိ န ဒေမီ’’တိ အာဟ. ဟောတု၊ ဘော၊ ယဒိ ပိဏ္ဍပါတံ န ဒေသိ၊ သဟဿံ ဂဏှိတွာ ပတ္တိံ မေ ဒေဟီတိ. ‘‘ဧတမ္ပိ ဒါတုံ ယုတ္တံ ဝါ အယုတ္တံ ဝါ န ဇာနာမိ၊ အယျံ ပန ဥပရိဋ္ဌပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ပုစ္ဆိတွာ သစေ ဒါတုံ ယုတ္တံ ဘဝိဿတိ၊ ဒဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ သမ္ပာပုဏိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ သုမနသေဋ္ဌိ မယှံ သဟဿံ ဒတွာ တုမှာကံ ဒိန္နပိဏ္ဍပါတေ ပတ္တိံ ယာစတိ၊ ဒမ္မိ ဝါ န ဒမ္မိ ဝါ’’တိ. ဥပမံ တေ ပဏ္ဍိတ ကရိဿာမိ. သေယျထာပိ ကုလသတိကေ ဂါမေ ဧကသ္မိံယေဝ ဃရေ ဒီပံ ဇာလေယျ၊ သေသာ အတ္တနော အတ္တနော တေလေန ဝဋ္ဋိံ တေမေတွာ ဇာလာပေတွာ ဂဏှေယျုံ၊ ပုရိမဒီပဿ ပဘာ အတ္ထိ၊ နတ္ထီတိ. အတိရေကတရာ၊ ဘန္တေ၊ ပဘာ ဟောတီတိ. ဧဝမေဝ ပဏ္ဍိတ ဥဠုင်္ကယာဂု ဝါ ဟောတု ကဋစ္ဆုဘိက္ခာ ဝါ၊ အတ္တနော ပိဏ္ဍပါတေ ပရေသံ ပတ္တိံ ဒေန္တဿ သတဿ ဝါ ဒေတု သဟဿဿ ဝါ၊ ယတ္တကာနံ ဒေတိ၊ တတ္တကာနံ ပုညံ ဝဍ္ဎတိ. တွံ ဒေန္တော ဧကမေဝ ပိဏ္ဍပါတံ အဒါသိ၊ သုမနသေဋ္ဌိဿ ပန ပတ္တိယာ ဒိန္နာယ ဒွေ ပိဏ္ဍပါတာ ဟောန္တိ ဧကော တဝ၊ ဧကော စ တဿာတိ.

သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ အဘိဝါဒေတွာ သုမနသေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ပိဏ္ဍပါတေ ပတ္တိံ ဂဏှ သာမီ’’တိ အာဟ. ဟန္ဒ၊ ကဟာပဏသဟဿံ ဂဏှာတိ. နာဟံ ပိဏ္ဍပါတံ ဝိက္ကိဏာမိ၊ သဒ္ဓါယ ပန တုမှာကံ ပတ္တိံ ဒေမီတိ. တာတ၊ တွံ မယှံ သဒ္ဓါယ ပတ္တိံ ဒေသိ၊ အဟံ ပန တုယှံ ဂုဏံ ပူဇေန္တော သဟဿံ ဒေမိ၊ ဂဏှ၊ တာတာတိ. သော ‘‘ဧဝံ ဟောတူ’’တိ သဟဿံ ဂဏှိ. တာတ၊ တုယှံ သဟဿံ လဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ သဟတ္ထာ ကမ္မကရဏကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ဝီထိယံ ဃရံ မာပေတွာ ဝသ. ယေန တုယှံ အတ္ထော၊ တံ မံ အာဟရာပေတွာ ဂဏှာဟီတိ. နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဒိန္နပိဏ္ဍပါတော နာမ တံဒိဝသမေဝ ဝိပါကံ ဒေတိ. တသ္မာ သုမနသေဋ္ဌိ အညံ ဒိဝသံ အန္နဘာရံ ဂဟေတွာ ရာဇကုလံ အဂစ္ဆန္တောပိ တံဒိဝသံ ဂဟေတွာဝ ဂတော.

အန္နဘာရဿ ပုညံ အာဂမ္မ ရာဇာ သေဋ္ဌိံ အနောလောကေတွာ အန္နဘာရမေဝ ဩလောကေသိ. ကိံ၊ ဒေဝ၊ ဣမံ ပုရိသံ အတိဝိယ ဩလောကေသီတိ? အညံ ဒိဝသံ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗတ္တာ ဩလောကေမီတိ. ဩလောကေတဗ္ဗယုတ္တကော ဧသ ဒေဝါတိ. ကော ပနဿ ဩလောကေတဗ္ဗယုတ္တကော ဂုဏောတိ? အဇ္ဇ အတ္တနော ဘာဂဘတ္တံ သယံ အဘုဉ္ဇိတွာ ဥပရိဋ္ဌပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဒိန္နတ္တာ မမ ဟတ္ထတော သဟဿံ လဘိ ဒေဝါတိ. ကောနာမော ဧသောတိ? အန္နဘာရော နာမ ဒေဝါတိ. ‘‘တဝ ဟတ္ထတော လဒ္ဓတ္တာ မမပိ ဟတ္ထတော လဒ္ဓုံ အရဟတိ၊ အဟမ္ပိဿ ပူဇံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝတွာ သဟဿံ အဒါသိ. ဧတဿ ဝသနဂေဟံ ဇာနာထ ဘဏေတိ? သာဓု ဒေဝါတိ ဧကံ ဂေဟဋ္ဌာနံ သောဓေန္တာ ကုဒ္ဒါလေန အာဟတာဟတဋ္ဌာနေ နိဓိကုမ္ဘိယော ဂီဝါယ ဂီဝံ အာဟစ္စ ဌိတာ ဒိသွာ ရညော အာရောစယိံသု. ရာဇာ ‘‘တေန ဟိ ဂန္တွာ ခနထာ’’တိ အာဟ. တေသံ ခနန္တာနံ ခနန္တာနံ ဟေဋ္ဌာ ဂစ္ဆန္တိ. ပုန ဂန္တွာ ရညော အာရောစယိံသု. ရာဇာ ‘‘အန္နဘာရဿ ဝစနေန ခနထာ’’တိ အာဟ. တေ ဂန္တွာ ‘‘အန္နဘာရဿေဝ ဝစန’’န္တိ ခနိံသု. ကုဒ္ဒါလေန အာဟတာဟတဋ္ဌာနေ အဟိစ္ဆတ္တကမကုဠာနိ ဝိယ ကုမ္ဘိယော ဥဋ္ဌဟိံသု. တေ ဓနံ အာဟရိတွာ ရညော သန္တိကေ ရာသိံ အကံသု. ရာဇာ အမစ္စေ သန္နိပါတေတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ နဂရေ ကဿ အညဿ ဧတ္တကံ ဓနံ အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ. နတ္ထိ ကဿစိ ဒေဝါတိ. တေန ဟိ အယံ အန္နဘာရော ဣမသ္မိံ နဂရေ ဓနသေဋ္ဌိ နာမ ဟောတူတိ. တံဒိဝသမေဝ သေဋ္ဌိစ္ဆတ္တံ လဘိ.

သော တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ကလျာဏကမ္မံ ကတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော. ဒီဃရတ္တံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ အမှာကံ သတ္ထု ဥပ္ပဇ္ဇနကာလေ ကပိလဝတ္ထုနဂရေ အမိတ္တောဒနသက္ကဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ပနဿ အနုရုဒ္ဓေါတိ နာမံ အကံသု. မဟာနာမသက္ကဿ ကနိဋ္ဌဘာတာ သတ္ထု စူဠပိတုပုတ္တော ပရမသုခုမာလော မဟာပုညော အဟောသိ. သုဝဏ္ဏပါတိယံယေဝဿ ဘတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. အထဿ မာတာ ဧကဒိဝသံ ‘‘မမ ပုတ္တံ နတ္ထီတိ ပဒံ ဇာနာပေဿာမီ’’တိ ဧကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ အညာယ သုဝဏ္ဏပါတိယာ ပိဒဟိတွာ တုစ္ဆကံယေဝ ပေသေသိ. အန္တရာမဂ္ဂေ ဒေဝတာ ဒိဗ္ဗပူဝေဟိ ပူရေသုံ. ဧဝံ မဟာပုညော အဟောသိ. တိဏ္ဏံ ဥတူနံ အနုစ္ဆဝိကေသု တီသု ပါသာဒေသု အလင်္ကတနာဋကိတ္ထီဟိ ပရိဝုတော ဒေဝေါ ဝိယ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိ.

အမှာကမ္ပိ ဗောဓိသတ္တော တသ္မိံ သမယေ တုသိတပုရာ စဝိတွာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အနုက္ကမေန ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဧကူနတိံသ ဝဿာနိ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသိတွာ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ အနုက္ကမေန ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗညုတညာဏော ဗောဓိမဏ္ဍေ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ဓမ္မစက္ကပ္ပတ္တနံ ပဝတ္တေတွာ လောကာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော ရာဇဂဟံ အာဂမ္မ ‘‘ပုတ္တော မေ ရာဇဂဟံ အာဂတော’’တိ သုတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ ဘဏေ မမ ပုတ္တံ အာနေထာ’’တိ ပိတရာ ပဟိတေ သဟဿသဟဿပရိဝါရေ ဒသ အမစ္စေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ ကာဠုဒါယိတ္ထေရေန စာရိကာဂမနံ အာယာစိတော ရာဇဂဟတော ဝီသတိသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရော နိက္ခမိတွာ ကပိလဝတ္ထုပုရံ ဂန္တွာ ဉာတိသမာဂမေ အနေကေဟိ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေဟိ သပ္ပါဋိဟာရိယံ ဝိစိတြဓမ္မဒေသနံ ကတွာ မဟာဇနံ အမတပါနံ ပါယေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ပတ္တစီဝရမာဒါယ နဂရဒွါရေ ဌတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကုလနဂရံ အာဂတာနံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏ’’န္တိ အာဝဇ္ဇမာနော ‘‘သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရဏံ အာစိဏ္ဏ’’န္တိ ဉတွာ သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ‘‘ပုတ္တော မေ ပိဏ္ဍာယ စရတီ’’တိ သုတွာ အာဂတဿ ရညော ဓမ္မံ ကထေတွာ တေန သကနိဝေသနံ ပဝေသေတွာ ကတသက္ကာရသမ္မာနော တတ္ထ ကာတဗ္ဗံ ဉာတိဇနာနုဂ္ဂဟံ ကတွာ ရာဟုလကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေတွာ နစိရဿေဝ ကပိလဝတ္ထုပုရတော မလ္လရဋ္ဌေ စာရိကံ စရမာနော အနုပိယအမ္ဗဝနံ အဂမာသိ.

တသ္မိံ သမယေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ သာကိယဇနံ သန္နိပါတေတွာ အာဟ – ‘‘သစေ မမ ပုတ္တော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိဿ၊ ရာဇာ အဘဝိဿ စက္ကဝတ္တီ သတ္တရတနသမန္နာဂတော. နတ္တာပိ မေ ရာဟုလကုမာရော ခတ္တိယဂဏေန သဒ္ဓိံ တံ ပရိဝါရေတွာ အစရိဿ၊ တုမှေပိ ဧတမတ္ထံ ဇာနာထ. ဣဒါနိ ပန မေ ပုတ္တော ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော၊ ခတ္တိယာဝဿ ပရိဝါရာ ဟောန္တု. တုမှေ ဧကေကကုလတော ဧကေကံ ဒါရကံ ဒေထာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သဟဿခတ္တိယကုမာရာ ပဗ္ဗဇိံသု. တသ္မိံ သမယေ မဟာနာမော ကုဋုမ္ဗသာမိကော ဟောတိ. သော အနုရုဒ္ဓသက္ကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧတရဟိ၊ တာတ အနုရုဒ္ဓ၊ အဘိညာတာ အဘိညာတာ သကျကုမာရာ ဘဂဝန္တံ ပဗ္ဗဇိတံ အနုပဗ္ဗဇန္တိ၊ အမှာကံ ကုလေ နတ္ထိ ကောစိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော. တေန ဟိ တွံ ဝါ ပဗ္ဗဇ၊ အဟံ ဝါ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. သော တဿ ဝစနံ သုတွာ ဃရာဝါသေ ရုစိံ အကတွာ အတ္တသတ္တမော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော. တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာနုက္ကမော သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၃၃၀ အာဒယော) အာဂတောဝ.

ဧဝံ အနုပိယအမ္ဗဝနံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတေသု ပန တေသု တသ္မိံယေဝ အန္တောဝဿေ ဘဒ္ဒိယတ္ထေရော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော ဒိဗ္ဗစက္ခုံ နိဗ္ဗတ္တေသိ၊ ဒေဝဒတ္တော အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေသိ၊ အာနန္ဒတ္ထေရော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ၊ ဘဂုတ္ထေရော စ ကိမိလတ္ထေရော စ ပစ္ဆာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. တေသံ ပန သဗ္ဗေသမ္ပိ ထေရာနံ အတ္တနော အတ္တနော အာဂတဋ္ဌာနေ ပုဗ္ဗပတ္ထနာဘိနီဟာရော အာဂမိဿတိ. အယံ ပန အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော ဓမ္မသေနာပတိဿ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ စေတိယရဋ္ဌေ ပါစီနဝံသမိဂဒါယံ ဂန္တွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော သတ္တ မဟာပုရိသဝိတက္ကေ ဝိတက္ကေသိ၊ အဋ္ဌမေ ကိလမတိ. သတ္ထာ ‘‘အနုရုဒ္ဓေါ အဋ္ဌမေ မဟာပုရိသဝိတက္ကေ ကိလမတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘တဿ သင်္ကပ္ပံ ပူရေဿာမီ’’တိ တတ္ထ ဂန္တွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော အဋ္ဌမံ မဟာပုရိသဝိတက္ကံ ပူရေတွာ စတုပစ္စယသန္တောသဘာဝနာရာမပဋိမဏ္ဍိတံ မဟာအရိယဝံသပဋိပဒံ (အ. နိ. ၈.၃၀) ကထေတွာ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ဘေသကလာဝနမေဝ ဂတော.

ထေရော တထာဂတေ ဂတမတ္တေယေဝ တေဝိဇ္ဇော မဟာခီဏာသဝေါ ဟုတွာ ‘‘သတ္ထာ မယှံ မနံ ဇာနိတွာ အာဂန္တွာ အဋ္ဌမံ မဟာပုရိသဝိတက္ကံ ပူရေတွာ အဒါသိ. သော စ မေ မနောရထော မတ္ထကံ ပတ္တော’’တိ ဗုဒ္ဓါနံ ဓမ္မဒေသနံ အတ္တနော စ ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

‘‘မမ သင်္ကပ္ပမညာယ၊ သတ္ထာ လောကေ အနုတ္တရော၊

မနောမယေန ကာယေန၊ ဣဒ္ဓိယာ ဥပသင်္ကမိ.

‘‘ယထာ မေ အဟု သင်္ကပ္ပေါ၊ တတော ဥတ္တရိ ဒေသယိ၊

နိပ္ပပဉ္စရတော ဗုဒ္ဓေါ၊ နိပ္ပပဉ္စမဒေသယိ.

‘‘တဿာဟံ ဓမ္မမညာယ၊ ဝိဟာသိံ သာသနေ ရတော၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တော၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. (ထေရဂါ. ၉၀၁-၉၀၃)၊

အထ နံ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ဝိဟရန္တော ‘‘မမ သာသနေ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ အနုရုဒ္ဓေါ အဂ္ဂေါ’’တိ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.