(၁၄) ၁. ပဌမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

ဧတဒဂ္ဂပဒဝဏ္ဏနာ

၁၈၈. ဧတဒဂ္ဂေသု ပဌမဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဧတံ အဂ္ဂံ. ဧတ္ထ စ အယံ အဂ္ဂသဒ္ဒေါ အာဒိကောဋိကောဋ္ဌာသသေဋ္ဌေသု ဒိဿတိ. ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ၊ သမ္မ ဒေါဝါရိက၊ အာဝရာမိ ဒွါရံ နိဂဏ္ဌာနံ နိဂဏ္ဌီန’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၇၀) ဟိ အာဒိမှိ ဒိဿတိ. ‘‘တေနေဝ အင်္ဂုလဂ္ဂေန တံ အင်္ဂုလဂ္ဂံ ပရာမသေယျ (ကထာ. ၄၄၁)၊ ဥစ္ဆဂ္ဂံ ဝေဠဂ္ဂ’’န္တိအာဒီသု ကောဋိယံ. ‘‘အမ္ဗိလဂ္ဂံ ဝါ မဓုရဂ္ဂံ ဝါ တိတ္တကဂ္ဂံ ဝါ (သံ. နိ. ၅.၃၇၄)၊ အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟာရဂ္ဂေန ဝါ ပရိဝေဏဂ္ဂေန ဝါ ဘာဇေတု’’န္တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၃၁၈) ကောဋ္ဌာသေ. ‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ အပဒါ ဝါ။ပေ။ တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃၄၊ ဣတိဝု. ၉၀) သေဋ္ဌေ. သွာယမိဓ ကောဋိယမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ သေဋ္ဌေပိ. တေ ဟိ ထေရာ အတ္တနော အတ္တနော ဌာနေ ကောဋိဘူတာတိပိ အဂ္ဂါ၊ သေဋ္ဌဘူတာတိပိ. တသ္မာ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဧသာ ကောဋိ ဧသော သေဋ္ဌောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗသုတ္တေသု.

အယဉ္စ ဧတဒဂ္ဂသန္နိက္ခေပေါ နာမ စတူဟိ ကာရဏေဟိ လဗ္ဘတိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော အာဂမနတော စိဏ္ဏဝသိတော ဂုဏာတိရေကတောတိ. တတ္ထ ကောစိ ထေရော ဧကေန ကာရဏေန ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘတိ၊ ကောစိ ဒွီဟိ၊ ကောစိ တီဟိ၊ ကောစိ သဗ္ဗေဟေဝ စတူဟိပိ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဝိယ. သော ဟိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတောပိ မဟာပညတာယ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ အာဂမနာဒီဟိပိ. ကထံ? ဧကသ္မိံ ဟိ သမယေ သတ္ထာ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ဝိဟရန္တော ကဏ္ဍမ္ဗရုက္ခမူလေ တိတ္ထိယမဒ္ဒနံ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ ‘‘ကဟံ နု ခေါ ပုရိမဗုဒ္ဓါ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘တာဝတိံသဘဝနေ’’တိ ဉတွာ ဒွေ ပဒန္တရာနိ ဒဿေတွာ တတိယေန ပဒေန တာဝတိံသဘဝနေ ပစ္စုဋ္ဌာသိ. သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာတော ဥဋ္ဌာယ သဒ္ဓိံ ဒေဝဂဏေန ပစ္စုဂ္ဂမနံ အဂမာသိ. ဒေဝါ စိန္တယိံသု – ‘‘သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဒေဝဂဏပရိဝုတော သဋ္ဌိယောဇနာယာမာယ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယ နိသီဒိတွာ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝတိ၊ ဗုဒ္ဓါနံ နာမ နိသိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ န သက္ကာ အညေန ဧတ္ထ ဟတ္ထမ္ပိ ဌပေတု’’န္တိ. သတ္ထာပိ တတ္ထ နိသိန္နော တေသံ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ မဟာပံသုကူလိကော ဝိယ မုဏ္ဍပီဌကံ သဗ္ဗမေဝ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလံ အဝတ္ထရိတွာ နိသီဒိ. ဧဝံ နိသီဒန္တော ပန အတ္တနော ဝါ သရီရံ မဟန္တံ ကတွာ မာပေသိ၊ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလံ ဝါ ခုဒ္ဒကံ အကာသီတိ န သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ. အစိန္တေယျော ဟိ ဗုဒ္ဓဝိသယော. ဧဝံ နိသိန္နော ပန မာတရံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ’’တိ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသေသိ.

ပါဋိဟာရိယဋ္ဌာနေပိ သဗ္ဗာပိ ဒွါဒသယောဇနိကာ ပရိသာ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ကဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဒသဗလော ဂတော’’တိ ပုစ္ဆိ. တာဝတိံသဘဝနေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ အဘိဓမ္မကထံ ဒေသေတုံ ဂတောတိ. ဘန္တေ၊ န မယံ သတ္ထာရံ အဒိသွာ ဂမိဿာမ. ကဒါ သတ္ထာ အာဂမိဿတီတိ သတ္ထု အာဂမနကာလံ ဇာနာထာတိ? မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ဘာရံ ကရောထ၊ သော ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ သာသနံ အာဟရိဿတီတိ. ကိံ ပန ထေရဿ တတ္ထ ဂန္တုံ ဗလံ နတ္ထီတိ? အတ္ထိ၊ ဝိသေသဝန္တာနံ ပန ဝိသေသံ ပဿန္တူတိ ဧဝမာဟ. မဟာဇနော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ သတ္ထု သာသနံ ဂဟေတွာ အာဂမနတ္ထာယ ယာစိ. ထေရော ပဿန္တေယေဝ မဟာဇနေ ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ အန္တောသိနေရုနာ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ မဟာဇနော တုမှာကံ ဒဿနကာမော၊ အာဂမနဒိဝသံ ဝေါ ဇာနိတုံ ဣစ္ဆတီ’’တိ. တေန ဟိ ‘‘ဣတော တေမာသစ္စယေန သင်္ကဿနဂရဒွါရေ ပဿထာ’’တိဿ ဝဒေဟီတိ. ထေရော ဘဂဝတော သာသနံ အာဟရိတွာ မဟာဇနဿ ကထေသိ. မဟာဇနော တတ္ထေဝ တေမာသံ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ ဝသိ. စူဠအနာထပိဏ္ဍိကော ဒွါဒသယောဇနာယ ပရိသာယ တေမာသံ ယာဂုဘတ္တံ အာဒါသိ.

သတ္ထာပိ သတ္တပ္ပကရဏာနိ ဒေသေတွာ မနုဿလောကံ အာဂမနတ္ထာယ အာကပ္ပံ ဒဿေသိ. သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဝိဿကမ္မံ အာမန္တေတွာ တထာဂတဿ ဩတရဏတ္ထာယ သောပါနံ မာပေတုံ အာဏာပေသိ. သော ဧကတော သောဝဏ္ဏမယံ ဧကတော ရဇတမယံ သောပါနံ မာပေတွာ မဇ္ဈေ မဏိမယံ မာပေသိ. သတ္ထာ မဏိမယေ သောပါနေ ဌတွာ ‘‘မဟာဇနော မံ ပဿတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. အတ္တနော အာနုဘာဝေနေဝ ‘‘မဟာဇနော အဝီစိမဟာနိရယံ ပဿတူ’’တိပိ အဓိဋ္ဌာသိ. နိရယဒဿနေန စဿ ဥပ္ပန္နသံဝေဂတံ ဉတွာ ဒေဝလောကံ ဒဿေသိ. အထဿ ဩတရန္တဿ မဟာဗြဟ္မာ ဆတ္တံ ဓာရေသိ၊ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ပတ္တံ ဂဏှိ၊ သုယာမော ဒေဝရာဇာ ဒိဗ္ဗံ ဝါဠဗီဇနိံ ဗီဇိ၊ ပဉ္စသိခေါ ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝပုတ္တော ဗေလုဝပဏ္ဍုဝီဏံ သမပညာသာယ မုစ္ဆနာဟိ မုစ္ဆိတွာ ဝါဒေန္တော ပုရတော ဩတရိ. ဗုဒ္ဓါနံ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတကာလေ ‘‘အဟံ ပဌမံ ဝန္ဒိဿာမိ၊ အဟံ ပဌမံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ မဟာဇနော အဋ္ဌာသိ. သဟ မဟာပထဝီအက္ကမနေန ပန ဘဂဝတော နေဝ မဟာဇနော န အသီတိမဟာသာဝကာ ပဌမကဝန္ဒနံ သမ္ပာပုဏိံသု၊ ဓမ္မသေနာပတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရောယေဝ ပန သမ္ပာပုဏိ.

အထ သတ္ထာ ဒွါဒသယောဇနာယ ပရိသာယ အန္တရေ ‘‘ထေရဿ ပညာနုဘာဝံ ဇာနန္တူ’’တိ ပုထုဇ္ဇနပဉ္စကံ ပဉှံ အာရဘိ. ပဌမံ လောကိယမဟာဇနော သလ္လက္ခေဿတီတိ ပုထုဇ္ဇနပဉှံ ပုစ္ဆိ. ယေ ယေ သလ္လက္ခိံသု၊ တေ တေ ကထယိံသု. ဒုတိယံ ပုထုဇ္ဇနဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. ပုထုဇ္ဇနာ တုဏှီ အဟေသုံ၊ သောတာပန္နာဝ ကထယိံသု. တတော သောတာပန္နာနံ ဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. သောတာပန္နာ တုဏှီ အဟေသုံ၊ သကဒါဂါမိနောဝ ကထယိံသု. တေသမ္ပိ ဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ အနာဂါမိမဂ္ဂေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. သကဒါဂါမိနော တုဏှီ အဟေသုံ၊ အနာဂါမိနောဝ ကထယိံသု. တေသမ္ပိ ဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ အရဟတ္တမဂ္ဂေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. အနာဂါမိနော တုဏှီ အဟေသုံ၊ အရဟန္တာဝ ကထယိံသု. တတော ဟေဋ္ဌိမကောဋိတော ပဋ္ဌာယ အဘိညာတေ အဘိညာတေ သာဝကေ ပုစ္ဆိ၊ တေ အတ္တနော အတ္တနော ပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေ ဌတွာ ကထယိံသု. အထ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ပုစ္ဆိ၊ သေသသာဝကာ တုဏှီ အဟေသုံ၊ ထေရောဝ ကထေသိ. တဿာပိ ဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တုဏှီ အဟောသိ၊ သာရိပုတ္တတ္ထေရောဝ ကထေသိ. ထေရဿာပိ ဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. ဓမ္မသေနာပတိ အာဝဇ္ဇေန္တောပိ ပဿိတုံ န သက္ကောတိ၊ ပုရတ္ထိမပစ္ဆိမုတ္တရဒက္ခိဏာ စတဿော ဒိသာ စတဿော အနုဒိသာတိ ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော ပဉှုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတုံ နာသက္ခိ.

သတ္ထာ ထေရဿ ကိလမနဘာဝံ ဇာနိတွာ ‘‘သာရိပုတ္တော ကိလမတိ၊ နယမုခမဿ ဒဿေဿာမီ’’တိ ‘‘အာဂမေဟိ တွံ၊ သာရိပုတ္တာ’’တိ ဝတွာ ‘‘နာယံ တုယှံ ဝိသယော ပဉှော၊ ဗုဒ္ဓါနံ ဧသ ဝိသယော သဗ္ဗညူနံ ယသဿီန’’န္တိ ဗုဒ္ဓဝိသယဘာဝံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘ဘူတမိဒန္တိ၊ သာရိပုတ္တ၊ သမနုပဿသီ’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘စတုမဟာဘူတိကကာယပရိဂ္ဂဟံ မေ ဘဂဝါ အာစိက္ခတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘အညာတံ ဘဂဝါ၊ အညာတံ သုဂတာ’’တိ အာဟ. ဧတသ္မိံ ဌာနေ အယံ ကထာ ဥဒပါဒိ – မဟာပညော ဝတ၊ ဘော၊ သာရိပုတ္တတ္ထေရော၊ ယတြ ဟိ နာမ သဗ္ဗေဟိ အနညာတံ ပဉှံ ကထေသိ၊ ဗုဒ္ဓေဟိ စ ဒိန္နနယေ ဌတွာ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ပဉှံ ကထေသိ၊ ဣတိ ထေရဿ ပညာနုဘာဝေါ ယတ္တကံ ဌာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ကိတ္တိသဒ္ဒေန ဩတ္ထဋံ၊ သဗ္ဗံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂတောတိ ဧဝံ တာဝ ထေရော အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော မဟာပညတာယ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ.

ကထံ အာဂမနတော? ဣမိဿာယေဝ ဟိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ သတ္ထာ အာဟ – သာရိပုတ္တော န ဣဒါနေဝ ပညဝါ၊ အတီတေ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာပိ မဟာပညောဝ အဟောသိ –

‘‘ယော ပဗ္ဗဇီ ဇာတိသတာနိ ပဉ္စ၊

ပဟာယ ကာမာနိ မနောရမာနိ၊

တံ ဝီတရာဂံ သုသမာဟိတိန္ဒြိယံ၊

ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တ’’န္တိ.

ဧဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဗြူဟယမာနော ဧကသ္မိံ သမယေ ဗာရာဏသိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော. တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော ‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကံ မောက္ခဓမ္မံ ဂဝေသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ. တသ္မိံ ကာလေ ဗောဓိသတ္တောပိ ကာသိရဋ္ဌေ ဥဒိစ္စဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပေါ ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ ဒိသွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ ပဉ္စ အဘိညာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝနမူလဖလာဟာရော ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ဝသတိ. သောပိ မာဏဝေါ နိက္ခမိတွာ တဿေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. ပရိဝါရော မဟာ အဟောသိ ပဉ္စသတမတ္တာ ဣသယော.

အထဿ သော ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကော ဧကဒေသံ ပရိသံ ဂဟေတွာ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထံ မနုဿပထံ အဂမာသိ. တသ္မိံ သမယေ ဗောဓိသတ္တော တသ္မိံယေဝ ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ကာလံ အကာသိ. ကာလကိရိယသမယေဝ နံ အန္တေဝါသိကာ သန္နိပတိတွာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘အတ္ထိ တုမှေဟိ ကောစိ ဝိသေသော အဓိဂတော’’တိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’’တိ ဝတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော အာဘဿရဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော. သော ကိဉ္စာပိ အာကိဉ္စညာယတနဿ လာဘီ၊ ဗောဓိသတ္တာနံ ပန အရူပါဝစရေ ပဋိသန္ဓိ နာမ န ဟောတိ. ကသ္မာ? အဘဗ္ဗဋ္ဌာနတ္တာ. ဣတိ သော အရူပသမာပတ္တိလာဘီ သမာနောပိ ရူပါဝစရေ နိဗ္ဗတ္တိ. အန္တေဝါသိကာပိဿ ‘‘အာစရိယော ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာဟ၊ မောဃာ တဿ ကာလကိရိယာ’’တိ န ကိဉ္စိ သက္ကာရသမ္မာနံ အကံသု. အထ သော ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကော အတိက္ကန္တေ ဝဿာဝါသေ အာဂန္တွာ ‘‘ကဟံ အာစရိယော’’တိ ပုစ္ဆိ. ကာလံ ကတောတိ. အပိ နု အာစရိယေန လဒ္ဓဂုဏံ ပုစ္ဆိတ္ထာတိ? အာမ ပုစ္ဆိမှာတိ. ကိံ ဝဒေတီတိ? နတ္ထိ ကိဉ္စီတိ. မယမ္ပိ ‘‘အာစရိယေန လဒ္ဓဂုဏော နာမ နတ္ထီ’’တိ နာဿ သက္ကာရသမ္မာနံ ကရိမှာတိ. တုမှေ ဘာသိတဿ အတ္ထံ န ဇာနိတ္ထ၊ အာစရိယော အာကိဉ္စညာယတနဿ လာဘီတိ.

အထ တေ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကဿ ကထံ န သဒ္ဒဟိံသု. သော ပုနပ္ပုနံ ကထေန္တောပိ သဒ္ဒဟာပေတုံ နာသက္ခိ. အထ ဗောဓိသတ္တော အာဝဇ္ဇမာနော ‘‘အန္ဓဗာလော မဟာဇနော မယှံ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကဿ ကထံ န ဂဏှာတိ၊ ဣမံ ကာရဏံ ပါကဋံ ကရိဿာမီ’’တိ ဗြဟ္မလောကတော ဩတရိတွာ အဿမပဒမတ္ထကေ ဌိတော အာကာသဂတောဝ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကဿ ပညာနုဘာဝံ ဝဏ္ဏေတွာ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ပရောသဟဿမ္ပိ သမာဂတာနံ၊

ကန္ဒေယျုံ တေ ဝဿသတံ အပညာ၊

ဧကောဝ သေယျော ပုရိသော သပညော၊

ယော ဘာသိတဿ ဝိဇာနာတိ အတ္ထ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၀၁)၊

ဧဝံ ဣသိဂဏံ သညာပေတွာ ဗောဓိသတ္တော ဗြဟ္မလောကမေဝ ဂတော. သေသဣသိဂဏောပိ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဟုတွာ ကာလံ ကတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော ဇာတော. တတ္ထ ဗောဓိသတ္တော သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော၊ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကော သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဇာတော၊ သေသာ ဣသယော ဗုဒ္ဓပရိသာ ဇာတာတိ ဧဝံ အတီတေပိ သာရိပုတ္တော မဟာပညောဝ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဇာနိတုံ သမတ္ထောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣဒမေဝ စ ပုထုဇ္ဇနပဉ္စကံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ –

‘‘ပရောသတဉ္စေပိ သမာဂတာနံ၊

ဈာယေယျုံ တေ ဝဿသတံ အပညာ၊

ဧကောဝ သေယျော ပုရိသော သပညော၊

သော ဘာသိတဿ ဝိဇာနာတိ အတ္ထ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၀၁) –

ဣမမ္ပိ ဇာတကံ ကထေသိ. တဿ ပုရိမဇာတကေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အပရမ္ပိ ဣဒမေဝ ပုထုဇ္ဇနပဉ္စကံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ –

‘‘ယေ သညိနော တေပိ ဒုဂ္ဂတာ၊ ယေပိ အသညိနော တေပိ ဒုဂ္ဂတာ၊

ဧတံ ဥဘယံ ဝိဝဇ္ဇယ၊ တံ သမာပတ္တိသုခံ အနင်္ဂဏ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၃၄) –

ဣမံ အနင်္ဂဏဇာတကံ ကထေသိ. ဧတ္ထ စ အာစရိယော ကာလံ ကရောန္တော အန္တေဝါသိကေဟိ ပုစ္ဆိတော ‘‘နေဝသညီ နာသညီ’’တိ အာဟ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အပရမ္ပိ ဣဒမေဝ ပုထုဇ္ဇနပဉ္စကံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ –

‘‘စန္ဒာဘံ သူရိယာဘဉ္စ၊ ယောဓ ပညာယ ဂါဓတိ၊

အဝိတက္ကေန ဈာနေန၊ ဟောတိ အာဘဿရူပဂေါ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၃၅) –

ဣဒံ စန္ဒာဘဇာတကံ ကထေသိ. ဧတ္ထာပိ အာစရိယော ကာလံ ကရောန္တော အန္တေဝါသိကေဟိ ပုစ္ဆိတော ‘‘ဩဒါတကသိဏံ စန္ဒာဘံ နာမ၊ ပီတကသိဏံ သူရိယာဘံ နာမာတိ တံ ဥဘယံ ယော ပညာယ ဂါဓတိ ပဝိသတိ ပက္ခန္ဒတိ၊ သော အဝိတက္ကေန ဒုတိယဇ္ဈာနေန အာဘဿရူပဂေါ ဟောတိ၊ တာဒိသော အဟ’’န္တိ သန္ဓာယ – ‘‘စန္ဒာဘံ သူရိယာဘ’’န္တိ အာဟ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဒမေဝ စ ပုထုဇ္ဇနပဉ္စကံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ –

‘‘အာသီသေထေဝ ပုရိသော၊ န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော၊

ပဿာမိ ဝေါဟံ အတ္တာနံ၊ ယထာ ဣစ္ဆိံ တထာ အဟု.

‘‘အာသီသေထေဝ ပုရိသော၊ န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော၊

ပဿာမိ ဝေါဟံ အတ္တာနံ၊ ဥဒကာ ထလမုဗ္ဘတံ.

‘‘ဝါယမေထေဝ ပုရိသော၊ န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော၊

ပဿာမိ ဝေါဟံ အတ္တာနံ၊ ယထာ ဣစ္ဆိံ တထာ အဟု.

‘‘ဝါယမေထေဝ ပုရိသော၊ န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော၊

ပဿာမိ ဝေါဟံ အတ္တာနံ၊ ဥဒကာ ထလမုဗ္ဘတံ.

‘‘ဒုက္ခူပနီတောပိ နရော သပညော၊

အာသံ န ဆိန္ဒေယျ သုခါဂမာယ၊

ဗဟူ ဟိ ဖဿာ အဟိတာ ဟိတာ စ၊

အဝိတက္ကိတာ မစ္စမုပဗ္ဗဇန္တိ.

‘‘အစိန္တိတမ္ပိ ဘဝတိ၊ စိန္တိတမ္ပိ ဝိနဿတိ၊

န ဟိ စိန္တာမယာ ဘောဂါ၊ ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿ ဝါ.

‘‘သရဘံ ဂိရိဒုဂ္ဂသ္မိံ၊ ယံ တွံ အနုသရီ ပုရေ၊

အလီနစိတ္တဿ တုဝံ၊ ဝိက္ကန္တမနုဇီဝသိ.

‘‘ယော တံ ဝိဒုဂ္ဂါ နရကာ သမုဒ္ဓရိ၊

သိလာယ ယောဂ္ဂံ သရဘော ကရိတွာ၊

ဒုက္ခူပနီတံ မစ္စုမုခါ ပမောစယိ၊

အလီနစိတ္တံ တ မိဂံ ဝဒေသိ.

‘‘ကိံ တွံ နု တတ္ထေဝ တဒါ အဟောသိ၊

ဥဒါဟု တေ ကောစိ နံ ဧတဒက္ခာ၊

ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒ္ဒေါ နုသိ သဗ္ဗဒဿီ၊

ဉာဏံ နု တေ ဗြာဟ္မဏ ဘိံသရူပံ.

‘‘န စေဝဟံ တတ္ထ တဒါ အဟောသိံ၊

န စာပိ မေ ကောစိ နံ ဧတဒက္ခာ၊

ဂါထာပဒါနဉ္စ သုဘာသိတာနံ၊

အတ္ထံ တဒါနေန္တိ ဇနိန္ဒ ဓီရာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၃.၁၃၄-၁၄၃) –

ဣမံ တေရသနိပါတေ သရဘဇာတကဉ္စ ကထေသိ. ဣမာနိ ပန ပဉ္စပိ ဇာတကာနိ အတီတေပိ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ မယှံ ပုတ္တော ဇာနာတီတိ သတ္ထာရာ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပညာနုဘာဝပ္ပကာသနတ္ထမေဝ ကထိတာနီတိ ဧဝံ အာဂမနတောပိ ထေရော မဟာပညတာယ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ.

ကထံ စိဏ္ဏဝသိတောတိ? စိဏ္ဏံ ကိရေတံ ထေရဿ စတုပရိသမဇ္ဈေ ဓမ္မံ ကထေန္တော စတ္တာရိ သစ္စာနိ အမုဉ္စိတွာ ကထေတီတိ ဧဝံ စိဏ္ဏဝသိတောပိ ထေရော မဟာပညတာယ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ.

ကထံ ဂုဏာတိရေကတောတိ? ဌပေတွာ ဟိ ဒသဗလံ အညော ကောစိ ဧကသာဝကောပိ မဟာပညတာယ ဓမ္မသေနာပတိနာ သဒိသော နာမ နတ္ထီတိ ဧဝံ ဂုဏာတိရေကတောပိ ထေရော မဟာပညတာယ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ.

ယထာ စ သာရိပုတ္တတ္ထေရော၊ ဧဝံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရောပိ သဗ္ဗေဟေဝ စတူဟိပိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ. ကထံ? ထေရော ဟိ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ နန္ဒောပနန္ဒသဒိသမ္ပိ နာဂရာဇာနံ ဒမေသီတိ ဧဝံ တာဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော လဘိ. န ပနေသ ဣဒါနေဝ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ၊ အတီတေ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတောပိ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ အဟောသီတိ.

‘‘ယော ပဗ္ဗဇီ ဇာတိသတာနိ ပဉ္စ၊

ပဟာယ ကာမာနိ မနောရမာနိ၊

တံ ဝီတရာဂံ သုသမာဟိတိန္ဒြိယံ၊

ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ မောဂ္ဂလ္လာန’’န္တိ. –

ဧဝံ အာဂမနတောပိ လဘိ. စိဏ္ဏံ စေတံ ထေရဿ နိရယံ ဂန္တွာ အတ္တနော ဣဒ္ဓိဗလေန နိရယသတ္တာနံ အဿာသဇနနတ္ထံ သီတံ အဓိဋ္ဌာယ စက္ကမတ္တံ ပဒုမံ မာပေတွာ ပဒုမကဏ္ဏိကာယံ နိသီဒိတွာ ဓမ္မကထံ ကထေတိ၊ ဒေဝလောကံ ဂန္တွာ ဒေဝသံဃံ ကမ္မဂတိံ ဇာနာပေတွာ သစ္စကထံ ကထေတီတိ ဧဝံ စိဏ္ဏဝသိတော လဘိ. ဌပေတွာ စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အညော သာဝကော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဝိယ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ နတ္ထီတိ ဧဝံ ဂုဏာတိရေကတော လဘိ.

ယထာ စေသ၊ ဧဝံ မဟာကဿပတ္ထေရောပိ သဗ္ဗေဟေဝိမေဟိ ကာရဏေဟိ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ. ကထံ? သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟိ ထေရဿ တိဂါဝုတံ မဂ္ဂံ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ တီဟိ ဩဝါဒေဟိ ဥပသမ္ပာဒေတွာ စီဝရံ ပရိဝတ္တေတွာ အဒါသိ. တသ္မိံ သမယေ မဟာပထဝီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ ကမ္ပိ၊ မဟာဇနဿ အဗ္ဘန္တရေ ထေရဿ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂတော. ဧဝံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော လဘိ. န စေသ ဣဒါနေဝ ဓုတဓရော၊ အတီတေ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတောပိ ဓုတဓရောဝ အဟောသိ.

‘‘ယော ပဗ္ဗဇီ ဇာတိသတာနိ ပဉ္စ၊

ပဟာယ ကာမာနိ မနောရမာနိ၊

တံ ဝီတရာဂံ သုသမာဟိတိန္ဒြိယံ၊

ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ မဟာကဿပ’’န္တိ. –

ဧဝံ အာဂမနတောပိ လဘိ. စိဏ္ဏံ စေတံ ထေရဿ စတုပရိသမဇ္ဈဂတော ဓမ္မံ ကထေန္တော ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ အဝိဇဟိတွာဝ ကထေတီတိ ဧဝံ စိဏ္ဏဝသိတော လဘိ. ဌပေတွာ စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အညော သာဝကော တေရသဟိ ဓုတဂုဏေဟိ မဟာကဿပသဒိသော နတ္ထီတိ ဧဝံ ဂုဏာတိရေကတော လဘိ. ဣမိနာဝ နိယာမေန တေသံ တေသံ ထေရာနံ ယထာလာဘတော ဂုဏေ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ဂုဏဝသေနေဝ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ယထာ နာမ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ စက္ကရတနာနုဘာဝေန စက္ကဝါဠဂဗ္ဘေ ရဇ္ဇသိရိံ ပတွာ ‘‘ပတ္တဗ္ဗံ မေ ပတ္တံ၊ ကိံ မေ ဣဒါနိ မဟာဇနေန ဩလောကိတေနာ’’တိ န အပ္ပေါဿုက္ကော ဟုတွာ ရဇ္ဇသိရိံယေဝ အနုဘောတိ၊ ကာလေန ပန ကာလံ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗေ နိဂ္ဂဏှာတိ၊ ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗေ ပဂ္ဂဏှာတိ၊ ဌာနန္တရေသု စ ဌပေတဗ္ဗယုတ္တကေ ဌာနန္တရေသု ဌပေတိ၊ ဧဝမေဝံ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ အဓိဂတဿ သဗ္ဗညုတညာဏဿ အာနုဘာဝေန အနုပ္ပတ္တဓမ္မရဇ္ဇော ဓမ္မရာဇာပိ ‘‘ကိံ မေ ဣဒါနိ လောကေန ဩလောကိတေန၊ အနုတ္တရံ ဖလသမာပတ္တိသုခံ အနုဘဝိဿာမီ’’တိ အပ္ပေါဿုက္ကတံ အနာပဇ္ဇိတွာ စတုပရိသမဇ္ဈေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ ဗြဟ္မဿရံ နိစ္ဆာရေတွာ ဓမ္မံ ဒေသယမာနော နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗယုတ္တေ ကဏှဓမ္မေ ပုဂ္ဂလေ သိနေရုပါဒေ ပက္ခိပန္တော ဝိယ အပါယဘယသန္တဇ္ဇနေန နိဂ္ဂဟေတွာ ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗယုတ္တေ ကလျာဏဓမ္မေ ပုဂ္ဂလေ ဥက္ခိပိတွာ ဘဝဂ္ဂေ နိသီဒါပေန္တော ဝိယ ပဂ္ဂဏှိတွာ ဌာနန္တရေသု ဌပေတဗ္ဗယုတ္တကေ အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရာဒယော သာဝကေ ယာထာဝသရသဂုဏဝသေနေဝ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ရတ္တညူနံ၊ ယဒိဒံ အညာသိကောဏ္ဍညောတိအာဒိမာဟ.

အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရဝတ္ထု

တတ္ထ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ပဒံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ရတ္တညူနန္တိ ရတ္တိယော ဇာနန္တာနံ. ဌပေတွာ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အညော သာဝကော အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရတော ပဌမတရံ ပဗ္ဗဇိတော နာမ နတ္ထီတိ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ထေရော စိရကာလံ ရတ္တိယော ဇာနာတီတိ ရတ္တညူ. သဗ္ဗပဌမံ ဓမ္မဿ ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ယဒါ တေန ဓမ္မော ပဋိဝိဒ္ဓေါ၊ စိရကာလတော ပဋ္ဌာယ တံ ရတ္တိံ ဇာနာတီတိပိ ရတ္တညူ. အပိစ ခီဏာသဝါနံ ရတ္တိဒိဝသပရိစ္ဆေဒေါ ပါကဋောဝ ဟောတိ၊ အယဉ္စ ပဌမခီဏာသဝေါတိ ဧဝမ္ပိ ရတ္တညူနံ သာဝကာနံ အယမေဝ အဂ္ဂေါ ပုရိမကောဋိဘူတော သေဋ္ဌော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ရတ္တညူနံ ယဒိဒံ အညာသိကောဏ္ဍညော’’တိ.

ဧတ္ထ စ ယဒိဒန္တိ နိပါတော၊ တဿ ထေရံ အဝေက္ခိတွာ ယော ဧသောတိ၊ အဂ္ဂသဒ္ဒံ အဝေက္ခိတွာ ယံ ဧတန္တိ အတ္ထော. အညာသိကောဏ္ဍညောတိ ဉာတကောဏ္ဍညော ပဋိဝိဒ္ဓကောဏ္ဍညော. တေနေဝါဟ – ‘‘အညာသိ ဝတ၊ ဘော၊ ကောဏ္ဍညော၊ အညာသိ ဝတ၊ ဘော၊ ကောဏ္ဍညောတိ. ဣတိ ဟိဒံ အာယသ္မတော ကောဏ္ဍညဿ အညာသိကောဏ္ဍညော တွေဝ နာမံ အဟောသီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ မဟာဝ. ၁၇).

အယံ ပန ထေရော ကတရဗုဒ္ဓကာလေ ပုဗ္ဗပတ္ထနံ အဘိနီဟာရံ အကာသိ၊ ကဒါ ပဗ္ဗဇိတော၊ ကဒါနေန ပဌမံ ဓမ္မော အဓိဂတော၊ ကဒါ ဌာနန္တရေ ဌပိတောတိ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗေသုပိ ဧတဒဂ္ဂေသု ပဉှကမ္မံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ ဣမဿ တာဝ ထေရဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – ဣတော ကပ္ပသတသဟဿမတ္ထကေ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥဒပါဒိ၊ တဿ ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗညုတညာဏဿ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကတော ဥဋ္ဌဟန္တဿ မဟာပထဝိယံ ဌပေတုံ ပါဒေ ဥက္ခိတ္တမတ္တေ ပါဒသမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထံ မဟန္တံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဥဂ္ဂဉ္ဆိ၊ တဿ ဓုရပတ္တာနိ နဝုတိဟတ္ထာနိ ဟောန္တိ၊ ကေသရံ တိံသဟတ္ထံ၊ ကဏ္ဏိကာ ဒွါဒသဟတ္ထာ၊ ပါဒေန ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ ဧကာဒသဟတ္ထံ. တဿ ပန ဘဂဝတော သရီရံ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ. တဿ ပဒုမကဏ္ဏိကာယ ဒက္ခိဏပါဒေ ပတိဋ္ဌဟန္တေ မဟာတုမ္ဗမတ္တာ ရေဏု ဥဂ္ဂန္တွာ သရီရံ ဩကိရမာနာ ဩတရိ၊ ဝါမပါဒဿ ဌပနကာလေပိ တထာရူပံယေဝ ပဒုမံ ဥဂ္ဂန္တွာ ပါဒံ သမ္ပဋိစ္ဆိ. တတောပိ ဥဂ္ဂန္တွာ ဝုတ္တပ္ပမာဏာဝ ရေဏု သရီရံ ဩကိရိ. တံ ပန ရေဏုံ အဘိဘဝမာနာ တဿ ဘဂဝတော သရီရပ္ပဘာ နိက္ခမိတွာ ယန္တနာဠိကာယ ဝိဿဋ္ဌသုဝဏ္ဏရသဓာရာ ဝိယ သမန္တာ ဒွါဒသယောဇနဋ္ဌာနံ ဧကောဘာသံ အကာသိ. တတိယပါဒုဒ္ဓရဏကာလေ ပထမုဂ္ဂတံ ပဒုမံ အန္တရဓာယိ၊ ပါဒသမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထံ အညံ နဝံ ပဒုမံ ဥဂ္ဂဉ္ဆိ. ဣမိနာဝ နိယာမေန ယတ္ထ ယတ္ထ ဂန္တုကာမော ဟောတိ၊ တတ္ထ တတ္ထာပိ မဟာပဒုမံ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. တေနေဝဿ ‘‘ပဒုမုတ္တရသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ နာမံ အဟောသိ.

ဧဝံ သော ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိက္ခုသတသဟဿပရိဝါရော မဟာဇနဿ သင်္ဂဟတ္ထာယ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ဘိက္ခာယ စရန္တော ဟံသဝတီနဂရံ သမ္ပာပုဏိ. တဿ အာဂတဘာဝံ သုတွာ ပိတာ မဟာရာဇာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ အကာသိ. သတ္ထာ တဿ ဓမ္မကထံ ကထေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ကေစိ သောတာပန္နာ ကေစိ သကဒါဂါမီ ကေစိ အနာဂါမီ ကေစိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ရာဇာ သွာတနာယ ဒသဗလံ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ ကာလံ အာရောစာပေတွာ ဘိက္ခုသတသဟဿပရိဝါရဿ ဘဂဝတော သကနိဝေသနေ မဟာဒါနံ အဒါသိ. သတ္ထာ ဘတ္တာနုမောဒနံ ကတွာ ဝိဟာရမေဝ ဂတော. တေနေဝ နိယာမေန ပုနဒိဝသေ နာဂရာ၊ ပုနဒိဝသေ ရာဇာတိ ဒီဃမဒ္ဓါနံ ဒါနံ အဒံသု.

တသ္မိံ ကာလေ အယံ ထေရော ဟံသဝတီနဂရေ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တော. ဧကဒိဝသံ ဗုဒ္ဓါနံ ဓမ္မဒေသနာကာလေ ဟံသဝတီနဂရဝါသိနော ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထေ ယေန ဗုဒ္ဓေါ၊ ယေန ဓမ္မော၊ ယေန သံဃော၊ တန္နိန္နေ တပ္ပေါဏေ တပ္ပဗ္ဘာရေ ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ တေန မဟာဇနေန သဒ္ဓိံ ဓမ္မဒေသနဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. တသ္မိဉ္စ သမယေ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ အတ္တနော သာသနေ ပဌမံ ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သော ကုလပုတ္တော တံ ကာရဏံ သုတွာ ‘‘မဟာ ဝတာယံ ဘိက္ခု၊ ဌပေတွာ ကိရ ဗုဒ္ဓံ အညော ဣမိနာ ပဌမတရံ ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မော နာမ နတ္ထိ. အဟော ဝတာဟမ္ပိ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ပဌမံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈနသမတ္ထော ဘဝေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဒေသနာပရိယောသာနေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သွေ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ နိမန္တေသိ. သတ္ထာ အဓိဝါသေသိ.

သော ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သကနိဝေသနံ ဂန္တွာ သဗ္ဗရတ္တိံ ဗုဒ္ဓါနံ နိသဇ္ဇနဋ္ဌာနံ ဂန္ဓဒါမမာလာဒါမာဒီဟိ အလင်္ကရိတွာ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယာဒါပေတွာ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန သကနိဝေသနေ ဘိက္ခုသတသဟဿပရိဝါရဿ ဘဂဝတော ဝိစိတြယာဂုခဇ္ဇကပရိဝါရံ နာနာရသသူပဗျဉ္ဇနံ ဂန္ဓသာလိဘောဇနံ ဒတွာ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ တိစီဝရပဟောနကေ ဝင်္ဂပဋ္ဋေ တထာဂတဿ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘နာဟံ ပရိတ္တကဿ ဌာနဿတ္ထာယ စရာမိ၊ မဟန္တံ ဌာနံ ပတ္ထေန္တော စရာမိ၊ န ခေါ ပန သက္ကာ ဧကမေဝ ဒိဝသံ ဒါနံ ဒတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတု’’န္တိ ‘‘အနုပဋိပါဋိယာ သတ္တ ဒိဝသာနိ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပတ္ထေဿာမီ’’တိ. သော တေနေဝ နိယာမေန သတ္တ ဒိဝသာနိ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ ဒုဿကောဋ္ဌာဂါရံ ဝိဝရာပေတွာ ဥတ္တမသုခုမဝတ္ထံ ဗုဒ္ဓါနံ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ဘိက္ခုသတသဟဿံ တိစီဝရေန အစ္ဆာဒေတွာ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ယော တုမှေဟိ ဣတော သတ္တဒိဝသမတ္ထကေ ဘိက္ခု ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော၊ အဟမ္ပိ သော ဘိက္ခု ဝိယ အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဌမံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထော ဘဝေယျ’’န္တိ ဝတွာ သတ္ထု ပါဒမူလေ သီသံ ကတွာ နိပဇ္ဇိ.

သတ္ထာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣမိနာ ကုလပုတ္တေန မဟာအဓိကာရော ကတော၊ သမိဇ္ဈိဿတိ နု ခေါ ဧတဿ အယံ ပတ္ထနာ နော’’တိ အနာဂတံသဉာဏံ ပေသေတွာ အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘သမိဇ္ဈိဿတီ’’တိ ပဿိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ အတီတံ ဝါ အနာဂတံ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ အာရဗ္ဘ အာဝဇ္ဇေန္တာနံ အာဝရဏံ နာမ နတ္ထိ၊ အနေကကပ္ပကောဋိသတသဟဿန္တရမ္ပိ စ အတီတံ ဝါ အနာဂတံ ဝါ စက္ကဝါဠသဟဿန္တရမ္ပိ စ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓမေဝ မနသိကာရပဋိဗဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. ဧဝံ အပ္ပဋိဝတ္တိယေန ဉာဏေန သော ဘဂဝါ ဣဒံ အဒ္ဒသ – ‘‘အနာဂတေ သတသဟဿကပ္ပပရိယောသာနေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တဒါ ဣမဿ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈိဿတီ’’တိ. အထ နံ ဧဝမာဟ – ‘‘အမ္ဘော၊ ကုလပုတ္တ၊ အနာဂတေ သတသဟဿကပ္ပပရိယောသာနေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တွံ တဿ ပဌမကဓမ္မဒေသနာယ တေပရိဝဋ္ဋဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တပရိယောသာနေ အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ သဟဿနယသမ္ပန္နေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိဿသီ’’တိ.

ဣတိ သတ္ထာ တံ ကုလပုတ္တံ ဗျာကရိတွာ စတုရာသီတိ ဓမ္မက္ခန္ဓသဟဿာနိ ဒေသေတွာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. တဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ သရီရံ သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော ဝိယ ဧကဂ္ဃနံ အဟောသိ၊ သရီရစေတိယံ ပနဿုဗ္ဗေဓေန သတ္တယောဇနိကံ အကံသု. ဣဋ္ဌကာ သုဝဏ္ဏမယာ အဟေသုံ၊ ဟရိတာလမနောသိလာယ မတ္တိကာကိစ္စံ၊ တေလေန ဥဒကကိစ္စံ သာဓယိံသု. ဗုဒ္ဓါနံ ဓရမာနကာလေ သရီရပ္ပဘာ ဒွါဒသယောဇနိကံ ဖရိ၊ ပရိနိဗ္ဗုတာနံ ပန တေသံ ရသ္မိ နိက္ခမိတွာ သမန္တာ ယောဇနသတံ အဝတ္ထရိ.

အယံ သေဋ္ဌိ ဗုဒ္ဓါနံ သရီရစေတိယံ ပရိဝါရေတွာ သဟဿရတနဂ္ဃိယာနိ ကာရေသိ. စေတိယပတိဋ္ဌာပနဒိဝသေ အန္တောစေတိယေ ရတနဃရံ ကာရေသိ. သော ဝဿသတသဟဿံ မဟန္တံ ဒါနာဒိမယံ ကလျာဏကမ္မံ ကတွာ တတော စုတော ဒေဝပုရေ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သံသရန္တဿေဝ နဝနဝုတိ ကပ္ပသဟဿာနိ နဝ ကပ္ပသတာနိ နဝ စ ကပ္ပါ သမတိက္ကန္တာ. ဧတ္တကဿ ကာလဿ အစ္စယေန ဣတော ဧကနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ အယံ ကုလပုတ္တော ဗန္ဓုမတီနဂရဿ ဒွါရသမီပေ ဂါမေ ကုဋုမ္ဗိယဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော. တဿ မဟာကာလောတိ နာမံ အဟောသိ၊ ကနိဋ္ဌဘာတာ ပနဿ စူဠကာလော နာမ.

တသ္မိံ သမယေ ဝိပဿီ ဗောဓိသတ္တော တုသိတပုရာ စဝိတွာ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ဗန္ဓုမဿ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တော. အနုက္ကမေန သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ မဟာဗြဟ္မုနာ အာယာစိတော ‘‘ကဿ နု ခေါ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အတ္တနော ကနိဋ္ဌံ ခဏ္ဍံ နာမ ရာဇကုမာရံ တိဿဉ္စ ပုရောဟိတပုတ္တံ ‘‘ပဌမံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာ’’တိ ဒိသွာ ‘‘တေသဉ္စ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ၊ ပိတု စ သင်္ဂဟံ ကရိဿာမီ’’တိ ဗောဓိမဏ္ဍတော အာကာသေနေဝ အာဂန္တွာ ခေမေ မိဂဒါယေ ဩတိဏ္ဏော တေ ပက္ကောသာပေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ တေ ဒွေပိ ဇနာ စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ အရဟတ္တဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု.

အထာပရေပိ ဗောဓိသတ္တကာလေ အနုပဗ္ဗဇိတာ စတုရာသီတိသဟဿာ ကုလပုတ္တာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ အာဂန္တွာ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ အရဟတ္တဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. သတ္ထာ တံ တတ္ထေဝ ခဏ္ဍတ္ထေရံ အဂ္ဂသာဝကဋ္ဌာနေ၊ တိဿတ္ထေရံ ဒုတိယသာဝကဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. ရာဇာပိ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘ပုတ္တံ ပဿိဿာမီ’’တိ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ တီသု သရဏေသု ပတိဋ္ဌာယ သတ္ထာရံ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

သော ပါသာဒဝရဂတော နိသီဒိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ ဇေဋ္ဌပုတ္တော နိက္ခမိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော၊ ဒုတိယပုတ္တော မေ အဂ္ဂသာဝကော၊ ပုရောဟိတပုတ္တော ဒုတိယသာဝကော. ဣမေ စ အဝသေသဘိက္ခူ ဂိဟိကာလေပိ မယှံ ပုတ္တမေဝ ပရိဝါရေတွာ ဝိစရိံသု၊ ဣမေ ပုဗ္ဗေပိ ဒါနိပိ မယှမေဝ ဘာရာ၊ အဟမေဝ တေ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ၊ အညေသံ ဩကာသံ န ဒဿာမီ’’တိ. ဝိဟာရဒွါရကောဋ္ဌကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ရာဇဂေဟဒွါရာ ဥဘောသု ပဿေသု ခဒိရပါကာရံ ကာရေတွာ ဝတ္ထေဟိ ပဋိစ္ဆာဒါပေတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကဝိစိတ္တံ သမောလမ္ဗိတတာလက္ခန္ဓမတ္တဝိဝိဓပုပ္ဖဒါမဝိတာနံ ကာရေတွာ ဟေဋ္ဌာဘူမိံ ဝိစိတ္တတ္ထရဏေဟိ သန္ထရာပေတွာ အန္တော ဥဘောသု ပဿေသု မာလာဂစ္ဆကေသု ပုဏ္ဏဃဋေ သကလမဂ္ဂဝါသတ္ထာယ စ ဂန္ဓန္တရေသု ပုပ္ဖါနိ ပုပ္ဖန္တရေသု ဂန္ဓေ စ ဌပါပေတွာ ဘဂဝတော ကာလံ အာရောစာပေသိ. ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော အန္တောသာဏိယာဝ ရာဇဂေဟံ ဂန္တွာ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဝိဟာရံ ပစ္စာဂစ္ဆတိ. အညော ကောစိ ဒဋ္ဌုမ္ပိ န လဘတိ၊ ကုတော ပန ဘိက္ခံ ဝါ ဒါတုံ ပူဇံ ဝါ ကာတုံ.

နာဂရာ စိန္တေသုံ – ‘‘အဇ္ဇ သတ္ထု လောကေ ဥပ္ပန္နဿ သတ္တမာသာဓိကာနိ သတ္တ သံဝစ္ဆရာနိ၊ မယဉ္စ ဒဋ္ဌုမ္ပိ န လဘာမ၊ ပဂေဝ ဘိက္ခံ ဝါ ဒါတုံ ပူဇံ ဝါ ကာတုံ ဓမ္မံ ဝါ သောတုံ. ရာဇာ ‘မယှံ ဧဝ ဗုဒ္ဓေါ၊ မယှံ ဓမ္မော၊ မယှံ သံဃော’တိ မမာယိတွာ သယမေဝ ဥပဋ္ဌဟတိ. သတ္ထာ စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သဒေဝကဿ လောကဿ အတ္ထာယ ဥပ္ပန္နော၊ န ရညောယေဝ အတ္ထာယ. န ဟိ ရညောယေဝ နိရယော ဥဏှော၊ အညေသံ နီလုပ္ပလဝနသဒိသော. တသ္မာ ရာဇာနံ ဧဝံ ဝဒါမ ‘သစေ နော သတ္ထာရံ ဒေတိ၊ ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ ဒေတိ၊ ရညာ သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈိတွာ သံဃံ ဂဟေတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကရောမ. န သက္ကာ ခေါ ပန သုဒ္ဓနာဂရေဟေဝ ဧဝံ ကာတုံ၊ ဧကံ ဇေဋ္ဌကပုရိသမ္ပိ ဂဏှာမာ’’’တိ သေနာပတိံ ဥပသင်္ကမိတွာ တဿ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ ‘‘သာမိ ကိံ အမှာကံ ပက္ခော ဟောဟိသိ၊ ဥဒါဟု ရညော’’တိ အာဟံသု. သော အာဟ – ‘‘တုမှာကံ ပက္ခော ဟောမိ၊ အပိစ ခေါ ပန ပဌမဒိဝသော မယှံ ဒါတဗ္ဗော’’တိ. တေ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု.

သော ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘နာဂရာ၊ ဒေဝ၊ တုမှာကံ ကုပိတာ’’တိ အာဟ. ကိမတ္ထံ တာတာတိ? သတ္ထာရံ ကိရ တုမှေဝ ဥပဋ္ဌဟထ၊ အမှေ န လဘာမာတိ. သစေ ဣဒါနိပိ လဘန္တိ၊ န ကုပ္ပန္တိ. အလဘန္တာ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈိတုကာမာ၊ ဒေဝါတိ. ယုဇ္ဈာမိ၊ တာတ၊ န ဘိက္ခုသံဃံ ဒေမီတိ. ဒေဝ၊ တုမှာကံ ဒါသာ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈာမာတိ ဝဒန္တိ၊ တုမှေ ကံ ဂဏှိတွာ ယုဇ္ဈိဿထာတိ? နနု တွံ သေနာပတီတိ? နာဂရေဟိ ဝိနာ အသမတ္ထော အဟံ၊ ဒေဝါတိ. တတော ရာဇာ ‘‘ဗလဝန္တော နာဂရာ၊ သေနာပတိပိ တေသံယေဝ ပက္ခော’’တိ ဉတွာ ‘‘အညာနိ သတ္တမာသာဓိကာနိ သတ္တ သံဝစ္ဆရာနိ မယှံ ဘိက္ခုသံဃံ ဒေန္တူ’’တိ အာဟ. နာဂရာ န သမ္ပဋိစ္ဆိံသု. ရာဇာ ‘‘ဆဗ္ဗဿာနိ ပဉ္စဝဿာနီ’’တိ ဧဝံ ဟာပေတွာ အညေ သတ္တ ဒိဝသေ ယာစိ. နာဂရာ ‘‘အတိကက္ခဠံ ဒါနိ ရညာ သဒ္ဓိံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အနုဇာနိံသု. ရာဇာ သတ္တမာသာဓိကာနံ သတ္တန္နံ သံဝစ္ဆရာနံ သဇ္ဇိတံ ဒါနမုခံ သတ္တန္နမေဝ ဒိဝသာနံ သဇ္ဇေတွာ ဆ ဒိဝသေ ကေသဉ္စိ အပဿန္တာနံယေဝ ဒါနံ ဒတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ နာဂရေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သက္ခိဿထ၊ တာတာ၊ ဧဝရူပံ ဒါနံ ဒါတု’’န္တိ အာဟ. တေပိ ‘‘နနု အမှေယေဝ နိဿာယေတံ ဒေဝဿ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဝတွာ ‘‘သက္ခိဿာမာ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ ပိဋ္ဌိဟတ္ထေန အဿူနိ ပုဉ္ဆမာနော ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အဋ္ဌသဋ္ဌိဘိက္ခုသတသဟဿံ အညဿု ဘာရံ အကတွာ ယာဝဇီဝံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီတိ စိန္တေသိံ၊ နာဂရာနံ ဒါနိ မေ အနုညာတံ၊ နာဂရာ ဟိ ‘မယံ ဒါနံ ဒါတုံ န လဘာမာ’တိ ဘဂဝါ ကုပ္ပန္တိ. သွေဝ ပဋ္ဌာယ တေသံ အနုဂ္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ အာဟ.

အထ ဒုတိယဒိဝသေ သေနာပတိ မဟာဒါနံ အဒါသိ. တတော နာဂရာ ရညာ ကတသက္ကာရတော ဥတ္တရိတရံ သက္ကာရသမ္မာနံ ကတွာ ဒါနံ အဒံသု. ဧတေနေဝ နိယာမေန သကလနဂရဿ ပဋိပါဋိယာ ဂတာယ ဒွါရဂါမဝါသိနော သက္ကာရသမ္မာနံ သဇ္ဇယိံသု. မဟာကာလကုဋုမ္ဗိကော စူဠကာလံ အာဟ – ‘‘ဒသဗလဿ သက္ကာရသမ္မာနံ သွေဝ အမှာကံ ပါပုဏာတိ၊ ကိံ သက္ကာရံ ကရိဿာမာ’’တိ? တွမေဝ ဘာတိက ဇာနာဟီတိ. သစေ မယှံ ရုစိယာ ကရောသိ၊ အမှာကံ သောဠသကရီသမတ္တေသု ခေတ္တေသု ဂဟိတဂဗ္ဘာ သာလိယော အတ္ထိ. သာလိဂဗ္ဘံ ဖာလေတွာ အာဒါယ ဗုဒ္ဓါနံ အနုစ္ဆဝိကံ ပစာပေမာတိ. ဧဝံ ကယိရမာနေ ကဿစိ ဥပကာရော န ဟောတိ၊ တသ္မာ နေတံ မယှံ ရုစ္စတီတိ. သစေ တွံ ဧဝံ န ကရောသိ၊ အဟံ မယှံ သန္တကံ မမာယိတုံ လဘာမီတိ သောဠသကရီသမတ္တံ ခေတ္တံ မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ အဋ္ဌကရီသဋ္ဌာနေ သီမံ ဌပေတွာ သာလိဂဗ္ဘံ ဖာလေတွာ အာဒါယ အသမ္ဘိန္နေ ခီရေ ပစာပေတွာ စတုမဓုရံ ပက္ခိပိတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ အဒါသိ. ကုဋုမ္ဗိကဿ ခေါ ဂဗ္ဘံ ဖာလေတွာ ဂဟိတဂဟိတဋ္ဌာနံ ပုန ပူရတိ. ပုထုကကာလေ ပုထုကဂ္ဂံ နာမ အဒါသိ၊ ဂါမဝါသီဟိ သဒ္ဓိံ အဂ္ဂသဿံ နာမ အဒါသိ၊ လာယနေ လာယနဂ္ဂံ၊ ဝေဏိကရဏေ ဝေဏဂ္ဂံ၊ ကလာပါဒီသု ကလာပဂ္ဂံ ခလဂ္ဂံ ခလဘဏ္ဍဂ္ဂံ ကောဋ္ဌဂ္ဂန္တိ. ဧဝံ သော ဧကသဿေဝ နဝ ဝါရေ အဂ္ဂဒါနံ အဒါသိ. တမ္ပိ သဿံ အတိရေကံ ဥဋ္ဌာနသမ္ပန္နံ အဟောသိ.

ယာဝ ဗုဒ္ဓါ ဓရတိ၊ ယာဝ စ သံဃော ဓရတိ၊ ဧတေနေဝ နိယာမေန ကလျာဏကမ္မံ ကတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဒေဝေသု စေဝ မနုဿေသု စ သံသရန္တော ဧကနဝုတိကပ္ပေ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အမှာကံ သတ္ထု လောကေ ဥပ္ပန္နကာလေ ကပိလဝတ္ထုနဂရဿ အဝိဒူရေ ဒေါဏဝတ္ထုဗြာဟ္မဏဂါမေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ကောဏ္ဍညမာဏဝေါတိ နာမံ အကံသု. သော ဝုဍ္ဎိမနွာယ တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဟေတွာ လက္ခဏမန္တာနံ ပါရံ အဂမာသိ. တေန သမယေန အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော တုသိတပုရာ စဝိတွာ ကပိလဝတ္ထုပုရေ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ အဋ္ဌုတ္တရံ ဗြာဟ္မဏသတံ အဟတဝတ္ထေဟိ အစ္ဆာဒေတွာ အပ္ပေါဒကံ မဓုပါယာသံ ပါယေတွာ တေသံ အန္တရေ အဋ္ဌ ဇနေ ဥစ္စိနိတွာ မဟာတလေ နိသီဒါပေတွာ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ ဗောဓိသတ္တံ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေ နိပဇ္ဇာပေတွာ လက္ခဏပရိဂ္ဂဟဏတ္ထံ တေသံ သန္တိကံ အာနယိံသု. ဓုရာသနေ နိသိန္နဗြာဟ္မဏော မဟာပုရိသဿ သရီရသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေတွာ ဒွေ အင်္ဂုလိယော ဥက္ခိပိ. ဧဝံ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ ဇနာ ဥက္ခိပိံသု. တေသံ ပန သဗ္ဗနဝကော ကောဏ္ဍညမာဏဝေါ၊ သော ဗောဓိသတ္တဿ လက္ခဏဝရနိပ္ဖတ္တိံ ဩလောကေတွာ ‘‘အဂါရမဇ္ဈေ ဌာနကာရဏံ နတ္ထိ၊ ဧကန္တေနေသ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧကမေဝ အင်္ဂုလိံ ဥက္ခိပိ. ဣတရေ ပန သတ္တ ဇနာ ‘‘သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိဿတိ၊ ရာဇာ ဘဝိဿတိ စက္ကဝတ္တီ. သစေ ပဗ္ဗဇိဿတိ၊ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဒွေ ဂတိယော ဒိသွာ ဒွေ အင်္ဂုလိယော ဥက္ခိပိံသု. အယံ ပန ကောဏ္ဍညော ကတာဓိကာရော ပစ္ဆိမဘဝိကသတ္တော ပညာယ ဣတရေ သတ္တ ဇနေ အဘိဘဝိတွာ ‘‘ဣမေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတဿ အဂါရမဇ္ဈေ ဌာနကရဏံ နာမ နတ္ထိ၊ နိဿံသယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧကမေဝ ဂတိံ အဒ္ဒသ၊ တသ္မာ ဧကံ အင်္ဂုလိံ ဥက္ခိပိ. တတော ဗြာဟ္မဏာ အတ္တနော ဃရာနိ ဂန္တွာ ပုတ္တေ အာမန္တယိံသု – ‘‘တာတာ၊ အမှေ မဟလ္လကာ၊ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ပုတ္တံ သဗ္ဗညုတပ္ပတ္တံ မယံ သမ္ဘာဝေယျာမ ဝါ နော ဝါ. တုမှေ တသ္မိံ ကုမာရေ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တေ တဿ သာသနေ ပဗ္ဗဇေယျာထာ’’တိ.

သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာပိ ဗောဓိသတ္တဿ ဓာတိယော အာဒိံ ကတွာ ပရိဟာရံ ဥပဋ္ဌပေန္တော ဗောဓိသတ္တံ ဝုဒ္ဓိံ အာပါဒေသိ. မဟာသတ္တောပိ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဒေဝေါ ဝိယ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ပရိပက္ကေ ဉာဏေ ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ ဒိသွာ ရာဟုလကုမာရဿ ဇာတဒိဝသေ ဆန္နသဟာယော ကဏ္ဍကံ အာရုယှ ဒေဝတာဟိ ဝိဝဋေန ဒွါရေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ တေနေဝ ရတ္တိဘာဂေန တီဏိ ရဇ္ဇာနိ အတိက္ကမိတွာ အနောမာနဒီတီရေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဃဋိကာရမဟာဗြဟ္မုနာ အာဘတေ အရဟဒ္ဓဇေ ဂဟိတမတ္တေယေဝ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရော ဝိယ ပါသာဒိကေန ဣရိယာပထေန ရာဇဂဟံ ပတွာ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတစ္ဆာယာယ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ရညာ မာဂဓေန ရဇ္ဇသိရိယာ နိမန္တိယမာနောပိ တံ ပဋိက္ခိပိတွာ အနုက္ကမေန ဥရုဝေလံ ဂန္တွာ ‘‘ရမဏီယော ဝတ အယံ ဘူမိဘာဂေါ၊ အလံ ဝတိဒံ ကုလပုတ္တဿ ပဓာနတ္ထိကဿ ပဓာနာယာ’’တိ ပဓာနာဘိမုခံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ တတ္ထ ဝါသံ ဥပဂတော.

တေန သမယေန ဣတရေ သတ္တ ဗြာဟ္မဏာ ယထာကမ္မံ ဂတာ၊ သဗ္ဗဒဟရော ပန လက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကော ကောဏ္ဍညမာဏဝေါ အရောဂေါ. သော ‘‘မဟာပုရိသော ပဗ္ဗဇိတော’’တိ သုတွာ တေသံ ဗြာဟ္မဏာနံ ပုတ္တေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘သိဒ္ဓတ္ထကုမာရော ကိရ ပဗ္ဗဇိတော. သော ဟိ နိဿံသယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ. သစေ တုမှာကံ ပိတရော အရောဂါ အဿု၊ အဇ္ဇ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇေယျုံ. သစေ တုမှေပိ ဣစ္ဆထ၊ ဧထ မယံ တံ မဟာပုရိသမနုပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ. တေ သဗ္ဗေ ဧကစ္ဆန္ဒာ ဘဝိတုံ နာသက္ခိံသု. တယော ဇနာ န ပဗ္ဗဇိံသု၊ ကောဏ္ဍညဗြာဟ္မဏံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ဣတရေ စတ္တာရော ပဗ္ဗဇိံသု. ဣမေ ပဉ္စ ပဗ္ဗဇိတွာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ဘိက္ခာယ စရန္တာ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ အဂမိံသု. တေ ဆဗ္ဗဿာနိ ဗောဓိသတ္တေ မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တေ ‘‘ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ မဟာသတ္တံ ဥပဋ္ဌဟမာနာ သန္တိကာဝစရာဝဿ အဟေသုံ. ယဒါ ပန ဗောဓိသတ္တော ဧကတိလတဏ္ဍုလာဒီဟိ ဝီတိနာမေန္တောပိ ဒုက္ကရကာရိကာယ အရိယဓမ္မပဋိဝေဓဿ အဘာဝံ ဉတွာ ဩဠာရိကံ အာဟာရံ အာဟရိ၊ တဒါ တေ ပက္ကမိတွာ ဣသိပတနံ အဂမံသု.

အထ ဗောဓိသတ္တော ဩဠာရိကာဟာရပရိဘောဂေန ဆဝိမံသလောဟိတပါရိပူရိံ ကတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမဒိဝသေ သုဇာတာယ ဒိန္နံ ဝရဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ သုဝဏ္ဏပါတိံ နဒိယာ ပဋိသောတံ ခိပိတွာ ‘‘အဇ္ဇ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ ကတသန္နိဋ္ဌာနော သာယနှသမယေ ကာလေန နာဂရာဇေန အနေကေဟိ ထုတိသတေဟိ အဘိတ္ထဝိယမာနော မဟာဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ အစလဋ္ဌာနေ ပါစီနလောကဓာတုအဘိမုခေါ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ သူရိယေ ဓရမာနေယေဝ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္စူသကာလသမနန္တရေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ အနုလောမပဋိလောမံ ပစ္စယာကာရဝဋ္ဋံ သမ္မသန္တော သဗ္ဗဗုဒ္ဓေဟိ ပဋိဝိဒ္ဓံ အသာဓာရဏံ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာယ ဖလသမာပတ္တိယာ တတ္ထေဝ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ.

ဧတေနေဝ ဥပါယေန သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝိဟရိတွာ ရာဇာယတနမူလေ မဓုပိဏ္ဍိကဘောဇနံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပုန အဇပါလနိဂြောဓမူလံ အာဂန္တွာ တတ္ထ နိသိန္နော ဓမ္မဂမ္ဘီရတံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အပ္ပေါဿုက္ကတာယ စိတ္တေ နမန္တေ မဟာဗြဟ္မုနာ ယာစိတော ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တိက္ခိန္ဒြိယာဒိဘေဒေ သတ္တေ ဒိသွာ မဟာဗြဟ္မုနော ဓမ္မဒေသနာယ ပဋိညံ ဒတွာ ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီ’’တိ အာဠာရုဒကာနံ ကာလကတဘာဝံ ဉတွာ ပုန စိန္တေန္တော ‘‘ဗဟူပကာရာ ခေါ ပန မေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ၊ ယေ မံ ပဓာနပဟိတတ္တံ ဥပဋ္ဌဟိံသု. ယံနူနာဟံ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ ဘိက္ခူနံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ. ဣဒံ ပန သဗ္ဗမေဝ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိဝိတက္ကမတ္တမေဝ၊ ဌပေတွာ ပန ကောဏ္ဍညဗြာဟ္မဏံ အညော ကောစိ ပဌမံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. သောပိ ဧတဒတ္ထမေဝ ကပ္ပသတသဟဿံ အဓိကာရကမ္မံ အကာသိ၊ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နဝ ဝါရေ အဂ္ဂသဿဒါနံ အဒါသိ.

အထ သတ္ထာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အနုပုဗ္ဗေန ဣသိပတနံ ဂန္တွာ ယေန ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ၊ တေနုပသင်္ကမိ. တေ တထာဂတံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာဝ အတ္တနော ကတိကာယ သဏ္ဌာတုံ နာသက္ခိံသု. ဧကော ပတ္တစီဝရံ ပဋိဂ္ဂဟေသိ၊ ဧကော အာသနံ ပညာပေသိ၊ ဧကော ပါဒေါဒကံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေသိ၊ ဧကော ပါဒေ ဓောဝိ၊ ဧကော တာလဝဏ္ဋံ ဂဟေတွာ ဗီဇမာနော ဌိတော. ဧဝံ တေသု ဝတ္တံ ဒဿေတွာ သန္တိကေ နိသိန္နေသု ကောဏ္ဍညတ္ထေရံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ သတ္ထာ အနုတ္တရံ တေပရိဝဋ္ဋံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တံ အာရဘိ. မနုဿပရိသာ ပဉ္စ ဇနာဝ အဟေသုံ၊ ဒေဝပရိသာ အပရိစ္ဆိန္နာ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ကောဏ္ဍညတ္ထေရော အဋ္ဌာရသဟိ မဟာဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော. အထ သတ္ထာ ‘‘မယာ ဒုက္ကရသတာဘတံ ဓမ္မံ ပဌမမေဝ အညာသီတိ အညာသိကောဏ္ဍညော နာမ အယ’’န္တိ ထေရံ အာလပန္တော ‘‘အညာသိ ဝတ၊ ဘော၊ ကောဏ္ဍညော၊ အညာသိ ဝတ၊ ဘော၊ ကောဏ္ဍညော’’တိ အာဟ. တဿ တဒေဝ နာမံ ဇာတံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဣတိ ဟိဒံ အာယသ္မတော ကောဏ္ဍညဿ အညာသိကောဏ္ဍညောတွေဝ နာမံ အဟောသီ’’တိ.

ဣတိ ထေရော အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော၊ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဘဒ္ဒိယတ္ထေရော၊ ဒုတိယပက္ခဒိဝသေ ဝပ္ပတ္ထေရော၊ တတိယပက္ခဒိဝသေ မဟာနာမတ္ထေရော၊ ပက္ခဿ စတုတ္ထိယံ အဿဇိတ္ထေရော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော. ပဉ္စမိယာ ပန ပက္ခဿ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တန္တဒေသနာပရိယောသာနေ သဗ္ဗေပိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတာ.

တေန ခေါ ပန သမယေန ဆ လောကေ အရဟန္တော ဟောန္တိ. တတော ပဋ္ဌာယ သတ္ထာ ယသဒါရကပ္ပမုခေ ပဉ္စပညာသ ပုရိသေ၊ ကပ္ပါသိယဝနသဏ္ဍေ တိံသမတ္တေ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယေ၊ ဂယာသီသေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ သဟဿမတ္တေ ပုရာဏဇဋိလေတိ ဧဝံ မဟာဇနံ အရိယဘူမိံ ဩတာရေတွာ ဗိမ္ဗိသာရပ္ပမုခါနိ ဧကာဒသနဟုတာနိ သောတာပတ္တိဖလေ၊ ဧကံ နဟုတံ သရဏတ္တယေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဇမ္ဗုဒီပတလေ သာသနံ ပုပ္ဖိတဖလိတံ ကတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပမဏ္ဍလံ ကာသာဝပဇ္ဇောတံ ဣသိဝါတပဋိဝါတံ ကရောန္တော ဧကသ္မိံ သမယေ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရံ ပတွာ တတ္ထ ဝသန္တော ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနဂတော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ‘‘ပဌမံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဒ္ဓဘိက္ခူနံ အန္တရေ မမ ပုတ္တော ကောဏ္ဍညော အဂ္ဂေါ’’တိ ဒဿေတုံ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

ထေရောပိ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ အတ္တနော နိပစ္စကာရံ ကရောန္တေ ဒိသွာ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကာ အပက္ကမိတုကာမော ဟုတွာ ‘‘ပုဏ္ဏမာဏဝေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သာသနေ အဂ္ဂဓမ္မကထိကော ဘဝိဿတီ’’တိ ဒိသွာ ဒေါဏဝတ္ထုဗြာဟ္မဏဂါမံ ဂန္တွာ အတ္တနော ဘာဂိနေယျံ ပုဏ္ဏမာဏဝံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ ဝသိဿတီ’’တိ တဿ ဗုဒ္ဓါနံ အန္တေဝါသိကဘာဝံ ကတွာ သယံ ဒသဗလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဘဂဝါ မယှံ ဂါမန္တသေနာသနံ အသပ္ပါယံ၊ အာကိဏ္ဏော ဝိဟရိတုံ န သက္ကောမိ၊ ဆဒ္ဒန္တဒဟံ ဂန္တွာ ဝသိဿာမီ’’တိ ဘဂဝန္တံ အနုဇာနာပေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဆဒ္ဒန္တဒဟံ ဂန္တွာ ဆဒ္ဒန္တဟတ္ထိကုလံ နိဿာယ ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဝီတိနာမေတွာ တတ္ထေဝ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ.

သာရိပုတ္တ-မောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဝတ္ထု

၁၈၉-၁၉၀. ဒုတိယတတိယေသု မဟာပညာနန္တိ မဟတိယာ ပညာယ သမန္နာဂတာနံ. ဣဒ္ဓိမန္တာနန္တိ ဣဒ္ဓိယာ သမ္ပန္နာနံ. သာရိပုတ္တော မောဂ္ဂလ္လာနောတိ တေသံ ထေရာနံ နာမံ.

ဣမေသမ္ပိ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – ဣတော သတသဟဿကပ္ပါဓိကေ အသင်္ချေယျကပ္ပမတ္ထကေ သာရိပုတ္တော ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ နာမေန သရဒမာဏဝေါ နာမ အဟောသိ. မောဂ္ဂလ္လာနော ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ နာမေန သိရိဝဍ္ဎနကုဋုမ္ဗိယော နာမ အဟောသိ. တေ ဥဘောပိ သဟပံသုကီဠိတာဝ သဟာယကာ အဟေသုံ. သရဒမာဏဝေါ ပိတု အစ္စယေန ကုလသန္တကံ မဟာဓနံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဧကဒိဝသံ ရဟောဂတော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဣဓလောကတ္တဘာဝမေဝ ဇာနာမိ၊ နော ပရလောကတ္တဘာဝံ၊ ဇာတသတ္တာနဉ္စ မရဏံ နာမ ဓုဝံ၊ မယာ ဧကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ မောက္ခဓမ္မဂဝေသနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော သဟာယကံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ – ‘‘သမ္မ သိရိဝဍ္ဎန၊ အဟံ ပဗ္ဗဇိတွာ မောက္ခဓမ္မံ ဂဝေသိဿာမိ၊ တွံ မယာ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ. န သက္ခိဿာမိ၊ သမ္မ၊ တွံယေဝ ပဗ္ဗဇာဟီတိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘ပရလောကံ ဂစ္ဆန္တာ သဟာယေ ဝါ ဉာတိမိတ္တေ ဝါ ဂဟေတွာ ဂတာ နာမ နတ္ထိ၊ အတ္တနာ ကတံ အတ္တနောဝ ဟောတီ’’တိ. တတော ရတနကောဋ္ဌာဂါရံ ဝိဝရာပေတွာ ကပဏဒ္ဓိကဝဏိဗ္ဗကယာစကာနံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပဗ္ဗတပါဒံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ. တဿ ဧကော ဒွေ တယောတိ ဧဝံ အနုပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာ စတုသတ္တတိသဟဿမတ္တာ ဇဋိလာ အဟေသုံ. သော ပဉ္စာဘိညာ အဋ္ဌ စ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ တေသမ္ပိ ဇဋိလာနံ ကသိဏပရိကမ္မံ အာစိက္ခိ. တေပိ သဗ္ဗေ ပဉ္စ အဘိညာ အဋ္ဌ စ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေသုံ.

တေန သမယေန အနောမဒဿီ နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥဒပါဒိ. နဂရံ စန္ဒဝတီ နာမ အဟောသိ၊ ပိတာ ယသဝန္တော နာမ ခတ္တိယော၊ မာတာ ယသောဓရာ နာမ ဒေဝီ၊ ဗောဓိ အဇ္ဇုနရုက္ခော၊ နိသဘတ္ထေရော စ အနောမတ္ထေရော စာတိ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ၊ ဝရုဏတ္ထေရော နာမ ဥပဋ္ဌာကော၊ သုန္ဒရာ စ သုမနာ စာတိ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ၊ အာယု ဝဿသတသဟဿံ အဟောသိ၊ သရီရံ အဋ္ဌပညာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ၊ သရီရပ္ပဘာ ဒွါဒသယောဇနံ ဖရိ၊ ဘိက္ခုသတသဟဿပရိဝါရော အဟောသိ.

အထေကဒိဝသံ ပစ္စူသကာလေ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ လောကံ ဝေါလောကေန္တော သရဒတာပသံ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ မယှံ သရဒတာပသဿ သန္တိကံ ဂတပစ္စယေန ဓမ္မဒေသနာ စ မဟတီ ဘဝိဿတိ၊ သော စ အဂ္ဂသာဝကဋ္ဌာနံ ပတ္ထေဿတိ၊ တဿ သဟာယကော သိရိဝဍ္ဎနကုဋုမ္ဗိယော ဒုတိယသာဝကဋ္ဌာနံ၊ ဒေသနာပရိယောသာနေ စဿ ပရိဝါရာ စတုသတ္တတိသဟဿဇဋိလာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿန္တိ၊ မယာ တတ္ထ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အတ္တနော ပတ္တစီဝရမာဒါယ အညံ ကဉ္စိ အနာမန္တေတွာ သီဟော ဝိယ ဧကစရော ဟုတွာ သရဒတာပသဿ အန္တေဝါသိကေသု ဖလာဖလတ္ထာယ ဂတေသု ‘‘ဗုဒ္ဓဘာဝံ မေ ဇာနာတူ’’တိ တဿ ပဿန္တဿေဝ သရဒတာပသဿ အာကာသတော ဩတရိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာသိ. သရဒတာပသော ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ စေဝ သရီရသမ္ပတ္တိံ စဿ ဒိသွာ လက္ခဏမန္တေ သမ္မသိတွာ ‘‘ဣမေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော နာမ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တော ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇန္တော လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ အယံ ပုရိသော နိဿံသယံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဇာနိတွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ အာသနံ ပညာပေတွာ အဒါသိ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တာသနေ. သရဒတာပသောပိ အတ္တနော အနုစ္ဆဝိကံ အာသနံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

တသ္မိံ သမယေ စတုသတ္တတိသဟဿဇဋိလာ ပဏီတပဏီတာနိ ဩဇဝန္တာနိ ဖလာဖလာနိ ဂဟေတွာ အာစရိယဿ သန္တိကံ သမ္ပတ္တာ ဗုဒ္ဓါနဉ္စေဝ အာစရိယဿ စ နိသိန္နာသနံ ဩလောကေတွာ အာဟံသု – ‘‘အာစရိယ၊ မယံ ‘ဣမသ္မိံ လောကေ တုမှေဟိ မဟန္တတရော နတ္ထီ’တိ ဝိစရာမ၊ အယံ ပန ပုရိသော တုမှေဟိ မဟန္တတရော မညေ’’တိ. တာတာ၊ ကိံ ဝဒထ? သာသပေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌသဋ္ဌိယောဇနသတသဟဿုဗ္ဗေဓံ သိနေရုံ သမံ ကာတုံ ဣစ္ဆထ၊ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေန သဒ္ဓိံ မယှံ ဥပမံ မာ ကရိတ္ထ ပုတ္တကာတိ. အထ တေ တာပသာ ‘‘သစေ အယံ ဣတ္တရသတ္တော အဘဝိဿ၊ န အမှာကံ အာစရိယော ဧဝရူပံ ဥပမံ အာဟရေယျ၊ ယာဝ မဟာ ဝတာယံ ပုရိသော’’တိ သဗ္ဗေဝ ပါဒေသု နိပတိတွာ သိရသာ ဝန္ဒိံသု.

အထ နေ အာစရိယော အာဟ – ‘‘တာတာ၊ အမှာကံ ဗုဒ္ဓါနံ အနုစ္ဆဝိကော ဒေယျဓမ္မော နတ္ထိ၊ သတ္ထာ စ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဣဓာဂတော၊ မယံ ယထာဗလံ ဒေယျဓမ္မံ ဒဿာမ. တုမှေ ယံ ယံ ပဏီတံ ဖလာဖလံ၊ တံ တံ အာဟရထာ’’တိ. အာဟရာပေတွာ ဟတ္ထေ ဓောဝိတွာ သယံ တထာဂတဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. သတ္ထာရာ စ ဖလာဖလေ ပဋိဂ္ဂဟိတမတ္တေ ဒေဝတာ ဒိဗ္ဗောဇံ ပက္ခိပိံသု. တာပသော ဥဒကမ္ပိ သယမေဝ ပရိဿာဝေတွာ အဒါသိ. တတော ဘတ္တကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ ဟတ္ထံ ဓောဝိတွာ နိသိန္နေ သတ္ထရိ သဗ္ဗေ အန္တေဝါသိကေ ပက္ကောသိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ သာရဏီယံ ကထံ ကထေန္တော နိသီဒိ. သတ္ထာ ‘‘ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ စိန္တေသိ. တေ သတ္ထု စိတ္တံ ဉတွာ သတသဟဿခီဏာသဝပရိဝါရာ အာဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု.

တတော သရဒတာပသော အန္တေဝါသိကေ အာမန္တေသိ – ‘‘တာတာ၊ ဗုဒ္ဓါနံ နိသိန္နာသနမ္ပိ နီစံ၊ သမဏသတသဟဿာနမ္ပိ အာသနံ နတ္ထိ၊ တုမှေဟိ အဇ္ဇ ဥဠာရံ ဗုဒ္ဓသက္ကာရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ပဗ္ဗတပါဒတော ဝဏ္ဏဂန္ဓသမ္ပန္နာနိ ပုပ္ဖါနိ အာဟရထာ’’တိ. ကထနကာလော ပပဉ္စော ဝိယ ဟောတိ၊ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ပန ဝိသယော အစိန္တေယျောတိ မုဟုတ္တမတ္တေနေဝ တေ တာပသာ ဝဏ္ဏဂန္ဓသမ္ပန္နာနိ ပုပ္ဖါနိ အာဟရိတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ယောဇနပ္ပမာဏံ ပုပ္ဖါသနံ ပညာပေသုံ၊ ဥဘိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ တိဂါဝုတံ၊ သေသဘိက္ခူနံ အဍ္ဎယောဇနိကာဒိဘေဒံ၊ သံဃနဝကဿ ဥသဘမတ္တံ အဟောသိ. ဧဝံ ပညတ္တေသု အာသနေသု သရဒတာပသော တထာဂတဿ ပုရတော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဌိတော၊ ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတသုခတ္ထာယ ဣမံ ပုပ္ဖါသနံ အဘိရုဟထာ’’တိ အာဟ.

‘‘နာနာပုပ္ဖဉ္စ ဂန္ဓဉ္စ၊ သမ္ပာဒေတွာန ဧကတော၊

ပုပ္ဖါသနံ ပညာပေတွာ၊ ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ.

‘‘ဣဒံ တေ အာသနံ ဝီရ၊ ပညတ္တံ တဝနုစ္ဆဝိံ၊

မမ စိတ္တံ ပသာဒေန္တော၊ နိသီဒ ပုပ္ဖမာသနေ.

‘‘သတ္တရတ္တိဒိဝံ ဗုဒ္ဓေါ၊ နိသီဒိ ပုပ္ဖမာသနေ၊

မမ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ၊ ဟာသယိတွာ သဒေဝကေ’’တိ.

ဧဝံ နိသိန္နေ သတ္ထရိ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ စ သေသဘိက္ခူ စ အတ္တနော အတ္တနော ပတ္တာသနေသု နိသီဒိံသု. သရဒတာပသော မဟန္တံ ပုပ္ဖစ္ဆတ္တံ ဂဟေတွာ တထာဂတဿ မတ္ထကေ ဓာရယန္တော အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ ‘‘ဇဋိလာနံ အယံ သက္ကာရော မဟပ္ဖလော ဟောတူ’’တိ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိ. သတ္ထု သမာပန္နဘာဝံ ဉတွာ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာပိ သေသဘိက္ခူပိ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိံသု. တထာဂတေ သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နေ အန္တေဝါသိကာ ဘိက္ခာစာရကာလေ သမ္ပတ္တေ ဝနမူလဖလာဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သေသကာလေ ဗုဒ္ဓါနံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ တိဋ္ဌန္တိ. သရဒတာပသော ပန ဘိက္ခာစာရမ္ပိ အဂန္တွာ ပုပ္ဖစ္ဆတ္တံ ဂဟိတနိယာမေနေဝ သတ္တာဟံ ပီတိသုခေန ဝီတိနာမေသိ.

သတ္ထာ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာယ ဒက္ခိဏပဿေ နိသိန္နံ အဂ္ဂသာဝကံ နိသဘတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘နိသဘ သက္ကာရကာရကာနံ တာပသာနံ ပုပ္ဖါသနာနုမောဒနံ ကရောဟီ’’တိ. ထေရော စက္ကဝတ္တိရညော သန္တိကာ ပဋိလဒ္ဓမဟာလာဘော မဟာယောဓော ဝိယ တုဋ္ဌမာနသော သာဝကပါရမိဉာဏေ ဌတွာ ပုပ္ဖါသနာနုမောဒနံ အာရဘိ. တဿ ဒေသနာဝသာနေ ဒုတိယသာဝကံ အာမန္တေသိ – ‘‘တွမ္ပိ ဓမ္မံ ဒေသေဟီ’’တိ. အနောမတ္ထေရော တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ သမ္မသိတွာ ဓမ္မံ ကထေသိ. ဒွိန္နံ သာဝကာနံ ဒေသနာယ ဧကဿပိ အဘိသမယော နာဟောသိ. အထ သတ္ထာ အပရိမာဏေ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ဌတွာ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဌပေတွာ သရဒတာပသံ သဗ္ဗေပိ စတုသတ္တတိသဟဿဇဋိလာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. သတ္ထာ ‘‘ဧထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. တေသံ တာဝဒေဝ ကေသမဿု အန္တရဓာယိ၊ အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာ ကာယေ ပဋိမုက္ကာဝ အဟေသုံ.

သရဒတာပသော ကသ္မာ အရဟတ္တံ န ပတ္တောတိ? ဝိက္ခိတ္တစိတ္တတ္တာ. တဿ ကိရ ဗုဒ္ဓါနံ ဒုတိယာသနေ နိသီဒိတွာ သာဝကပါရမိဉာဏေ ဌတွာ ဓမ္မံ ဒေသယတော အဂ္ဂသာဝကဿ ဒေသနံ သောတုံ အာရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ ‘‘အဟော ဝတာဟမ္ပိ အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ဣမိနာဝ သာဝကေန လဒ္ဓဓုရံ လဘေယျ’’န္တိ စိတ္တံ ဥဒပါဒိ. သော တေန ပရိဝိတက္ကေန မဂ္ဂဖလပဋိဝေဓံ ကာတုံ နာသက္ခိ. တထာဂတံ ပန ဝန္ဒိတွာ သမ္မုခေ ဌတွာ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှာကံ အနန္တရာသနေ နိသိန္နော ဘိက္ခု တုမှာကံ သာသနေ ကော နာမ ဟောတီ’’တိ? မယာ ပဝတ္တိတံ ဓမ္မစက္ကံ အနုပ္ပဝတ္တေတာ သာဝကပါရမိဉာဏဿ ကောဋိပ္ပတ္တော သောဠသ ပညာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတော မယှံ သာသနေ အဂ္ဂသာဝကော နိသဘတ္ထေရော နာမ ဧသောတိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ယွာယံ မယာ သတ္တာဟံ ပုပ္ဖစ္ဆတ္တံ ဓာရေန္တေန သက္ကာရော ကတော၊ အဟံ ဣမဿ ဖလေန အညံ သက္ကတ္တံ ဝါ ဗြဟ္မတ္တံ ဝါ န ပတ္ထေမိ၊ အနာဂတေ ပန အယံ နိသဘတ္ထေရော ဝိယ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ အဂ္ဂသာဝကော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ.

သတ္ထာ ‘‘သမိဇ္ဈိဿတိ နု ခေါ ဣမဿ ပုရိသဿ ပတ္ထနာ’’တိ အနာဂတံသဉာဏံ ပေသေတွာ ဩလောကေန္တော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ အတိက္ကမိတွာ သမိဇ္ဈနဘာဝံ အဒ္ဒသ. ဒိသွာ သရဒတာပသံ အာဟ – ‘‘န တေ အယံ ပတ္ထနာ မောဃာ ဘဝိဿတိ၊ အနာဂတေ ပန ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ အတိက္ကမိတွာ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ. တဿ မာတာ မဟာမာယာ နာမ ဒေဝီ ဘဝိဿတိ၊ ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနော နာမ ရာဇာ၊ ပုတ္တော ရာဟုလော နာမ၊ ဥပဋ္ဌာကော အာနန္ဒော နာမ၊ ဒုတိယသာဝကော မောဂ္ဂလ္လာနော နာမ၊ တွံ ပန တဿ အဂ္ဂသာဝကော ဓမ္မသေနာပတိ သာရိပုတ္တော နာမ ဘဝိဿသီ’’တိ. ဧဝံ တာပသံ ဗျာကရိတွာ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ.

သရဒတာပသောပိ အန္တေဝါသိကတ္ထေရာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ သဟာယကဿ သိရိဝဍ္ဎနကုဋုမ္ဗိကဿ သာသနံ ပေသေသိ – ‘‘ဘန္တေ၊ မမ သဟာယကဿ ဝဒေထ ‘သဟာယကေန တေ သရဒတာပသေန အနောမဒဿိဗုဒ္ဓဿ ပါဒမူလေ အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ ဂေါတမဗုဒ္ဓဿ သာသနေ အဂ္ဂသာဝကဋ္ဌာနံ ပတ္ထိတံ၊ တွံ ဒုတိယသာဝကဋ္ဌာနံ ပတ္ထေဟီ’’’တိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ထေရေဟိ ပုရေတရမေဝ ဧကပဿေန ဂန္တွာ သိရိဝဍ္ဎဿ နိဝေသနဒွါရေ အဋ္ဌာသိ.

သိရိဝဍ္ဎနော ‘‘စိရဿံ ဝတ မေ အယျော အာဂတော’’တိ အာသနေ နိသီဒါပေတွာ အတ္တနာ နီစာသနေ နိသိန္နော ‘‘အန္တေဝါသိကပရိသာ ပန ဝေါ၊ ဘန္တေ၊ န ပညာယတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. အာမ သမ္မ၊ အမှာကံ အဿမံ အနောမဒဿီ နာမ ဗုဒ္ဓေါ အာဂတော၊ မယံ တဿ အတ္တနော ဗလေန သက္ကာရံ အကရိမှ. သတ္ထာ သဗ္ဗေသံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ ဒေသနာပရိယောသာနေ ဌပေတွာ မံ သေသာ အရဟတ္တံ ပတွာ ပဗ္ဗဇိံသူတိ. တုမှေ ကသ္မာ န ပဗ္ဗဇိတာတိ? အဟံ သတ္ထု အဂ္ဂသာဝကံ နိသဘတ္ထေရံ ဒိသွာ အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ ဂေါတမဿ နာမ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ အဂ္ဂသာဝကဋ္ဌာနံ ပတ္ထေသိံ၊ တွမ္ပိ တဿ သာသနေ ဒုတိယသာဝကဋ္ဌာနံ ပတ္ထေဟီတိ. မယှံ ဗုဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိစယော နတ္ထိ၊ ဘန္တေတိ. ဗုဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ ကထနံ မယှံ ဘာရော ဟောတု၊ တွံ မဟန္တံ အဓိကာရံ သဇ္ဇေဟီတိ.

သိရိဝဍ္ဎနော သရဒတာပသဿ ဝစနံ သုတွာ အတ္တနော နိဝေသနဒွါရေ ရာဇမာနေန အဋ္ဌကရီသမတ္တံ ဌာနံ သမတလံ ကာရေတွာ ဝါလုကံ ဩကိရာပေတွာ လာဇပဉ္စမာနိ ပုပ္ဖါနိ ဝိကိရိတွာ နီလုပ္ပလစ္ဆဒနံ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ဗုဒ္ဓါသနံ ပညာပေတွာ သေသဘိက္ခူနမ္ပိ အာသနာနိ ပဋိယာဒါပေတွာ မဟန္တံ သက္ကာရသမ္မာနံ သဇ္ဇေတွာ ဗုဒ္ဓါနံ နိမန္တနတ္ထာယ သရဒတာပသဿ သညံ အဒါသိ. တာပသော တဿ ဝစနံ သုတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ဂဟေတွာ တဿ နိဝေသနံ အဂမာသိ. သိရိဝဍ္ဎနော ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ တထာဂတဿ ဟတ္ထတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ မဏ္ဍပံ ပဝေသေတွာ ပညတ္တာသနေသု နိသိန္နဿ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ ပဏီတေန ဘောဇနေန ပရိဝိသိတွာ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ မဟာရဟေဟိ ဝတ္ထေဟိ အစ္ဆာဒေတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ နာယံ အာရမ္ဘော အပ္ပမတ္တကဋ္ဌာနတ္ထာယ၊ ဣမိနာဝ နိယာမေန သတ္တာဟံ အနုကမ္ပံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ အဓိဝါသေသိ. သော တေနေဝ နိယာမေန သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဌိတော အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ မမ သဟာယော သရဒတာပသော ယဿ သတ္ထု အဂ္ဂသာဝကော ဟောမီတိ ပတ္ထေသိ၊ အဟမ္ပိ တဿေဝ ဒုတိယသာဝကော ဘဝါမီ’’တိ.

သတ္ထာ အနာဂတံ ဩလောကေတွာ တဿ ပတ္ထနာယ သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဒိသွာ ဗျာကာသိ – ‘‘တွံ ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ အတိက္ကမိတွာ ဂေါတမဗုဒ္ဓဿ ဒုတိယသာဝကော ဘဝိဿသီ’’တိ. ဗုဒ္ဓါနံ ဗျာကရဏံ သုတွာ သိရိဝဍ္ဎနော ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော အဟောသိ. သတ္ထာပိ ဘတ္တာနုမောဒနံ ကတွာ သပရိဝါရော ဝိဟာရမေဝ ဂတော. သိရိဝဍ္ဎနော တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ကလျာဏကမ္မံ ကတွာ ဒုတိယတ္တဝါရေ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော. သရဒတာပသော စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော.

တတော ပဋ္ဌာယ ဣမေသံ ဥဘိန္နမ္ပိ အန္တရာကမ္မံ န ကထိတံ. အမှာကံ ပန ဗုဒ္ဓဿ နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ သရဒတာပသော ရာဇဂဟနဂရဿ အဝိဒူရေ ဥပတိဿဂါမေ သာရိဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တံဒိဝသမေဝ စဿ သဟာယောပိ ရာဇဂဟဿေဝ အဝိဒူရေ ကောလိတဂါမေ မောဂ္ဂလ္လိဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တာနိ ကိရ ဒွေပိ ကုလာနိ ယာဝ သတ္တမာ ကုလပရိဝဋ္ဋာ အာဗဒ္ဓပဋိဗဒ္ဓသဟာယကာနေဝ. တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ ဧကဒိဝသမေဝ ဂဗ္ဘပရိဟာရံ အဒံသု. ဒသမာသစ္စယေန ဇာတာနမ္ပိ တေသံ ဆသဋ္ဌိ ဓာတိယော ဥပဋ္ဌဟိံသု. နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ သာရိဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တဿ ဥပတိဿဂါမေ ဇေဋ္ဌကုလဿ ပုတ္တတ္တာ ဥပတိဿောတိ နာမံ အကံသု၊ ဣတရဿ ကောလိတဂါမေ ဇေဋ္ဌကုလဿ ပုတ္တတ္တာ ကောလိတောတိ နာမံ အကံသု. တေ ဥဘောပိ ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဗ္ဗသိပ္ပါနံ ပါရံ အဂမံသု.

ဥပတိဿမာဏဝဿ ကီဠနတ္ထာယ နဒိံ ဝါ ဥယျာနံ ဝါ ပဗ္ဗတံ ဝါ ဂမနကာလေ ပဉ္စ သုဝဏ္ဏသိဝိကာသတာနိ ပရိဝါရာ ဟောန္တိ၊ ကောလိတမာဏဝဿ ပဉ္စ အာဇညရထသတာနိ. ဒွေပိ ဇနာ ပဉ္စပဉ္စမာဏဝကသတပရိဝါရာ ဟောန္တိ. ရာဇဂဟေ စ အနုသံဝစ္ဆရံ ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇံ နာမ ဟောတိ၊ တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ ဧကဋ္ဌာနေယေဝ မဉ္စံ ဗန္ဓန္တိ. ဒွေပိ ဇနာ ဧကတောဝ နိသီဒိတွာ သမဇ္ဇံ ပဿန္တာ ဟသိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဟသန္တိ၊ သံဝေဂဋ္ဌာနေ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ ဒါယံ ဒါတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေ ဒါယံ ဒေန္တိ. တေသံ ဣမိနာဝ နိယာမေန ဧကဒိဝသံ သမဇ္ဇံ ပဿန္တာနံ ပရိပါကဂတတ္တာ ဉာဏဿ ပုရိမဒိဝသေသု ဝိယ ဟသိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဟာသော ဝါ သံဝေဂဋ္ဌာနေ သံဝေဇနံ ဝါ ဒါယံ ဒါတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေ ဒါယဒါနံ ဝါ နာဟောသိ. ဒွေပိ ပန ဇနာ ဧဝံ စိန္တယိံသု – ‘‘ကိံ ဧတ္ထ ဩလောကေတဗ္ဗံ အတ္ထိ၊ သဗ္ဗေပိမေ အပ္ပတ္တေ ဝဿသတေ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂမိဿန္တိ. အမှေဟိ ပန ဧကံ မောက္ခဓမ္မံ ဂဝေသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာရမ္မဏံ ဂဟေတွာ နိသီဒိံသု.

တတော ကောလိတော ဥပတိဿံ အာဟ – ‘‘သမ္မ ဥပတိဿ၊ န တွံ အညသု ဒိဝသေသု ဝိယ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော၊ အနတ္တမနဓာတုကောသိ၊ ကိံ တေ သလ္လက္ခိတ’’န္တိ? သမ္မ ကောလိတ၊ ‘‘ဧတေသံ ဩလောကနေ သာရော နတ္ထိ၊ နိရတ္ထကမေတံ၊ အတ္တနော မောက္ခဓမ္မံ ဂဝေသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ စိန္တယန္တော နိသိန္နောမှီတိ၊ တွံ ပန ကသ္မာ အနတ္တမနောသီတိ? သောပိ တထေဝ အာဟ. အထဿ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဧကဇ္ဈာသယတံ ဉတွာ ဥပတိဿော တံ ဧဝမာဟ – ‘‘အမှာကံ ဥဘိန္နမ္ပိ သုစိန္တိတံ၊ မောက္ခဓမ္မံ ဂဝေသန္တေဟိ ပန ဧကာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ကဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇာမာ’’တိ.

တေန ခေါ ပန သမယေန သဉ္စယော ပရိဗ္ဗာဇကော ရာဇဂဟေ ပဋိဝသတိ မဟတိယာ ပရိဗ္ဗာဇကပရိသာယ သဒ္ဓိံ. တေ ‘‘တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ ပဉ္စဟိ မာဏဝကသတေဟိ သဒ္ဓိံ သဉ္စယဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု. တေသံ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သဉ္စယော အတိရေကလာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော အဟောသိ. တေ ကတိပါဟေနေဝ သဗ္ဗံ သဉ္စယဿ သမယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ၊ ‘‘အာစရိယ၊ တုမှာကံ ဇာနနသမယော ဧတ္တကောဝ၊ ဥဒါဟု ဥတ္တရိပိ အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. သဉ္စယော ‘‘ဧတ္တကောဝ၊ သဗ္ဗံ တုမှေဟိ ဉာတ’’န္တိ အာဟ. တေ တဿ ကထံ သုတွာ စိန္တယိံသု – ‘‘ဧဝံ သတိ ဣမဿ သန္တိကေ ဗြဟ္မစရိယဝါသော နိရတ္ထကော၊ မယံ မောက္ခဓမ္မံ ဂဝေသိတုံ နိက္ခန္တာ၊ သော ဣမဿ သန္တိကေ ဥပ္ပါဒေတုံ န သက္ကာ. မဟာ ခေါ ပန ဇမ္ဗုဒီပေါ၊ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော စရန္တာ မယံ အဝဿံ မောက္ခဓမ္မဒေသကံ ဧကံ အာစရိယံ လဘိဿာမာ’’တိ. တေ တတော ပဋ္ဌာယ ယတ္ထ ယတ္ထ ပဏ္ဍိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ အတ္ထီတိ သုဏန္တိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ ပဉှသာကစ္ဆံ ကရောန္တိ. တေဟိ ပုဋ္ဌံ ပဉှံ အညေ ကထေတုံ သမတ္ထာ နတ္ထိ၊ တေ ပန တေသံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ. ဧဝံ သကလဇမ္ဗုဒီပံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ နိဝတ္တိတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ အာဂန္တွာ၊ ‘‘သမ္မ ကောလိတ၊ ယော ပဌမံ အမတံ အဓိဂစ္ဆတိ၊ သော အာရောစေတူ’’တိ ကတိကံ အကံသု.

တေန သမယေန အမှာကံ သတ္ထာ ပဌမာဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော အနုပုဗ္ဗေန ရာဇဂဟံ သမ္ပတ္တော ဟောတိ. အထ ‘‘ဧကသဋ္ဌိ အရဟန္တော လောကေ ဥပ္ပန္နာ ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တကာလေ ‘‘စရထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စာရိကံ ဗဟုဇနဟိတာယာ’’တိ ရတနတ္တယဂုဏပ္ပကာသနတ္ထံ ဥယျောဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ အန္တရေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယဗ္ဘန္တရော အဿဇိတ္ထေရော ပဋိနိဝတ္တိတွာ ရာဇဂဟမေဝ အာဂတော. ပုနဒိဝသေ ပါတောဝ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ.

တသ္မိံ သမယေ ဥပတိဿပရိဗ္ဗာဇကော ပါတောဝ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမံ ဂစ္ဆန္တော ထေရံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ဧဝရူပေါ ပဗ္ဗဇိတော နာမ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော. ယေ ဝတ လောကေ အရဟန္တော ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နာ၊ အယံ တေသံ ဘိက္ခူနံ အညတရော၊ ယံနူနာဟံ ဣမံ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆေယျံ – ‘ကံသိ တွံ၊ အာဝုသော ဥဒ္ဒိဿ၊ ပဗ္ဗဇိတော၊ ကော ဝါ တေ သတ္ထာ၊ ကဿ ဝါ တွံ ဓမ္မံ ရောစေသီ’’’တိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အကာလော ခေါ ဣမံ ဘိက္ခုံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ၊ အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ပိဏ္ဍာယ စရတိ၊ ယံနူနာဟံ ဣမံ ဘိက္ခုံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓေယျံ အတ္ထိကေဟိ ဥပညာတံ မဂ္ဂ’’န္တိ. သော ထေရံ လဒ္ဓပိဏ္ဍပါတံ အညတရံ ဩကာသံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ နိသီဒိတုကာမတဉ္စဿ ဉတွာ အတ္တနော ပရိဗ္ဗာဇကပီဌကံ ပညာပေတွာ အဒါသိ. ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေပိဿ အတ္တနော ကုဏ္ဍိကာယ ဥဒကံ အဒါသိ.

ဧဝံ အာစရိယဝတ္တံ ကတွာ ကတဘတ္တကိစ္စေန ထေရေန သဒ္ဓိံ မဓုရပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ဝိပ္ပသန္နာနိ ခေါ တေ၊ အာဝုသော၊ ဣန္ဒြိယာနိ၊ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော ပရိယောဒါတော၊ ကံသိ တွံ၊ အာဝုသော ဥဒ္ဒိဿ၊ ပဗ္ဗဇိတော၊ ကော ဝါ တေ သတ္ထာ၊ ကဿ ဝါ တွံ ဓမ္မံ ရောစေသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော ‘‘အတ္ထာဝုသော၊ မဟာသမဏော သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော၊ တာဟံ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတော၊ သော စ မေ ဘဂဝါ သတ္ထာ၊ တဿေဝါဟံ ဘဂဝတော ဓမ္မံ ရောစေမီ’’တိ အာဟ. အထ နံ ‘‘ကိံဝါဒီ ပနာယသ္မတော သတ္ထာ၊ ကိမက္ခာယီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ ပရိဗ္ဗာဇကာ နာမ သာသနဿ ပဋိပက္ခဘူတာ၊ ဣမဿ သာသနဿ ဂမ္ဘီရတံ ဒဿေဿာမီ’’တိ. အတ္တနော နဝကဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘အဟံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ နဝေါ အစိရပဗ္ဗဇိတော၊ အဓုနာဂတော ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ၊ န တာဝါဟံ သက္ကောမိ ဝိတ္ထာရေန ဓမ္မံ ဒေသေတု’’န္တိ. ပရိဗ္ဗာဇကော ‘‘အဟံ ဥပတိဿော နာမ၊ တွံ ယထာသတ္တိယာ အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ဝဒ၊ ဧတံ နယသတေန နယသဟဿေန ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ မယှံ ဘာရော’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ –

‘‘အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ဘာသဿု၊ အတ္ထံယေဝ မေ ဗြူဟိ၊

အတ္ထေနေဝ မေ အတ္ထော၊ ကိံ ကာဟသိ ဗျဉ္ဇနံ ဗဟု’’န္တိ. (မဟာဝ. ၆၀)၊

ဧဝံ ဝုတ္တေ ထေရော ‘‘ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ’’တိ (မဟာဝ. ၆၀၊ အပ. ထေရ. ၁.၁.၂၈၆) ဂါထံ အာဟ. ပရိဗ္ဗာဇကော ပဌမပဒဒွယမေဝ သုတွာ သဟဿနယသမ္ပန္နေ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ပတိဋ္ဌဟိ. ဣတရံ ပဒဒွယံ သောတာပန္နကာလေ နိဋ္ဌာသိ.

သော သောတာပန္နော ဟုတွာ ဥပရိဝိသေသေ အပ္ပဝတ္တန္တေ ‘‘ဘဝိဿတိ ဧတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ ထေရံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ မာ ဥပရိ ဓမ္မဒေသနံ ဝဍ္ဎယိတ္ထ၊ ဧတ္တကမေဝ ဟောတု၊ ကဟံ အမှာကံ သတ္ထာ ဝသတီ’’တိ? ဝေဠုဝနေ ပရိဗ္ဗာဇကာတိ. ဘန္တေ၊ တုမှေ ပုရတော ယာထ၊ မယှံ ဧကော သဟာယကော အတ္ထိ. အမှေဟိ စ အညမညံ ကတိကာ ကတာ ‘‘ယော ပဌမံ အမတံ အဓိဂစ္ဆတိ၊ သော အာရောစေတူ’’တိ. အဟံ တံ ပဋိညံ မောစေတွာ သဟာယကံ ဂဟေတွာ တုမှာကံ ဂတမဂ္ဂေနေဝ သတ္ထု သန္တိကံ အာဂမိဿာမီတိ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ထေရဿ ပါဒေသု နိပတိတွာ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ထေရံ ဥယျောဇေတွာ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမာဘိမုခေါ အဂမာသိ.

ကောလိတပရိဗ္ဗာဇကော တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ မယှံ သဟာယကဿ မုခဝဏ္ဏော န အညေသု ဒိဝသေသု ဝိယ၊ အဒ္ဓါ တေန အမတံ အဓိဂတံ ဘဝိဿတီ’’တိ အမတာဓိဂမံ ပုစ္ဆိ. သောပိဿ ‘‘အာမ အာဝုသော၊ အမတံ အဓိဂတ’’န္တိ ပဋိဇာနိတွာ တမေဝ ဂါထံ အဘာသိ. ဂါထာပရိယောသာနေ ကောလိတော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ အာဟ – ‘‘ကဟံ ကိရ၊ သမ္မ၊ သတ္ထာ ဝသတီ’’တိ? ‘‘ဝေဠုဝနေ ကိရ၊ သမ္မ၊ ဝသတီ’’တိ ဧဝံ နော အာစရိယေန အဿဇိတ္ထေရေန ကထိတန္တိ. တေန ဟိ သမ္မ အာယာမ၊ သတ္ထာရံ ပဿိဿာမာတိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရော စ နာမေသ သဒါပိ အာစရိယပူဇကောဝ၊ တသ္မာ သဟာယံ ကောလိတမာဏဝံ ဧဝမာဟ – ‘‘သမ္မ၊ အမှေဟိ အဓိဂတံ အမတံ အမှာကံ အာစရိယဿ သဉ္စယပရိဗ္ဗာဇကဿာပိ ကထေဿာမ. ဗုဇ္ဈမာနော ပဋိဝိဇ္ဈိဿတိ၊ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော အမှာကံ သဒ္ဒဟိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂမိဿတိ၊ ဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနံ သုတွာ မဂ္ဂဖလပဋိဝေဓံ ကရိဿတီ’’တိ.

တတော ဒွေပိ ဇနာ သဉ္စယဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ၊ ‘‘အာစရိယ၊ တွံ ကိံ ကရောသိ၊ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော၊ သွာက္ခာတော ဓမ္မော၊ သုပ္ပဋိပန္နော သံဃော. အာယာမ၊ ဒသဗလံ ပဿိဿာမာ’’တိ. သော ‘‘ကိံ ဝဒေထ၊ တာတာ’’တိ တေပိ ဝါရေတွာ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တိမေဝ တေသံ ဒီပေသိ. တေ ‘‘အမှာကံ ဧဝရူပေါ အန္တေဝါသိကဝါသော နိစ္စမေဝ ဟောတု၊ တုမှာကံ ပန ဂမနံ ဝါ အဂမနံ ဝါ ဇာနာထာ’’တိ အာဟံသု. သဉ္စယော ‘‘ဣမေ ဧတ္တကံ ဇာနန္တာ မမ ဝစနံ န ကရိဿန္တီ’’တိ ဉတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ တုမှေ၊ တာတာ၊ အဟံ မဟလ္လကကာလေ အန္တေဝါသိကဝါသံ ဝသိတုံ န သက္ကောမီ’’တိ အာဟ. တေ အနေကေဟိပိ ကာရဏေဟိ တံ ဗောဓေတုံ အသက္ကောန္တာ အတ္တနော ဩဝါဒေ ဝတ္တမာနံ ဇနံ အာဒါယ ဝေဠုဝနံ အဂမံသု. အထ တေသံ ပဉ္စသု အန္တေဝါသိကသတေသု အဍ္ဎတေယျသတာ နိဝတ္တိံသု၊ အဍ္ဎတေယျသတာ တေဟိ သဒ္ဓိံ အဂမံသု.

သတ္ထာ စတုပရိသမဇ္ဈေ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော တေ ဒူရတောဝ ဒိသွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ သဟာယာ အာဂစ္ဆန္တိ ကောလိတော စ ဥပတိဿော စ၊ ဧတံ မေ သာဝကယုဂံ ဘဝိဿတိ အဂ္ဂံ ဘဒ္ဒယုဂ’’န္တိ. အထ တေသံ ပရိသာယ စရိယဝသေန ဓမ္မဒေသနံ ဝဍ္ဎေသိ. ဌပေတွာ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ သဗ္ဗေပိ တေ အဍ္ဎတေယျသတာ ပရိဗ္ဗာဇကာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. သတ္ထာ ‘‘ဧထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. သဗ္ဗေသံ ကေသမဿု အန္တရဓာယိ၊ ဣဒ္ဓိမယံ ပတ္တစီဝရံ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ အဟောသိ. ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနမ္ပိ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရံ အာဂတံ၊ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယကိစ္စံ ပန န နိဋ္ဌာသိ. ကသ္မာ? သာဝကပါရမိဉာဏဿ မဟန္တတာယ.

အထာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော သတ္တမေ ဒိဝသေ မဂဓရဋ္ဌေ ကလ္လဝါလဂါမကံ ဥပနိဿာယ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ထိနမိဒ္ဓေ ဩက္ကန္တေ သတ္ထာရာ သံဝေဇိတော ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ တထာဂတေန ဒိန္နံ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနံ သုဏန္တောဝ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ သာဝကပါရမိဉာဏဿ မတ္ထကံ ပတ္တော. သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော အဒ္ဓမာသံ အတိက္ကမိတွာ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ တမေဝ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ သူကရခတလေဏေ ဝိဟရန္တော အတ္တနော ဘာဂိနေယျဿ ဒီဃနခပရိဗ္ဗာဇကဿ ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟသုတ္တန္တေ (မ. နိ. ၂.၂၀၅-၂၀၆) ဒေသိယမာနေ သုတ္တာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ ပရဿ ဝဍ္ဎိတဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တော ဝိယ သာဝကပါရမိဉာဏဿ မတ္ထကံ ပတ္တော. ဘာဂိနေယျော ပနဿ ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော. ဣတိ ဒွိန္နမ္ပိ မဟာသာဝကာနံ တထာဂတေ ရာဇဂဟေ ဝိဟရန္တေယေဝ သာဝကပါရမိဉာဏကိစ္စံ မတ္ထကံ ပတ္တံ. အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ‘‘မဟာပညာနံ ယဒိဒံ သာရိပုတ္တော၊ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော’’တိ ဒွေပိ မဟာသာဝကေ ဌာနန္တရေ ဌပေသီတိ.

မဟာကဿပတ္ထေရဝတ္ထု

၁၉၁. စတုတ္ထေ ဓုတဝါဒါနန္တိ ဧတ္ထ ဓုတော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ဓုတဝါဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ဓုတဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဓုတင်္ဂါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တတ္ထ ဓုတောတိ ဓုတကိလေသော ဝါ ပုဂ္ဂလော ကိလေသဓုနနော ဝါ ဓမ္မော.

ဓုတဝါဒေါတိ ဧတ္ထ ပန အတ္ထိ ဓုတော န ဓုတဝါဒေါ၊ အတ္ထိ န ဓုတော ဓုတဝါဒေါ၊ အတ္ထိ နေဝ ဓုတော န ဓုတဝါဒေါ၊ အတ္ထိ ဓုတော စေဝ ဓုတဝါဒေါ စ. တတ္ထ ယော ဓုတင်္ဂေန အတ္တနော ကိလေသေ ဓုနိ၊ ပရံ ပန ဓုတင်္ဂေန န ဩဝဒတိ နာနုသာသတိ ဗာကုလတ္ထေရော ဝိယ၊ အယံ ဓုတော န ဓုတဝါဒေါ. ယထာဟ – ‘‘တယိဒံ အာယသ္မာ ဗာကုလော ဓုတော န ဓုတဝါဒေါ’’တိ. ယော ပန ဓုတင်္ဂေန အတ္တနော ကိလေသေ န ဓုနိ၊ ကေဝလံ အညေ ဓုတင်္ဂေန ဩဝဒတိ အနုသာသတိ ဥပနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ၊ အယံ န ဓုတော ဓုတဝါဒေါ. ယထာဟ – ‘‘တယိဒံ အာယသ္မာ ဥပနန္ဒော န ဓုတော ဓုတဝါဒေါ’’တိ. ယော ပန ဥဘယဝိပန္နော လာဠုဒါယီ ဝိယ၊ အယံ နေဝ ဓုတော န ဓုတဝါဒေါ. ယထာဟ – ‘‘တယိဒံ အာယသ္မာ လာဠုဒါယီ နေဝ ဓုတော န ဓုတဝါဒေါ’’တိ. ယော ပန ဥဘယသမ္ပန္နော အာယသ္မာ မဟာကဿပတ္ထေရော ဝိယ၊ အယံ ဓုတော စေဝ ဓုတဝါဒေါ စ. ယထာဟ – ‘‘တယိဒံ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဓုတော စေဝ ဓုတဝါဒေါ စာ’’တိ.

ဓုတဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အပ္ပိစ္ဆတာ သန္တုဋ္ဌိတာ သလ္လေခတာ ပဝိဝေကတာ ဣဒမဋ္ဌိကတာတိ ဣမေ ဓုတင်္ဂစေတနာယ ပရိဝါရာ ပဉ္စ ဓမ္မာ ‘‘အပ္ပိစ္ဆံယေဝ နိဿာယာ’’တိအာဒိဝစနတော (အ. နိ. ၅.၁၈၁၊ ပရိ. ၃၂၅) ဓုတဓမ္မာ နာမ. တတ္ထ အပ္ပိစ္ဆတာ စ သန္တုဋ္ဌိတာ စ အလောဘော၊ သလ္လေခတာ စ ပဝိဝေကတာ စ ဒွီသု ဓမ္မေသု အနုပတန္တိ အလောဘေ စေဝ အမောဟေ စ၊ ဣဒမဋ္ဌိတာ ဉာဏမေဝ. တတ္ထ အလောဘေန ပဋိက္ခေပဝတ္ထူသု လောဘံ၊ အမောဟေန တေသွေဝ အာဒီနဝပ္ပဋိစ္ဆာဒကံ မောဟံ ဓုနာတိ. အလောဘေန စ အနုညာတာနံ ပဋိသေဝနမုခေန ပဝတ္တံ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂံ၊ အမောဟေန ဓုတင်္ဂေသု အတိသလ္လေခမုခေန ပဝတ္တံ အတ္တကိလမထာနုယောဂံ ဓုနာတိ. တသ္မာ ဣမေ ဓမ္မာ ဓုတဓမ္မာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဓုတင်္ဂါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ တေရသ ဓုတင်္ဂါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ ပံသုကူလိကင်္ဂံ။ပေ။ နေသဇ္ဇိကင်္ဂန္တိ.

ဓုတဝါဒါနံ ယဒိဒံ မဟာကဿပေါတိ ယတ္တကာ ဓုတဝါဒံ ဝဒန္တိ၊ တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ အန္တရေ အယံ မဟာကဿပတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. မဟာကဿပေါတိ ဥရုဝေဠကဿပေါ နဒီကဿပေါ ဂယာကဿပေါ ကုမာရကဿပေါတိ ဣမေ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကေ ထေရေ ဥပါဒါယ အယံ မဟာ၊ တသ္မာ မဟာကဿပေါတိ ဝုတ္တော.

ဣမဿာပိ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အတီတေ ကိရ ကပ္ပသတသဟဿမတ္ထကေ ပဒုမုတ္တရော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ၊ တသ္မိံ ဟံသဝတီနဂရံ ဥပနိဿာယ ခေမေ မိဂဒါယေ ဝိဟရန္တေ ဝေဒေဟော နာမ ကုဋုမ္ဗိကော အသီတိကောဋိဓနဝိဘဝေါ ပါတောဝ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီနိ ဂဟေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. တသ္မိဉ္စ ခဏေ သတ္ထာ မဟာနိသဘတ္ထေရံ နာမ တတိယသာဝကံ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓုတဝါဒါနံ၊ ယဒိဒံ နိသဘော’’တိ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ. ဥပါသကော တံ သုတွာ ပသန္နော ဓမ္မကထာဝသာနေ မဟာဇနေ ဥဋ္ဌာယ ဂတေ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ သွေ မယှံ ဘိက္ခံ အဓိဝါသေထာ’’တိ အာဟ. မဟာ ခေါ၊ ဥပါသက၊ ဘိက္ခုသံဃောတိ. ကိတ္တကော ဘဂဝါတိ? အဋ္ဌသဋ္ဌိဘိက္ခုသတသဟဿန္တိ. ဘန္တေ၊ ဧကံ သာမဏေရမ္ပိ ဝိဟာရေ အသေသေတွာ ဘိက္ခံ အဓိဝါသေထာတိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန. ဥပါသကော သတ္ထု အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဂေဟံ ဂန္တွာ မဟာဒါနံ သဇ္ဇေတွာ ပုနဒိဝသေ သတ္ထု ကာလံ အာရောစာပေသိ. သတ္ထာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဥပါသကဿ ဃရံ ဂန္တွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသိန္နော ဒက္ခိဏောဒကာဝသာနေ ယာဂုအာဒီနိ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော ဘတ္တဝိဿဂ္ဂံ အကာသိ. ဥပါသကောပိ သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိ.