၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

(၁၄) ၂. ဒုတိယဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

စူဠပန္ထကတ္ထေရဝတ္ထု

၁၉၈-၂၀၀. ဒုတိယဿ ပဌမေ မနောမယန္တိ မနေန နိဗ္ဗတ္တိတံ. ‘‘မနောမယေန ကာယေန၊ ဣဒ္ဓိယာ ဥပသင်္ကမီ’’တိ (ထေရဂါ. ၉၀၁) ဝုတ္တဋ္ဌာနသ္မိဉှိ မနေန ကတကာယော မနောမယကာယော နာမ ဇာတော. ‘‘အညတရံ မနောမယံ ကာယံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၃၃) ဝုတ္တဋ္ဌာနေ မနေန နိဗ္ဗတ္တိတကာယော မနောမယကာယော နာမ ဇာတော. အယမိဓ အဓိပ္ပေတော. တတ္ထ အညေ ဘိက္ခူ မနောမယံ ကာယံ နိဗ္ဗတ္တေန္တာ တယော ဝါ စတ္တာရော ဝါ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ၊ န ဗဟုကေ. ဧကသဒိသေယေဝ စ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ ဧကဝိဓမေဝ ကမ္မံ ကုရုမာနေ. စူဠပန္ထကတ္ထေရော ပန ဧကာဝဇ္ဇနေန သမဏသဟဿံ မာပေသိ. ဒွေပိ စ ဇနေ န ဧကသဒိသေ အကာသိ န ဧကဝိဓံ ကမ္မံ ကုရုမာနေ. တသ္မာ မနောမယံ ကာယံ အဘိနိမ္မိနန္တာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

စေတောဝိဝဋ္ဋကုသလာနမ္ပိ စူဠပန္ထကောဝ အဂ္ဂေါ၊ သညာဝိဝဋ္ဋကုသလာနံ ပန မဟာပန္ထကတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တော. တတ္ထ စူဠပန္ထကတ္ထေရော စတုန္နံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ လာဘိတာယ ‘‘စေတောဝိဝဋ္ဋကုသလော’’တိ ဝုတ္တော၊ မဟာပန္ထကတ္ထေရော စတုန္နံ အရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ လာဘိတာယ ‘‘သညာဝိဝဋ္ဋကုသလော’’တိ ဝုတ္တော. စူဠပန္ထကော စ သမာဓိကုသလတာယ စေတောဝိဝဋ္ဋကုသလော နာမ၊ မဟာပန္ထကော ဝိပဿနာကုသလတာယ သညာဝိဝဋ္ဋကုသလော နာမ. ဧကော စေတ္ထ သမာဓိလက္ခဏေ ဆေကော၊ ဧကော ဝိပဿနာလက္ခဏေ. တထာ ဧကော သမာဓိဂါဠှော၊ ဧကော ဝိပဿနာဂါဠှော. ဧကော စေတ္ထ အင်္ဂသံခိတ္တေ ဆေကော၊ ဧကော အာရမ္မဏသံခိတ္တေ. တထာ ဧကော အင်္ဂဝဝတ္ထာနေ ဆေကော၊ ဧကော အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနေတိ ဧဝမေတ္ထ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

အပိစ စူဠပန္ထကတ္ထေရော ရူပါဝစရဇ္ဈာနလာဘီ ဟုတွာ ဈာနင်္ဂေဟိ ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပတ္တောတိ စေတောဝိဝဋ္ဋကုသလော၊ မဟာပန္ထကော အရူပါဝစရဇ္ဈာနလာဘီ ဟုတွာ ဈာနင်္ဂေဟိ ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပတ္တောတိ သညာဝိဝဋ္ဋကုသလော. ဥဘောပိ ပန္ထေ ဇာတတ္တာ ပန္ထကာ နာမ ဇာတာ. တေသံ ပဌမဇာတော မဟာပန္ထကော နာမ၊ ပစ္ဆာဇာတော စူဠပန္ထကော နာမ.

ဣမေသံ ပန ဥဘိန္နမ္ပိ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အတီတေ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရဝါသိနော ဒွေ ဘာတိကာ ကုဋုမ္ဗိကာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ နိဗဒ္ဓံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ. တေသု ဧကဒိဝသံ ကနိဋ္ဌော သတ္ထာရံ ဒွီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ‘‘မမ သာသနေ မနောမယံ ကာယံ အဘိနိမ္မိနန္တာနံ စေတောဝိဝဋ္ဋကုသလာနဉ္စ အယံ ဘိက္ခု အဂ္ဂေါ’’တိ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘မဟာ ဝတာယံ ဘိက္ခု ဧကော ဟုတွာ ဒွေ အင်္ဂါနိ ပရိပူရေတွာ စရတိ၊ မယာပိ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ အင်္ဂဒွယပူရကေန ဟုတွာ ဝိစရိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော ပုရိမနယေနေဝ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခုံ တုမှေ ဣတော သတ္တဒိဝသမတ္ထကေ မနောမယင်္ဂေန စ စေတောဝိဝဋ္ဋကုသလင်္ဂေန စ ‘အယံ မမ သာသနေ အဂ္ဂေါ’တိ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပယိတ္ထ၊ အဟမ္ပိ ဣမဿ အဓိကာရကမ္မဿ ဖလေန သော ဘိက္ခု ဝိယ အင်္ဂဒွယပူရကော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ.

သတ္ထာ အနာဂတံ ဩလောကေတွာ အနန္တရာယေနဿ ပတ္ထနာယ သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘အနာဂတေ ကပ္ပသတသဟဿာဝသာနေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ သော တံ ဣမသ္မိံ ဌာနဒွယေ ဌပေဿတီ’’တိ ဗျာကရိတွာ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. ဘာတာပိဿ ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ သညာဝိဝဋ္ဋကုသလံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တထေဝ အဓိကာရံ ကတွာ ပတ္ထနံ အကာသိ၊ သတ္ထာပိ တံ ဗျာကာသိ.

တေ ဥဘောပိ ဇနာ သတ္ထရိ ဓရမာနေ ကုသလကမ္မံ ကရိတွာ သတ္ထု ပရိနိဗ္ဗုတကာလေ သရီရစေတိယေ သုဝဏ္ဏပူဇံ ကတွာ တတော စုတာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ. တေသံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တာနံယေဝ ကပ္ပသတသဟဿံ အတိက္ကန္တံ. တတ္ထ မဟာပန္ထကဿ အန္တရာ ကတကလျာဏကမ္မံ န ကထိယတိ၊ စူဠပန္ထကော ပန ကဿပဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဩဒါတကသိဏကမ္မံ ကတွာ ဒေဝပုရေ နိဗ္ဗတ္တိ. အထ အမှာကံ သတ္ထာ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝေဠုဝနမဟာဝိဟာရေ ပဋိဝသတိ.

ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဌတွာ ဣမေသံ ဒွိန္နံ နိဗ္ဗတ္တိံ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ရာဇဂဟေ ကိရ ဓနသေဋ္ဌိကုလဿ ဓီတာ အတ္တနော ဒါသေနေဝ သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ကတွာ ‘‘အညေပိ မေ ဣမံ ကမ္မံ ဇာနေယျု’’န္တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘အမှေဟိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝသိတုံ န သက္ကာ၊ သစေ မေ မာတာပိတရော ဣမံ ဒေါသံ ဇာနိဿန္တိ၊ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ကရိဿန္တိ၊ ဝိဒေသံ ဂန္တွာ ဝသိဿာမာ’’တိ ဟတ္ထသာရံ ဂဟေတွာ အဂ္ဂဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ‘‘ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ အညေဟိ အဇာနနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝသိဿာမာ’’တိ ဥဘောပိ အဂမံသု.

တေသံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝသန္တာနံ သံဝါသမနွာယ တဿာ ကုစ္ဆိယံ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌာသိ. သာ ဂဗ္ဘဿ ပရိပါကံ အာဂမ္မ သာမိကေန သဒ္ဓိံ မန္တေသိ – ‘‘ဂဗ္ဘော မေ ပရိပါကံ ဂတော၊ ဉာတိမိတ္တာဒိဝိရဟိတေ ဌာနေ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ နာမ ဥဘိန္နမ္ပိ အမှာကံ ဒုက္ခမေဝ၊ ကုလဂေဟမေဝ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. သော ‘‘အဇ္ဇ ဂစ္ဆာမ၊ သွေ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဒိဝသေ အတိက္ကမာပေသိ. သာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဗာလော အတ္တနော ဒေါသမဟန္တာယ ဂန္တုံ န ဥဿဟတိ၊ မာတာပိတရော စ နာမ ဧကန္တဟိတာ၊ အယံ ဂစ္ဆတု ဝါ မာ ဝါ၊ မယာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. တသ္မိံ ဂေဟာ နိက္ခန္တေ သာ ဂေဟေ ပရိက္ခာရံ ပဋိသာမေတွာ အတ္တနော ကုလဃရံ ဂတဘာဝံ အနန္တရဂေဟဝါသီနံ အာရောစေတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ.

အထ သော ပုရိသော ဃရံ အာဂတော တံ အဒိသွာ ပဋိဝိဿကေ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ကုလဃရံ ဂတာ’’တိ သုတွာ ဝေဂေန အနုဗန္ဓိတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ သမ္ပာပုဏိ. တဿာပိ တတ္ထေဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. သော ‘‘ကိံ ဣဒံ ဘဒ္ဒေ’’တိ ပုစ္ဆိ. သာမိ ဧကော ပုတ္တော ဇာတောတိ. ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿာမာတိ? ယဿ အတ္ထာယ မယံ ကုလဃရံ ဂစ္ဆာမ၊ တံ ကမ္မံ အန္တရာဝ နိပ္ဖန္နံ၊ တတ္ထ ဂန္တွာ ကိံ ကရိဿာမ၊ နိဝတ္တာမာတိ ဒွေပိ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ နိဝတ္တိံသု. တဿ ဒါရကဿ စ ပန္ထေ ဇာတတ္တာ ပန္ထကောတိ နာမံ အကံသု. တဿာ နစိရဿေဝ အပရောပိ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌဟိ. သဗ္ဗံ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. တဿပိ ဒါရကဿ ပန္ထေ ဇာတတ္တာ ပဌမဇာတဿ မဟာပန္ထကောတိ နာမံ ကတွာ ပစ္ဆာဇာတဿ စူဠပန္ထကောတိ နာမံ အကံသု.

တေ ဒွေပိ ဒါရကေ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂတာ. တေသံ တတ္ထ ဝသန္တာနံ အယံ မဟာပန္ထကဒါရကော အညေ ဒါရကဇနေ ‘‘စူဠပိတာ မဟာပိတာ အယျကော အယျိကာ’’တိ ဝဒန္တေ သုတွာ မာတရံ ပဋိပုစ္ဆိ – ‘‘အမ္မ၊ အညေ ဒါရကာ ကထေန္တိ ‘အယျကော အယျိကာ’တိ၊ ကိံ အမှာကံ ဉာတကာ နတ္ထီ’’တိ? အာမ၊ တာတ၊ တုမှာကံ ဧတ္ထ ဉာတကာ နတ္ထိ၊ ရာဇဂဟနဂရေ ပန ဝေါ ဓနသေဋ္ဌိ နာမ အယျကော၊ တတ္ထ တုမှာကံ ဗဟူ ဉာတကာတိ. ကသ္မာ တတ္ထ န ဂစ္ဆထ အမ္မာတိ? သာ အတ္တနော အဂမနကာရဏံ ပုတ္တဿ အကထေတွာ ပုတ္တေသု ပုနပ္ပုနံ ကထေန္တေသု သာမိကမာဟ – ‘‘ဣမေ ဒါရကာ အတိဝိယ မံ ကိလမေန္တိ၊ ကိံ နော မာတာပိတရော ဒိသွာ မံသံ ခါဒိဿန္တိ၊ ဧဟိ ဒါရကာနံ အယျကကုလံ ဒဿေမာ’’တိ. အဟံ သမ္မုခါ ဘဝိတုံ န သက္ခိဿာမိ၊ တံ ပန နယိဿာမီတိ. ‘‘သာဓု သာမိ၊ ယေန ကေနစိ ဥပါယေန ဒါရကာနံ အယျကကုလမေဝ ဒဋ္ဌုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒွေပိ ဇနာ ဒါရကေ အာဒါယ အနုပုဗ္ဗေန ရာဇဂဟံ ပတွာ နဂရဒွါရေ ဧကိဿာ သာလာယ နိဝါသံ ကတွာ ဒါရကမာတာ ဒွေ ဒါရကေ ဂဟေတွာ အာဂတဘာဝံ မာတာပိတူနံ အာရောစာပေသိ.

တေ တံ သာသနံ သုတွာ သံသာရေ သံသရန္တာနံ န ပုတ္တော န ဓီတာ နာမ နတ္ထိ၊ တေ အမှာကံ မဟာပရာဓိကာ၊ န သက္ကာ တေဟိ အမှာကံ စက္ခုပထေ ဌာတုံ. ဧတ္တကံ ပန ဓနံ ဂဟေတွာ ဒွေပိ ဇနာ ဖာသုကဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဇီဝန္တု၊ ဒါရကေ ပန ဣဓ ပေသေန္တူတိ. သေဋ္ဌိဓီတာ မာတာပိတူဟိ ပေသိတံ ဓနံ ဂဟေတွာ ဒါရကေ အာဂတဒူတာနံ ဟတ္ထေယေဝ ဒတွာ ပေသေသိ. ဒါရကာ အယျကကုလေ ဝဍ္ဎန္တိ. တေသု စူဠပန္ထကော အတိဒဟရော၊ မဟာပန္ထကော ပန အယျကေန သဒ္ဓိံ ဒသဗလဿ ဓမ္မကထံ သောတုံ ဂစ္ဆတိ. တဿ နိစ္စံ သတ္ထု သမ္မုခေ ဓမ္မံ သုဏန္တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ နမိ. သော အယျကံ အာဟ – ‘‘သစေ တုမှေ အနုဇာနေယျာထ၊ အဟံ ပဗ္ဗဇ္ဇေယျ’’န္တိ. ‘‘ကိံ ဝဒေသိ၊ တာတ၊ မယှံ သကလလောကဿပိ ပဗ္ဗဇ္ဇတော တဝေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဘဒ္ဒိကာ. သစေ သက္ကောသိ၊ ပဗ္ဗဇ၊ တာတာ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂတော. သတ္ထာ ‘‘ကိံ၊ မဟာသေဋ္ဌိ၊ ဒါရကော တေ လဒ္ဓေါ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ အယံ ဒါရကော မယှံ နတ္တာ၊ တုမှာကံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇာမီတိ ဝဒတီ’’တိ အာဟ.

သတ္ထာ အညတရံ ပိဏ္ဍစာရိကံ ‘‘ဣမံ ဒါရကံ ပဗ္ဗာဇေဟီ’’တိ အာဏာပေသိ. ထေရော တဿ တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. သော ဗဟုံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပရိပုဏ္ဏဝဿော ဥပသမ္ပဒံ လဘိ. ဥပသမ္ပန္နော ဟုတွာ ယောနိသောမနသိကာရေ ကမ္မံ ကရောန္တော စတုန္နံ အရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ လာဘီ ဟုတွာ ဈာနင်္ဂေဟိ ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ဣတိ သော သညာဝိဝဋ္ဋကုသလာနံ အဂ္ဂေါ ဇာတော. သော ဈာနသုခေန ဖလသုခေန ဝီတိနာမေန္တော စိန္တေသိ – ‘‘သက္ကာ နု ခေါ ဣမံ သုခံ စူဠပန္ထကဿ ဒါတု’’န္တိ. တတော အယျကသေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘မဟာသေဋ္ဌိ သစေ တုမှေ သမ္ပဋိစ္ဆထ၊ အဟံ စူဠပန္ထကံ ပဗ္ဗာဇေယျ’’န္တိ အာဟ. ပဗ္ဗာဇေထ၊ ဘန္တေတိ. ထေရော စူဠပန္ထကဒါရကံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဒသသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ. စူဠပန္ထကသာမဏေရော ဘာတိကဿ သန္တိကေ.

‘‘ပဒုမံ ယထာ ကောကနဒံ သုဂန္ဓံ၊

ပါတော သိယာ ဖုလ္လမဝီတဂန္ဓံ၊

အင်္ဂီရသံ ပဿ ဝိရောစမာနံ၊

တပန္တမာဒိစ္စမိဝန္တလိက္ခေ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၂၃၊ အ. နိ. ၅.၁၉၅) –

ဣမံ ဂါထံ ဂဏှာတိ. ဂဟိတဂဟိတပဒံ ဥပရူပရိပဒံ ဂဏှန္တဿ နဿတိ. တဿ ဣမံ ဂါထံ ဂဟေတုံ ဝါယမန္တဿေဝ စတ္တာရော မာသာ အတိက္ကန္တာ. အထ နံ မဟာပန္ထကော အာဟ – ‘‘စူဠပန္ထက၊ တွံ ဣမသ္မိံ သာသနေ အဘဗ္ဗော၊ စတူဟိ မာသေဟိ ဧကဂါထမ္ပိ ဂဟေတုံ န သက္ကောသိ၊ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ ပန တွံ ကထံ မတ္ထကံ ပါပေဿသိ၊ နိက္ခမ ဣတော’’တိ. သော ထေရေန ပဏာမိတော ဝိဟာရပစ္စန္တေ ရောဒမာနော အဋ္ဌာသိ.

တေန သမယေန သတ္ထာ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဇီဝကမ္ဗဝနေ ဝိဟရတိ. တသ္မိံ သမယေ ဇီဝကော ပုရိသံ ပေသေသိ ‘‘ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္ထာရံ နိမန္တေဟီ’’တိ. တေန ခေါ ပန သမယေန မဟာပန္ထကော ဘတ္တုဒ္ဒေသကော ဟောတိ. သော ‘‘ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ ဘိက္ခံ သမ္ပဋိစ္ဆထ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘စူဠပန္ထကံ ဌပေတွာ သေသာနံ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. စူဠပန္ထကော တံ ကထံ သုတွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ဒေါမနဿပ္ပတ္တော အဟောသိ. သတ္ထာ စူဠပန္ထကဿ ခေဒံ ဒိသွာ ‘‘စူဠပန္ထကော မယိ ဂတေ ဗုဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဂန္တွာ အဝိဒူရေ ဌာနေ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ‘‘ကိံ တွံ၊ ပန္ထက၊ ရောဒသီ’’တိ အာဟ. ဘာတာ မံ၊ ဘန္တေ၊ ပဏာမေတီတိ. ပန္ထက၊ တုယှံ ဘာတိကဿ ပရပုဂ္ဂလာနံ အာသယာနုသယဉာဏံ နတ္ထိ၊ တွံ ဗုဒ္ဓဝေနေယျပုဂ္ဂလော နာမာတိ ဣဒ္ဓိယာ အဘိသင်္ခရိတွာ သုဒ္ဓံ စောဠခဏ္ဍံ အဒါသိ ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ ‘ရဇောဟရဏံ ရဇောဟရဏ’န္တိ ဝတွာ ဘာဝေဟိ ပန္ထကာ’’တိ.

သော သတ္ထာရာ ဒိန္နံ စောဠခဏ္ဍံ ‘‘ရဇောဟရဏံ ရဇောဟရဏ’’န္တိ ဟတ္ထေန ပရိမဇ္ဇန္တော နိသီဒိ. တဿ ပရိမဇ္ဇန္တဿ လောမာနိ ကိလိဋ္ဌဓာတုကာနိ ဇာတာနိ. ပုန ပရိမဇ္ဇန္တဿ ဥက္ခလိပရိပုဉ္ဆနသဒိသံ ဇာတံ. သော ဉာဏပရိပါကံ အာဂမ္မ တတ္ထ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒံ စောဠခဏ္ဍံ ပကတိယာ ပဏ္ဍရံ ပရိသုဒ္ဓံ၊ ဥပါဒိန္နကသရီရံ နိဿာယ ကိလိဋ္ဌံ ဇာတံ၊ ဣဒံ စိတ္တမ္ပိ ဧဝံဂတိကမေဝါ’’တိ. သမာဓိံ ဘာဝေတွာ စတ္တာရိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ပါဒကာနိ ကတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သော မနောမယဇ္ဈာနလာဘီ ဟုတွာ ဧကော ဟုတွာ ဗဟုဓာ၊ ဗဟုဓာ ဟုတွာ ဧကော ဘဝိတုံ သမတ္ထော အဟောသိ. အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ စဿ တေပိဋကဉ္စ ဆ အဘိညာ စ အာဂမိံသု.

ပုနဒိဝသေ သတ္ထာ ဧကူနေဟိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ဇီဝကဿ နိဝေသနေ နိသီဒိ. စူဠပန္ထကော ပန အတ္တနော ဘိက္ခာယ အသမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာယေဝ န ဂတော. ဇီဝကော ယာဂုံ ဒါတုံ အာရဘိ၊ သတ္ထာ ဟတ္ထေန ပတ္တံ ပိဒဟိ. ကသ္မာ၊ ဘန္တေ၊ န ဂဏှထာတိ? ဝိဟာရေ ဧကော ဘိက္ခု အတ္ထိ ဇီဝကာတိ. သော ပုရိသံ ပဟိဏိ ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဘဏေ၊ ဝိဟာရေ နိသိန္နံ အယျံ ဂဟေတွာ ဧဟီ’’တိ. စူဠပန္ထကတ္ထေရောပိ တဿ ပုရိသဿ ပုရေ အာဂမနာယေဝ ဘိက္ခုသဟဿံ နိမ္မိနိတွာ ဧကမ္ပိ ဧကေန အသဒိသံ၊ ဧကဿပိ စ စီဝရဝိစာရဏာဒိသမဏကမ္မံ အညေန အသဒိသံ အကာသိ. သော ပုရိသော ဝိဟာရေ ဘိက္ခူနံ ဗဟုဘာဝံ ဒိသွာ ဂန္တွာ ဇီဝကဿ ကထေသိ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခုသံဃော ဗဟုတရော၊ တတော ပက္ကောသိတဗ္ဗံ ဘဒန္တံ န ဇာနာမီ’’တိ. ဇီဝကော သတ္ထာရံ ပဋိပုစ္ဆိ – ‘‘ကောနာမော၊ ဘန္တေ၊ ဝိဟာရေ နိသိန္နဘိက္ခူ’’တိ? စူဠပန္ထကော နာမ ဇီဝကာတိ. ဂစ္ဆ ဘော ‘‘စူဠပန္ထကော နာမ ကတရော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ အာနေဟီတိ. သော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ‘‘စူဠပန္ထကော နာမ၊ ဘန္တေ၊ ကတရော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အဟံ စူဠပန္ထကော အဟံ စူဠပန္ထကော’’တိ ဘိက္ခုသဟဿမ္ပိ ကထေသိ. သော ပုနာဂန္တွာ ဇီဝကဿ ကထေသိ ‘‘သဟဿမတ္တာ ဘိက္ခူ သဗ္ဗေပိ ‘အဟံ စူဠပန္ထကော အဟံ စူဠပန္ထကော’တိ ကထေန္တိ၊ အဟံ ‘အသုကော နာမ ပက္ကောသိတဗ္ဗော’တိ န ဇာနာမီ’’တိ. ဇီဝကောပိ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စတာယ ‘‘ဣဒ္ဓိမာ ဘိက္ခူ’’တိ နယတော ဉတွာ ‘‘ပဌမံ ကထနဘိက္ခုမေဝ ‘တုမှေ သတ္ထာ ပက္ကောသတီ’တိ ဝတွာ စီဝရကဏ္ဏေ ဂဏှ တာတာ’’တိ အာဟ. သော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ တထာ အကာသိ၊ တာဝဒေဝ သဟဿမတ္တာ ဘိက္ခူ အန္တရဓာယိံသု. သော ထေရံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ. သတ္ထာ တသ္မိံ ခဏေ ယာဂုံ ဂဏှိ.

ဒသဗလေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဝိဟာရံ ဂတေ ဓမ္မသဘာယံ ကထာ ဥဒပါဒိ ‘‘ယာဝ မဟန္တာ ဝတ ဗုဒ္ဓါ နာမ စတ္တာရော မာသေ ဧကဂါထံ ဂဏှိတုံ အသက္ကောန္တံ ဘိက္ခုံ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကံ အကံသူ’’တိ. သတ္ထာ တေသံ ဘိက္ခူနံ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ ဂန္တွာ ပညတ္တာသနေ နိသဇ္ဇ ‘‘ကိံ ဝဒေထ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ ပုစ္ဆိ. န ဘဂဝါ အညံ ကိဉ္စိ ကထေမ၊ စူဠပန္ထကေန တုမှာကံ သန္တိကာ မဟာလာဘော လဒ္ဓေါတိ တုမှာကံယေဝ ဂုဏံ ကထေမာတိ. အနစ္ဆရိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနိ မယှံ ဩဝါဒံ ကတွာ လောကုတ္တရဒါယဇ္ဇလာဘော၊ အယံ အတီတေပိ အပရိပက္ကဉာဏေ ဌိတဿ မယှံ ဩဝါဒံ ကတွာ လောကိယဒါယဇ္ဇံ လဘီတိ. ဘိက္ခူ ‘‘ကဒါ၊ ဘန္တေ’’တိ အာယာစိံသု. သတ္ထာ တေသံ ဘိက္ခူနံ အတီတံ အာဟရိတွာ ဒဿေသိ.

ဘိက္ခဝေ၊ အတီတေ ဗာရာဏသီနဂရေ ဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တသ္မိံ သမယေ စူဠကသေဋ္ဌိ နာမ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော သဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဇာနာတိ. သော ဧကဒိဝသံ ရာဇူပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရဝီထိယံ မတမူသိကံ ဒိသွာ တသ္မိံ ခဏေ နက္ခတ္တံ သမာနေတွာ ဣဒမာဟ – ‘‘သက္ကာ စက္ခုမတာ ကုလပုတ္တေန ဣမံ ဥန္ဒူရံ ဂဟေတွာ ဒါရဘရဏဉ္စ ကာတုံ ကမ္မန္တေ စ ပယောဇေတု’’န္တိ. အညတရော ဒုဂ္ဂတကုလပုတ္တော တံ သေဋ္ဌိဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘နာယံ အဇာနိတွာ ကထေဿတီ’’တိ မူသိကံ ဂဟေတွာ ဧကသ္မိံ အာပဏေ ဗိဠာရဿတ္ထာယ ဒတွာ ကာကဏိကံ လဘိ. တာယ ကာကဏိကာယ ဖာဏိတံ ကိဏိတွာ ဧကေန ကုဋေန ပါနီယံ ဂဏှိတွာ အရညတော အာဂစ္ဆန္တေ မာလာကာရေ ဒိသွာ ထောကံ ထောကံ ဖာဏိတခဏ္ဍံ ဒတွာ ဥဠုင်္ကေန ပါနီယံ အဒါသိ. တေ တဿ ဧကေကံ ပုပ္ဖမုဋ္ဌိံ အဒံသု. သော တေန ပုပ္ဖမူလေန ပုနဒိဝသေပိ ဖာဏိတဉ္စ ပါနီယဃဋဉ္စ ဂဟေတွာ ပုပ္ဖါရာမမေဝ ဂတော. တဿ တံဒိဝသံ မာလာကာရာ အဍ္ဎဩစိတကေ ပုပ္ဖဂစ္ဆေ ဒတွာ အဂမံသု. သော နစိရဿေဝ ဣမိနာ ဥပါယေန အဋ္ဌ ကဟာပဏေ လဘိ.

ပုန ဧကသ္မိံ ဝါတဝုဋ္ဌိဒိဝသေ ဆဍ္ဍိတဥယျာနံ ဂန္တွာ ပတိတဒါရူနံ ရာသိံ ကတွာ နိသိန္နော ရာဇကုမ္ဘကာရဿ သန္တိကာ သောဠသ ကဟာပဏေ လဘိ. သော စတုဝီသတိယာ ကဟာပဏေသု ဇာတေသု ‘‘အတ္ထိ အယံ ဥပါယော မယှ’’န္တိ နဂရဒွါရတော အဝိဒူရေ ဌာနေ ဧကံ ပါနီယစာဋိံ ဌပေတွာ ပဉ္စသတေ တိဏဟာရကေ ပါနီယေန ဥပဋ္ဌဟိ. တေ အာဟံသု – ‘‘တွံ၊ သမ္မ၊ အမှာကံ ဗဟုပကာရော၊ ကိံ တေ ကရောမာ’’တိ? သောပိ ‘‘မယှံ ကိစ္စေ ဥပ္ပန္နေ ကရိဿထာ’’တိ ဝတွာ ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တော ထလပထကမ္မိကေန စ ဇလပထကမ္မိကေန စ သဒ္ဓိံ မိတ္တသန္ထဝံ အကာသိ. တဿ ထလပထကမ္မိကော ‘‘သွေ ဣမံ နဂရံ အဿဝါဏိဇကော ပဉ္စ အဿသတာနိ ဂဟေတွာ အာဂမိဿတီ’’တိ အာစိက္ခိ. သော တဿ ဝစနံ သုတွာ တိဏဟာရကာနံ သညံ ဒတွာ ဧကေကံ တိဏကလာပံ ဒိဂုဏံ ကတွာ အာဟရာပေသိ. အထ သော အဿာနံ နဂရံ ပဝိဋ္ဌဝေလာယ တိဏကလာပသဟဿံ အန္တရဒွါရေ ရာသိံ ကတွာ နိသီဒိ. အဿဝါဏိဇော သကလနဂရေ အဿာနံ စာရိံ အလဘိတွာ တဿ သဟဿံ ဒတွာ တံ တိဏံ ဂဏှိ.

တတော ကတိပါဟစ္စယေနဿ သမုဒ္ဒကမ္မိကသဟာယကော အာရောစေသိ ‘‘ပဋ္ဋနံ မဟာနာဝါ အာဂတာ’’တိ. သော ‘‘အတ္ထိ အယံ ဥပါယော’’တိ အဋ္ဌဟိ ကဟာပဏေဟိ သဗ္ဗပရိဝါရသမ္ပန္နံ တာဝကာလိကံ ရထံ ဂဟေတွာ နာဝါပဋ္ဋနံ ဂန္တွာ ဧကံ အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကံ နာဝိကဿ သစ္စကာရံ ဒတွာ အဝိဒူရေ ဌာနေ သာဏိံ ပရိက္ခိပါပေတွာ တတ္ထ နိသိန္နော ပုရိသေ အာဏာပေသိ ‘‘ဗာဟိရကေသု ဝါဏိဇေသု အာဂတေသု တတိယေန ပဋိဟာရေန အာရောစေထာ’’တိ. ‘‘နာဝါ အာဂတာ’’တိ သုတွာ ဗာရာဏသိတော သတမတ္တာ ဝါဏိဇာ ‘‘ဘဏ္ဍံ ဂဏှာမာ’’တိ အာဂမံသု. ဘဏ္ဍံ တုမှေ န လဘိဿထ၊ အသုကဋ္ဌာနေ နာမ မဟာဝါဏိဇေန သစ္စကာရော ဒိန္နောတိ. တေ တေသံ သုတွာ တဿ သန္တိကံ အာဂတာ၊ ပါဒမူလိကပုရိသာ ပုရိမသညာဝသေန တတိယေန ပါဋိဟာရေန တေသံ အာဂတဘာဝံ အာရောစေသုံ. တေ သတမတ္တာပိ ဝါဏိဇာ ဧကေကံ သဟဿံ ဒတွာ တေန သဒ္ဓိံ နာဝါယ ပတ္တိကာ ဟုတွာ ပုန ဧကေကံ သဟဿံ ဒတွာ ပတ္တိံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ ဘဏ္ဍံ အတ္တနော သန္တကံ အကံသု. သော ပုရိသော ဒွေ သတသဟဿာနိ ဂဟေတွာ ဗာရာဏသိံ အာဂန္တွာ ‘‘ကတညုနာ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧကံ သတသဟဿံ ဂဟေတွာ စူဠသေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ ဂတော.

အထ တံ စူဠသေဋ္ဌိ ‘‘ကိံ တေ၊ တာတ၊ ကတွာ ဣဒံ ဓနံ လဒ္ဓ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. သော ‘‘တုမှေဟိ ကထိတဥပါယေ ဌတွာ စတုမာသဗ္ဘန္တရေယေဝ လဒ္ဓ’’န္တိ အာဟ. သေဋ္ဌိ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဧဝရူပံ ဒါရကံ ပရသန္တကံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝယပ္ပတ္တံ ဓီတရံ ဒတွာ သကလကုဋုမ္ဗဿ သာမိကံ အကာသိ. သောပိ ကုလပုတ္တော သေဋ္ဌိနော အစ္စယေန တသ္မိံ နဂရေ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော. သတ္ထာ ဒွေ ဝတ္ထူနိ ကထေတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘အပ္ပကေနပိ မေဓာဝီ၊ ပါဘတေန ဝိစက္ခဏော၊

သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနံ၊ အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၄)၊

ဣတိ သတ္ထာ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိသိန္နာနံ ဣမံ ကာရဏံ ဒဿေသိ. အယံ ဒွိန္နမ္ပိ မဟာသာဝကာနံ ပုဗ္ဗပတ္ထနတော ပဋ္ဌာယ အနုပုဗ္ဗိကထာ. အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာ အရိယဂဏပရိဝုတော ဓမ္မာသနေ နိသိန္နော မနောမယံ ကာယံ အဘိနိမ္မိနန္တာနံ စေတောဝိဝဋ္ဋကုသလာနဉ္စ စူဠပန္ထကတ္ထေရံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ၊ သညာဝိဝဋ္ဋကုသလာနံ မဟာပန္ထကန္တိ.

သုဘူတိတ္ထေရဝတ္ထု

၂၀၁. တတိယေ အရဏဝိဟာရီနန္တိ နိက္ကိလေသဝိဟာရီနံ. ရဏန္တိ ဟိ ရာဂါဒယော ကိလေသာ ဝုစ္စန္တိ၊ တေသံ အဘာဝေန နိက္ကိလေသဝိဟာရော အရဏဝိဟာရော နာမ. သော ယေသံ အတ္ထိ၊ တေ အရဏဝိဟာရိနော. တေသံ အရဏဝိဟာရီနံ သုဘူတိတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ. ကိဉ္စာပိ ဟိ အညေပိ ခီဏာသဝါ အရဏဝိဟာရိနောဝ၊ ထေရေန ပန ဓမ္မဒေသနာယ ဧတံ နာမံ လဒ္ဓံ. အညေ ဟိ ဘိက္ခူ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဥဒ္ဒိဿကံ ကတွာ ဝဏ္ဏံ ဝါ အဝဏ္ဏံ ဝါ ကထေန္တိ၊ ထေရော ပန ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သတ္ထာရာ ဒေသိတနိယာမတော အနောက္ကမိတွာ ဒေသေတိ၊ တသ္မာ အရဏဝိဟာရီနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

၂၀၂. စတုတ္ထေ ဒက္ခိဏေယျာနန္တိ ဒက္ခိဏာရဟာနံ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အညေပိ ခီဏာသဝါ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျာ၊ ထေရော ပန ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဃရေ ဃရေ မေတ္တာဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဘိက္ခံ ဂဏှာတိ ‘‘ဧဝံ ဘိက္ခာဒါယကာနံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတီ’’တိ. တသ္မာ ဒက္ခိဏေယျာနံ အဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တော. အတ္တဘာဝေါ ပနဿ သုသမိဒ္ဓေါ၊ အလင်္ကတတောရဏံ ဝိယ စိတ္တပဋော ဝိယ စ အတိဝိယ ဝိရောစတိ. တသ္မာ သုဘူတီတိ ဝုစ္စတိ.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရေ ဘဂဝတိ အနုပ္ပန္နေယေဝ ဟံသဝတီနဂရေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ နန္ဒမာဏဝေါတိဿ နာမံ အကံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော အတ္တနော ပရိဝါရေဟိ စတုစတ္တာလီသာယ မာဏဝကသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗတပါဒေ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဉ္စ အဘိညာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေသိ၊ အန္တေဝါသိကေပိ ဈာနလာဘိနော အကာသိ.

တသ္မိံ သမယေ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ လောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဟံသဝတီနဂရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော ဧကဒိဝသံ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဩလောကေန္တော နန္ဒတာပသဿ အန္တေဝါသိကာနံ ဇဋိလာနံ အရဟတ္တူပနိဿယံ နန္ဒတာပသဿ စ ဒွီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ သာဝကဿ ဌာနန္တရပတ္ထနံ ဒိသွာ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ပုဗ္ဗဏှသမယံ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တနယေနေဝ နန္ဒတာပသဿ အဿမံ အဂမာသိ. တတ္ထ ဖလာဖလဒါနဉ္စ ပုပ္ဖါသနပညာပနဉ္စ နိရောဓသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနဉ္စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သတ္ထာ ပန နိရောဓာ ဝုဋ္ဌိတော အရဏဝိဟာရိအင်္ဂေန စ ဒက္ခိဏေယျင်္ဂေန စာတိ ဒွီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ဧကံ သာဝကံ ‘‘ဣသိဂဏဿ ပုပ္ဖါသနာနုမောဒနံ ကရောဟီ’’တိ အာဏာပေသိ. သော အတ္တနော ဝိသယေ ဌတွာ တေပိဋကံ သမ္မသိတွာ အနုမောဒနံ အကာသိ. တဿ ဒေသနာဝသာနေ သတ္ထာ သယံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သဗ္ဗေ စတုစတ္တာလီသသဟဿာပိ တာပသာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. နန္ဒတာပသော ပန အနုမောဒကဿ ဘိက္ခုနော နိမိတ္တံ ဂဏှိတွာ သတ္ထု ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတုံ နာသက္ခိ. သတ္ထာ ‘‘ဧထ၊ ဘိက္ခဝေါ’’တိ သေသဘိက္ခူနံ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. သဗ္ဗေပိ အန္တရဟိတကေသမဿူ ဣဒ္ဓိမယပရိက္ခာရာ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ အဟေသုံ.

နန္ဒတာပသော တထာဂတံ ဝန္ဒိတွာ သမ္မုခေ ဌိတော အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ယေန ဘိက္ခုနာ ဣသိဂဏဿ ပုပ္ဖါသနာနုမောဒနာ ကတာ၊ ကော နာမောယံ တုမှာကံ သာသနေ’’တိ? အရဏဝိဟာရိအင်္ဂေန စ ဒက္ခိဏေယျင်္ဂေန စ ဧတဒဂ္ဂံ ပတ္တော ဧသောတိ. ‘‘ဘန္တေ၊ အဟမ္ပိ ဣမိနာ သတ္တာဟကတေန အဓိကာရကမ္မေန အညံ သမ္ပတ္တိံ န ပတ္ထေမိ၊ အနာဂတေ ပနာဟံ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ အယံ ထေရော ဝိယ ဒွီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. သတ္ထာ အနန္တရာယံ ဒိသွာ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ. နန္ဒတာပသောပိ ကာလေန ကာလံ ဒသဗလဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော. ဣဒမဿ ကလျာဏကမ္မံ. အန္တရာ ပန ကမ္မံ န ကထိယတိ.

သော ကပ္ပသတသဟဿံ အတိက္ကမိတွာ သာဝတ္ထိယံ သုမနသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သုဘူတီတိဿ နာမံ အကံသု. အပရဘာဂေ အမှာကံ သတ္ထာ လောကေ နိဗ္ဗတ္တော ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ. တဒါ အနာထပိဏ္ဍိကော သေဋ္ဌိ သာဝတ္ထိယံ ဥဋ္ဌာနကဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ အတ္တနော သဟာယကဿ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိနော ဃရံ ဂတော သတ္ထု ဥပ္ပန္နဘာဝံ ဉတွာ သတ္ထာရံ သီတဝနေ ဝိဟရန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဌမဒဿနေနေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္ထာရံ သာဝတ္ထိံ အာဂမနတ္ထာယ ယာစိတွာ ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနေ မဂ္ဂေ ယောဇနေ ယောဇနေ သတသဟဿပရိစ္စာဂေန ဝိဟာရေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သာဝတ္ထိယံ ရာဇမာနေန အဋ္ဌကရီသပ္ပမာဏံ ဇေတရာဇကုမာရဿ ဥယျာနဘူမိံ ကောဋိသန္ထာရေန ကိဏိတွာ တတ္ထ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကာရေတွာ အဒါသိ. ဝိဟာရမဟဒိဝသေ အယံ သုဘူတိကုဋိမ္ဗိကော အနာထပိဏ္ဍိကသေဋ္ဌိနာ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော သဒ္ဓံ ပဋိလဘိတွာ ပဗ္ဗဇိ. သော ဥပသမ္ပန္နော ဒွေ မာတိကာ ပဂုဏံ ကတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ အရညေ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မေတ္တာဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဝုတ္တနယေနေဝ ဓမ္မံ ကထေတိ၊ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဝုတ္တနယေနေဝ မေတ္တာဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဘိက္ခံ ဂဏှာတိ. အထ နံ သတ္ထာ ဣမံ ကာရဏဒွယံ ပဋိစ္စ အရဏဝိဟာရီနဉ္စ ဒက္ခိဏေယျာနဉ္စ ဘိက္ခူနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ခဒိရဝနိယရေဝတတ္ထေရဝတ္ထု

၂၀၃. ပဉ္စမေ အာရညကာနန္တိ အရညဝါသီနံ. ရေဝတော ခဒိရဝနိယောတိ ဓမ္မသေနာပတိတ္ထေရဿ ကနိဋ္ဌဘာတိကော. သော ယထာ အညေ ထေရာ အရညေ ဝသမာနာ ဝနသဘာဂံ ဥဒကသဘာဂံ ဘိက္ခာစာရသဘာဂဉ္စ သလ္လက္ခေတွာ အရညေ ဝသန္တိ၊ န ဧဝံ ဝသိ. ဧတာနိ ပန သဘာဂါနိ အနာဒိယိတွာ ဥဇ္ဇင်္ဂလသက္ခရပါသာဏဝိသမေ ခဒိရဝနေ ပဋိဝသတိ. တသ္မာ အာရညကာနံ အဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယံ ကိရ အတီတေ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ နိဗ္ဗတ္တော မဟာဂင်္ဂါယ ပယာဂပတိဋ္ဌာနတိတ္ထေ နာဝါကမ္မံ ကရောန္တော ပဋိဝသတိ. တသ္မိံ သမယေ သတ္ထာ သတသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရော စာရိကံ စရန္တော ပယာဂပတိဋ္ဌာနတိတ္ထံ သမ္ပာပုဏိ. သော ဒသဗလံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ ကာလေန ကာလံ ဗုဒ္ဓဒဿနံ နာမ နတ္ထိ၊ အယံ မေ ကလျာဏကမ္မာယူဟနက္ခဏော’’တိ နာဝါသင်္ဃာဋံ ဗန္ဓာပေတွာ ဥပရိ စေလဝိတာနံ ကာရေတွာ ဂန္ဓမာလာဒါမာနိ ဩသာရေတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝရပေါတ္ထကံ စိတ္တတ္ထရဏံ အတ္ထရာပေတွာ သပရိဝါရံ သတ္ထာရံ ပရတီရံ တာရေသိ.

တသ္မိံ သမယေ သတ္ထာ ဧကံ အာရညကံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ. သော နာဝိကော တံ ဒိသွာ ‘‘မယာပိ ဧဝမေဝံ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ အာရညကာနံ အဂ္ဂေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္ထု ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှေဟိ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော သော ဘိက္ခု ဝိယ အဟမ္ပိ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ အာရညကာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. သတ္ထာ အနန္တရာယံ ဒိသွာ ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမဗုဒ္ဓဿ သာသနေ တွံ အာရညကာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ. အန္တရာ ပန အညံ ကမ္မံ န ကထိယတိ.

သော ယာဝဇီဝံ ကလျာဏကမ္မံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓက္ခေတ္တေ နာလကဗြာဟ္မဏဂါမေ သာရီဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ တိဏ္ဏံ ဘာတိကာနံ တိဿန္နဉ္စ ဘဂိနီနံ သဗ္ဗကနိဋ္ဌော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ရေဝတောတိဿ နာမံ အကံသု. အထဿ မာတာပိတရော စိန္တေသုံ – ‘‘ဝဍ္ဎိတဝဍ္ဎိတေ ဒါရကေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေန္တိ၊ အမှာကံ ပုတ္တံ ရေဝတံ ဒဟရမေဝ ဃရဗန္ဓနေန ဗန္ဓိဿာမာ’’တိ သမာနကုလတော ဒါရိကံ အာနေတွာ ရေဝတဿ အယျိကံ ဝန္ဒာပေတွာ၊ ‘‘အမ္မ၊ တဝ အယျိကာယ မဟလ္လကတရာ ဟောဟီ’’တိ အာဟံသု. ရေဝတော တေသံ ကထံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဒါရိကာ ဒဟရာ ပဌမဝယေ ဌိတာ၊ ဣမိဿာ ကိရ ဧဝံဝိဓံ ရူပံ မမ အယျိကာယ ရူပသဒိသံ ဘဝိဿတိ၊ ပုစ္ဆိဿာမိ တာဝ နေသံ အဓိပ္ပါယ’’န္တိ စိန္တေတွာ အာဟ – ‘‘တုမှေ ကိံ ကထေထာ’’တိ? တာတ၊ ‘‘အယံ ဒါရိကာ အယျိကာ ဝိယ တေ ဇရံ ပါပုဏာတူ’’တိ ဝဒါမာတိ. သော ‘‘ဣမိဿာ ရူပံ ဧဝံဝိဓံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. တာတ၊ ကိံ ဝဒေသိ၊ မဟာပုညာ ဧဝံဝိဓာ ဟောန္တီတိ.

သော စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒံ ကိရ ရူပံ ဣမိနာ နိယာမေန ဝလိတ္တစံ ဘဝိဿတိ ပလိတကေသံ ခဏ္ဍဒန္တံ၊ အဟံ ဧဝရူပေ ရူပေ ရဇ္ဇိတွာ ကိံ ကရိဿာမိ၊ မမ ဘာတိကာနံ ဂတမဂ္ဂမေဝ ဂမိဿာမီ’’တိ ကီဠန္တော ဝိယ ဟုတွာ သမဝယေ တရုဏဒါရကေ အာဟ – ‘‘ဧထ၊ ဘော၊ ဝိဓာဝနိကံ ကရိဿာမာ’’တိ နိက္ခမိ. တာတ၊ မင်္ဂလဒိဝသေ မာ ဗဟိ ဂစ္ဆာတိ. သော ဒါရကေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠန္တော ဝိယ အတ္တနော ဓာဝနဝါရေ သမ္ပတ္တေ ထောကံ ဂန္တွာ ပပဉ္စေတွာ အာဂစ္ဆတိ. ပုန ဒုတိယဝါရေ သမ္ပတ္တေ တတော တုရိတံ ဝိယ ဂန္တွာ အာဂတော၊ တတိယဝါရေ သမ္ပတ္တေ ‘‘အယံ မေ ကာလော’’တိ ဉတွာ သမ္မုခဋ္ဌာနေနေဝ ပလာယိတွာ ပံသုကူလိကဘိက္ခူနံ နိဝါသဋ္ဌာနံ အရညံ ဂန္တွာ ထေရေ အဘိဝါဒေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. သပ္ပုရိသ မယံ တံ န ဇာနာမ ‘‘ကဿာသိ ပုတ္တော’’တိ၊ တွဉ္စ အလင်္ကတနိယာမေနေဝ အာဂတော၊ ကော တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဥဿဟိဿတီတိ. သော ဥဘော ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ ‘‘ဝိလုမ္ပန္တိ မံ ဝိလုမ္ပန္တိ မ’’န္တိ မဟာရဝံ ဝိရဝိ. ဣတော စိတော စ ဘိက္ခူ သန္နိပတိတွာ ‘‘သပ္ပုရိသ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ တဝ ဝတ္ထံ ဝါ ပိဠန္ဓနံ ဝါ ကောစိ ဂဏှန္တော နာမ နတ္ထိ၊ တွဉ္စ ‘ဝိလုမ္ပန္တီ’တိ ဝဒသိ၊ ကိံ သန္ဓာယ ဝဒသီ’’တိ? ဘန္တေ၊ နာဟံ ဝတ္ထာလင်္ကာရံ သန္ဓာယ ဝဒါမိ၊ တိဿန္နံ ပန မေ သမ္ပတ္တီနံ ဝိလောပေါ ဝတ္တတိ၊ တံ သန္ဓာယ ဝဒါမိ. မံ တာဝ တုမှေ မာ ပဗ္ဗာဇယိတ္ထ၊ ဘာတရံ ပန မေ ဇာနာထာတိ. ကောနာမော ပန တေ ဘာတာတိ? ဂိဟိကာလေ ဥပတိဿော နာမ၊ ဣဒါနိ ပန သာရိပုတ္တော နာမ ဇာတောတိ ဝဒန္တီတိ. ‘‘အာဝုသော၊ ဧဝံ သန္တေ အယံ ကုလပုတ္တော အမှာကံ ကနိဋ္ဌဘာတိကော နာမ ဟောတိ၊ ဇေဋ္ဌဘာတိကော နော ဓမ္မသေနာပတိ ပုရေတရံယေဝ အာဟ – ‘အမှာကံ ဉာတကာ သဗ္ဗေဝ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ၊ ယော ကောစိ အမှာကံ ဉာတီတိ အာဂစ္ဆတိ၊ တံ ယေန တေနုပါယေန ပဗ္ဗာဇေယျထာ’တိ. အယံ ပန ထေရဿ အဇ္ဈတ္တဘာတိကော၊ ပဗ္ဗာဇေထ န’’န္တိ ဝတွာ တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတွာ ပဗ္ဗာဇယိံသု. အထ နံ ပရိပုဏ္ဏဝဿံ ဥပသမ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနေ ယောဇယိံသု.

ထေရော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ခဒိရဝနံ ပဝိသိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ. တဿ ‘‘အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ ဒသဗလံ ဝါ ဘာတိကတ္ထေရံ ဝါ န ပဿိဿာမီ’’တိ ဝါယမန္တဿေဝ တယော မာသာ အတိက္ကန္တာ၊ သုခုမာလကုလပုတ္တဿ လူခဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿ စိတ္တံ ဝလီတံ နာမ ဟောတိ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိမောက္ခံ န ဂတံ. သော တေမာသစ္စယေန ပဝါရေတွာ ဝုတ္ထဝဿော ဟုတွာ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ. တဿ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တဿ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ အဟောသိ၊ သော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

အထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သတ္ထာရံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ ကိရ ကနိဋ္ဌဘာတာ ရေဝတော ပဗ္ဗဇိတော၊ သော အဘိရမေယျ ဝါ န ဝါ၊ ဂန္တွာ နံ ပဿိဿာမီ’’တိ. ဘဂဝါ ရေဝတဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကဘာဝံ ဉတွာ ဒွေ ဝါရေ ပဋိက္ခိပိတွာ တတိယဝါရေ ယာစိတော အရဟတ္တံ ပတ္တဘာဝံ ဉတွာ၊ ‘‘သာရိပုတ္တ၊ အဟမ္ပိ ဂမိဿာမိ၊ ဘိက္ခူနံ အာရောစေဟီ’’တိ. ထေရော ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေတွာ၊ ‘‘အာဝုသော၊ သတ္ထာ စာရိကံ စရိတုကာမော၊ ဂန္တုကာမာ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ သဗ္ဗေသံယေဝ အာရောစေသိ. ဒသဗလဿ စာရိကတ္ထာယ ဂမနကာလေ ဩဟီနကဘိက္ခူ နာမ အပ္ပကာ ဟောန္တိ၊ ‘‘သတ္ထု သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သရီရံ ပဿိဿာမ၊ မဓုရဓမ္မကထံ ဝါ သုဏိဿာမာ’’တိ ယေဘုယျေန ဂန္တုကာမာဝ ဗဟုကာ ဟောန္တိ. ဣတိ သတ္ထာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ‘‘ရေဝတံ ပဿိဿာမီ’’တိ နိက္ခန္တော.

အထေကသ္မိံ ပဒေသေ အာနန္ဒတ္ထေရော ဒွေဓာပထံ ပတွာ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဒွေ မဂ္ဂါ၊ ကတရမဂ္ဂေန သံဃော ဂစ္ဆတူ’’တိ. ကတရမဂ္ဂေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဥဇုကောတိ? ဘန္တေ၊ ဥဇုမဂ္ဂေါ တိံသယောဇနော အမနုဿပထော၊ ပရိဟာရမဂ္ဂေါ ပန သဋ္ဌိယောဇနိကော ခေမော သုဘိက္ခောတိ. အာနန္ဒ၊ သီဝလိ အမှေဟိ သဒ္ဓိံ အာဂတောတိ? အာမ၊ ဘန္တေ၊ အာဂတောတိ. တေန ဟိ သံဃော ဥဇုမဂ္ဂမေဝ ဂဏှတု၊ သီဝလိဿ ပုညံ ဝီမံသိဿာမာတိ. သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော သီဝလိတ္ထေရဿ ပုညဝီမံသနတ္ထံ အဋဝိမဂ္ဂံ အဘိရုဟိ. မဂ္ဂံ အဘိရုဟနဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝသံဃော ယောဇနေ ယောဇနေ ဌာနေ နဂရံ မာပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဝသနတ္ထာယ ဝိဟာရေ ပဋိယာဒေသိ. ဒေဝပုတ္တာ ရညာ ပေသိတကမ္မကာရာ ဝိယ ဟုတွာ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ဂဟေတွာ ‘‘ကဟံ အယျော သီဝလိ၊ ကဟံ အယျော သီဝလီ’’တိ ပုစ္ဆန္တာ ဂစ္ဆန္တိ. ထေရော တံ သက္ကာရသမ္မာနံ ဂဏှာပေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ. သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပရိဘုဉ္ဇိ.

ဣမိနာဝ နိယာမေန သတ္ထာ သက္ကာရသမ္မာနံ အနုဘဝန္တော ဒေဝသိကံ ယောဇနပရမံ ဂန္တွာ တိံသယောဇနိကံ ကန္တာရံ အတိက္ကမ္မ ခဒိရဝနိယတ္ထေရဿ သဘာဂဋ္ဌာနံ ပတ္တော. ထေရော သတ္ထု အာဂမနံ ဉတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ပဟောနကဝိဟာရေ ဒသဗလဿ ဂန္ဓကုဋိံ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာဒီနိ စ ဣဒ္ဓိယာ မာပေတွာ တထာဂတဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ဂတော. သတ္ထာ အလင်္ကတပဋိယတ္တေန မဂ္ဂေန ဝိဟာရံ ပါဝိသိ. အထ တထာဂတေ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိဋ္ဌေ ဘိက္ခူ ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တသေနာသနာနိ ပဝိသိံသု. ဒေဝတာ ‘‘အကာလော အာဟာရဿာ’’တိ အဋ္ဌဝိဓံ ပါနကံ အာဟရိံသု. သတ္ထာ သံဃေန သဒ္ဓိံ ပါနကံ ပိဝိ. ဣမိနာဝ နိယာမေန တထာဂတဿ သက္ကာရသမ္မာနံ အနုဘဝန္တဿေဝ အဒ္ဓမာသော အတိက္ကန္တော.

အထေကစ္စေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခူ ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိသီဒိတွာ ကထံ ဥပ္ပါဒယိံသု ‘‘သတ္ထာ ဒသဗလော ‘မယှံ အဂ္ဂသာဝကဿ ကနိဋ္ဌဘာတာ’တိ ဝတွာ ဧဝရူပံ နဝကမ္မိကဘိက္ခုံ ပဿိတုံ အာဂတော၊ ဣမဿ ဝိဟာရဿ သန္တိကေ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရော ဝါ ဝေဠုဝနဝိဟာရာဒယော ဝါ ကိံ ကရိဿန္တိ. အယမ္ပိ ဘိက္ခု ဧဝရူပဿ နဝကမ္မဿ ကာရကော၊ ကိံ နာမ သမဏဓမ္မံ ကရိဿတီ’’တိ? အထ သတ္ထာ စိန္တေသိ – ‘‘မယိ စိရံ ဝသန္တေ ဣဒံ ဌာနံ အာကိဏ္ဏံ ဘဝိဿတိ၊ အာရညကာ ဘိက္ခူ နာမ ပဝိဝေကတ္ထိကာ ဟောန္တိ၊ ရေဝတဿ အဖာသုဝိဟာရော ဘဝိဿတီ’’တိ တတော ရေဝတဿ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတော. ထေရော ဧကကောဝ စင်္ကမနကောဋိယံ အာလမ္ဗနဖလကံ နိဿာယ ပါသာဏဖလကေ နိသိန္နော သတ္ထာရံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဝန္ဒိ.

အထ နံ သတ္ထာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ရေဝတ၊ ဣမံ ဝါဠမိဂဋ္ဌာနံ၊ စဏ္ဍာနံ ဟတ္ထိအဿာဒီနံ သဒ္ဒံ သုတွာ ကိန္တိ ကရောသီ’’တိ? တေသံ မေ၊ ဘန္တေ၊ သဒ္ဒံ သုဏတော အရညရတိ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. သတ္ထာ တသ္မိံ ဌာနေ ရေဝတတ္ထေရဿ ပဉ္စဟိ ဂါထာသတေဟိ အရညေ နိဝါသာနိသံသံ နာမ ကထေတွာ ပုနဒိဝသေ အဝိဒူရေ ဌာနေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ရေဝတတ္ထေရံ နိဝတ္တေတွာ ယေဟိ ဘိက္ခူဟိ ထေရဿ အဝဏ္ဏော ကထိတော၊ တေသံ ကတ္တရယဋ္ဌိဥပါဟနာတေလနာဠိဆတ္တာနံ ပမုဿနဘာဝံ အကာသိ. တေ အတ္တနော ပရိက္ခာရတ္ထာယ နိဝတ္တာ အာဂတမဂ္ဂေနေဝ ဂစ္ဆန္တာပိ တံ ဌာနံ သလ္လက္ခေတုံ န သက္ကောန္တိ. ပဌမံ ဟိ တေ အလင်္ကတပဋိယတ္တေန မဂ္ဂေန ဂန္တွာ တံဒိဝသံ ပန ဝိသမမဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒန္တိ၊ ဇာဏုကေန ဂစ္ဆန္တိ. တေ ဂုမ္ဗေ စ ဂစ္ဆေ စ ကဏ္ဋကေ စ မဒ္ဒန္တာ အတ္တနော ဝသိတသဘာဂဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တသ္မိံ တသ္မိံ ခဒိရခါဏုကေ အတ္တနော ဆတ္တံ သဉ္ဇာနန္တိ၊ ဥပါဟနံ ကတ္တရယဋ္ဌိံ တေလနာဠိံ သဉ္ဇာနန္တိ. တေ တသ္မိံ သမယေ ‘‘ဣဒ္ဓိမာ အယံ ဘိက္ခူ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော ပရိက္ခာရေ အာဒါယ ‘‘ဒသဗလဿ ပဋိယတ္တသက္ကာရော နာမ ဧဝရူပေါ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တာ အာဂမံသု.

ပုရတော ဂတဘိက္ခူ၊ ဝိသာခါ ဥပါသိကာ၊ အတ္တနော ဂေဟေ နိသိန္နကာလေ ပုစ္ဆတိ – ‘‘မနာပံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ရေဝတတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာန’’န္တိ? မနာပံ ဥပါသိကေ နန္ဒနဝနစိတ္တလတာဒိပဋိဘာဂံ တံ သေနာသနန္တိ. အထ နေသံ သဗ္ဗပစ္ဆတော အာဂတဘိက္ခူ ပုစ္ဆိ – ‘‘မနာပံ၊ အယျာ၊ ရေဝတတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာန’’န္တိ. မာ ပုစ္ဆ ဥပါသိကေ၊ ကထေတုံ အယုတ္တဋ္ဌာနမေတံ၊ ဥဇ္ဇင်္ဂလံ သက္ခရပါသာဏဝိသမံ ခဒိရဝနံ ဧတံ၊ တတ္ထ သော ဘိက္ခု ဝိဟရတီတိ. ဝိသာခါ၊ ပုရိမာနဉ္စ ပစ္ဆိမာနဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကထံ သုတွာ ‘‘ကေသံ နု ခေါ ကထာ သစ္စာ’’တိ ပစ္ဆာဘတ္တေ ဂန္ဓမာလံ အာဒါယ ဒသဗလဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ၊ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နာ သတ္ထာရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘန္တေ၊ ရေဝတတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဧကစ္စေ၊ အယျာ၊ ဝဏ္ဏေန္တိ၊ ဧကစ္စေ နိန္ဒန္တိ၊ ကိံ နာမေတံ၊ ဘန္တေ’’တိ? ဝိသာခေ ရမဏီယံ ဝါ ဟောတု မာ ဝါ၊ ယသ္မိံ ဌာနေ အရိယာနံ စိတ္တံ ရမတိ၊ တဒေဝ ဌာနံ ရမဏီယံ နာမာတိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဂါမေ ဝါ ယဒိ ဝါရညေ၊ နိန္နေ ဝါ ယဒိ ဝါ ထလေ၊

ယတ္ထ အရဟန္တော ဝိဟရန္တိ၊ တံ ဘူမိရာမဏေယျက’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၉၈၊ သံ. နိ. ၁.၂၆၁)၊

အထ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ထေရံ အာရညကာနံ ဘိက္ခူနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ကင်္ခါရေဝတတ္ထေရဝတ္ထု

၂၀၄. ဆဋ္ဌေ ဈာယီနန္တိ ဈာနလာဘီနံ ဈာနာဘိရတာနံ. သော ကိရ ထေရော ယာ ဈာနသမာပတ္တိယော ဒသဗလော သမာပဇ္ဇတိ၊ တတော အပ္ပတရံ ဌပေတွာ ဗဟုတရာ သမာပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ဈာယီနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. ကင်္ခါယနဘာဝေန ကင်္ခါရေဝတောတိ ဝုစ္စတိ. ကင်္ခါ နာမ ကုက္ကုစ္စံ၊ ကုက္ကုစ္စကောတိ အတ္ထော. ကိံ ပန အညေ ကုက္ကုစ္စကာ နတ္ထီတိ? အတ္ထိ၊ အယံ ပန ထေရော ကပ္ပိယေပိ ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပါဒေသိ. တေနဿ ကုက္ကုစ္စကတာ အတိပါကဋာ ဇာတာတိ ကင်္ခါရေဝတောတွေဝ သင်္ခံ ဂတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ပုရိမနယေနေဝ မဟာဇနေန သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဈာနာဘိရတာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ‘‘မယာပိ အနာဂတေ ဧဝရူပေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒေသနာဝသာနေ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ ပုရိမနယေနေဝ သတ္တာဟံ မဟာသက္ကာရံ ကတွာ ဘဂဝန္တံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ အဟံ ဣမိနာ အဓိကာရကမ္မေန န အညံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္ထေမိ၊ ယထာ ပန သော တုမှေဟိ ဣတော သတ္တဒိဝသမတ္ထကေ ဘိက္ခု ဈာယီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိတော၊ ဧဝံ အဟမ္ပိ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ဈာယီနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. သတ္ထာ အနာဂတံ ဩလောကေတွာ သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘အနာဂတေ ကပ္ပသတသဟဿာဝသာနေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တဿ သာသနေ တွံ ဈာယီနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ.

သော ယာဝဇီဝံ ကလျာဏကမ္မံ ကတွာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ သာဝတ္ထိနဂရေ မဟာဘောဂကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ပစ္ဆာဘတ္တံ ဓမ္မဿဝနတ္ထံ ဂစ္ဆန္တေန မဟာဇနေန သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဒသဗလဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ သဒ္ဓံ ပဋိလဘိတွာ ပဗ္ဗဇိတော ဥပသမ္ပဒံ လဘိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ ဈာနပရိကမ္မံ ကရောန္တော ဈာနလာဘီ ဟုတွာ ဈာနမေဝ ပါဒကံ ကတွာ အရဟတ္တဖလံ ပါပုဏိ. သော ဒသဗလေန သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗသမာပတ္တီနံ အပ္ပတရာ ဌပေတွာ ဗဟုတရာ သမာပဇ္ဇန္တော အဟောရတ္တံ ဈာနေသု စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ. အထ နံ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဣမံ ဂုဏံ ဂဟေတွာ ဈာယီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. ‘‘အကပ္ပိယော၊ အာဝုသော ဂုဠော၊ အကပ္ပိယာ မုဂ္ဂါ’’တိ (မဟာဝ. ၂၇၂) ဧဝံ ပန ကပ္ပိယေသွေဝ ဝတ္ထူသု ကုက္ကုစ္စဿ ဥပ္ပါဒိတတာယ ကုက္ကုစ္စသင်္ခါတာယ ကင်္ခါယ ဘာဝေန ကင်္ခါရေဝတောတိ သင်္ခံ ဂတောတိ.

သောဏကောဠိဝိသတ္ထေရဝတ္ထု

၂၀၅. သတ္တမေ အာရဒ္ဓဝီရိယာနန္တိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယာနံ ပရိပုဏ္ဏဝီရိယာနံ. သောဏော ကောဠိဝိသောတိ သောဏောတိ တဿ နာမံ၊ ကောဠိဝိသောတိ ဂေါတ္တံ. ကောဋိဝေဿောတိ ဝါ အတ္ထော၊ ဣဿရိယေန ကောဋိပ္ပတ္တဿ ဝေဿကုလဿ ဒါရကောတိ အဓိပ္ပါယော. ယသ္မာ ပန အညေသံ ဘိက္ခူနံ ဝီရိယံ နာမ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ထေရဿ ပန ဟာပေတဗ္ဗမေဝ အဟောသိ. တသ္မာ ဧသ အာရဒ္ဓဝီရိယာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယံ ကိရ အတီတေ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သိရိဝဍ္ဎကုမာရောတိဿ နာမံ အကံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော ပုရိမနယေနေဝ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ အာရဒ္ဓဝီရိယာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ‘‘မယာပိ အနာဂတေ ဧဝရူပေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒေသနာပရိယောသာနေ ဒသဗလံ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ ပတ္ထနံ အကာသိ. သတ္ထာ တဿ ပတ္ထနာယ သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဒိသွာ ပုရိမနယေနေဝ ဗျာကရိတွာ ဝိဟာရံ ဂတော.

သောပိ သိရိဝဍ္ဎသေဋ္ဌိ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကပ္ပသတသဟဿံ အတိက္ကမိတွာ ဣမသ္မိံ ကပ္ပေ ပရိနိဗ္ဗုတေ ကဿပဒသဗလေ အနုပ္ပန္နေ အမှာကံ ဘဂဝတိ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. သော အတ္တနော သဟာယကေဟိ သဒ္ဓိံ ဂင်္ဂါယံ ကီဠတိ. တသ္မိံ သမယေ ဧကော ဇိဏ္ဏစီဝရိကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ‘‘ဗာရာဏသိံ ဥပနိဿာယ ဂင်္ဂါတီရေ ပဏ္ဏသာလံ ကတွာ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဥဒကေန သမုပဗျူဠှေ ဒဏ္ဍကေ စ ဝလ္လိယော စ သံကဍ္ဎတိ. အယံ ကုမာရော သဟာယကေဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ ဌိတော၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ကိံ ကရောထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ကုမာရ ဥပကဋ္ဌေ အန္တောဝဿေ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ နာမ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီတိ. ‘‘ဘန္တေ၊ အဇ္ဇေဝ ဧကဒိဝသံ အယျော ယထာ တထာ အာဂမေတု၊ အဟံ သွေ အယျဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ကရိဿာမီ’’တိ အာဟ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ‘‘တဿေဝ ကုမာရဿ သင်္ဂဟံ ကရိဿာမီ’’တိ အာဂတတ္တာ အဓိဝါသေသိ. သော တဿ အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဂတော ပုနဒိဝသေ သက္ကာရသမ္မာနံ သဇ္ဇေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ အာဂမနံ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ ‘‘ကဟံ နု ခေါ အဇ္ဇ ဘိက္ခာစာရံ လဘိဿာမီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ဉတွာ တဿေဝ ဂေဟဒွါရံ အဂမာသိ.

ကုမာရော ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ သမ္ပိယာယမာနော ပတ္တံ အာဒါယ ဘိက္ခံ ဒတွာ ‘‘ဣမံ အန္တောဝဿံ မယှံ ဂေဟဒွါရမေဝ အာဂစ္ဆထ၊ ဘန္တေ’’တိ ပဋိညံ ဂဟေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပက္ကန္တေ အတ္တနော သဟာယကေဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ဧကဒိဝသေနေဝ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဝသနပဏ္ဏသာလဉ္စ စင်္ကမနဉ္စ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာနိ စ ကာရာပေတွာ အဒါသိ. တဿေဝ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသနဝေလာယ ဟရိတူပလိတ္တာယ ဘူမိယာ ‘‘ပါဒေသု ကလလံ မာ လဂ္ဂီ’’တိ အတ္တနော ပါရုပနံ သတသဟဿဂ္ဃနကံ ရတ္တကမ္ဗလံ ဘူမတ္ထရဏံ သန္ထရိတွာ ကမ္ဗလဿ ဝဏ္ဏေန သဒ္ဓိံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ သရီရပ္ပဘံ ဧကသဒိသံ ဒိသွာ အတိဝိယ ပသန္နော ဟုတွာ အာဟ – ‘‘ယထာ တုမှေဟိ အက္ကန္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ဣမဿ ကမ္ဗလဿ အတိဝိယ ပဘာ ဝိရောစတိ၊ ဧဝမေဝ မယှမ္ပိ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ ဟတ္ထပါဒါနံ ဝဏ္ဏော ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖဝဏ္ဏော ဟောတု၊ သတက္ခတ္တုံ ဝိဟတကပ္ပါသပဋလဖဿသဒိသောဝ ဖဿော ဟောတူ’’တိ. သော တေမာသံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ပဝါရိတကာလေ တိစီဝရံ အဒါသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ပရိပုဏ္ဏပတ္တစီဝရော ဂန္ဓမာဒနမေဝ ဂတော.

သောပိ ကုလပုတ္တော ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ကာဠစမ္ပာနဂရေ ဥပသေဋ္ဌိဿ ဃရေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏကာလတော ပဋ္ဌာယ သေဋ္ဌိကုလံ အနေကာနိ ပဏ္ဏာကာရသဟဿာနိ အာဂစ္ဆန္တိ. ဇာတဒိဝသေ စ သကလနဂရံ ဧကသက္ကာရသမ္မာနံ အဟောသိ. အထဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ မာတာပိတရော ‘‘အမှာကံ ပုတ္တော အတ္တနော နာမံ ဂဏှိတွာဝ အာဂတော၊ ရတ္တသုဝဏ္ဏရသပရိသိတ္တာ ဝိယဿ သရီရစ္ဆဝီ’’တိ သောဏကုမာရောတွေဝဿ နာမံ အကံသု.

အထဿ သဋ္ဌိ ဓာတိယော ဥပနေတွာ ဒေဝကုမာရံ ဝိယ နံ သုခေန ဝဍ္ဎေသုံ. တဿ ဧဝရူပံ အာဟာရဝိဓာနံ အဟောသိ – သဋ္ဌိကရီသမတ္တံ ဌာနံ ကသိတွာ တိဝိဓေန ဥဒကေန ပေါသေန္တိ. ကေဒါရေ ပဝိသန္တီသု ဥဒကမာတိကာသု ခီရောဒကဿ စ ဂန္ဓောဒကဿ စ အနေကာနိ စာဋိသဟဿာနိ အာသိဉ္စန္တိ. သာလိသီသာနံ ခီရဂ္ဂဟဏကာလေ သုကာဒီနံ ပါဏာနံ ဥစ္ဆိဋ္ဌကရဏနိဝါရဏတ္ထံ ဝီဟိဂဗ္ဘာနံ သုခုမာလဘာဝတ္ထဉ္စ ပရိယန္တပရိက္ခေပေ စ အန္တရန္တရာ စ ထမ္ဘေ နိခနိတွာ ဥပရိ ဒဏ္ဍကေ ဒတွာ ကိလဉ္ဇေဟိ ဆာဒေတွာ သမန္တာ သာဏိယာ ပရိက္ခိပိတွာ သဗ္ဗပရိယန္တေ အာရက္ခံ ဂဏှန္တိ. သဿေ နိပ္ဖန္နေ ကောဋ္ဌေ စတုဇာတိဂန္ဓေဟိ ပရိဘဏ္ဍံ ကတွာ ဥပရိ ဥတ္တမဂန္ဓေဟိ ပရိဘာဝေန္တိ. အနေကသဟဿပုရိသာ ခေတ္တံ ဩရုယှ သာလိသီသာနိ ဝဏ္ဋေသု ဆိန္ဒိတွာ မုဋ္ဌိမုဋ္ဌိယော ကတွာ ရဇ္ဇုကေဟိ ဗန္ဓိတွာ သုက္ခာပေန္တိ. တတော ကောဋ္ဌကဿ ဟေဋ္ဌိမတလေ ဂန္ဓေ သန္ထရိတွာ ဥပရိ သာလိသီသာနိ သန္ထရန္တိ. ဧဝံ ဧကန္တရိကံ ကတွာ သန္ထရန္တာ ကောဋ္ဌကံ ပူရေတွာ ဒွါရံ ပိဒဟန္တိ၊ တိဝဿသမ္ပတ္တကာလေ ကောဋ္ဌကံ ဝိဝရန္တိ. ဝိဝဋကာလေ သကလနဂရံ သုဂန္ဓဂန္ဓိကံ ဟောတိ. သာလိမှိ ပဟတေ ဓုတ္တာ ထုသေ ကိဏိတွာ ဂဏှန္တိ၊ ကုဏ္ဍကံ ပန စူဠုပဋ္ဌာကာ လဘန္တိ. မုသလဃဋ္ဋိတကေ သာလိတဏ္ဍုလေ ဝိစိနိတွာ ဂဏှန္တိ. တေ သုဝဏ္ဏဟီရကပစ္ဆိယံ ပက္ခိပိတွာ သတကာလံ ပရိဿာဝေတွာ ဂဟိတေ ပက္ကုထိတဇာတိရသေ ဧကဝါရံ ပက္ခိပိတွာ ဥဒ္ဓရန္တိ၊ ပမုခဋ္ဌာနံ သုမနပုပ္ဖသဒိသံ ဟောတိ. တံ ဘောဇနံ သုဝဏ္ဏသရကေ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကုထိတအပ္ပေါဒကမဓုပါယာသပူရိတဿ ရဇတထာလဿ ဥပရိ ကတွာ အာဒါယ ဂန္တွာ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ ပုရတော ဌပေန္တိ.

သော အတ္တနော ယာပနမတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဂန္ဓဝါသိတေန ဥဒကေန မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဟတ္ထပါဒေ ဓောဝတိ. အထဿ ဓောတဟတ္ထပါဒဿ နာနပ္ပကာရံ မုခဝါသံ ဥပနေန္တိ. တဿ အက္ကမနဋ္ဌာနေ ဝရပေါတ္ထကစိတ္တတ္ထရဏံ အတ္ထရန္တိ. ဟတ္ထပါဒတလာနိဿ ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖဝဏ္ဏာနိ ဟောန္တိ၊ သတကာလဝိဟတကပ္ပါသဿ ဝိယ ဖဿော၊ ပါဒတလေသု မဏိကုဏ္ဍလာဝတ္တဝဏ္ဏာနိ လောမာနိ ဇာယိံသု. သော ကဿစိဒေဝ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘အာဇာနာဟိ ဘူမိံ အက္ကမိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ. တဿ ဝယပ္ပတ္တဿ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ အနုစ္ဆဝိကေ တယော ပါသာဒေ ကာရေတွာ နာဋကာနိ စ ဥပဋ္ဌာပေသုံ. သော မဟာသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော ဒေဝေါ မညေ ပဋိဝသတိ.

အထ အမှာကံ သတ္ထရိ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တေ ပါဒလောမဒဿနတ္ထံ ရညာ မာဂဓေန ပက္ကောသာပေတွာ အသီတိယာ ဂါမိယသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ပဟိတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. အထ နံ ဘဂဝါ ‘‘အနုညာတောသိ မာတာပိတူဟီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ အနနုညာတဘာဝံ သုတွာ ‘‘န ခေါ၊ သောဏ၊ တထာဂတာ မာတာပိတူဟိ အနနုညာတံ ပုတ္တံ ပဗ္ဗာဇေန္တီ’’တိ ပဋိက္ခိပိ. သော ‘‘သာဓု ဘဂဝါ’’တိ တထာဂတဿ ဝစနံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ မာတာပိတူနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ အနုဇာနာပေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ အာဂမ္မ အညတရဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိဓာနံ ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၂၄၃) အာဂတမေဝ.

တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိတွာ ရာဇဂဟေ ဝိဟရန္တဿ သမ္ဗဟုလာ ဉာတိသာလောဟိတာ စ သန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တာ စ သက္ကာရသမ္မာနံ အာဟရန္တိ၊ ရူပနိပ္ဖတ္တိယာ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တိ၊ အညေပိ ဇနာ ပဿိတုံ အာဂစ္ဆန္တိ. ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘မမ သန္တိကံ ဗဟူ ဇနာ အာဂစ္ဆန္တိ၊ ကမ္မဋ္ဌာနေ ဝါ ဝိပဿနာယ ဝါ ကမ္မံ ကာတုံ ကထံ သက္ခိဿာမိ၊ ယံနူနာဟံ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ သီတဝနသုသာနံ ဂန္တွာ သမဏဓမ္မံ ကရေယျံ. တတြ ဟိ သုသာနန္တိ ဇိဂုစ္ဆိတွာ ဗဟူ ဇနာ နာဂမိဿန္တိ၊ ဧဝံသန္တေ မမ ကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ သီတဝနံ ဂန္တွာ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ အာရဘိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ သရီရံ ပရမသုခုမာလံ၊ န ခေါ ပန သက္ကာ သုခေနေဝ သုခံ ပါပုဏိတုံ၊ ကာယံ ကိလမေတွာပိ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. တတော ဌာနစင်္ကမမေဝ အဓိဋ္ဌာယ ပဓာနမကာသိ. တဿ သုခုမာလာနံ ပါဒတလာနံ အန္တန္တေဟိ ဖောဋာ ဥဋ္ဌာယ ဘိဇ္ဇိံသု၊ စင်္ကမော ဧကလောဟိတောဝ အဟောသိ. ပါဒေသု အဝဟန္တေသု ဇဏ္ဏုကေဟိပိ ဟတ္ထေဟိပိ ဝါယမိတွာ စင်္ကမတိ. ဧဝံ ဝီရိယံ ဒဠှံ ကရောန္တောပိ ဩဘာသမတ္တမ္ပိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ အညောပိ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဘဝေယျ၊ မာဒိသောဝ ဘဝေယျ. အဟံ ခေါ ပန ဧဝံ ဝါယမန္တောပိ မဂ္ဂံ ဝါ ဖလံ ဝါ ဥပ္ပါဒေတုံ န သက္ကောမိ၊ အဒ္ဓါ နေဝါဟံ ဥဂ္ဃဋိတညူ၊ န ဝိပဉ္စိတညူ၊ န နေယျော၊ ပဒပရမေန မယာ ဘဝိတဗ္ဗံ. ကိံ မေ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ၊ ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇိဿာမိ ပုညာနိ စ ကရိဿာမီ’’တိ.

တသ္မိံ သမယေ သတ္ထာ ထေရဿ ဝိတက္ကံ ဉတွာ သာယနှသမယေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော တတ္ထ ဂန္တွာ လောဟိတေန ဖုဋ္ဌံ စင်္ကမံ ဒိသွာ ထေရံ ဝီဏောဝါဒေန (မဟာဝ. ၂၄၃) ဩဝဒိတွာ ဝီရိယသမထယောဇနတ္ထာယ တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတွာ ဂိဇ္ဈကူဋမေဝ ဂတော. သောဏတ္ထေရောပိ ဒသဗလဿ သမ္မုခါ ဩဝါဒံ လဘိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. အထ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ထေရံ အာရဒ္ဓဝီရိယာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

သောဏကုဋိကဏ္ဏတ္ထေရဝတ္ထု

၂၀၆. အဋ္ဌမေ ကလျာဏဝါက္ကရဏာနန္တိ ဝါက္ကရဏံ ဝုစ္စတိ ဝစနကိရိယာ၊ မဓုရဝစနာနန္တိ အတ္ထော. အယဉှိ ထေရော ဒသဗလေန သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယာ တထာဂတဿ မဓုရေန သရေန ဓမ္မကထံ ကထေသိ. အထဿ သတ္ထာ သာဓုကာရံ အဒါသိ. တသ္မာ သော ကလျာဏဝါက္ကရဏာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. သောဏောတိ တဿ နာမံ၊ ကောဋိအဂ္ဃနကံ ပန ကဏ္ဏပိဠန္ဓနံ ဓာရေသိ. တသ္မာ ကုဋိကဏ္ဏောတိ ဝုစ္စတိ၊ ကောဋိကဏ္ဏောတိ အတ္ထော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ပုရိမနယေနေဝ မဟာဇနေန သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌတွာ သတ္ထု ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ကလျာဏဝါက္ကရဏာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ‘‘မယာပိ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ကလျာဏဝါက္ကရဏာနံ အဂ္ဂေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဒသဗလံ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ယံ ဘိက္ခုံ တုမှေ ဣတော သတ္တဒိဝသမတ္ထကေ ကလျာဏဝါက္ကရဏာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပယိတ္ထ၊ အဟမ္ပိ ဣမဿ အဓိကာရကမ္မဿ ဖလေန အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ တထာရူပေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. သတ္ထာ တဿ အနန္တရာယံ ဒိသွာ ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ကလျာဏဝါက္ကရဏာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ.

သောပိ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သံသရန္တော အမှာကံ ဒသဗလဿ ဥပ္ပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဒေဝလောကာ စဝိတွာ ကာဠိယာ နာမ ကုရရဃရိကာယ ဥပါသိကာယ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. သာ ပရိပက္ကေ ဂဗ္ဘေ ရာဇဂဟနဂရေ အတ္တနော ကုလနိဝေသနံ အာဂတာ.

တသ္မိံ သမယေ အမှာကံ သတ္ထာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော ဣသိပတနေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ သန္နိပတိံသု. တတ္ထ ဧကော အဋ္ဌဝီသတိယာ ယက္ခသေနာပတီနံ အဗ္ဘန္တရေ သာတာဂိရော နာမ ယက္ခော ဒသဗလဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ စိန္တေသိ – ‘‘ကိံ နု ခေါ အယံ ဧဝံ မဓုရဓမ္မကထာ မမ သဟာယေန ဟေမဝတေန သုတာ န သုတာ’’တိ? သော ဒေဝသံဃဿ အန္တရေ ဩလောကေန္တော တံ အပဿိတွာ ‘‘အဒ္ဓါ မမ သဟာယော တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဥပ္ပန္နဘာဝံ န ဇာနာတိ၊ ဂစ္ဆာမိ ဒသဗလဿ စေဝ ဝဏ္ဏံ ကထေဿာမိ၊ ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မဉ္စ အာရောစေဿာမီ’’တိ အတ္တနော ပရိသာယ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟမတ္ထကေန တဿ သန္တိကံ ပါယာသိ.

ဟေမဝတောပိ တိယောဇနသဟဿံ ဟိမဝန္တံ အကာလပုပ္ဖိတံ ဒိသွာ ‘‘မမ သဟာယေန သာတာဂိရေန သဒ္ဓိံ ဟိမဝန္တကီဠိတံ ကီဠိဿာမီ’’တိ အတ္တနော ပရိသာယ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟမတ္ထကေနေဝ ပါယာသိ. တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ အဂ္ဂဗလကာယာ ကုလဃရိကာယ ကာဠိဥပါသိကာယ နိဝေသနမတ္ထကေ သမာဂန္တွာ ‘‘တုမှေ ကဿ ပရိသာ၊ မယံ သာတာဂိရဿ. တုမှေ ကဿ ပရိသာ၊ မယံ ဟေမဝတဿာ’’တိ အာဟံသု. တေ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာဝ ဂန္တွာ တေသံ ယက္ခသေနာပတီနံ အာရောစယိံသု. တေပိ တံခဏညေဝ ဥပါသိကာယ နိဝေသနမတ္ထကေ သမာဂစ္ဆိံသု. သာတာဂိရော ဟေမဝတံ အာဟ – ‘‘ကဟံ၊ သမ္မ၊ ဂစ္ဆသီ’’တိ? တဝ သန္တိကံ သမ္မာတိ. ကိံကာရဏာတိ? ဟိမဝန္တံ ပုပ္ဖိတံ ဒိသွာ တယာ သဒ္ဓိံ တတ္ထ ကီဠိဿာမီတိ. တွံ ပန၊ သမ္မ၊ ကဟံ ဂစ္ဆသီတိ? တဝ သန္တိကံ၊ သမ္မာတိ. ကိံကာရဏာတိ? တွံ ဟိမဝန္တဿ ကေန ပုပ္ဖိတဘာဝံ ဇာနာသီတိ? န ဇာနာမိ၊ သမ္မာတိ. သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ပုတ္တော သိဒ္ဓတ္ထကုမာရော ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ကမ္ပေတွာ ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗညုတညာဏော ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ မဇ္ဈေ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တဿ ပဝတ္တိတဘာဝံ န ဇာနာသီတိ? န ဇာနာမိ၊ သမ္မာတိ. တွံ ဧတ္တကမေဝ ဌာနံ ပုပ္ဖိတန္တိ အညာသိ၊ တဿ ပန ပုရိသဿ သက္ကာရတ္ထာယ သကလဒသသဟဿစက္ကဝါဠံ ဧကမာလာဂုဠသဒိသံ အဇ္ဇ ဇာတံ သမ္မာတိ. မာလာ တာဝ ပုပ္ဖန္တု၊ တယာ သော သတ္ထာ အက္ခီနိ ပူရေတွာ ဒိဋ္ဌောတိ. အာမ၊ သမ္မ၊ သတ္ထာ စ မေ ဒိဋ္ဌော၊ ဓမ္မော စ သုတော၊ အမတဉ္စ ပီတံ. အဟံ ‘‘ဧတံ အမတဓမ္မံ တမ္ပိ ဇာနာပေဿာမီ’’တိ တဝ သန္တိကံ အာဂတောသ္မိ၊ သမ္မာတိ. တေသံ အညမညံ ကထေန္တာနံယေဝ ဥပါသိကာ သိရိသယနတော ဥဋ္ဌာယ နိသိန္နာ တံ ကထာသလ္လာပံ သုတွာ သဒ္ဒေ နိမိတ္တံ ဂဏှိ. ‘‘အယံ သဒ္ဒေါ ဥဒ္ဓံ၊ န ဟေဋ္ဌာ၊ အမနုဿဘာသိတော၊ နော မနုဿဘာသိတော’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ဩဟိတသောတာ ပဂ္ဂဟိတမာနသာ ဟုတွာ နိသီဒိ. တတော –

‘‘အဇ္ဇ ပန္နရသော ဥပေါသထော (ဣတိ သာတာဂိရော ယက္ခော)၊

ဒိဗ္ဗာ ရတ္တိ ဥပဋ္ဌိတာ၊

အနောမနာမံ သတ္ထာရံ၊

ဟန္ဒ ပဿာမ ဂေါတမ’’န္တိ. (သု. နိ. ၁၅၃) –

ဧဝံ သာတာဂိရေန ဝုတ္တေ –

‘‘ကစ္စိ မနော သုပဏိဟိတော (ဣတိ ဟေမဝတော ယက္ခော)၊

သဗ္ဗဘူတေသု တာဒိနော၊

ကစ္စိ ဣဋ္ဌေ အနိဋ္ဌေ စ၊

သင်္ကပ္ပဿ ဝသီကတာ’’တိ. (သု. နိ. ၁၅၄)၊

ဧဝံ ဟေမဝတော သတ္ထု ကာယသမာစာရဉ္စ အာဇီဝဉ္စ မနောသမာစာရဉ္စ ပုစ္ဆိ. ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ သာတာဂိရော ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဧဝံ သတ္ထု သရီရဝဏ္ဏဂုဏဝဏ္ဏကထနဝသေန ဟေမဝတသုတ္တန္တေ နိဋ္ဌိတေ ဟေမဝတော သဟာယကဿ ဓမ္မဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ.

အထ၊ ကာဠီ ဥပါသိကာ၊ ပရဿ ဓမ္မေ ဒေသီယမာနေ တထာဂတံ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာဝ ဟုတွာ အနုဿဝပ္ပသာဒံ ဥပ္ပါဒေတွာ ပရဿ ဝဍ္ဎိတံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇမာနာ ဝိယ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. သာ သဗ္ဗမာတုဂါမာနံ အန္တရေ ပဌမကသောတာပန္နာ သဗ္ဗဇေဋ္ဌိကာ အဟောသိ. တဿာ သဟ သောတာပတ္တိဘာဝေန တမေဝ ရတ္တိံ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ ဇာတံ၊ ပဋိလဒ္ဓဒါရကဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ သောဏောတိ နာမံ အကာသိ. သာ ယထာရုစိယာ ကုလဂေဟေ ဝသိတွာ ကုလဃရမေဝ အဂမာသိ.

တသ္မိံ သမယေ မဟာကစ္စာနတ္ထေရော တံ နဂရံ ဥပနိဿာယ ဥပဝတ္တေ ပဗ္ဗတေ ပဋိဝသတိ. ဥပါသိကာ ထေရံ ဥပဋ္ဌာတိ. ထေရော နိဗဒ္ဓံ တဿာ နိဝေသနံ ဂစ္ဆတိ. သောဏဒါရကောပိ နိဗဒ္ဓံ ထေရဿ သန္တိကေ ဝိစရန္တော ဝိဿာသိကော အဟောသိ. သော အပရေန သမယေန ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. ထေရော တံ ဥပသမ္ပာဒေတုကာမော တီဏိ ဝဿာနိ ဂဏံ ပရိယေသိတွာ ဥပသမ္ပာဒေသိ. သော ဥပသမ္ပန္နော ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ထေရဿေဝ သန္တိကေ သုတ္တနိပါတံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဝုတ္ထဝဿော ပဝါရေတွာ သတ္ထာရံ ပဿိတုကာမော ဟုတွာ ဥပဇ္ဈာယံ အာပုစ္ဆိ. ထေရော အာဟ – ‘‘သောဏ၊ တယိ ဂတေ သတ္ထာ တံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသာပေတွာ ဓမ္မံ အဇ္ဈေသိဿတိ၊ တွံ ဓမ္မံ ကထေဿသိ. သတ္ထာ တဝ ဓမ္မကထာယ ပသီဒိတွာ တုယှံ ဝရံ ဒဿတိ. တွံ ဝရံ ဂဏှန္တော ဣမဉ္စ ဣမဉ္စ ဂဏှာဟိ၊ မမ ဝစနေန ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒာဟီ’’တိ. သော ဥပဇ္ဈာယေန အနုညာတော မာတုဥပါသိကာယ ဂေဟံ ဂန္တွာ အာရောစေသိ. သာပိ ‘‘သာဓု၊ တာတ၊ တွံ ဒသဗလံ ပဿိတုံ ဂစ္ဆန္တော ဣမံ ကမ္ဗလံ အာဟရိတွာ သတ္ထု ဝသနဂန္ဓကုဋိယာ ဘူမတ္ထရဏံ ကတွာ အတ္ထရာဟီ’’တိ ကမ္ဗလံ အဒါသိ. သောဏတ္ထေရော တံ အာဒါယ သေနာသနံ သံသာမေတွာ အနုပုဗ္ဗေန သတ္ထု ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဒသဗလဿ ဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နဝေလာယမေဝ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာနန္ဒ၊ ဣမဿ ဘိက္ခုဿ သေနာသနံ ဇာနာဟီ’’တိ. ထေရော သတ္ထု အဓိပ္ပါယံ ဉတွာ အန္တောဂန္ဓကုဋိယံယေဝ ဘူမတ္ထရဏံ ဥဿာရေန္တော ဝိယ အတ္ထရိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဗဟုဒေဝရတ္တိံ အဇ္ဈောကာသေ ဝီတိနာမေတွာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ၊ အာယသ္မာပိ ခေါ သောဏော ဗဟုဒေဝရတ္တိံ အဇ္ဈောကာသေ ဝီတိနာမေတွာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ. သတ္ထာ ပစ္ဆိမယာမေ သီဟသေယျံ ကပ္ပေတွာ ပစ္စူသသမယေ ဝုဋ္ဌာယ နိသီဒိတွာ ‘‘ဧတ္တကေန ကာလေန သောဏဿ ကာယဒရထော ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ အာယသ္မန္တံ သောဏံ အဇ္ဈေသိ – ‘‘ပဋိဘာတု တံ ဘိက္ခု ဓမ္မော ဘာသိတု’’န္တိ. သောဏတ္ထေရော မဓုရဿရေန ဧကဗျဉ္ဇနမ္ပိ အဝိနာသေန္တော အဋ္ဌကဝဂ္ဂိယာနိ သုတ္တာနိ (သု. နိ. ၇၇၂ အာဒယော) အဘာသိ. ကထာပရိယောသာနေ ဘဂဝါ သာဓုကာရံ ဒတွာ ‘‘သုဂ္ဂဟိတော တေ ဘိက္ခု ဓမ္မော၊ မယာ ဒေသိတကာလေ စ အဇ္ဇ စ ဧကသဒိသာဝ ဒေသနာ၊ ကိဉ္စိ ဦနံ ဝါ အဓိကံ ဝါ နတ္ထီ’’တိ ပသန္နဘာဝံ ပကာသေသိ. သောဏတ္ထေရောပိ ‘‘အယံ ဩကာသော’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝစနေန ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ ဝိနယဓရပဉ္စမေန ဂဏေန ဥပသမ္ပဒံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေ ဝရေ ယာစိ၊ သတ္ထာ အဒါသိ. ပုန ထေရော မာတုဥပါသိကာယ ဝစနေန ဝန္ဒိတွာ ‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဥပါသိကာယ တုမှာကံ ဝသနဂန္ဓကုဋိယံ ဘူမတ္ထရဏတ္ထံ ကမ္ဗလော ပဟိတော’’တိ ကမ္ဗလံ ဒတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပန ထေရဿ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗံ သုတ္တေ အာဂတမေဝ.

ဣတိ ထေရော သတ္ထု သန္တိကာ အဋ္ဌ ဝရေ လဘိတွာ ဥပဇ္ဈာယဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. ပုနဒိဝသေ မာတုဥပါသိကာယ နိဝေသနဒွါရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခာယ အဋ္ဌာသိ. ဥပါသိကာ ‘‘ပုတ္တော ကိရ မေ ဒွါရေ ဌိတော’’တိ သုတွာ ဝေဂေန အာဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ ဟတ္ထတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ အန္တောနိဝေသနေ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇနံ အဒါသိ. အထ နံ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ အာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌော တေ၊ တာတ၊ ဒသဗလော’’တိ? အာမ ဥပါသိကေတိ. ဝန္ဒိတော တေ မမ ဝစနေနာတိ? အာမ ဝန္ဒိတော၊ သောပိ စ မေ ကမ္ဗလော တထာဂတဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ဘူမတ္ထရဏံ ကတွာ အတ္ထတောတိ. ကိံ၊ တာတ၊ တယာ ကိရ သတ္ထု ဓမ္မကထာ ကထိတာ၊ သတ္ထာရာ စ တေ သာဓုကာရော ဒိန္နောတိ? တယာ ကထံ ဉာတံ ဥပါသိကေတိ? တာတ၊ မယှံ ဂေဟေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဒသဗလေန တုယှံ သာဓုကာရံ ဒိန္နဒိဝသေ ‘‘သကလဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ ဒေဝတာ သာဓုကာရံ အဒံသူ’’တိ အာဟ – တာတ၊ တယာ ကထိတဓမ္မကထံ ဗုဒ္ဓါနံ ကထိတနိယာမေနေဝ မယှမ္ပိ ကထေတုံ ပစ္စာသီသာမီတိ. ထေရော မာတု ကထံ သမ္ပဋိစ္ဆိ. သာ တဿ အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဒွါရေ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ဒသဗလဿ ကထိတနိယာမေနေဝ အတ္တနော ဓမ္မကထံ ကထာပေသီတိ ဝတ္ထု ဧတ္ထ သမုဋ္ဌိတံ. သတ္ထာ အပရဘာဂေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ထေရံ ကလျာဏဝါက္ကရဏာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

သီဝလိတ္ထေရဝတ္ထု

၂၀၇. နဝမေ လာဘီနံ ယဒိဒံ သီဝလီတိ ဌပေတွာ တထာဂတံ လာဘီနံ ဘိက္ခူနံ သီဝလိတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ အတီတေ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ လာဘီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ‘‘မယာပိ အနာဂတေ ဧဝရူပေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒသဗလံ နိမန္တေတွာ ပုရိမနယေနေဝ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ‘‘ဘဂဝါ အဟမ္ပိ ဣမိနာ အဓိကာရကမ္မေန အညံ သမ္ပတ္တိံ န ပတ္ထေမိ၊ အနာဂတေ ပန ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ အဟမ္ပိ တုမှေဟိ သော ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတဘိက္ခု ဝိယ လာဘီနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. သတ္ထာ အနန္တရာယံ ဒိသွာ ‘‘အယံ တေ ပတ္ထနာ အနာဂတေ ဂေါတမဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ သမိဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ.

သောပိ ကုလပုတ္တော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဝိပဿီဗုဒ္ဓကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရတော အဝိဒူရေ ဧကသ္မိံ ဂါမေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တသ္မိံ သမယေ ဗန္ဓုမတီနဂရဝါသိနော ရညာ သဒ္ဓိံ သာကစ္ဆိတွာ သာကစ္ဆိတွာ ဒသဗလဿ ဒါနံ ဒေန္တိ. တေ ဧကဒိဝသံ သဗ္ဗေဝ ဧကတော ဟုတွာ ဒါနံ ဒေန္တာ ‘‘ကိံ နု ခေါ အမှာကံ ဒါနမုခေ နတ္ထီ’’တိ မဓုဉ္စ ဂုဠဒဓိဉ္စ န အဒ္ဒသံသု. တေ ‘‘ယတော ကုတောစိ အာဟရိဿာမာ’’တိ ဇနပဒတော နဂရံ ပဝိသနမဂ္ဂေ ပုရိသံ ဌပေသုံ. တဒါ ဧသ ကုလပုတ္တော အတ္တနော ဂါမတော ဂုဠဒဓိဝါရကံ ဂဟေတွာ ‘‘ကိဉ္စိဒေဝ အာဟရိဿာမီ’’တိ နဂရံ ဂစ္ဆန္တော မုခံ ဓောဝိတွာ ‘‘ဓောတဟတ္ထပါဒေါ ပဝိသိဿာမီ’’တိ ဖာသုကဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တော နင်္ဂလသီသမတ္တံ နိမ္မက္ခိကံ ဒဏ္ဍကမဓုံ ဒိသွာ ‘‘ပုညေန မေ ဣဒံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဂဟေတွာ နဂရံ ပဝိသတိ. နာဂရေဟိ ဌပိတပုရိသော တံ ဒိသွာ၊ ‘‘ဘော ပုရိသ၊ ကဿိမံ အာဟရသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. န ကဿစိ သာမိ၊ ဝိက္ကိဏိတုံ ပန မေ ဣဒံ အာနီတန္တိ. တေန ဟိ၊ ဘော ပုရိသ၊ ဣမံ ကဟာပဏံ ဂဟေတွာ ဧတံ မဓုဉ္စ ဂုဠဒဓိဉ္စ ဒေဟီတိ.

သော စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒံ န ဗဟုမူလံ၊ အယဉ္စ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဗဟုံ ဒေတိ၊ ဝီမံသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. တတော နံ ‘‘နာဟံ ဧကကဟာပဏေန ဒေမီ’’တိ အာဟ. ယဒိ ဧဝံ၊ ဒွေ ဂဟေတွာ ဒေဟီတိ. ဒွီဟိပိ န ဒေမီတိ. ဧတေနုပါယေန ဝဍ္ဎန္တံ ဝဍ္ဎန္တံ သဟဿံ ပါပုဏိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘အတိအဉ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဟောတု တာဝ၊ ဣမဿ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ. အထ နံ အာဟ – ‘‘ဣဒံ န ဗဟုအဂ္ဃနကံ၊ တွဉ္စ ဗဟုံ ဒေသိ၊ ကေန ကမ္မေန ဣဒံ ဂဏှာသီ’’တိ? ဣဓ၊ ဘော၊ နဂရဝါသိနော ရညာ သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဇ္ဈိတွာ ဝိပဿီဒသဗလဿ ဒါနံ ဒေန္တာ ဣဒံ ဒွယံ ဒါနမုခေ အပဿန္တာ ပရိယေသန္တိ. သစေ ဣဒံ ဒွယံ န လဘိဿန္တိ၊ နာဂရာနံ ပရာဇယော ဘဝိဿတိ. တသ္မာ သဟဿံ ဒတွာ ဂဏှာမီတိ. ကိံ ပနေတံ နာဂရာနမေဝ ဝဋ္ဋတိ၊ န အညေသံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ? ယဿ ကဿစိ ဒါတုံ အဝါရိတမေတန္တိ. အတ္ထိ ပန တေ ကောစိ နာဂရာနံ ဒါနေ ဧကဒိဝသံ သဟဿံ ဒါတာတိ? နတ္ထိ သမ္မာတိ. ဣမေသံ ပန ဒွိန္နံ သဟဿဂ္ဃနကဘာဝံ ဇာနာသီတိ? အာမ ဇာနာမီတိ. တေန ဟိ ဂစ္ဆ၊ နာဂရာနံ အာစိက္ခ – ‘‘ဧကော ပုရိသော ဣမာနိ ဒွေ မူလေန န ဒေတိ၊ သဟတ္ထေနေဝ ဒါတုကာမော၊ တုမှေ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ကာရဏာ နိရုဿုက္ကာ ဟောထာ’’တိ. တွံ ပန မေ ဣမသ္မိံ ဒါနမုခေ ဇေဋ္ဌကဘာဝဿ ကာယသက္ခီ ဟောဟီတိ.

သော ဂါမဝါသီ ပရိဗ္ဗယတ္ထံ ဂဟိတမာသကေန ပဉ္စကဋုကံ ဂဟေတွာ စုဏ္ဏံ ကတွာ ဒဓိတော ကဉ္ဇိယံ ဝါဟေတွာ တတ္ထ မဓုပဋလံ ပီဠေတွာ ပဉ္စကဋုကစုဏ္ဏေန ယောဇေတွာ ဧကသ္မိံ ပဒုမိနိပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ တံ သံဝိဒဟိတွာ အာဒါယ ဒသဗလဿ အဝိဒူရေ ဌာနေ နိသီဒိ. မဟာဇနေန အာဟရိယမာနဿ သက္ကာရဿ အန္တရေ အတ္တနော ပတ္တဝါရံ ဩလောကယမာနော ဩကာသံ ဉတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘဂဝါ အယံ မယှံ ဒုဂ္ဂတပဏ္ဏာကာရော၊ ဣမံ မေ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ ဂဏှထာ’’တိ. သတ္ထာ တဿ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ စတုမဟာရာဇဒတ္တိယေန သေလမယေန ပတ္တေန တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ယထာ အဋ္ဌသဋ္ဌိဘိက္ခုသတသဟဿဿ ဒိယျမာနံ န ခီယတိ၊ ဧဝံ အဓိဋ္ဌာသိ. သောပိ ကုလပုတ္တော နိဋ္ဌိတဘတ္တကိစ္စံ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော အာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌော မေ ဘဂဝါ အဇ္ဇ ဗန္ဓုမတီနဂရဝါသိကေဟိ တုမှာကံ သက္ကာရော အာဟရိယမာနော၊ အဟမ္ပိ ဣမဿ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဘဝေ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော ဘဝေယျ’’န္တိ. သတ္ထာ ‘‘ဧဝံ ဟောတု ကုလပုတ္တာ’’တိ ဝတွာ တဿ စ နဂရဝါသီနဉ္စ ဘတ္တာနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

သောပိ ကုလပုတ္တော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သုပ္ပဝါသာယ ရာဇဓီတာယ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ သာယံ ပါတဉ္စ ပဏ္ဏာကာရသတာနိ ပါပုဏန္တိ၊ သုပ္ပဝါသာ သမ္ပတ္တိံ ဂစ္ဆတိ. အထ နံ ပုညဝီမံသနတ္ထံ ဟတ္ထေန ဗီဇပစ္ဆိံ ဖုသာပေန္တိ၊ ဧကေကဗီဇတော သလာကသတမ္ပိ သလာကသဟဿမ္ပိ နိဂစ္ဆတိ. ဧကကရီသခေတ္တတော ပညာသမ္ပိ သဋ္ဌိပိ သကဋာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကောဋ္ဌပူရဏကာလေပိ ကောဋ္ဌဒွါရံ ဟတ္ထေန ဖုသာပေန္တိ၊ ရာဇဓီတာယ ပုညေန ဂဏှန္တာနံ ဂဟိတဂဟိတဋ္ဌာနံ ပုန ပူရတိ. ပရိပုဏ္ဏဘတ္တကုမ္ဘိတောပိ ‘‘ရာဇဓီတာယ ပုည’’န္တိ ဝတွာ ယဿ ကဿစိ ဒေန္တာနံ ယာဝ န ဥက္ကဍ္ဎန္တိ၊ န တာဝ ဘတ္တံ ခီယတိ. ဒါရကေ ကုစ္ဆိဂတေယေဝ သတ္တ ဝဿာနိ အတိက္ကမိံသု.

ဂဗ္ဘေ ပန ပရိပက္ကေ သတ္တာဟံ မဟာဒုက္ခံ အနုဘောသိ. သာ သာမိကံ အာမန္တေတွာ ‘‘ပုရေ မရဏာ ဇီဝမာနာဝ ဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ သတ္ထု သန္တိကံ ပေသေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ ဣမံ ပဝတ္တိံ သတ္ထု အာရောစေတွာ သတ္ထာရံ နိမန္တေဟိ၊ ယဉ္စ သတ္ထာ ဝဒေတိ၊ တံ သာဓုကံ ဥပလက္ခေတွာ အာဂန္တွာ မယှံ ကထေဟီ’’တိ. သော ဂန္တွာ တဿာ သာသနံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘သုခိနီ ဟောတု သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ၊ သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာယတူ’’တိ အာဟ. ရာဇာ တံ သုတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ အန္တောဂါမာဘိမုခေါ ပါယာသိ. တဿ ပုရေ အာဂမနာယေဝ သုပ္ပဝါသာယ ကုစ္ဆိတော ဓမကရဏာ ဥဒကံ ဝိယ ဂဗ္ဘော နိက္ခမိ၊ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နဇနော အဿုမုခေါဝ ဟသိတုံ အာရဒ္ဓေါ. ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော မဟာဇနော ရညော ပုတ္တသာသနံ အာရောစေတုံ အဂမာသိ.

ရာဇာ တေသံ ဣင်္ဂိတံ ဒိသွာဝ ‘‘ဒသဗလေန ကထိတကထာ နိပ္ဖန္နာ မညေ’’တိ စိန္တေသိ. သော အာဂန္တွာ သတ္ထု သာသနံ ရာဇဓီတာယ အာရောစေသိ. ရာဇဓီတာ ‘‘တယာ နိမန္တိတံ ဇီဝိတဘတ္တမေဝ မင်္ဂလဘတ္တံ ဘဝိဿတိ၊ ဂစ္ဆ သတ္တာဟံ ဒသဗလံ နိမန္တေဟီ’’တိ. ရာဇာ တထာ အကာသိ. သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ပဝတ္တယိံသု. ဒါရကော သဗ္ဗေသံ ဉာတီနံ သန္တတ္တစိတ္တံ နိဗ္ဗာပေန္တော ဇာတောတိ သီဝလိဒါရကောတွေဝဿ နာမံ အကံသု. သော သတ္တ ဝဿာနိ ဂဗ္ဘေ ဝသိတတ္တာ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗကမ္မက္ခမော အဟောသိ. ဓမ္မသေနာပတိ သာရိပုတ္တော သတ္တမေ ဒိဝသေ တေန သဒ္ဓိံ ကထာသလ္လာပံ အကာသိ. သတ္ထာပိ ဓမ္မပဒေ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ယောမံ ပလိပထံ ဒုဂ္ဂံ၊ သံသာရံ မောဟမစ္စဂါ၊

တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ဈာယီ၊ အနေဇော အကထံကထီ၊

အနုပါဒါယ နိဗ္ဗုတော၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၄၁၄)၊

အထ နံ ထေရော ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ ပန တယာ ဧဝရူပံ ဒုက္ခရာသိံ အနုဘဝိတွာ ပဗ္ဗဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ? လဘမာနော ပဗ္ဗဇေယျံ၊ ဘန္တေတိ. သုပ္ပဝါသာ တံ ဒါရကံ ထေရေန သဒ္ဓိံ ကထေန္တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ မေ ပုတ္တော ဓမ္မသေနာပတိနာ သဒ္ဓိံ ကထေတီ’’တိ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘မယှံ ပုတ္တော တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ကိံ ကထေတိ၊ ဘဒန္တေ’’တိ? အတ္တနာ အနုဘူတံ ဂဗ္ဘဝါသဒုက္ခံ ကထေတွာ တုမှေဟိ အနုညာတော ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ ဝဒတီတိ. သာဓု၊ ဘန္တေ၊ ပဗ္ဗာဇေထ နန္တိ. ထေရော တံ ဝိဟာရံ နေတွာ တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ ဒတွာ ပဗ္ဗာဇေန္တော၊ ‘‘သီဝလိ၊ န တုယှံ အညေန ဩဝါဒေန ကမ္မံ အတ္ထိ၊ တယာ သတ္တ ဝဿာနိ အနုဘူတဒုက္ခမေဝ ပစ္စဝေက္ခာဟီ’’တိ. ဘန္တေ၊ ပဗ္ဗာဇနမေဝ တုမှာကံ ဘာရော၊ ယံ ပန မယာ ကာတုံ သက္ကာ၊ တမဟံ ဇာနိဿာမီတိ. သော ပဌမကေသဝဋ္ဋိယာ ဩဟာရိတက္ခဏေယေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ၊ ဒုတိယာယ ဩဟာရိတက္ခဏေ သကဒါဂါမိဖလေ၊ တတိယာယ အနာဂါမိဖလေ. သဗ္ဗေသံယေဝ ပန ကေသာနံ ဩရောပနဉ္စ အရဟတ္တသစ္ဆိကိရိယာ စ အပစ္ဆာ အပုရိမာ အဟောသိ. တဿ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုသံဃဿ စတ္တာရော ပစ္စယာ ယဒိစ္ဆကံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧဝံ ဧတ္ထ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ.

အပရဘာဂေ သတ္ထာ သာဝတ္ထိံ အဂမာသိ. ထေရော သတ္ထာရံ အဘိဝါဒေတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ ပုညံ ဝီမံသိဿာမိ၊ ပဉ္စ မေ ဘိက္ခုသတာနိ ဒေထာ’’တိ အာဟ. ဂဏှ၊ သီဝလီတိ. သော ပဉ္စသတေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ ဟိမဝန္တာဘိမုခံ ဂစ္ဆန္တော အဋဝိမဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ. တဿ ပဌမံ ဒိဋ္ဌာ နိဂြောဓေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ သတ္တ ဒိဝသာနိ ဒါနံ အဒါသိ. ဣတိ သော –

‘‘နိဂြောဓံ ပဌမံ ပဿိ၊ ဒုတိယံ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတံ၊

တတိယံ အစိရဝတိယံ၊ စတုတ္ထံ ဝရသာဂရံ.

‘‘ပဉ္စမံ ဟိမဝန္တံ သော၊ ဆဋ္ဌံ ဆဒ္ဒန္တုပါဂမိ၊

သတ္တမံ ဂန္ဓမာဒနံ၊ အဋ္ဌမံ အထ ရေဝတ’’န္တိ.

သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု သတ္တ သတ္တ ဒိဝသာနေဝ ဒါနံ အဒံသု. ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ ပန နာဂဒတ္တဒေဝရာဇာ နာမ သတ္တဒိဝသေသု ဧကဒိဝသံ ခီရပိဏ္ဍပါတံ အဒါသိ၊ ဧကဒိဝသံ သပ္ပိပိဏ္ဍပါတံ အဒါသိ. ဘိက္ခုသံဃော အာဟ – ‘‘အာဝုသော၊ ဣမဿ ဒေဝရညော နေဝ ဓေနုယော ဒုယှမာနာ ပညာယန္တိ၊ န ဒဓိနိမ္မထနံ၊ ကုတော တေ၊ ဒေဝရာဇ၊ ဣမံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ? ‘‘ဘန္တေ၊ ကဿပဒသဗလဿ ကာလေ ခီရသလာကဘတ္တဒါနဿေတံ ဖလ’’န္တိ ဒေဝရာဇာ အာဟ. အပရဘာဂေ သတ္ထာ ခဒိရဝနိယရေဝတဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ထေရံ အတ္တနော သာသနေ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထု

၂၀၈. ဒသမေ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနန္တိ သဒ္ဓါယ အဓိမုတ္တာနံ၊ ဗလဝသဒ္ဓါနံ ဘိက္ခူနံ ဝက္ကလိတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. အညေသံ ဟိ သဒ္ဓါ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗာ ဟောတိ၊ ထေရဿ ပန ဟာပေတဗ္ဗာ ဇာတာ. တသ္မာ သော သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ အဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တော. ဝက္ကလီတိ ပနဿ နာမံ.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ အတီတေ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ‘‘မယာပိ အနာဂတေ ဧဝရူပေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တနယေနေဝ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အဟမ္ပိ ဣမိနာ အဓိကာရကမ္မေန တုမှေဟိ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတဘိက္ခု ဝိယ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. သတ္ထာ တဿ အနန္တရာယံ ဒိသွာ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ.

သောပိ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ သတ္ထုကာလေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ဝက္ကလီတိဿ နာမံ အကံသု. သော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဒသဗလံ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတံ သာဝတ္ထိယံ စရန္တံ ဒိသွာ သတ္ထု သရီရသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေန္တော သရီရသမ္ပတ္တိဒဿနေန အတိတ္တော ဒသဗလေန သဒ္ဓိံယေဝ ဝိစရတိ. ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တေန သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သရီရနိပ္ဖတ္တိံ ဩလောကေန္တောဝ တိဋ္ဌတိ. ဓမ္မသဘာယံ နိသီဒိတွာ ဓမ္မံ ကထေန္တဿ သမ္မုခဋ္ဌာနေ ဌိတော ဓမ္မံ သုဏာတိ. သော သဒ္ဓံ ပဋိလဘိတွာ ‘‘အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တော နိဗဒ္ဓံ ဒသဗလဿ ဒဿနံ န လဘိဿာမီ’’တိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ.

တတော ပဋ္ဌာယ ဌပေတွာ အာဟာရကရဏဝေလံ အဝသေသကာလေ ယတ္ထ ဌိတေန သက္ကာ ဒသဗလံ ပဿိတုံ၊ တတ္ထ ဌိတော ယောနိသောမနသိကာရံ ပဟာယ ဒသဗလံ ဩလောကေန္တောဝ ဝိဟရတိ. သတ္ထာ တဿ ဉာဏပရိပါကံ အာဂမေန္တော ဒီဃမ္ပိ အဒ္ဓါနံ တသ္မိံ ရူပဒဿနဝသေနေဝ ဝိစရန္တေ ကိဉ္စိ အဝတွာ ‘‘ဣဒါနိဿ ဉာဏံ ပရိပါကဂတံ၊ သက္ကာ ဧတံ ဗောဓေတု’’န္တိ ဉတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ တေ၊ ဝက္ကလိ၊ ဣမိနာ ပူတိကာယေန ဒိဋ္ဌေန၊ ယော ခေါ၊ ဝက္ကလိ၊ ဓမ္မံ ပဿတိ၊ သော မံ ပဿတိ. ယော မံ ပဿတိ၊ သော ဓမ္မံ ပဿတိ. ဓမ္မဉှိ၊ ဝက္ကလိ၊ ပဿန္တော မံ ပဿတိ၊ မံ ပဿန္တော ဓမ္မံ ပဿတီ’’တိ.

သတ္ထရိ ဧဝံ ဩဝဒန္တေပိ ထေရော ဒသဗလဿ ဒဿနံ ပဟာယ နေဝ အညတ္ထ ဂန္တုံ သက္ကောတိ. တတော သတ္ထာ ‘‘နာယံ ဘိက္ခု သံဝေဂံ အလဘိတွာ ဗုဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဥပကဋ္ဌာယ ဝဿူပနာယိကာယ ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ‘‘အပေဟိ၊ ဝက္ကလီ’’တိ ထေရံ ပဏာမေတိ. ဗုဒ္ဓါ စ နာမ အာဒေယျဝစနာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ထေရော သတ္ထာရံ ပဋိပ္ဖရိတွာ ဌာတုံ အသက္ကောန္တော တေမာသံ ဒသဗလဿ သမ္မုခေ အာဂန္တုံ အဝိသဟန္တော ‘‘ကိံ ဒါနိ သက္ကာ ကာတုံ၊ တထာဂတေနမှိ ပဏာမိတော၊ သမ္မုခီဘာဝံ န လဘာမိ၊ ကိံ မယှံ ဇီဝိတေနာ’’တိ ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတေ ပပါတဋ္ဌာနံ အဘိရုဟိ. သတ္ထာ တဿ ကိလမနဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အယံ ဘိက္ခု မမ သန္တိကာ အဿာသံ အလဘန္တော မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယံ နာသေယျာ’’တိ အတ္တာနံ ဒဿေတုံ ဩဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. အထဿ သတ္ထု ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ဧဝ မဟန္တံ သောကသလ္လံ ပဟီနံ. သတ္ထာ သုက္ခတဠာကေ ဩဃံ အာဟရန္တော ဝိယ ဝက္ကလိတ္ထေရဿ ဗလဝပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပါဒေတုံ ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ဘိက္ခု၊ ပသန္နော ဗုဒ္ဓသာသနေ၊

အဓိဂစ္ဆေ ပဒံ သန္တံ၊ သင်္ခါရူပသမံ သုခ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၈၁)၊

ဝက္ကလိတ္ထေရဿ စ ‘‘ဧဟိ၊ ဝက္ကလီ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. ထေရော ‘‘ဒသဗလော မေ ဒိဋ္ဌော၊ ဧဟီတိ အဝှါယနမ္ပိ လဒ္ဓ’’န္တိ ဗလဝပီတိံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘ကုတော ဂစ္ဆာမီ’’တိ အတ္တနော ဂမနဘာဝံ အဇာနိတွာဝ ဒသဗလဿ သမ္မုခေ အာကာသေ ပက္ခန္ဒိတွာ ပဌမပါဒေန ပဗ္ဗတေ ဌိတောယေဝ သတ္ထာရာ ဝုတ္တဂါထံ အာဝဇ္ဇေန္တော အာကာသေယေဝ ပီတိံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ တထာဂတံ ဝန္ဒမာနောဝ ဩတရိ. အပရဘာဂေ သတ္ထာ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ထေရံ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.