ဧတဒဂ္ဂပဒဝဏ္ဏနာ

၁၈၈. ဧတဒဂ္ဂေသု ပဌမဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဧတံ အဂ္ဂံ. ဧတ္ထ စ အယံ အဂ္ဂသဒ္ဒေါ အာဒိကောဋိကောဋ္ဌာသသေဋ္ဌေသု ဒိဿတိ. ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ၊ သမ္မ ဒေါဝါရိက၊ အာဝရာမိ ဒွါရံ နိဂဏ္ဌာနံ နိဂဏ္ဌီန’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၇၀) ဟိ အာဒိမှိ ဒိဿတိ. ‘‘တေနေဝ အင်္ဂုလဂ္ဂေန တံ အင်္ဂုလဂ္ဂံ ပရာမသေယျ (ကထာ. ၄၄၁)၊ ဥစ္ဆဂ္ဂံ ဝေဠဂ္ဂ’’န္တိအာဒီသု ကောဋိယံ. ‘‘အမ္ဗိလဂ္ဂံ ဝါ မဓုရဂ္ဂံ ဝါ တိတ္တကဂ္ဂံ ဝါ (သံ. နိ. ၅.၃၇၄)၊ အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟာရဂ္ဂေန ဝါ ပရိဝေဏဂ္ဂေန ဝါ ဘာဇေတု’’န္တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၃၁၈) ကောဋ္ဌာသေ. ‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ အပဒါ ဝါ။ပေ။ တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃၄၊ ဣတိဝု. ၉၀) သေဋ္ဌေ. သွာယမိဓ ကောဋိယမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ သေဋ္ဌေပိ. တေ ဟိ ထေရာ အတ္တနော အတ္တနော ဌာနေ ကောဋိဘူတာတိပိ အဂ္ဂါ၊ သေဋ္ဌဘူတာတိပိ. တသ္မာ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဧသာ ကောဋိ ဧသော သေဋ္ဌောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗသုတ္တေသု.

အယဉ္စ ဧတဒဂ္ဂသန္နိက္ခေပေါ နာမ စတူဟိ ကာရဏေဟိ လဗ္ဘတိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော အာဂမနတော စိဏ္ဏဝသိတော ဂုဏာတိရေကတောတိ. တတ္ထ ကောစိ ထေရော ဧကေန ကာရဏေန ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘတိ၊ ကောစိ ဒွီဟိ၊ ကောစိ တီဟိ၊ ကောစိ သဗ္ဗေဟေဝ စတူဟိပိ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဝိယ. သော ဟိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတောပိ မဟာပညတာယ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ အာဂမနာဒီဟိပိ. ကထံ? ဧကသ္မိံ ဟိ သမယေ သတ္ထာ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ဝိဟရန္တော ကဏ္ဍမ္ဗရုက္ခမူလေ တိတ္ထိယမဒ္ဒနံ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ ‘‘ကဟံ နု ခေါ ပုရိမဗုဒ္ဓါ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘တာဝတိံသဘဝနေ’’တိ ဉတွာ ဒွေ ပဒန္တရာနိ ဒဿေတွာ တတိယေန ပဒေန တာဝတိံသဘဝနေ ပစ္စုဋ္ဌာသိ. သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာတော ဥဋ္ဌာယ သဒ္ဓိံ ဒေဝဂဏေန ပစ္စုဂ္ဂမနံ အဂမာသိ. ဒေဝါ စိန္တယိံသု – ‘‘သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဒေဝဂဏပရိဝုတော သဋ္ဌိယောဇနာယာမာယ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယ နိသီဒိတွာ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝတိ၊ ဗုဒ္ဓါနံ နာမ နိသိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ န သက္ကာ အညေန ဧတ္ထ ဟတ္ထမ္ပိ ဌပေတု’’န္တိ. သတ္ထာပိ တတ္ထ နိသိန္နော တေသံ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ မဟာပံသုကူလိကော ဝိယ မုဏ္ဍပီဌကံ သဗ္ဗမေဝ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလံ အဝတ္ထရိတွာ နိသီဒိ. ဧဝံ နိသီဒန္တော ပန အတ္တနော ဝါ သရီရံ မဟန္တံ ကတွာ မာပေသိ၊ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလံ ဝါ ခုဒ္ဒကံ အကာသီတိ န သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ. အစိန္တေယျော ဟိ ဗုဒ္ဓဝိသယော. ဧဝံ နိသိန္နော ပန မာတရံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ’’တိ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသေသိ.

ပါဋိဟာရိယဋ္ဌာနေပိ သဗ္ဗာပိ ဒွါဒသယောဇနိကာ ပရိသာ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ကဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဒသဗလော ဂတော’’တိ ပုစ္ဆိ. တာဝတိံသဘဝနေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ အဘိဓမ္မကထံ ဒေသေတုံ ဂတောတိ. ဘန္တေ၊ န မယံ သတ္ထာရံ အဒိသွာ ဂမိဿာမ. ကဒါ သတ္ထာ အာဂမိဿတီတိ သတ္ထု အာဂမနကာလံ ဇာနာထာတိ? မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ဘာရံ ကရောထ၊ သော ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ သာသနံ အာဟရိဿတီတိ. ကိံ ပန ထေရဿ တတ္ထ ဂန္တုံ ဗလံ နတ္ထီတိ? အတ္ထိ၊ ဝိသေသဝန္တာနံ ပန ဝိသေသံ ပဿန္တူတိ ဧဝမာဟ. မဟာဇနော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ သတ္ထု သာသနံ ဂဟေတွာ အာဂမနတ္ထာယ ယာစိ. ထေရော ပဿန္တေယေဝ မဟာဇနေ ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ အန္တောသိနေရုနာ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ မဟာဇနော တုမှာကံ ဒဿနကာမော၊ အာဂမနဒိဝသံ ဝေါ ဇာနိတုံ ဣစ္ဆတီ’’တိ. တေန ဟိ ‘‘ဣတော တေမာသစ္စယေန သင်္ကဿနဂရဒွါရေ ပဿထာ’’တိဿ ဝဒေဟီတိ. ထေရော ဘဂဝတော သာသနံ အာဟရိတွာ မဟာဇနဿ ကထေသိ. မဟာဇနော တတ္ထေဝ တေမာသံ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ ဝသိ. စူဠအနာထပိဏ္ဍိကော ဒွါဒသယောဇနာယ ပရိသာယ တေမာသံ ယာဂုဘတ္တံ အာဒါသိ.

သတ္ထာပိ သတ္တပ္ပကရဏာနိ ဒေသေတွာ မနုဿလောကံ အာဂမနတ္ထာယ အာကပ္ပံ ဒဿေသိ. သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဝိဿကမ္မံ အာမန္တေတွာ တထာဂတဿ ဩတရဏတ္ထာယ သောပါနံ မာပေတုံ အာဏာပေသိ. သော ဧကတော သောဝဏ္ဏမယံ ဧကတော ရဇတမယံ သောပါနံ မာပေတွာ မဇ္ဈေ မဏိမယံ မာပေသိ. သတ္ထာ မဏိမယေ သောပါနေ ဌတွာ ‘‘မဟာဇနော မံ ပဿတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. အတ္တနော အာနုဘာဝေနေဝ ‘‘မဟာဇနော အဝီစိမဟာနိရယံ ပဿတူ’’တိပိ အဓိဋ္ဌာသိ. နိရယဒဿနေန စဿ ဥပ္ပန္နသံဝေဂတံ ဉတွာ ဒေဝလောကံ ဒဿေသိ. အထဿ ဩတရန္တဿ မဟာဗြဟ္မာ ဆတ္တံ ဓာရေသိ၊ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ပတ္တံ ဂဏှိ၊ သုယာမော ဒေဝရာဇာ ဒိဗ္ဗံ ဝါဠဗီဇနိံ ဗီဇိ၊ ပဉ္စသိခေါ ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝပုတ္တော ဗေလုဝပဏ္ဍုဝီဏံ သမပညာသာယ မုစ္ဆနာဟိ မုစ္ဆိတွာ ဝါဒေန္တော ပုရတော ဩတရိ. ဗုဒ္ဓါနံ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတကာလေ ‘‘အဟံ ပဌမံ ဝန္ဒိဿာမိ၊ အဟံ ပဌမံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ မဟာဇနော အဋ္ဌာသိ. သဟ မဟာပထဝီအက္ကမနေန ပန ဘဂဝတော နေဝ မဟာဇနော န အသီတိမဟာသာဝကာ ပဌမကဝန္ဒနံ သမ္ပာပုဏိံသု၊ ဓမ္မသေနာပတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရောယေဝ ပန သမ္ပာပုဏိ.

အထ သတ္ထာ ဒွါဒသယောဇနာယ ပရိသာယ အန္တရေ ‘‘ထေရဿ ပညာနုဘာဝံ ဇာနန္တူ’’တိ ပုထုဇ္ဇနပဉ္စကံ ပဉှံ အာရဘိ. ပဌမံ လောကိယမဟာဇနော သလ္လက္ခေဿတီတိ ပုထုဇ္ဇနပဉှံ ပုစ္ဆိ. ယေ ယေ သလ္လက္ခိံသု၊ တေ တေ ကထယိံသု. ဒုတိယံ ပုထုဇ္ဇနဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. ပုထုဇ္ဇနာ တုဏှီ အဟေသုံ၊ သောတာပန္နာဝ ကထယိံသု. တတော သောတာပန္နာနံ ဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. သောတာပန္နာ တုဏှီ အဟေသုံ၊ သကဒါဂါမိနောဝ ကထယိံသု. တေသမ္ပိ ဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ အနာဂါမိမဂ္ဂေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. သကဒါဂါမိနော တုဏှီ အဟေသုံ၊ အနာဂါမိနောဝ ကထယိံသု. တေသမ္ပိ ဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ အရဟတ္တမဂ္ဂေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. အနာဂါမိနော တုဏှီ အဟေသုံ၊ အရဟန္တာဝ ကထယိံသု. တတော ဟေဋ္ဌိမကောဋိတော ပဋ္ဌာယ အဘိညာတေ အဘိညာတေ သာဝကေ ပုစ္ဆိ၊ တေ အတ္တနော အတ္တနော ပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေ ဌတွာ ကထယိံသု. အထ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ပုစ္ဆိ၊ သေသသာဝကာ တုဏှီ အဟေသုံ၊ ထေရောဝ ကထေသိ. တဿာပိ ဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တုဏှီ အဟောသိ၊ သာရိပုတ္တတ္ထေရောဝ ကထေသိ. ထေရဿာပိ ဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. ဓမ္မသေနာပတိ အာဝဇ္ဇေန္တောပိ ပဿိတုံ န သက္ကောတိ၊ ပုရတ္ထိမပစ္ဆိမုတ္တရဒက္ခိဏာ စတဿော ဒိသာ စတဿော အနုဒိသာတိ ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော ပဉှုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတုံ နာသက္ခိ.

သတ္ထာ ထေရဿ ကိလမနဘာဝံ ဇာနိတွာ ‘‘သာရိပုတ္တော ကိလမတိ၊ နယမုခမဿ ဒဿေဿာမီ’’တိ ‘‘အာဂမေဟိ တွံ၊ သာရိပုတ္တာ’’တိ ဝတွာ ‘‘နာယံ တုယှံ ဝိသယော ပဉှော၊ ဗုဒ္ဓါနံ ဧသ ဝိသယော သဗ္ဗညူနံ ယသဿီန’’န္တိ ဗုဒ္ဓဝိသယဘာဝံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘ဘူတမိဒန္တိ၊ သာရိပုတ္တ၊ သမနုပဿသီ’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘စတုမဟာဘူတိကကာယပရိဂ္ဂဟံ မေ ဘဂဝါ အာစိက္ခတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘အညာတံ ဘဂဝါ၊ အညာတံ သုဂတာ’’တိ အာဟ. ဧတသ္မိံ ဌာနေ အယံ ကထာ ဥဒပါဒိ – မဟာပညော ဝတ၊ ဘော၊ သာရိပုတ္တတ္ထေရော၊ ယတြ ဟိ နာမ သဗ္ဗေဟိ အနညာတံ ပဉှံ ကထေသိ၊ ဗုဒ္ဓေဟိ စ ဒိန္နနယေ ဌတွာ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ပဉှံ ကထေသိ၊ ဣတိ ထေရဿ ပညာနုဘာဝေါ ယတ္တကံ ဌာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ကိတ္တိသဒ္ဒေန ဩတ္ထဋံ၊ သဗ္ဗံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂတောတိ ဧဝံ တာဝ ထေရော အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော မဟာပညတာယ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ.

ကထံ အာဂမနတော? ဣမိဿာယေဝ ဟိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ သတ္ထာ အာဟ – သာရိပုတ္တော န ဣဒါနေဝ ပညဝါ၊ အတီတေ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာပိ မဟာပညောဝ အဟောသိ –

‘‘ယော ပဗ္ဗဇီ ဇာတိသတာနိ ပဉ္စ၊

ပဟာယ ကာမာနိ မနောရမာနိ၊

တံ ဝီတရာဂံ သုသမာဟိတိန္ဒြိယံ၊

ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တ’’န္တိ.

ဧဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဗြူဟယမာနော ဧကသ္မိံ သမယေ ဗာရာဏသိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော. တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော ‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကံ မောက္ခဓမ္မံ ဂဝေသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ. တသ္မိံ ကာလေ ဗောဓိသတ္တောပိ ကာသိရဋ္ဌေ ဥဒိစ္စဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပေါ ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ ဒိသွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ ပဉ္စ အဘိညာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝနမူလဖလာဟာရော ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ဝသတိ. သောပိ မာဏဝေါ နိက္ခမိတွာ တဿေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. ပရိဝါရော မဟာ အဟောသိ ပဉ္စသတမတ္တာ ဣသယော.

အထဿ သော ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကော ဧကဒေသံ ပရိသံ ဂဟေတွာ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထံ မနုဿပထံ အဂမာသိ. တသ္မိံ သမယေ ဗောဓိသတ္တော တသ္မိံယေဝ ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ကာလံ အကာသိ. ကာလကိရိယသမယေဝ နံ အန္တေဝါသိကာ သန္နိပတိတွာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘အတ္ထိ တုမှေဟိ ကောစိ ဝိသေသော အဓိဂတော’’တိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’’တိ ဝတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော အာဘဿရဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော. သော ကိဉ္စာပိ အာကိဉ္စညာယတနဿ လာဘီ၊ ဗောဓိသတ္တာနံ ပန အရူပါဝစရေ ပဋိသန္ဓိ နာမ န ဟောတိ. ကသ္မာ? အဘဗ္ဗဋ္ဌာနတ္တာ. ဣတိ သော အရူပသမာပတ္တိလာဘီ သမာနောပိ ရူပါဝစရေ နိဗ္ဗတ္တိ. အန္တေဝါသိကာပိဿ ‘‘အာစရိယော ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာဟ၊ မောဃာ တဿ ကာလကိရိယာ’’တိ န ကိဉ္စိ သက္ကာရသမ္မာနံ အကံသု. အထ သော ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကော အတိက္ကန္တေ ဝဿာဝါသေ အာဂန္တွာ ‘‘ကဟံ အာစရိယော’’တိ ပုစ္ဆိ. ကာလံ ကတောတိ. အပိ နု အာစရိယေန လဒ္ဓဂုဏံ ပုစ္ဆိတ္ထာတိ? အာမ ပုစ္ဆိမှာတိ. ကိံ ဝဒေတီတိ? နတ္ထိ ကိဉ္စီတိ. မယမ္ပိ ‘‘အာစရိယေန လဒ္ဓဂုဏော နာမ နတ္ထီ’’တိ နာဿ သက္ကာရသမ္မာနံ ကရိမှာတိ. တုမှေ ဘာသိတဿ အတ္ထံ န ဇာနိတ္ထ၊ အာစရိယော အာကိဉ္စညာယတနဿ လာဘီတိ.

အထ တေ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကဿ ကထံ န သဒ္ဒဟိံသု. သော ပုနပ္ပုနံ ကထေန္တောပိ သဒ္ဒဟာပေတုံ နာသက္ခိ. အထ ဗောဓိသတ္တော အာဝဇ္ဇမာနော ‘‘အန္ဓဗာလော မဟာဇနော မယှံ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကဿ ကထံ န ဂဏှာတိ၊ ဣမံ ကာရဏံ ပါကဋံ ကရိဿာမီ’’တိ ဗြဟ္မလောကတော ဩတရိတွာ အဿမပဒမတ္ထကေ ဌိတော အာကာသဂတောဝ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကဿ ပညာနုဘာဝံ ဝဏ္ဏေတွာ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ပရောသဟဿမ္ပိ သမာဂတာနံ၊

ကန္ဒေယျုံ တေ ဝဿသတံ အပညာ၊

ဧကောဝ သေယျော ပုရိသော သပညော၊

ယော ဘာသိတဿ ဝိဇာနာတိ အတ္ထ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၀၁)၊

ဧဝံ ဣသိဂဏံ သညာပေတွာ ဗောဓိသတ္တော ဗြဟ္မလောကမေဝ ဂတော. သေသဣသိဂဏောပိ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဟုတွာ ကာလံ ကတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော ဇာတော. တတ္ထ ဗောဓိသတ္တော သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော၊ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကော သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဇာတော၊ သေသာ ဣသယော ဗုဒ္ဓပရိသာ ဇာတာတိ ဧဝံ အတီတေပိ သာရိပုတ္တော မဟာပညောဝ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဇာနိတုံ သမတ္ထောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣဒမေဝ စ ပုထုဇ္ဇနပဉ္စကံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ –

‘‘ပရောသတဉ္စေပိ သမာဂတာနံ၊

ဈာယေယျုံ တေ ဝဿသတံ အပညာ၊

ဧကောဝ သေယျော ပုရိသော သပညော၊

သော ဘာသိတဿ ဝိဇာနာတိ အတ္ထ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၀၁) –

ဣမမ္ပိ ဇာတကံ ကထေသိ. တဿ ပုရိမဇာတကေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အပရမ္ပိ ဣဒမေဝ ပုထုဇ္ဇနပဉ္စကံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ –

‘‘ယေ သညိနော တေပိ ဒုဂ္ဂတာ၊ ယေပိ အသညိနော တေပိ ဒုဂ္ဂတာ၊

ဧတံ ဥဘယံ ဝိဝဇ္ဇယ၊ တံ သမာပတ္တိသုခံ အနင်္ဂဏ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၃၄) –

ဣမံ အနင်္ဂဏဇာတကံ ကထေသိ. ဧတ္ထ စ အာစရိယော ကာလံ ကရောန္တော အန္တေဝါသိကေဟိ ပုစ္ဆိတော ‘‘နေဝသညီ နာသညီ’’တိ အာဟ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အပရမ္ပိ ဣဒမေဝ ပုထုဇ္ဇနပဉ္စကံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ –

‘‘စန္ဒာဘံ သူရိယာဘဉ္စ၊ ယောဓ ပညာယ ဂါဓတိ၊

အဝိတက္ကေန ဈာနေန၊ ဟောတိ အာဘဿရူပဂေါ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၃၅) –

ဣဒံ စန္ဒာဘဇာတကံ ကထေသိ. ဧတ္ထာပိ အာစရိယော ကာလံ ကရောန္တော အန္တေဝါသိကေဟိ ပုစ္ဆိတော ‘‘ဩဒါတကသိဏံ စန္ဒာဘံ နာမ၊ ပီတကသိဏံ သူရိယာဘံ နာမာတိ တံ ဥဘယံ ယော ပညာယ ဂါဓတိ ပဝိသတိ ပက္ခန္ဒတိ၊ သော အဝိတက္ကေန ဒုတိယဇ္ဈာနေန အာဘဿရူပဂေါ ဟောတိ၊ တာဒိသော အဟ’’န္တိ သန္ဓာယ – ‘‘စန္ဒာဘံ သူရိယာဘ’’န္တိ အာဟ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဒမေဝ စ ပုထုဇ္ဇနပဉ္စကံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ –

‘‘အာသီသေထေဝ ပုရိသော၊ န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော၊

ပဿာမိ ဝေါဟံ အတ္တာနံ၊ ယထာ ဣစ္ဆိံ တထာ အဟု.

‘‘အာသီသေထေဝ ပုရိသော၊ န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော၊

ပဿာမိ ဝေါဟံ အတ္တာနံ၊ ဥဒကာ ထလမုဗ္ဘတံ.

‘‘ဝါယမေထေဝ ပုရိသော၊ န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော၊

ပဿာမိ ဝေါဟံ အတ္တာနံ၊ ယထာ ဣစ္ဆိံ တထာ အဟု.

‘‘ဝါယမေထေဝ ပုရိသော၊ န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော၊

ပဿာမိ ဝေါဟံ အတ္တာနံ၊ ဥဒကာ ထလမုဗ္ဘတံ.

‘‘ဒုက္ခူပနီတောပိ နရော သပညော၊

အာသံ န ဆိန္ဒေယျ သုခါဂမာယ၊

ဗဟူ ဟိ ဖဿာ အဟိတာ ဟိတာ စ၊

အဝိတက္ကိတာ မစ္စမုပဗ္ဗဇန္တိ.

‘‘အစိန္တိတမ္ပိ ဘဝတိ၊ စိန္တိတမ္ပိ ဝိနဿတိ၊

န ဟိ စိန္တာမယာ ဘောဂါ၊ ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿ ဝါ.

‘‘သရဘံ ဂိရိဒုဂ္ဂသ္မိံ၊ ယံ တွံ အနုသရီ ပုရေ၊

အလီနစိတ္တဿ တုဝံ၊ ဝိက္ကန္တမနုဇီဝသိ.

‘‘ယော တံ ဝိဒုဂ္ဂါ နရကာ သမုဒ္ဓရိ၊

သိလာယ ယောဂ္ဂံ သရဘော ကရိတွာ၊

ဒုက္ခူပနီတံ မစ္စုမုခါ ပမောစယိ၊

အလီနစိတ္တံ တ မိဂံ ဝဒေသိ.

‘‘ကိံ တွံ နု တတ္ထေဝ တဒါ အဟောသိ၊

ဥဒါဟု တေ ကောစိ နံ ဧတဒက္ခာ၊

ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒ္ဒေါ နုသိ သဗ္ဗဒဿီ၊

ဉာဏံ နု တေ ဗြာဟ္မဏ ဘိံသရူပံ.

‘‘န စေဝဟံ တတ္ထ တဒါ အဟောသိံ၊

န စာပိ မေ ကောစိ နံ ဧတဒက္ခာ၊

ဂါထာပဒါနဉ္စ သုဘာသိတာနံ၊

အတ္ထံ တဒါနေန္တိ ဇနိန္ဒ ဓီရာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၃.၁၃၄-၁၄၃) –

ဣမံ တေရသနိပါတေ သရဘဇာတကဉ္စ ကထေသိ. ဣမာနိ ပန ပဉ္စပိ ဇာတကာနိ အတီတေပိ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ မယှံ ပုတ္တော ဇာနာတီတိ သတ္ထာရာ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပညာနုဘာဝပ္ပကာသနတ္ထမေဝ ကထိတာနီတိ ဧဝံ အာဂမနတောပိ ထေရော မဟာပညတာယ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ.

ကထံ စိဏ္ဏဝသိတောတိ? စိဏ္ဏံ ကိရေတံ ထေရဿ စတုပရိသမဇ္ဈေ ဓမ္မံ ကထေန္တော စတ္တာရိ သစ္စာနိ အမုဉ္စိတွာ ကထေတီတိ ဧဝံ စိဏ္ဏဝသိတောပိ ထေရော မဟာပညတာယ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ.

ကထံ ဂုဏာတိရေကတောတိ? ဌပေတွာ ဟိ ဒသဗလံ အညော ကောစိ ဧကသာဝကောပိ မဟာပညတာယ ဓမ္မသေနာပတိနာ သဒိသော နာမ နတ္ထီတိ ဧဝံ ဂုဏာတိရေကတောပိ ထေရော မဟာပညတာယ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ.

ယထာ စ သာရိပုတ္တတ္ထေရော၊ ဧဝံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရောပိ သဗ္ဗေဟေဝ စတူဟိပိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ. ကထံ? ထေရော ဟိ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ နန္ဒောပနန္ဒသဒိသမ္ပိ နာဂရာဇာနံ ဒမေသီတိ ဧဝံ တာဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော လဘိ. န ပနေသ ဣဒါနေဝ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ၊ အတီတေ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတောပိ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ အဟောသီတိ.

‘‘ယော ပဗ္ဗဇီ ဇာတိသတာနိ ပဉ္စ၊

ပဟာယ ကာမာနိ မနောရမာနိ၊

တံ ဝီတရာဂံ သုသမာဟိတိန္ဒြိယံ၊

ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ မောဂ္ဂလ္လာန’’န္တိ. –

ဧဝံ အာဂမနတောပိ လဘိ. စိဏ္ဏံ စေတံ ထေရဿ နိရယံ ဂန္တွာ အတ္တနော ဣဒ္ဓိဗလေန နိရယသတ္တာနံ အဿာသဇနနတ္ထံ သီတံ အဓိဋ္ဌာယ စက္ကမတ္တံ ပဒုမံ မာပေတွာ ပဒုမကဏ္ဏိကာယံ နိသီဒိတွာ ဓမ္မကထံ ကထေတိ၊ ဒေဝလောကံ ဂန္တွာ ဒေဝသံဃံ ကမ္မဂတိံ ဇာနာပေတွာ သစ္စကထံ ကထေတီတိ ဧဝံ စိဏ္ဏဝသိတော လဘိ. ဌပေတွာ စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အညော သာဝကော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဝိယ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ နတ္ထီတိ ဧဝံ ဂုဏာတိရေကတော လဘိ.

ယထာ စေသ၊ ဧဝံ မဟာကဿပတ္ထေရောပိ သဗ္ဗေဟေဝိမေဟိ ကာရဏေဟိ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ. ကထံ? သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟိ ထေရဿ တိဂါဝုတံ မဂ္ဂံ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ တီဟိ ဩဝါဒေဟိ ဥပသမ္ပာဒေတွာ စီဝရံ ပရိဝတ္တေတွာ အဒါသိ. တသ္မိံ သမယေ မဟာပထဝီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ ကမ္ပိ၊ မဟာဇနဿ အဗ္ဘန္တရေ ထေရဿ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂတော. ဧဝံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော လဘိ. န စေသ ဣဒါနေဝ ဓုတဓရော၊ အတီတေ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတောပိ ဓုတဓရောဝ အဟောသိ.

‘‘ယော ပဗ္ဗဇီ ဇာတိသတာနိ ပဉ္စ၊

ပဟာယ ကာမာနိ မနောရမာနိ၊

တံ ဝီတရာဂံ သုသမာဟိတိန္ဒြိယံ၊

ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ မဟာကဿပ’’န္တိ. –

ဧဝံ အာဂမနတောပိ လဘိ. စိဏ္ဏံ စေတံ ထေရဿ စတုပရိသမဇ္ဈဂတော ဓမ္မံ ကထေန္တော ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ အဝိဇဟိတွာဝ ကထေတီတိ ဧဝံ စိဏ္ဏဝသိတော လဘိ. ဌပေတွာ စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အညော သာဝကော တေရသဟိ ဓုတဂုဏေဟိ မဟာကဿပသဒိသော နတ္ထီတိ ဧဝံ ဂုဏာတိရေကတော လဘိ. ဣမိနာဝ နိယာမေန တေသံ တေသံ ထေရာနံ ယထာလာဘတော ဂုဏေ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ဂုဏဝသေနေဝ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ယထာ နာမ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ စက္ကရတနာနုဘာဝေန စက္ကဝါဠဂဗ္ဘေ ရဇ္ဇသိရိံ ပတွာ ‘‘ပတ္တဗ္ဗံ မေ ပတ္တံ၊ ကိံ မေ ဣဒါနိ မဟာဇနေန ဩလောကိတေနာ’’တိ န အပ္ပေါဿုက္ကော ဟုတွာ ရဇ္ဇသိရိံယေဝ အနုဘောတိ၊ ကာလေန ပန ကာလံ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗေ နိဂ္ဂဏှာတိ၊ ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗေ ပဂ္ဂဏှာတိ၊ ဌာနန္တရေသု စ ဌပေတဗ္ဗယုတ္တကေ ဌာနန္တရေသု ဌပေတိ၊ ဧဝမေဝံ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ အဓိဂတဿ သဗ္ဗညုတညာဏဿ အာနုဘာဝေန အနုပ္ပတ္တဓမ္မရဇ္ဇော ဓမ္မရာဇာပိ ‘‘ကိံ မေ ဣဒါနိ လောကေန ဩလောကိတေန၊ အနုတ္တရံ ဖလသမာပတ္တိသုခံ အနုဘဝိဿာမီ’’တိ အပ္ပေါဿုက္ကတံ အနာပဇ္ဇိတွာ စတုပရိသမဇ္ဈေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ ဗြဟ္မဿရံ နိစ္ဆာရေတွာ ဓမ္မံ ဒေသယမာနော နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗယုတ္တေ ကဏှဓမ္မေ ပုဂ္ဂလေ သိနေရုပါဒေ ပက္ခိပန္တော ဝိယ အပါယဘယသန္တဇ္ဇနေန နိဂ္ဂဟေတွာ ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗယုတ္တေ ကလျာဏဓမ္မေ ပုဂ္ဂလေ ဥက္ခိပိတွာ ဘဝဂ္ဂေ နိသီဒါပေန္တော ဝိယ ပဂ္ဂဏှိတွာ ဌာနန္တရေသု ဌပေတဗ္ဗယုတ္တကေ အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရာဒယော သာဝကေ ယာထာဝသရသဂုဏဝသေနေဝ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ရတ္တညူနံ၊ ယဒိဒံ အညာသိကောဏ္ဍညောတိအာဒိမာဟ.