ပဌမဇ္ဈာနကထာဝဏ္ဏနာ

၆၉. ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. ဝီရိယသမတာယောဇနဝသေန ဝီထိပဋိပန္နံ ဘာဝနာမာနသံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တေယေဝ ဌပနဝသေန နိမိတ္တာဘိမုခံ ပဋိပါဒယတော အဿ ယောဂိနော. ဣဇ္ဈိဿတီတိ သမိဇ္ဈိဿတိ၊ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ အတ္ထော. အနုယောဂဝသေနာတိ ဘာဝနာဝသေန. သေသာနီတိ သေသာနိ တီဏိ၊ စတ္တာရိ ဝါ. ပကတိစိတ္တေဟီတိ ပါကတိကေဟိ ကာမာဝစရစိတ္တေဟိ. ဗလဝ။ပေ။ စိတ္တေကဂ္ဂတာနိ ဘာဝနာဗလေန ပဋုတရသဘာဝပ္ပတ္တိယာ. ပရိကမ္မတ္တာတိ ပဋိသင်္ခါရကတ္တာ. ယဒိ အာသန္နတ္တာ ဥပစာရတာ၊ ဂေါတြဘုနော ဧဝ ဥပစာရသမညာ သိယာတိ အာဟ ‘‘သမီပစာရိတ္တာ ဝါ’’တိ. အနစ္စာသန္နောပိ ဟိ နာတိဒူရပဝတ္တီ သမီပစာရီ နာမ ဟောတိ. အပ္ပနံ ဥပေစ္စ စရန္တီတိ ဥပစာရာနိ. ဣတော ပုဗ္ဗေ ပရိကမ္မာနန္တိ နာနာဝဇ္ဇနဝီထိယံ ပရိကမ္မာနံ. ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ပရိကမ္မုပစာရာနုလောမသညိတေသု. သဗ္ဗန္တိမန္တိ တတိယံ၊ စတုတ္ထံ ဝါ. ပရိတ္တဂေါတ္တာဘိဘဝနတောတိ ပရိတ္တဿ ဂေါတ္တဿ အဘိဘဝနတော. ဂံတာယတီတိ ဟိ ဂေါတ္တံ၊ ‘‘ပရိတ္တ’’န္တိ ပဝတ္တမာနံ အဘိဓာနံ၊ ဗုဒ္ဓိဉ္စ ဧကံသိကဝိသယတာယ ရက္ခတီတိ ပရိတ္တဂေါတ္တံ. ယထာ ဟိ ဗုဒ္ဓိ အာရမ္မဏဘူတေန အတ္ထေန ဝိနာ န ပဝတ္တတိ၊ ဧဝံ အဘိဓာနံ အဘိဓေယျဘူတေန. တသ္မာ သော တာနိ တာယတိ ရက္ခတီတိ ဝုစ္စတိ. တံ ပန မဟဂ္ဂတာနုတ္တရဝိဓုရံ ကာမတဏှာယ ဂေါစရဘူတံ ကာမာဝစရဓမ္မာနံ အာဝေဏိကရူပံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. မဟဂ္ဂတဂေါတ္တေပိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘာဝနတောတိ ဥပ္ပါဒနတော.

အဝိသေသေန သဗ္ဗေသံ သဗ္ဗာ သမညာတိ ပဌမနယော ဂဟိတဂ္ဂဟဏံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေနာ’’တိအာဒိ. နာနာဝဇ္ဇနပရိကမ္မမေဝ ပရိကမ္မန္တိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ပဌမံ ဝါ ဥပစာရ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စတုတ္ထံ အပ္ပနာစိတ္တံ၊ ပဉ္စမံ ဝါ အပ္ပနာစိတ္တံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန သစေ စတုတ္ထံ ဂေါတြဘု ဟောတီတိ အတ္ထော. ပဉ္စမံ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေါ အနိယမေ. သွာယံ အနိယမော ဣမိနာ ကာရဏေနာတိ ဒဿေတုံ ‘‘တဉ္စ ခေါ ခိပ္ပါဘိညဒန္ဓာဘိညဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ခိပ္ပါဘိညဿ စတုတ္ထံ အပ္ပေတိ၊ ဒန္ဓာဘိညဿ ပဉ္စမံ. ကသ္မာ ပန စတုတ္ထံ၊ ပဉ္စမံ ဝါ အပ္ပေတိ၊ န တတော ပရန္တိ အာဟ ‘‘တတော ပရံ ဇဝနံ ပတတီ’’တိ. တတော ပဉ္စမတော ပရံ ဆဋ္ဌံ၊ သတ္တမဉ္စ ဇဝနံ ပတန္တံ ဝိယ ဟောတိ ပရိက္ခီဏဇဝတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

ယထာ အလဒ္ဓါသေဝနံ ပဌမဇဝနံ ဒုဗ္ဗလတ္တာ ဂေါတြဘုံ န ဥပ္ပါဒေတိ၊ လဒ္ဓါသေဝနံ ပန ဗလဝဘာဝတော ဒုတိယံ၊ တတိယံ ဝါ ဂေါတြဘုံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဧဝံ လဒ္ဓါသေဝနတာယ ဗလဝဘာဝတော ဆဋ္ဌံ၊ သတ္တမမ္ပိ အပ္ပေတီတိ ထေရဿ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ ဆဋ္ဌေပိ သတ္တမေပိ အပ္ပနာ ဟောတီ’’တိ. တန္တိ ထေရဿ ဝစနံ. သုတ္တသုတ္တာနုလောမအာစရိယဝါဒေဟိ အနုပတ္ထမ္ဘိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနောမတိမတ္တ’’န္တိ. ‘‘ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၂) ပန သုတ္တပဒမကာရဏံ အာသေဝနပစ္စယလာဘဿ ဗလဝဘာဝေ အနေကန္တိကတ္တာ. တထာ ဟိ အလဒ္ဓါသေဝနာပိ ပဌမစေတနာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာ ဟောတိ၊ လဒ္ဓါသေဝနာ ဒုတိယစေတနာ ယာဝ ဆဋ္ဌစေတနာ အပရာပရိယဝေဒနီယာ. စတုတ္ထပဉ္စမေသုယေဝါတိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ယုတ္တိဒဿနမုခေန နိဂမနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယဒိ ဆဋ္ဌသတ္တမံ ဇဝနံ ပတိတံ နာမ ဟောတိ ပရိက္ခီဏဇဝတ္တာ၊ ကထံ သတ္တမဇဝနစေတနာ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာ၊ အာနန္တရိယာ စ ဟောတီတိ? နာယံ ဝိသေသော အာသေဝနပစ္စယလာဘေန ဗလပ္ပတ္တိယာ. ကိဉ္စရဟိ ကိရိယာဝတ္ထာဝိသေသတော. ကိရိယာဝတ္ထာ ဟိ အာရမ္ဘမဇ္ဈပရိယောသာနဝသေန တိဝိဓာ. တတ္ထ စ ပရိယောသာနာဝတ္ထာယ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာဘာဝေန ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာဒိတာ ဟောတိ၊ န ဗလဝဘာဝေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဋိသန္ဓိယာ အနန္တရပစ္စယဘာဝိနော ဝိပါကသန္တာနဿ အနန္တရပစ္စယဘာဝေန တထာ အဘိသင်္ခတတ္တာတိ စ ဝဒန္တိ. တသ္မာ ဆဋ္ဌသတ္တမာနံ ပပါတာဘိမုခတာယ ပရိက္ခီဏဇဝတာ န သက္ကာ နိဝါရေတုံ. တထာ ဟိ ‘‘ယထာ ဟိ ပုရိသော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

သာ စ ပန အပ္ပနာ. အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေါတိ ကာလပရိစ္ဆေဒေါ. သော ပနေတ္ထ သတ္တသု ဌာနေသု ကတ္ထစိ အပရိမာဏစိတ္တက္ခဏတာယ၊ ကတ္ထစိ အတိဣတ္တရခဏတာယ နတ္ထီတိ ဝုတ္တော. န ဟေတ္ထ သမ္ပုဏ္ဏဇဝနဝီထိ အဒ္ဓါ လဗ္ဘတိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဧတ္ထ မဂ္ဂါနန္တရဖလ’’န္တိအာဒိ. သေသဋ္ဌာနေသူတိ ပဌမပ္ပနာ၊ လောကိယာဘိညာ၊ မဂ္ဂက္ခဏော၊ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ ဖလက္ခဏောတိ ဧတေသု စတူသု ဌာနေသု.

ဧတ္တာဝတာတိ ဧတ္တကေန ဘာဝနာက္ကမေန ဧသ ယောဂါဝစရော ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဧဝံ ဝိဟရတာ စ အနေန တဒေဝ ပဌမံ ဈာနံ အဓိဂတံ ဟောတိ ပထဝီကသိဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၇၀. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဈာနပါဌေ. ဝိဝိစ္စိတွာတိ ဝိသုံ ဟုတွာ. တေနာဟ ‘‘ဝိနာ ဟုတွာ အပက္ကမိတွာ’’တိ၊ ပဇဟနဝသေန အပသက္ကိတွာတိ အတ္ထော. ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝိဝိစ္စာ’’တိ ဣမိနာ ဝိဝေစနံ ဈာနက္ခဏေ ကာမာနံ အဘာဝမတ္တံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိဝိစ္စေဝါ’’တိ ပန ဣမိနာ ဧကံသတော ကာမာနံ ဝိဝေစေတဗ္ဗတာဒီပနေန တပ္ပဋိပက္ခတာ ဈာနဿ၊ ကာမဝိဝေကဿ စ ဈာနာဓိဂမူပါယတာ ဒဿိတာ ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဌမံ ဈာန’’န္တိအာဒိံ ဝတွာ တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘အန္ဓကာရေ သတိ ပဒီပေါဘာသော ဝိယာ’’တိ ဧတေန ယထာ ပဒီပေါဘာသာဘာဝေန ရတ္တိယံ အန္ဓကာရာဘိဘဝေါ၊ ဧဝံ ဈာနာဘာဝေန သတ္တသန္တတိယံ ကာမာဘိဘဝေါတိ ဒဿေတိ.

ဧတန္တိ ပုဗ္ဗပဒေယေဝ အဝဓာရဏဝစနံ. န ခေါ ပန ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘ကာမေဟိ ဧဝါ’’တိ အဝဓာရဏဿ အကတတ္တာ. နိဿရန္တိ နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ ဧတေန၊ ဧတ္ထ ဝါတိ နိဿရဏံ. ကေ နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ? ကာမာ၊ တေသံ ကာမာနံ နိဿရဏံ ပဟာနံ တန္နိဿရဏံ၊ တတော. ကထံ ပန သမာနေ ဝိက္ခမ္ဘနေ ကာမာနမေဝေတံ နိဿရဏံ၊ န ဗျာပါဒါဒီနန္တိ စောဒနံ ယုတ္တိတော၊ အာဂမတော စ သောဓေတုံ ‘‘ကာမဓာတူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကာမဓာတုသမတိက္ကမနတောတိ သကလဿပိ ကာမဘဝဿ သမတိက္ကမပဋိပဒါဘာဝတော. တေန ဣမဿ ဈာနဿ ကာမပရိညာဘာဝမာဟ. ကာမရာဂပဋိပက္ခတောတိ ဝက္ခမာနဝိဘာဂဿ ကိလေသကာမဿ ပစ္စတ္ထိကဘာဝတော. တေန ယထာ မေတ္တာ ဗျာပါဒဿ၊ ကရုဏာ ဝိဟိံသာယ၊ ဧဝမိဒံ ဈာနံ ကာမရာဂဿ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘူတန္တိ ဒဿေတိ. ဧဝမတ္တနော ပဝတ္တိယာ၊ ဝိပါကပ္ပဝတ္တိယာ စ ကာမရာဂတော၊ ကာမဓာတုတော စ ဝိနိဝတ္တသဘာဝတ္တာ ဣဒံ ဈာနံ ဝိသေသတော ကာမာနမေဝ နိဿရဏံ. သွာယမတ္ထော ပါဌဂတော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိ. ကာမဉ္စေတမတ္ထံ ဒီပေတုံ ပုရိမပဒေယေဝ အဝဓာရဏံ ဂဟိတံ၊ ဥတ္တရပဒေပိ ပန တံ ဂဟေတဗ္ဗမေဝ တထာ အတ္ထသမ္ဘဝတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဥတ္တရပဒေပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣတောတိ ကာမစ္ဆန္ဒတော. ဧသ နိယမော. သာဓာရဏဝစနေနာတိ အဝိသေသဝစနေန. တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒပ္ပဋိပဿဒ္ဓိနိဿရဏဝိဝေကာ တဒင်္ဂဝိဝေကာဒယော. စိတ္တကာယဥပဓိဝိဝေကာ စိတ္တဝိဝေကာဒယော. တယော ဧဝ ဣဓ ဈာနကထာယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ သမုစ္ဆေဒဝိဝေကာဒီနံ အသမ္ဘဝတော.

နိဒ္ဒေသေတိ မဟာနိဒ္ဒေသေ (မဟာနိ. ၁၊ ၇). တတ္ထ ဟိ ‘‘ဥဒ္ဒါနတော ဒွေ ကာမာ – ဝတ္ထုကာမာ ကိလေသကာမာ စာ’’တိ ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘တတ္ထ ကတမေ ဝတ္ထုကာမာ? မနာပိယာ ရူပါ။ပေ။ မနာပိယာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ ဝတ္ထုကာမာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. တေ ပန ကာမီယန္တီတိ ကာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထေဝါတိ နိဒ္ဒေသေ ဧဝ. ဝိဘင်္ဂေတိ ဈာနဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၅၆၄). ပတ္ထနာကာရေန ပဝတ္တော ဒုဗ္ဗလော လောဘော ဆန္ဒနဋ္ဌေန ဆန္ဒော၊ တတော ဗလဝါ ရဉ္ဇနဋ္ဌေန ရာဂေါ၊ တတောပိ ဗလဝတရော ဗဟလရာဂေါ ဆန္ဒရာဂေါ. နိမိတ္တာနုဗျဉ္ဇနာနိ သင်္ကပ္ပေတိ ဧတေနာတိ သင်္ကပ္ပေါ၊ တထာပဝတ္တော လောဘော၊ တတော ဗလဝါ ရဉ္ဇနဋ္ဌေန ရာဂေါ၊ သင်္ကပ္ပနဝသေနေဝ ပဝတ္တော တတောပိ ဗလဝတရော သင်္ကပ္ပရာဂေါတိ. သွာယံ ပဘေဒေါ ဧကဿေဝ လောဘဿ ပဝတ္တိအာကာရဝသေန၊ အဝတ္ထာဘေဒဝသေန စ ဝေဒိတဗ္ဗော ယထာ ‘‘ဝစ္ဆော ဒမ္မော ဗလီဗဒ္ဒေါ’’တိ. ဣမေ ကိလေသကာမာ. ကာမေန္တီတိ ကာမာ၊ ကာမေန္တိ ဧတေဟီတိ ဝါ.

ဧဝဉှိ သတီတိ ဧဝံ ဥဘယေသမ္ပိ ကာမာနံ သင်္ဂဟေ သတိ. ဝတ္ထုကာမေဟိပီတိ ‘‘ဝတ္ထုကာမေဟိ ဝိဝိစ္စေဝါ’’တိပိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတီတိ ဧဝံ ယုဇ္ဇမာနတ္ထန္တရသမုစ္စယတ္ထော ပိ-သဒ္ဒေါ၊ န ကိလေသကာမသမုစ္စယတ္ထော. ကသ္မာ? ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ကိလေသကာမေဟိ ဝိဝေကဿ ဒုတိယပဒေန ဝုတ္တတ္တာ. တေနာတိ ဝတ္ထုကာမဝိဝေကေန. ကာယဝိဝေကော ဝုတ္တော ဟောတိ ပုတ္တဒါရာဒိပရိဂ္ဂဟဝိဝေကဒီပနတော. ပုရိမေနာတိ ကာယဝိဝေကေန. ဧတ္ထာတိ ‘‘ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ၊ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီ’’တိ ဧတသ္မိံ ပဒဒွယေ၊ ဣတော ဝါ နိဒ္ဓါရိတေ ဝိဝေကဒွယေ. အကုသလ-သဒ္ဒေန ယဒိပိ ကိလေသကာမာ၊ သဗ္ဗာကုသလာပိ ဝါ ဂဟိတာ၊ သဗ္ဗထာ ပန ကိလေသကာမေဟိ ဝိဝေကော ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဒုတိယေန ကိလေသကာမေဟိ ဝိဝေကဝစနတော’’တိ. ဒုတိယေနာတိ စ စိတ္တဝိဝေကေနာတိ အတ္ထော. ဧတေသန္တိ ယထာဝုတ္တာနံ ဒွိန္နံ ပဒါနံ၊ နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ သာမိဝစနံ. တဏှာဒိသံကိလေသာနံ ဝတ္ထုနော ပဟာနံ သံကိလေသဝတ္ထုပ္ပဟာနံ. လောလဘာဝေါ နာမ တတ္ထ တတ္ထ ရူပါဒီသု တဏှုပ္ပါဒေါ၊ တဿ ဟေတု ဝတ္ထုကာမာ ဧဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဗာလဘာဝေါ အဝိဇ္ဇာ၊ ဒုစ္စိန္တိတစိန္တိတာဒိ ဝါ၊ တဿ အယောနိသောမနသိကာရော၊ သဗ္ဗေပိ ဝါ အကုသလာ ဓမ္မာ ဟေတု. ကာမဂုဏာဓိဂမဟေတုပိ ပါဏာတိပါတာဒိအသုဒ္ဓပယောဂေါ ဟောတီတိ တဗ္ဗိဝေကေန ပယောဂသုဒ္ဓိ ဝိဘာဝိတာ. တဏှာသံကိလေသသောဓနေန၊ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယသံဝဍ္ဎနေန စ အဇ္ဈာသယဝိသောဓနံ အာသယပေါသနံ. ကာမေသူတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ.

အနေကဘေဒေါတိ ကာမာသဝကာမရာဂသံယောဇနာဒိဝသေန၊ ရူပတဏှာဒိဝသေန စ အနေကပ္ပဘေဒေါ. ကာမစ္ဆန္ဒောယေဝါတိ ကာမသဘာဝေါယေဝ ဆန္ဒော၊ န ကတ္တုကမျတာဆန္ဒော၊ နာပိ ကုသလစ္ဆန္ဒောတိ အဓိပ္ပါယော. ဈာနပဋိပက္ခတောတိ ဈာနဿ ပဋိပက္ခဘာဝတော တံဟေတု တန္နိမိတ္တံ ဝိသုံ ဝုတ္တော. အကုသလဘာဝသာမညေန အဂ္ဂဟေတွာ ဝိသုံ သရူပေန ဂဟိတော. ယဒိ ကိလေသကာမောဝ ပုရိမပဒေ ဝုတ္တော၊ ကထံ ဗဟုဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အနေကဘေဒတော’’တိအာဒိ.

အညေသမ္ပိ ဒိဋ္ဌိမာနအဟိရိကာနောတ္တပ္ပါဒီနံ၊ တံသဟိတဖဿာဒီနဉ္စ. ဥပရိ ဝုစ္စမာနာနိ ဈာနင်္ဂါနိ ဥပရိဈာနင်္ဂါနိ၊ တေသံ အတ္တနော ပစ္စနီကာနံ ပဋိပက္ခဘာဝဒဿနတော တပ္ပစ္စနီကနီဝရဏဝစနံ. နီဝရဏာနိ ဟိ ဈာနင်္ဂပစ္စနီကာနိ တေသံ ပဝတ္တိနိဝါရဏတော. သမာဓိ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဋိပက္ခော ရာဂပ္ပဏိဓိယာ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘာဝတော၊ နာနာရမ္မဏေဟိ ပလောဘိတဿ ပရိဗ္ဘမန္တဿ စိတ္တဿ သမာဓာနတော စ. ပီတိ ဗျာပါဒဿ ပဋိပက္ခာ ပါမောဇ္ဇေန သမာနယောဂက္ခေမတ္တာ. ဝိတက္ကော ထိနမိဒ္ဓဿ ပဋိပက္ခော ယောနိသော သင်္ကပ္ပနဝသေန သဝိပ္ဖါရပဝတ္တိတော. သုခံ အဝူပသမာနုတာပသဘာဝဿ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဋိပက္ခံ ဝူပသန္တသီတလသဘာဝတ္တာ. ဝိစာရော ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဋိပက္ခော အာရမ္မဏေ အနုမဇ္ဇနဝသေန ပညာပဋိရူပသဘာဝတ္တာ. မဟာကစ္စာနတ္ထေရေန ဒေသိတံ ပိဋကာနံ သံဝဏ္ဏနာ ပေဋကံ၊ တသ္မိံ ပေဋကေ.

ပဉ္စကာမဂုဏဘေဒဝိသယဿာတိ ရူပါဒိပဉ္စကာမဂုဏဝိသေသဝိသယဿ. အာဃာတဝတ္ထုဘေဒါဒိဝိသယာနန္တိ ဗျာပါဒဝိဝေကဝစနေန ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၀၊ အ. နိ. ၉.၂၉၊ ဝိဘ. ၉၆၀) အာဒိအာဃာတဝတ္ထုဘေဒဝိသယဿ ဒေါသဿ၊ မောဟာဓိကေဟိ ထိနမိဒ္ဓါဒီဟိ ဝိဝေကဝစနေန ပဋိစ္ဆာဒနဝသေန ဒုက္ခာဒိပုဗ္ဗန္တာဒိဘေဒဝိသယဿ မောဟဿ ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကော ဝုတ္တော. ကာမရာဂဗျာပါဒတဒေကဋ္ဌထိနမိဒ္ဓါဒိဝိက္ခမ္ဘကဉ္စေတံ သဗ္ဗာကုသလပဋိပက္ခသဘာဝတ္တာ. သဗ္ဗကုသလာနံ တေန သဘာဝေန သဗ္ဗာကုသလပ္ပဟာယကံ ဟောတိ၊ ဟောန္တမ္ပိ ကာမရာဂါဒိဝိက္ခမ္ဘနသဘာဝမေဝ ဟောတိ တံသဘာဝတ္တာတိ အဝိသေသေတွာ နီဝရဏာကုသလမူလာဒီနံ ‘‘ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကော ဝုတ္တော ဟောတီ’’တိ အာဟ.

၇၁. ယထာပစ္စယံ ပဝတ္တမာနာနံ သဘာဝဓမ္မာနံ နတ္ထိ ကာစိ ဝသဝတ္တိတာတိ ဝသဝတ္တိဘာဝနိဝါရဏတ္ထံ ‘‘ဝိတက္ကနံ ဝိတက္ကော’’တိ ဝုတ္တံ. တယိဒံ ‘‘ဝိတက္ကနံ ဤဒိသမိဒ’’န္တိ အာရမ္မဏဿ ပရိကပ္ပနန္တိ အာဟ ‘‘ဦဟနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ယသ္မာ စိတ္တံ ဝိတက္ကဗလေန အာရမ္မဏံ အဘိနိရုဠှံ ဝိယ ဟောတိ၊ တသ္မာ သော အာရမ္မဏာဘိနိရောပနလက္ခဏော ဝုတ္တော. ယထာ ဟိ ကောစိ ရာဇဝလ္လဘံ၊ တံသမ္ဗန္ဓိနံ မိတ္တံ ဝါ နိဿာယ ရာဇဂေဟံ အာရောဟတိ အနုပဝိသတိ၊ ဧဝံ ဝိတက္ကံ နိဿာယ စိတ္တံ အာရမ္မဏံ အာရောဟတိ. ယဒိ ဧဝံ၊ ကထံ အဝိတက္ကံ စိတ္တံ အာရမ္မဏံ အာရောဟတီတိ? ဝိတက္ကဗလေနေဝ. ယထာ ဟိ သော ပုရိသော ပရိစယေန တေန ဝိနာပိ နိရာသင်္ကော ရာဇဂေဟံ ပဝိသတိ၊ ဧဝံ ပရိစယေန ဝိတက္ကေန ဝိနာပိ အဝိတက္ကံ စိတ္တံ အာရမ္မဏံ အာရောဟတိ. ပရိစယေနာတိ စ သန္တာနေ ပဝတ္တဝိတက္ကဘာဝနာသင်္ခါတေန ပရိစယေန. ဝိတက္ကဿ ဟိ သန္တာနေ အဘိဏှံ ပဝတ္တဿ ဝသေန စိတ္တဿ အာရမ္မဏာဘိရုဟဏံ စိရပရိစိတံ. တေန တံ ကဒါစိ ဝိတက္ကေန ဝိနာပိ တတ္ထ ပဝတ္တတေဝ. ယထာ တံ ဉာဏသဟိတံ ဟုတွာ သမ္မသနဝသေန စိရပရိစိတံ ကဒါစိ ဉာဏဝိရဟိတမ္ပိ သမ္မသနဝသေန ပဝတ္တတိ၊ ယထာ ဝါ ကိလေသသဟိတံ ဟုတွာ ပဝတ္တံ သဗ္ဗသော ကိလေသရဟိတမ္ပိ ပရိစယေန ကိလေသဝါသနာဝသေန ပဝတ္တတိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာဒိတော၊ အဘိမုခံ ဝါ ဟနနံ အာဟနနံ. ပရိတော၊ ပရိဝတ္တေတွာ ဝါ အာဟနနံ ပရိယာဟနနံ. ‘‘ရူပံ ရူပံ၊ ပထဝီ ပထဝီ’’တိ အာကောဋေန္တဿ ဝိယ ပဝတ္တိ ‘‘အာဟနနံ၊ ပရိယာဟနန’’န္တိ စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာနယနံ စိတ္တဿ အာရမ္မဏေ ဥပနယနံ၊ အာကဍ္ဎနံ ဝါ.

အနုသဉ္စရဏံ အနုပရိဗ္ဘမနံ. သွာယံ ဝိသေသော သန္တာနမှိ လဗ္ဘမာနော ဧဝ သန္တာနေ ပါကဋော ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. အနုမဇ္ဇနံ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အနုမသနံ၊ ပရိမဇ္ဇနန္တိ အတ္ထော. တထာ ဟိ ဝိစာရော ‘‘ပရိမဇ္ဇနဟတ္ထော ဝိယ၊ သဉ္စရဏဟတ္ထော ဝိယာ’’တိ စ ဝုတ္တော. တတ္ထာတိ အာရမ္မဏေ. သဟဇာတာနံ အနုယောဇနံ အာရမ္မဏေ အနုဝိစာရဏသင်္ခါတအနုမဇ္ဇနဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနုပ္ပဗန္ဓနံ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အဝိစ္ဆိန္နဿ ဝိယ ပဝတ္တိ. တထာ ဟိ သော ‘‘အနုသန္ဓာနတာ’’တိ (ဓ. သ. ၈) နိဒ္ဒိဋ္ဌော. တေနေဝ စ ‘‘ဃဏ္ဍာနုရဝေါ ဝိယ၊ ပရိဗ္ဘမနံ ဝိယာ’’တိ စ ဝုတ္တော.

ကတ္ထစီတိ ပဌမဇ္ဈာနေ၊ ပရိတ္တစိတ္တုပ္ပါဒေသု စ. ဝိစာရတော ဩဠာရိကဋ္ဌေန၊ ဝိစာရဿေဝ စ ပုဗ္ဗင်္ဂမဋ္ဌေန အနုရဝတော ဩဠာရိကော၊ တဿ စ ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဃဏ္ဍာဘိဃာတော ဝိယ ဝိတက္ကော. ယထာ ဟိ ဃဏ္ဍာဘိဃာတော ပဌမာဘိနိပါတော ဟောတိ၊ ဧဝံ အာရမ္မဏာဘိမုခနိရောပနဋ္ဌေန ဝိတက္ကော စေတသော ပဌမာဘိနိပါတော ဟောတိ. အဘိဃာတ-ဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ အဘိဃာတဇော သဒ္ဒေါ ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိပ္ဖါရဝါတိ ဝိစလနယုတ္တော သပရိပ္ဖန္ဒော. ပရိဗ္ဘမနံ ဝိယ ပရိဿယာဘာဝဝီမံသနတ္ထံ. အနုပ္ပဗန္ဓေန ပဝတ္တိယန္တိ ဥပစာရေ ဝါ အပ္ပနာယံ ဝါ သန္တာနေန ပဝတ္တိယံ. တတ္ထ ဟိ ဝိတက္ကော နိစ္စလော ဟုတွာ အာရမ္မဏံ အနုပဝိသိတွာ ဝိယ ပဝတ္တတိ၊ န ပဌမာဘိနိပါတေ. ပါကဋော ဟောတီတိ ဝိတက္ကဿ ဝိသေသော အဘိနိရောပနာကာရော ဩဠာရိကတ္တာ ပဌမဇ္ဈာနေ ပါကဋော ဟောတိ၊ တဒဘာဝတော ပဉ္စကနယေ ဒုတိယဇ္ဈာနေ ဝိစာရဿ ဝိသေသော အနုမဇ္ဇနာကာရော ပါကဋော ဟောတိ.

ဝါလဏ္ဍုပကံ ဧဠကလောမာဒီဟိ ကတစုမ္ဗဋကံ. ဥပ္ပီဠနဟတ္ထောတိ ပိဏ္ဍဿ ဥပ္ပီဠနဟတ္ထော. တဿေဝ ဣတော စိတော စ သဉ္စရဏဟတ္ထော. မဏ္ဍလန္တိ ကံသဘာဇနာဒီသု ကိဉ္စိ မဏ္ဍလံ ဝဋ္ဋလေခံ ကရောန္တဿ. ယထာ ပုပ္ဖဖလသာခါဒိအဝယဝဝိနိမုတ္တော အဝိဇ္ဇမာနောပိ ရုက္ခော ‘‘သပုပ္ဖေါ သဖလော’’တိ ဝေါဟရီယတိ၊ ဧဝံ ဝိတက္ကာဒိအင်္ဂဝိနိမုတ္တံ အဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဈာနံ ‘‘သဝိတက္ကံ သဝိစာရ’’န္တိ ဝေါဟရီယတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ရုက္ခော ဝိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဈာနဘာဝနာယ ပုဂ္ဂလဝသေန ဒေသေတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီ’’တိအာဒိနာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန ဈာနာနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနီတိ. ယဒိပိ ဝိဘင်္ဂေ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ဒေသနာ ကတာ၊ အတ္ထော ပန တတြာပိ ဝိဘင်္ဂေပိ ယထာ ဣဓ ‘‘ဣမိနာ စ ဝိတက္ကေနာ’’တိအာဒိနာ ဓမ္မဝသေန ဝုတ္တော၊ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ပရမတ္ထတော ပုဂ္ဂလဿေဝ အဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော. အတ္ထော။ပေ။ ဒဋ္ဌဗ္ဗော ဈာနသမင်္ဂိနော ဝိတက္ကဝိစာရသမင်္ဂိတာဒဿနေန၊ ဈာနဿေဝ စ သဝိတက္ကသဝိစာရတာယ ဝုတ္တတ္တာတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဝိဝေကာတိ ဝိဝေကာ ဟေတုဘူတာတိ ဝိဝေက-သဒ္ဒဿ ဘာဝသာဓနတံ သန္ဓာယာဟ. ဝိဝေကေတိ ကတ္တုသာဓနတံ၊ ကမ္မသာဓနတံ ဝါ. ‘‘ဝိဝိတ္တော’’တိ ဟိ ဣမိနာ နီဝရဏေဟိ ဝိနာဘူတော တေဟိ ဝိဝေစိတောတိ စ သာဓနဒွယမ္ပိ သင်္ဂဟိတမေဝါတိ.

၇၂. ပီဏယတီတိ တပ္ပေတိ၊ ဝဍ္ဎေတိ ဝါ. သမ္ပိယာယနလက္ခဏာတိ ပရိတုဿနလက္ခဏာ. ပီဏနရသာတိ ပရိဗြူဟနရသာ. ဖရဏရသာတိ ပဏီတရူပေဟိ ကာယဿ ဗျာပနရသာ. ဥဒဂ္ဂဘာဝေါ ဩဒဂျံ. ခုဒ္ဒိကာ လဟုံ လောမဟံသနမတ္တံ ကတွာ ဘိန္နာ န ပုန ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ခဏိကာ ဗဟုလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဥဗ္ဗေဂတော ဖရဏာ နိစ္စလတ္တာ၊ စိရဋ္ဌိတိကတ္တာ စ ပဏီတတရာ. စေတိယင်္ဂဏံ ဂန္တွာတိ ပုဏ္ဏဝလ္လိကဝိဟာရေ စေတိယင်္ဂဏံ ဂန္တွာ. ပကတိယာ ဒိဋ္ဌာရမ္မဏဝသေနာတိ ပုဗ္ဗေ မဟာစေတိယံ ဂဟိတာရမ္မဏဝသေန. စိတြဂေဏ္ဍုကော ဝိစိတြာကာရေန ကတဂေဏ္ဍုကော. ဥပနိဿယေတိ သမီပေ၊ တဿ ဝါ ဝိဟာရဿ နိဿယဘူတေ၊ ဂေါစရဋ္ဌာနဘူတေတိ အတ္ထော.

ဃရာဇိရေတိ ဂေဟင်္ဂဏေ. ပဗ္ဗတသိခရေ ကတစေတိယံ ‘‘အာကာသစေတိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဂဟိတနိမိတ္တေနေဝါတိ စေတိယဝန္ဒနံ၊ ဓမ္မဿဝနဉ္စ ဥဒ္ဒိဿ ‘‘ဓညာ ဝတိမေ’’တိအာဒိနာ ဂဟိတကုသလနိမိတ္တေနေဝ ကာရဏဘူတေန. ဂဟိတံ ဝါ နိမိတ္တံ ဧတေနာတိ ဂဟိတနိမိတ္တံ၊ ဝုတ္တာကာရေန ပဝတ္တစိတ္တံ၊ တေန ဂဟိတနိမိတ္တေနေဝ စိတ္တေန သဟ. ပက္ခန္ဒန္တိ အနုပဝိဋ္ဌံ. အနုပရိပ္ဖုဋန္တိ အနု အနု သမန္တတော ဖုဋံ၊ သဗ္ဗသော အနုဝိသဋန္တိ အတ္ထော.

ပဿဒ္ဓိယာ နိမိတ္တဘာဝေန ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တီ. ပရိပါစနဝသေန ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တီ. အပ္ပနာသမ္ပယုတ္တာဝ ပီတိ အပ္ပနာသမာဓိပူရိကာ. ခဏိကသမာဓိပူရိကာ စ ဥပစာရသမာဓိပူရိကာ စ အပ္ပနာသမာဓိဿ ဝိဒူရတရာတိ တဒုဘယံ အနာမသန္တော ‘‘တာသု ယာ အပ္ပနာသမာဓိဿာ’’တိအာဒိမာဟ. သမာဓိသမ္ပယောဂံ ဂတာတိ ပုဗ္ဗေ ဥပစာရသမာဓိနာ သမ္ပယုတ္တာ ဟုတွာ အနုက္ကမေန ဝဍ္ဎိတွာ အပ္ပနာသမာဓိနာ သမ္ပယောဂံ ဂတာ.

၇၃. သုခယတီတိ သုခံ၊ အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ လဒ္ဓဿာဒေ ကရောတီတိ အတ္ထော. သွာယံ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော ပရိယာယလဒ္ဓေါ ဓမ္မတော အညဿ ကတ္တု နိဝတ္တနတ္ထော၊ နိပ္ပရိယာယေန ပန ဘာဝသာဓနမေဝ လဗ္ဘတီတိ ‘‘သုခနံ သုခ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဋ္ဌသဘာဝတ္တာ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလံ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဝါ အတ္တနိ သာဒယတီတိ သာတံ ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ. သာတံ ‘‘မဓုရ’’န္တိ ဝဒန္တိ. သာတံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ သာတလက္ခဏံ. ဥပဗြူဟနံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ သံဝဍ္ဎနံ. ဒုက္ခံ ဝိယ အဝိဿဇ္ဇေတွာ အဒုက္ခမသုခါ ဝိယ အနဇ္ဈုပေက္ခိတွာ အနု အနု ဂဏှနံ၊ ဥပကာရိတာ ဝါ အနုဂ္ဂဟော. ကတ္ထစိ ပဌမဇ္ဈာနာဒိကေ. ပဋိလာဘတုဋ္ဌီတိ ပဋိလာဘဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကတုဋ္ဌိ. ပဋိလဒ္ဓရသာနုဘဝနန္တိ ပဋိလဒ္ဓဿ အာရမ္မဏရသဿ အနုဘဝနန္တိ သဘာဝတော ပီတိသုခါနိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတိ. ယတ္ထ ပီတိ၊ တတ္ထ သုခန္တိ ဝိတက္ကဿ ဝိယ ဣတရေန ပီတိယာ သုခေန အစ္စန္တသံယောဂမာဟ. ‘‘ယတ္ထ သုခံ၊ တတ္ထ န နိယမတော ပီတီ’’တိ ဝိစာရဿ ဝိယ ဝိတက္ကေန သုခဿ ပီတိယာ အနစ္စန္တသံယောဂံ. တေန အစ္စန္တာနစ္စန္တသံယောဂိတာယ ပီတိသုခါနံ ဝိသေသံ ဒဿေတိ. ကံ တာရေန္တိ ဧတ္ထာတိ ကန္တာရံ၊ နိရုဒကမရုဋ္ဌာနံ. ဝနမေဝ ဝနန္တံ. တသ္မိံ တသ္မိံ သမယေတိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏဿ ပဋိလာဘသမယေ၊ ပဋိလဒ္ဓဿ ရသာနုဘဝနသမယေ၊ ဝနစ္ဆာယာဒီနံ သဝနဒဿနသမယေ၊ ပဝေသပရိဘောဂသမယေ စ. ပါကဋဘာဝတောတိ ယထာက္ကမံ ပီတိသုခါနံ ဝိဘူတဘာဝတော.

ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခန္တိ ဧတ္ထ ပုရိမသ္မိံ အတ္ထေ ဝိဝေကဇန္တိ ဈာနံ ဝုတ္တံ. ပီတိသုခသဒ္ဒတော စ အတ္ထိအတ္ထဝိသေသတော ‘‘အဿ ဈာနဿ၊ အသ္မိံ ဝါ ဈာနေ’’တိ ဧတ္ထ အ-ကာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒုတိယေ ပီတိသုခမေဝ ဝိဝေကဇံ. ‘‘ဝိဝေကဇံပီတိသုခ’’န္တိ စ အညပဒတ္ထသမာသော၊ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒေသဿ စ အလောပေါ ကတော. လောပေ ဝါ သတိ ‘‘ဝိဝေကဇပီတိသုခ’’န္တိ ပါဌောတိ အယံ ဝိသေသော.

ဥပသမ္ပဇ္ဇာတိ ဧတ္ထ ဥပ-သံ-သဒ္ဒါ ‘‘ဥပလဗ္ဘတိ၊ သံဘုဉ္ဇတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ နိရတ္ထကာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဥပဂန္တွာ’’တိအာဒိံ ဝတွာ ပုန တေသံ သာတ္ထကဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥပသမ္ပာဒယိတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ပတွာ၊ သာဓေတွာတိ ဝါ အတ္ထော. ဣရိယန္တိ ကိရိယံ. ဝုတ္တိအာဒီနိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ. ပါလနာတိ ဟိ ဧကံ ဣရိယာပထဗာဓနံ ဣရိယာပထန္တရေဟိ ရက္ခဏာ.