ပဟာတဗ္ဗဓမ္မပဟာနကထာဝဏ္ဏနာ

၈၂၉. ယေ ဓမ္မာတိ ယေ သံကိလေသဓမ္မာ. သံယောဇနာဒီသု သံယောဇနဋ္ဌေန ဗန္ဓနဋ္ဌေန သံယောဇနာနိ၊ ဝိဗာဓနဋ္ဌေန၊ ဥပတာပနဋ္ဌေန ဝါ ကိလေသာ၊ မိစ္ဆာသဘာဝါတိ မိစ္ဆတ္တာ၊ လောကေ ဓမ္မာ လောကပရိယာပန္နာ ဓမ္မာတိ လောကဓမ္မာ၊ မစ္ဆေရဿ ဘာဝေါ၊ ကမ္မံ ဝါတိ မစ္ဆရိယံ၊ ဝိပရီတဋ္ဌေန ဝိပလ္လာသာ၊ ဂန္ထနဋ္ဌေန ဂန္ထာ၊ အယုတ္တာ ဂတီတိ အဂတိ၊ အာသဝန္တီတိ အာသဝါ၊ ဩဟနန္တီတိ ဩဃာ၊ ယောဇနဋ္ဌေန ယောဂါ၊ နီဝရန္တီတိ နီဝရဏာနိ၊ ဓမ္မသဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ပရတော အာမသန္တီတိ ပရာမာသာ၊ ဘုသံ အာဒိယန္တီတိ ဥပါဒါနာနိ၊ အပ္ပဟီနဘာဝေန သန္တာနေ အနု အနု သေန္တီတိ အနုသယာ၊ မလီနဘာဝကရဏဋ္ဌေန မလာ၊ အကုသလကမ္မာနိ စ တာနိ သုဂတိဒုဂ္ဂတီနံ၊ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တနကသုခဒုက္ခာနဉ္စ ပထာ စာတိ အကုသလကမ္မပထာ၊ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတ္ထာတိ စိတ္တုပ္ပါဒေါ၊ စိတ္တစေတသိကရာသိ၊ အကုသလော စ သော စိတ္တုပ္ပါဒေါ စာတိ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒေါတိ အကုသလသဒ္ဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ.

ခန္ဓေဟိ ခန္ဓာနန္တိ ဣဓလောကက္ခန္ဓေဟိ ပရလောကက္ခန္ဓာနံ. ယာဝဉှိ တေတိ တေ ရူပရာဂါဒယော ယာဝ ပဝတ္တန္တိ န သမုစ္ဆိဇ္ဇန္တိ၊ တာဝ ဧတေသံ ခန္ဓဖလဒုက္ခာနံ အနုပရမော အဝိစ္ဆေဒေါတိ. ဧတေန တေသံ သံယောဇနတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ. ဥဒ္ဓန္တိ ရူပါရူပဘဝေသု၊ တတိယမဂ္ဂုပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဥဒ္ဓံ. ဥဒ္ဓံ ဘဇန္တီတိ ဥဒ္ဓံဘာဂါ၊ ရူပါရူပဘဝါ၊ တေသံ အဝိစ္ဆေဒဟေတုတာယ ဟိတာနိ ဥဒ္ဓံဘာဂိယာနိ.

ကိလိဿန္တိ၊ ကိလေသေန္တိ စာတိ ဒုဝိဓမ္ပိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘သယံ သံကိလိဋ္ဌတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ.

မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ ‘‘လောကထူပိကာဒီသု မောက္ခော’’တိ ပဝတ္တမိစ္ဆာဝိမောက္ခော. အဘိနိဝိသနာဒိဝသေန မိစ္ဆာ ဝိပရီတံ န သမ္မာ ပဝတ္တနတော မိစ္ဆာဉာဏံ မောဟောဝ.

လောကပ္ပဝတ္တိယာတိ ခန္ဓပ္ပဝတ္တိယံ သတိ. အနုပရမဓမ္မကတ္တာတိ ပုညပါပဝသေန အပရာပရံ အဝိစ္ဆိဇ္ဇနတော. ‘‘လာဘဟေတုကော လာဘော’’တိအာဒိနာ ကာရဏောပစာရေန.

အာဝါသေ မစ္ဆရိယံ၊ အာဝါသဟေတုကံ ဝါ မစ္ဆရိယံ အာဝါသမစ္ဆရိယံ.

တယောတိ ဝတ္ထုံ အဘိန္ဒိတွာ ဝုတ္တံ၊ ဘိန္ဒိတွာ ပန ဝုစ္စမာနေ ဒွါဒသ ဟောန္တိ.

ဂန္ထကရဏံ ကာရဏဘာဝေန ပဋိဗဒ္ဓတာကရဏံ ဂန္ထနန္တိ တံ ရူပကာယေပိ လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘နာမကာယဿ စေဝ ရူပကာယဿ စာ’’တိ. တတ္ထ ဗျာပါဒဿာပိ အဘိသဇ္ဇနုပနယှဝသေန ပဝတ္တနတော ဂန္ထနဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ယတော တဿ ပဋိဃသံယောဇနဘာဝေါ ဝုတ္တော.

ဆန္ဒဒေါသမောဟဘယေဟီတိ ဆန္ဒဒေါသမောဟဘယဟေတု. တဉှီတိ အကတ္တဗ္ဗကရဏံ၊ ကတ္တဗ္ဗာကရဏဉ္စ.

သဝနာတိ ပဝတ္တနတော. သဝနတောတိ ကိလေသာသုစိဘာဝေန ဝိဿန္ဒနတော. ပုန သဝနတောတိ ပသဝနတော.

အာကဍ္ဎနဋ္ဌေန၊ ဒုရုတ္တရဏဋ္ဌေန စာတိ ဧတေန ဩဃာ ဝိယ ဩဃာတိ ဒဿေတိ. အာရမ္မဏေန၊ ဒုက္ခေန စ ဝိယောဂဿ အပ္ပဒါနသင်္ခါတေန ယောဇနဋ္ဌေန ယောဂါတိ ဒဿေတိ၊ သံကိလေသကရဏဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော. တေသညေဝါတိ ကာမရာဂါဒီနံယေဝ. တေ ဟိ သောတဝသေန ဝတ္တမာနာ သောတော ဝိယ သောတပတိတေ သတ္တေ အပါယသမုဒ္ဒံ ပါပေန္တိ၊ သံသာရသမုဒ္ဒတော စ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န ဒေန္တိ၊ ယထာဂဟိတဉ္စ အာရမ္မဏံ ဝိဿဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ၊ ယာဒိသဉ္စ ပါပံ ကတွာ ဒုက္ခပ္ပတ္တေ ပုနပိ တာဒိသေန ယောဇေန္တိ.

စိတ္တဿာတိ ကုသလစိတ္တဿ၊ ဝိသေသတော ဈာနစိတ္တဿ. အာဒိတော ဝရဏံ အာဝရဏံ. ကိလေသဝါသနံ နေတွာ ဝရဏံ နီဝရဏံ. ကုဋ္ဋကဝါဋာဒီဟိ ဝိယ ပိဒဟနံ ပဋိစ္ဆာဒနံ၊ တံ ပန ကုသလာဒီနိ သင်္ဂဏှိတုံ၊ ပရိညာတုံ၊ ဉာတုဉ္စ အပ္ပဒါနဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

တဿ တဿ ဓမ္မဿ သဘာဝန္တိ ကာယာဒိကဿ တဿ တဿ ဓမ္မဿ အသုဘာဒိသဘာဝံ. အဘူတံ သဘာဝန္တိ သုဘာဒိသဘာဝံ.

ထာမဂတဋ္ဌေနာတိ ထာမဂတဘာဝေန. ထာမဂတန္တိ စ အနညသာဓာရဏော ကာမရာဂါဒီနံ သဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယေန တေ ဧဝ ဘဂဝတာ ‘‘အနုသယာ’’တိ ဝုတ္တာ. အနုသယနဉ္စ မဂ္ဂေန အပ္ပဟီနဘာဝေန ပစ္စယသမဝါယေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟတာ. တေနာဟ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ကာမရာဂါဒီနံ ဥပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေန အနုသေန္တိယေဝါ’’တိ.

ဒုမ္မောစနီယဘာဝေန ပဝတ္တိံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တေလဉ္ဇနကလလံ ဝိယာ’’တိ.

၈၃၀. သေသာတိ အနပါယဂမနီယာ. သုခုမာ ကာမရာဂပဋိဃာတိ သမ္ဗန္ဓော. စတုတ္ထဉာဏဝဇ္ဈာ ဧဝါတိ အဝဓာရဏေန ပဌမဉာဏာဒိဝဇ္ဈတာ နိဝတ္တီယတိ. တယိဒံ နိယမဒဿနံ အညတ္ထာပိ နေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ပရတော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘နိယမံ န ကရိဿာမာ’’တိ ဧတေန နိယမေ အကတေ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဝဇ္ဈတာပိ အနုညာတာ ဧဝ ဟောတီတိ.

လောဘ။ပေ။ စတုတ္ထဉာဏဝဇ္ဈာနီတိအာဒီသု ပဌမဉာဏာဒီဟိ ဟတာပါယဂမနီယာဒိဘာဝါနီတိ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အာဒိသဒ္ဒေန ဩဠာရိကသုခုမတာ ဂဟိတာ.

ယသေတိ ပရိဝါရေ.

အဂတီသု ဆန္ဒာဒယော ကိဉ္စာပိ ဥပရိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ၊ တထာပိ တံမူလကဿ အကတ္တဗ္ဗကရဏဿ၊ ကတ္တဗ္ဗာကရဏဿ စ အပါယဂမနီယတာယ ပဌမမဂ္ဂဝဇ္ဈာ.

ကတာကတာကုသလာကုသလဝိသယံ ယံ ဝိပ္ပဋိသာရဘူတံ ကုက္ကုစ္စံ၊ တံ ဣဓ တတိယဉာဏဝဇ္ဈံ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ‘‘ကုက္ကုစ္စပကတတာယ အာပတ္တိမာပဇ္ဇတီ’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၄၃၈၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ကုက္ကုစ္စံ၊ တံ သန္ဓာယ ‘‘ကုက္ကုစ္စဝိစိကိစ္ဆာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဟီယန္တီ’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၁၇၆) အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဒွိန္နံ ဝစနာနံ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အညေသုပိ ဧဒိသေသု ဌာနေသု အဓိပ္ပါယော မဂ္ဂိတဗ္ဗော၊ န ဝိရောဓတော ပစ္စေတဗ္ဗော. ဩဠာရိကာနဝသေသပ္ပဟာနံ ဝါ သန္ဓာယ ကုက္ကုစ္စဿ ပဌမတတိယဉာဏဝဇ္ဈတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တံ အနုဝသိတွာ အနုဝသိတွာ အာဝသထပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ၊ ‘‘ကုက္ကုစ္စာယန္တော န ပဋိဂ္ဂဟေသီ’’တိ (ပါစိ. ၂၀၄) ပန အာဂတံ ကုက္ကုစ္စံ၊ န နီဝရဏံ အရဟတော ဥပ္ပဇ္ဇနတော၊ နီဝရဏပဋိရူပကံ ပန ‘‘ကပ္ပတိ န ကပ္ပတီ’’တိ ဝီမံသနဘူတံ ဝိနယကုက္ကုစ္စံ နာမ၊ တံ တထာပဝတ္တစိတ္တုပ္ပါဒေါဝ.

ကာမရာဂပဋိဃာနုသယာ အဏုသဟဂတာ တတိယဉာဏဝဇ္ဈာ. ဩဠာရိကာနံ ပန ဒုတိယဉာဏဝဇ္ဈတာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာဝ.

စိတ္တုပ္ပါဒဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ မက္ခပဠာသမာယာသာဌေယျပမာဒထမ္ဘသာရမ္ဘာဒီနံ သင်္ဂဟော ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၈၃၁. အဖလော ဝါယာမောတိ ဧတ္ထ အတီတာနံ တာဝ ပဇဟနေ အဖလော ဟောတု ဝါယာမော နိရုဒ္ဓတ္တာ၊ အနာဂတာနံ ပန ကထန္တိ တေသမ္ပိ ဝက္ခမာနံ အဝိပရီတမတ္ထံ အဇာနန္တော နတ္ထိတာမတ္တံ ဂဟေတွာ စောဒေတိ၊ တထာပိ ‘‘အဖလော’’တိ ပုဗ္ဗေ ပဟာတဗ္ဗာနံ နတ္ထိတာယ စောဒနာ ကတာ၊ ဣဒါနိ ပဟာနဿ. ယဒိ ဟိ ပဟာနံ အတ္ထိ၊ ကထံ ပဟာတဗ္ဗာ သန္တိ? အထ ပဟာတဗ္ဗာ သန္တိ၊ ကထံ ပဟာနံ ဟောတိ? ပဟာတဗ္ဗာ စ သန္တိ၊ ပဟာနဉ္စ ဟောတီတိ ဝိပ္ပဋိသိဒ္ဓမေတံ. ကသ္မာ? ပဟာတဗ္ဗေသု သန္တေသု ပဟာနဿ အသမ္ဘဝတော တဒုပဂေါ ဝါယာမော အဖလော အာလောကတမာနံ သဟာဝဋ္ဌာနေ သတိ အာလောကဿ အဖလတာ ဝိယ. အထာပိ ကထဉ္စိ ပဟာနံ သိယာ? သံကိလေသိကာ စ မဂ္ဂဘာဝနာ အာပဇ္ဇတိ ပဟာတဗ္ဗပဟာယကာနံ သဟာဝဋ္ဌာနတော. ဝိပ္ပယုတ္တတာ ဝါ ကိလေသာနံ စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တသင်္ခါရဝါဒီနံ ဝိပ္ပယုတ္တသင်္ခါရာနံ ဝိယာတိ အဓိပ္ပါယော. တံ ပန နေသံ ဝါဒီနံ ယထာ မတိမတ္တံ၊ ဧဝမိဓာပီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘န စ ပစ္စုပ္ပန္နကိလေသော စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တော နာမ အတ္ထီ’’တိ. အရူပဓမ္မာ ဟိ ဧကဝတ္ထုကာဒိဘာဝေန ဝတ္တမာနာ ခဏတ္တယပရိယာပန္နာ ပစ္စုပ္ပန္နာ၊ တေ ကထံ စိတ္တေန ဝိပ္ပယုတ္တာ နာမ သိယုံ၊ တသ္မာ နတ္ထေဝ ဝိပ္ပယုတ္တတာ ကိလေသာနံ. အာဝေဏိကာတိ အသာဓာရဏာ၊ သယမေဝ ဥပ္ပါဒိတာ ပါဠိ အနာရုဠှာတိ အဓိပ္ပါယော. ပါဠိယံယေဝ ဟိ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သွာယံ ပုဂ္ဂလော. ဟဉ္စီတိ ယဒိ.

ဝိနိဗဒ္ဓေါတိ မာနေန ပတ္ထဒ္ဓစိတ္တော. ပရာမဋ္ဌောတိ မိစ္ဆာဘိနိဝိဋ္ဌော. ထာမဂတောတိ ထာမဂတကိလေသော ထိရဘာဝဂတာနုသယော. တေန ဟိ နတ္ထိ မဂ္ဂဘာဝနာတိ ယသ္မာ တီသုပိ ကာလေသု ကိလေသာနံ ပဟာနံ န ယုဇ္ဇတိ၊ တိကာလိကာ စ ကိလေသာ၊ တသ္မာ နတ္ထိ မဂ္ဂဘာဝနာ၊ တာယ သာဓေတဗ္ဗံ ကိစ္စံ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ‘‘န ဟိ နတ္ထိ မဂ္ဂဘာဝနာ’’တိအာဒိနာ စတုက္ခတ္တုံ ဝုတ္တဿ ပဋိက္ခေပဿ ပဋိက္ခေပေါ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘ပါဠိယံယေဝ ဟီ’’တိအာဒိံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ.

ဧဝမေဝါတိ ယထာ အဇာတဖလေ တရုဏရုက္ခေ မူလေ ဆိန္နေ အသတိ ဆေဒနေ အာယတိံ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာနိ ဆေဒနပစ္စယာ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ဝိနဋ္ဌာနိ နာမ ဟောန္တိ၊ ဧဝမေဝ မဂ္ဂဘာဝနာယ အသတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ ကိလေသာ မဂ္ဂဘာဝနာယ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာ ‘‘ပဟီနာ’’တိ ဝုစ္စန္တီတိ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥပ္ပါဒေါတိ ဥပ္ပါဒသီသေန ဥပ္ပါဒဝန္တော ခန္ဓာ ဝုတ္တာ. အနုပ္ပါဒေတိ နိဗ္ဗာနေ. အဇာတာယေဝ န ဇာယန္တိ၊ တသ္မာ ပဟီနာ နာမ ဟောန္တီတိ ‘‘နတ္ထိ ကိလေသပ္ပဟာန’’န္တိ ပရဝါဒိနာ ကတော ပဋိက္ခေပေါ ‘‘န ဟီ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တော. တေ ပန နေဝ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝိဂတာ၊ နာပိ ဘဝိဿန္တိ၊ န စ ဥပ္ပန္နာတိ ‘‘အတီတေ ကိလေသေ ပဇဟတီ’’တိအာဒိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ဟေတုနိရောဓာတိ ဒုက္ခဟေတူနံ ကိလေသာနံ နိရောဓာ. ဒုက္ခနိရောဓောတိ အာယတိံ ဥပ္ပဇ္ဇနကဒုက္ခဿ နိရောဓော. ဥပ္ပါဒပဝတ္တနိမိတ္တာယူဟနာ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝဝသေန ဂဟိတာ.

၈၃၂. ဧတေနာတိ ‘‘အဇာတာယေဝ န ဇာယန္တီ’’တိအာဒိဝစနေန. ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတံ ဘူမိပဝတ္တိဋ္ဌာနံ လဒ္ဓဝန္တော ဘူမိလဒ္ဓါ ယထာ ‘‘အဂ္ဂိအာဟိတော’’တိ၊ လဒ္ဓဘူမိကာတိ အတ္ထော. ဝတ္တမာနာဒိဥပ္ပန္နဝိဓုရတာယ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နာ ဧဝ နာမ တေတိ ဝုတ္တံ.

၈၃၃. အနုဘဝိတွာ၊ ဘဝိတွာ စ အပဂတံ ဘူတာပဂတံ. အနုဘူတဘူတာ ဟိ ဘူတတာသာမညေန ဘူတသဒ္ဒေန ဝုတ္တာ. သာမညမေဝ ဟိ ဥပသဂ္ဂေန ဝိသေသီယတီတိ. အနုဘူတသဒ္ဒေါ စ ကမ္မဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝတော အနုဘာဝကဝါစကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝိကပ္ပဂါဟဝသေန ရာဂါဒီဟိ၊ တဗ္ဗိပက္ခေဟိ စ အကုသလံ၊ ကုသလဉ္စ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝတိ၊ န ဝိပါကော ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တတ္တာ၊ နာပိ ကိရိယာ အဟေတုကာနံ အတိဒုဗ္ဗလတာယ၊ သဟေတုကာနဉ္စ ခီဏကိလေသဿ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဝတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ အတိသန္တဝုတ္တိတ္တာ. ဧတ္ထ စ ပုရိမနယေ ကုသလာကုသလမေဝ ဝတ္တုံ အဓိပ္ပါယဝသေန ‘‘ဘူတာပဂတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယံ ‘‘ဥပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဌိတိယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၆၅၁-၆၆၂၊ ဝိဘ. ၃၉၀-၃၉၁) ဧတ္ထ ‘‘ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဂဟေတွာ တံသဒိသာနံ ပဟာနံ၊ ဝုဒ္ဓိ စ ဝုတ္တာ. ပစ္ဆိမနယေ စ-သဒ္ဒေန ကုသလာကုသလဉ္စ အာကဍ္ဎိတွာ သဗ္ဗံ သင်္ခတံ ဝုတ္တံ ဘုတွာပဂတဘာဝါဘိဓာနာဓိပ္ပါယေန. ဝိပစ္စိတုံ ဩကာသကရဏဝသေန ဥပ္ပတ္တိတံ အတီတံ ကမ္မဉ္စ တတော ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အာရဒ္ဓေါ ဝိပါကော စ အနာဂတော ဩကာသကတုပ္ပန္နောတိ ဝုတ္တော ဩကာသော ကတော ဧတေန၊ ဩကာသော ကတော ဧတဿာတိ စ အတ္ထဒွယဝသေန၊ ယံ ဥပ္ပန္နသဒ္ဒေန ဝိနာပိ ဝိညာယမာနံ ဥပ္ပန္နံ သန္ဓာယ ‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဉ္စေတနိကာနံ ကမ္မာန’’န္တိအာဒိ (အ. နိ. ၁၀.၂၁၇၊ ၂၁၉) ဝုတ္တံ.

တာသု တာသု ဘူမီသူတိ မနုဿဒေဝါဒိအတ္တဘာဝသင်္ခါတေသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု. တသ္မိံ တသ္မိံ သန္တာနေ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အနာပါဒိတတာယ အသမူဟတံ. အသမူဟတတ္တာယေဝ ဟိဿ နတ္ထီတိ နဝတ္တဗ္ဗတာယ ဥပ္ပန္နဝေါဟာရော.

၈၃၄. ‘‘ကာ ဘူမိ၊ ကော ဝါ ဘူမိလဒ္ဓေါ’’တိ အာသင်္ကံ နိဝတ္တေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ‘‘ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ’’တိ ဧတေန ခန္ဓာနံ အပရိညာတတံ ဒဿေတိ၊ န အာရမ္မဏဘာဝမတ္တံ တေဘူမကဂ္ဂဟဏေနေဝ တဿ သိဒ္ဓတ္တာ. အပရိညာတာ ဟိ ခန္ဓာ ကိလေသာနံ ဘူမီတိ အဓိပ္ပေတာ. ခန္ဓေသု ဝတ္ထုဘူတေသု. အာရမ္မဏဝသေနာတိ အာရမ္မဏကရဏဝသေန. အတီတာနာဂတေ၊ ပဂေဝ ပစ္စုပ္ပန္နေတိ အဓိပ္ပါယော. တန္တိ တံ အညသန္တာနဂတံ ကိလေသဇာတံ. တတော အညသ္မိံ သန္တာနေ အာရမ္မဏကရဏမတ္တေန ဘူမိလဒ္ဓံ နာမ ယဒိ သိယာတိ သမ္ဗန္ဓော. တဿာတိ ကိလေသဇာတဿ. အပ္ပဟေယျတော ပရသန္တတိပတိတတ္တာ န ကောစိ ဘဝမူလံ ပဇဟေယျ. ဘူမိလဒ္ဓဉှိ အနုသယိတံ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဝတ္ထုဝသေနာတိ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဝသေန. ယတ္ထ ယတ္ထ ဘဝေ၊ သန္တာနေ ဝါ. ပရိညာတာနံ အဘူမိဘာဝတော ‘‘အပရိညာတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဥပ္ပါဒတော ပဘုတီတိ တေသံ ခန္ဓာနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ပဋ္ဌာယ. ကိလေသာနံ အပ္ပဟီနဘာဝံ ဌပေတွာ အညဿ ကာရဏဿ အဘာဝတော တေသု ခန္ဓေသု ကိလေသဇာတံ အနုသေတိ၊ တသ္မာ တံ အနုသယိတံ ကိလေသဇာတံ၊ တေနေဝ အနုသယနသင်္ခါတေန အပ္ပဟီနဋ္ဌေန ဘူမိလဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၈၃၅. တတ္ထ စ ဘူမိဘူတေသု ခန္ဓေသု န သဗ္ဗေ သဗ္ဗေသံ ဝတ္ထူ ဟောန္တိ၊ အထ ခေါ ဝိသေသော အတ္ထီတိ တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယဿ ယေသူ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယဿာတိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ. ယေသူတိ သတိပိ အဇ္ဈတ္တဘာဝသာမညေ ယေသု အတီတာဒိကာမာဝစရာဒိဘေဒဘိန္နေသု ခန္ဓေသု. တေ ဧဝ ယထာနုသယိတာ ခန္ဓာ. ကိံ ပနေတေ ကိလေသာ အာရမ္မဏံ ကရောန္တာ ဝိယ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ အနုသေန္တီတိ? ယတော တေ ဧဝ ခန္ဓာ တေသံ ကိလေသာနံ ဝတ္ထူတိ ဝုတ္တာ၊ န ဟေဝ ခေါ အနုသယာနံ ဝတ္ထုံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ပဝတ္တိ အတ္ထိ. အတီတာဒိကာမာဝစရာဒိဝသေန ပန ယထာပရိစ္ဆိန္နေ ဝတ္ထုသ္မိံ ယော ကိလေသာနံ အပ္ပဟီနဋ္ဌော၊ သော ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ပဝတ္တော ဝိယ ဟောတီတိ ‘‘အတီတက္ခန္ဓေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန ဝတ္ထုဝသေန ဘူမိလဒ္ဓံ ဟောတီတိ ဝတ္ထုဘေဒေန သိယာ တဿ ဘေဒေါတိ ဒဿေတိ. တထာဝဝတ္ထိတဘာဝတော ဧဝ ဟိ ‘‘အညတရော လောလဇာတိကော တံ ရသပထဝိံ အင်္ဂုလိယာ သာယီ’’တိအာဒိဝစနံ (ဒီ. နိ. ၃.၁၂၀) ကာမာဝစရက္ခန္ဓေသု အနုသယိတာနံ ရသတဏှာဒီနံ ရူပါရူပါဝစရက္ခန္ဓေ အတိက္ကမိတွာ ပုန ကာမာဝစရက္ခန္ဓဝတ္ထုကတံ ဝိဘာဝေတိ. တေနာဟ ‘‘တထာ ကာမာဝစရက္ခန္ဓေသူ’’တိအာဒိ. ယထာ စေတ္ထ ရူပါရူပါဝစရက္ခန္ဓေ အတိက္ကမိတွာ ပဝတ္တိ၊ ဧဝံ ကာမာဝစရက္ခန္ဓေ အတိက္ကမိတွာ ပဝတ္တိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧသ နယော ရူပါရူပါဝစရေသူ’’တိ.

ပရိယုဋ္ဌာနာဘိဘဝနဝသေန စ ကိလေသာနံ အနုသယနဋ္ဌော အနုမီယတိ တဒဘာဝေ အဘာဝတော. ယဿ ယေ အနုသယာ ပဟီနာ၊ တေသံ ဝတ္ထု တေန သမတိက္ကန္တံ ပရိညာတတ္တာတိ ကုတော နေသံ ဘူမိသမညာတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သောတာပန္နာဒီသု ပနာ’’တိအာဒိ. ဣဓ ဝဋ္ဋမူလကိလေသာတိ အနုသယာ အဓိပ္ပေတာ၊ န အဝိဇ္ဇာ၊ ဘဝတဏှာ စ. ယံ ကိဉ္စိ စေတနာစေတသိကဘေဒံ၊ ကာယိကာဒိဘေဒံ ဝါ. ဣတီတိ ဧဝံ၊ အပ္ပဟီနာနုသယတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. အဿာတိ ပုထုဇ္ဇနဿ. တေ ပနေတေ အနုသယာ အတီတာဒိကာမာဝစရာဒိဝသေန ယထာပရိစ္ဆိန္နေ တတ္ထ တတ္ထ ဝတ္ထုသ္မိံ အနုသယန္တာပိ တေ တေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ အဝိဘာဂေနေဝ ဝတ္ထုံ ကတွာ အနုသေန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘တဿေတံ ဝဋ္ဋမူလ’’န္တိအာဒိမာဟ.

၈၃၆. ဣဒါနိ တမတ္ထံ အနွယဗျတိရေကဝသေန ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ပထဝီရသာဒိ ဝိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ရုက္ခဂစ္ဆလတာဒီနံ ပစ္စယဘူတော သသမ္ဘာရပထဝိယာ ရသော ပထဝီရသော. အာပေါရသေပိ ဧသေဝ နယော. သာခါ နာမ ခုဒ္ဒကသာခါ. ပသာခေါ ဝိဋပေါ. ရုက္ခပဝေဏိန္တိ ရုက္ခပရာပရံ. သန္တာနယမာနေတိ အပရာပရံ အနုပ္ပဗန္ဓန္တေ.

မဏ္ဍူကကဏ္ဋကောတိ ဧကော မစ္ဆကဏ္ဋကောတိ ဝဒန္တိ. အနုပါဒါနောတိ ပဟီနစတုရုပါဒါနော၊ ရူပါဒီသု ဝါ ကိဉ္စိပိ အဂဏှန္တော.

၈၃၇. ဣဓ သမုဒါစာရော နာမ လဒ္ဓတ္တလာဘတာတိ ခဏတ္တယသမင်္ဂိသမုဒါစာရုပ္ပန္နန္တိ အာဟ ‘‘ဝတ္တမာနုပ္ပန္နမေဝ သမုဒါစာရုပ္ပန္န’’န္တိ. ပုဗ္ဗဘာဂေ အနုပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပီတိ တသ္မိံ အာပါထဂတေ အာရမ္မဏေ အာဒိတော ပဝတ္တဇဝနဝါရေသု အနုပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ. အဓိဂ္ဂဟိတတ္တာတိ အယောနိသောမနသိကာရေန အဘိရုယှ ဂဟိတတ္တာ၊ ဒဠှံ ဂဟိတတ္တာတိ အတ္ထော. အပရဘာဂေတိ အပရသ္မိံ ကာလဘာဂေ၊ ကာလန္တရေတိ အတ္ထော. ဧကန္တေန ဥပ္ပတ္တိတောတိ ပစ္စယသမဝါယေ သတိ တထာ အယောနိသောမနသိကာရဿ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ နိယမေန ဥပ္ပဇ္ဇနတော. ကလျာဏိဂါမေတိ ဧဝံနာမကေ ဂါမေ. ရောဟဏေ ကိရ အဘိရူပါနံ ဣတ္ထီနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတာယ သော ဂါမော တထာ ဝုစ္စတိ. စိတ္တသန္တတိမနာရုဠှန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နတံ ပဋိသေဓေတိ. ‘‘ဥပ္ပတ္တိနိဝါရကဿ ဟေတုနော အဘာဝါ’’တိ ဧတေန ပစ္စယေ သတိ ပစ္စယသမဝါယေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟတာယ အဝိက္ခမ္ဘိတဿ ဥပ္ပန္နတာပရိယာယောတိ ဒဿေတိ. နနု စ အသမူဟတုပ္ပန္နမ္ပိ ပစ္စယေ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟမေဝ? သစ္စမေတံ၊ ပဟာနဝိသေသဘာဝကတော ပန နေသံ ဘေဒေါ. ယထာ အဝိက္ခမ္ဘိတာသမူဟတဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ သတိ ပစ္စယသမဝါယေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟံ၊ ဧဝံ အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္နမ္ပီတိ တိဝိဓဿာပိ ဘူမိလဒ္ဓေန ဧကသင်္ဂဟတာ ဝုတ္တာ.

၈၃၈. အကုသလမ္ပိ ဘူတာပဂတုပ္ပန္နံ အတီတတ္တာ န ပဟာတဗ္ဗံ၊ တထာ ဧကစ္စံ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ ဣတရံ အပ္ပဟာတဗ္ဗတော၊ သေသဒွယံ ခဏတ္တယသမင်္ဂိဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘အမဂ္ဂဝဇ္ဈတ္တာ’’တိ. ကေနစီတိ စတူသု မဂ္ဂဉာဏေသု ကေနစိ. တဿာတိ ယထာဝုတ္တဿ စတုဗ္ဗိဓဿပိ ဥပ္ပန္နဿ. တံ ဥပ္ပန္နဘာဝံ ဝိနာသယမာနန္တိ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနေန ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟတံ ဝိနာသေန္တံ. ပဌမံ လောကိယဉာဏေန ယထာဗလံ ပဟီနမေဝ လောကုတ္တရဉာဏံ ပဇဟတီတိ လောကိယဂ္ဂဟဏံ ကတံ.