သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၇၆၀. သင်္ခါရာနံ အနိစ္စဒုက္ခာကာရာဒိပရိဂ္ဂဏှနဝသေန ပဝတ္တမ္ပိ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏံ ဝိသေသတော အနတ္တာကာရပရိဂ္ဂဏှနပဓာနန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ သုညာတိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ’’တိအာဒိ. တသ္မိဉှိ သတိ သစ္စသမ္ပဋိဝေဓော ဣဇ္ဈတိ၊ န အသတိ. တဒဘာဝတော ဟိ အနိစ္စဒုက္ခလက္ခဏပညာပကမ္ပိ သရဘင်္ဂသတ္ထာရာဒီနံ သာသနံ အနိယျာနိကမေဝ ဇာတံ. အထ ဝါ တေသံ နိစ္စသာရာဒီဟိ ရိတ္တကံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ သုညာတိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဉှိ ယတော ရိတ္တကံ၊ တံ တေန သုညန္တိ. သင်္ခါရာနံ အတ္တသုညတာယ ဒုဝိညေယျဘာဝတော အနေကဝါရံ ပဋိဝိဒ္ဓါယပိ သုညတာနုပဿနာယ ဒဠှီဘာဝါပါဒနတ္ထံ ‘‘ပုန သုညမိဒ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ယဒဂ္ဂေန သင်္ခါရာ အနတ္တတာ၊ တဒဂ္ဂေန အနတ္တနိယာ. သတိ ဟိ အတ္တနိ အတ္တနိယေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘သုညမိဒံ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ’’တိ. ဒွိကောဋိကန္တိ ဒွိအံသိကံ၊ အတ္တာနံ နေဝ ဒိသွာ ဉာဏစက္ခုနာ ပစ္စက္ခတော၊ အနုမာနတော စ တဿ အနုပလဗ္ဘနီယတောတိ အဓိပ္ပါယော. ပရံ အညံ သတ္တံ၊ သင်္ခါရံ ဝါ ပရိက္ခာရဘာဝေ အတ္တနော သုခဒုက္ခသာဓနဘာဝေ ဌိတံ န ဒိသွာတိ ယောဇနာ. ပုန ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ သုညတာနုပဿနာဓိကာရေ.

ကွစီတိ ကတ္ထစိ ဌာနေ၊ ကာလေ၊ ဓမ္မေ ဝါ. အထ ဝါ ကွစီတိ အဇ္ဈတ္တံ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ. အတ္တနော အတ္တာနန္တိ သကတ္တာနံ. ‘‘အယံ ခေါ ဘဝံ ဗြဟ္မာ မဟာဗြဟ္မာ။ပေ။ သေဋ္ဌော သဇိတာ ဝသီ ပိတာ ဘူတဘဗျာန’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၄၂) ပရေဟိ ပရိကပ္ပိတံ အတ္တာနဉ္စ ကဿစိ ကိဉ္စနဘူတံ န ပဿတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ကဿစီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရဿာတိ ‘‘ပရဇာတိ၊ ပရော ပုရိသော’’တိ စ ဧဝံ ဂဟိတဿ. န စ မမ ကွစနီတိ ဧတ္ထ မမ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနေ ပယုတ္တောတိ အာဟ ‘‘မမ-သဒ္ဒံ တာဝ ဌပေတွာ’’တိ. ပရဿ စာတိ အတ္တတော အညဿ. ‘‘ပရော ပုရိသော’’တိ ဧဝံဘူတော အတ္ထော မမတ္ထာယ ဌိတော၊ တဿ ဝသေန မယှံ သဗ္ဗံ သိဇ္ဈတီတိ ဧဝံ ဧကစ္စဒိဋ္ဌိဂတိကပရိကပ္ပိတဝသေန ပရံ အတ္တာနံ တဉ္စ အတ္တနော ကိဉ္စနဘူတံ န ပဿတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘န စ ကွစနီ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ နာဟံ ကွစနီတိ သကအတ္တနော အဘာဝံ ပဿတိ. န ကဿစိ ကိဉ္စနတသ္မိန္တိ သကအတ္တနော ဧဝ ကဿစိ အနတ္တနိယတံ ပဿတိ. န စ မမာတိ ဧတံ ဒွယံ ယထာသင်္ချံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. အတ္ထီတိ ပစ္စေကံ. န စ ကွစနိ ပရဿ အတ္တာ အတ္ထီတိ ပရဿ အတ္တနော အဘာဝံ ပဿတိ. တဿ ပရဿ အတ္တနော မမ ကိဉ္စနတာ န စတ္ထီတိ ပရဿ အတ္တနော အနတ္တနိယတံ ပဿတိ. ဧဝံ အဇ္ဈတ္တံ၊ ဗဟိဒ္ဓါ စ ခန္ဓာနံ အတ္တတ္တနိယသုညတာ သုဒ္ဓသင်္ခါရပုဉ္ဇတာ စတုကောဋိကသုညတာပရိဂ္ဂဏှနေန ဒိဋ္ဌာ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝမယ’’န္တိအာဒိ.

၇၆၁. ‘‘ဆဟာကာရေဟီ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒေသာဒီသု တတ္ထ တတ္ထ အာဂတေ ပကာရေ သုညတာနုပဿနာယ ပရိဗြူဟနံ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတိ. တတ္ထ ဆဟာကာရေဟီတိ ဆဟိ ဂဟဏာကာရေဟိ၊ ဂဟေတဗ္ဗာကာရေဟိ ဝါ. နိစ္စေနာတိ ‘‘နိစ္စော’’တိ ပရိကပ္ပိတေန အတ္တနာ ဝါ အညေန ဝါ ကေနစိ. နိစ္စေနာတိ ဝါ နိစ္စဘာဝေန. ဓုဝါဒယော ‘‘နိစ္စော’’တိ ဂဟိတဿေဝ ဂဟေတဗ္ဗာကာရာ. တဗ္ဗိဘာဂေန ဟိ ဣမဿ ဆက္ကတာ. တတ္ထ နိစ္စတာ နာမ ကူဋဋ္ဌတာ. ဓုဝဘာဝေါ ထိရတာ. သဒါ ဘာဝိတာ သဿတတာ. နိဗ္ဗိကာရတာ အဝိပရိဏာမဓမ္မတာ. ယာဝ ဇရာမရဏာတိ ပေယျာလံ အကတွာ ပရိယောသာနပဒမေဝ ဒဿေတိ.

၇၆၂. န သာရန္တိ အသာရံ၊ နတ္ထိ ဧတဿ သာရန္တိ နိဿာရံ. သာရတော အပဂတံ၊ သာရံ ဝါ တတော အပဂတန္တိ သာရာပဂတံ. ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘နိစ္စသာရသာရေန ဝါ သုခသာရသာရေန ဝါ အတ္တသာရသာရေန ဝါ’’တိ ပါဠီတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘အသာရံ နိဿာရံ သာရာပဂတ’’န္တိ ပဒတ္တယံ ဧကော သုညတာပရိဂ္ဂဟာကာရော၊ အညထာ သတ္တေဝ အာကာရာ သိယုံ၊ န အဋ္ဌာတိ ဝဒန္တိ. အပရေ ပန ‘‘သုဘသာရသာရေနာတိပိ ပါဠိယံ အတ္ထီတိ ‘အသာရံ နိဿာရံ သာရာပဂတ’န္တိ ဣဒံ ပဒတ္တယံ ‘နိစ္စသာရသာရေနာ’တိအာဒီသု ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ. သေတဝစ္ဆောတိ သေတဝရုဏကော. ‘‘မိနရုက္ခော’’တိပိ ဝဒန္တိ. ပါဠိဘဒ္ဒကောတိ ကိံသုကော.

၇၆၃. နိစ္စသာရာဒီနံ အဘာဝတော ရိတ္တတော ပဿတိ. ပရိတ္တတော၊ လာမကတ္တာ ဝါ တုစ္ဆတော. အတ္တသာရာဘာဝေန သုညတော. သယံ အနတ္တတာယ အနတ္တတော. ဣဿရိယဿ အဘာဝတော၊ ကေနစိ ဣဿရိယံ ကာရေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ စ အနိဿရိယတော. ဖေဏပိဏ္ဍေန ဘာဇနာဒိံ ကာတုကာမဿ ဝိယ ရူပဿ နိစ္စတာဒိံ ကာတုကာမဿ တံ န သိဇ္ဈတိ၊ သကဣစ္ဆာဝသေန ဝါ ကာစိ ကိရိယာ နတ္ထီတိ အကာမကာရိယတော. ‘‘ဧဝံ ရူပံ ဟောတု၊ မာ ဧဝ’’န္တိ အလဗ္ဘနီယတော. သယံ အညဿ ဝသေ န ဝတ္တတိ၊ နာပိ အညံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတီတိ အဝသဝတ္တကတော. ယသ္မိံ သန္တာနေ သယံ တဿ ပရော ဝိယ အဝိဓေယျတာယ ပရတော. ကာရကာဒိ ဝိယ ကာရဏေဟိ၊ ဖလေန စ ဝိဝိတ္တတော. န ဟိ ကာရဏေန ဖလံ၊ ဖလေန ဝါ ကာရဏံ သဂဗ္ဘံ တိဋ္ဌတိ. ဧသ နယော ဝေဒနာဒီသုပိ.

၇၆၄. ရူပံ န သတ္တောတိအာဒီသု ယော လောကဝေါဟာရေန သတ္တော၊ ရူပံ သော န ဟောတီတိ အယမတ္ထော ဣဓ နာဓိပ္ပေတော တဿာဝုတ္တသိဒ္ဓတ္တာ. န ဟိ လောကော ရူပမတ္တံ ‘‘သတ္တော’’တိ ဝေါဟရတိ၊ ဗာဟိရကပရိကပ္ပိတော ပန အတ္တာ ‘‘သတ္တော’’တိ အဓိပ္ပေတော. သော ဟိ တေဟိ ရူပါဒီသု သတ္တဝိသတ္တတာယ ပရေသံ သဉ္ဇာပနဋ္ဌေန ‘‘သတ္တော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ရူပံ သော န ဟောတီတိ အတ္ထော. သုညတာပရိဂ္ဂဏှနဉှေတန္တိ. ဧသ နယော န ဇီဝေါတိအာဒီသုပိ. တတ္ထ ဇီဝနဋ္ဌေန ဇီဝေါ. နရနဋ္ဌေန နေတုဘာဝေန နရော. ‘‘အဟမသ္မီ’’တိ မာနုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတာယ မာနော ဧတ္ထ ဝါတိ ပဝတ္တတီတိ မာနဝေါ. ထိယတိ ဧတ္ထ ဂဗ္ဘောတိ ဣတ္ထီ. ပဓာနဘာဝေန ပုရိ သေတီတိ ပုရိသော. အာဟိတော အဟံမာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ. ပစ္စတ္တံ တဿ တဿ အဟံကာရဝတ္ထုတာယ ‘‘အဟ’’န္တိ စ ဒိဋ္ဌိဂတိကေဟိ အတ္တာ ဝုစ္စတိ၊ ရူပံ ပန တာဒိသံ န ဟောတီတိ သုညတာပရိဂ္ဂဏှနဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ရူပံ န သတ္တော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အဋ္ဌဟိပိ ပဒေဟိ ရူပဿ အတ္တသုညတာဝ ဒဿိတာ. ဣတရေဟိ စတူဟိ တဿ ကိဉ္စနတာဘာဝေါ. တတ္ထ န မမာတိ မယှံ အတ္တနော သန္တကံ န ဟောတိ၊ တထာ အညဿ အတ္တနော သန္တကံ န ဟောတိ၊ ကဿစိပိ အတ္တနော သန္တကံ န ဟောတိ အတ္တနောယေဝ အဘာဝတော. ‘‘န အတ္တနိယ’’န္တိ ပဒေန ပကာသိတော ဧဝတ္ထော ပရိယာယန္တရေဟိ တီဟိပိ ပဒေဟိ ပကာသိတော. ဧသ နယော ဝေဒနာဒီသုပိ.

၇၆၅. ဟေဋ္ဌာ ကလာပသမ္မသနဿ ဒဠှဘာဝါယ ဝုတ္တသမ္မသနနယာပိ သုညတာနုပဿနာယ ဒဠှဘာဝါယ သံဝတ္တန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘တီရဏပရိညာဝသေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘယဿ အဟိံသနေန အသရဏတော. ‘‘သရဏ’’န္တိ ဂဟေတုံ အယုတ္တတာယ အသရဏီဘူတတော. ‘‘အနဿာဒတော’’တိ ဣဒံ ပါဠိယံ နတ္ထိ. သတိ စ တေစတ္တာလီသ အာကာရာ သိယုံ. ရူပပ္ပဝတ္တိယံ သဗ္ဗာဒီနဝူပလဒ္ဓိယာ အာဒီနဝတော. ‘‘သမုဒယတော အတ္ထင်္ဂမတော’’တိ ဣဒံ ဒွယံ ယထာ အနိစ္စတော ဒဿနံ ပနာဠိကာယ၊ နိစ္စသာရဝိရဟဒီပနေန ဝါ သုညတာဝိဘာဝနံ ဟောတိ၊ ဧဝံ သုညတာဝိဘာဝနန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. တထာ ‘‘ယံ ခေါ ရူပံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ၊ အယံ ရူပဿ အဿာဒေါ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၂၆) ဒဿနံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နတာဝိဘာဝနေန သုညတာဝိဘာဝနံ. ‘‘ယံ ရူပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ၊ အယံ ရူပဿ အာဒီနဝေါ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၂၆) စ ဒဿနံ နိစ္စတာဒိသုညတာဘာဝနတော. တထာ ‘‘ယော ရူပေ ဆန္ဒရာဂဝိနယော ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ၊ ဣဒံ ရူပဿ နိဿရဏ’’န္တိ ဧဝံ သမုဒယာဒိဒဿနာနံ၊ ဣတရေသဉ္စ ယထာရဟံ သုညတာနုပဿနာနုဗြူဟနတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယံ ပန အာဒီနဝတော ဒဿနံ၊ ပုဗ္ဗေ ဝတွာပိ ပုန ဝစနံ အဿာဒပဋိက္ခေပတော ဒဿနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဒွါစတ္တာလီသ အာကာရာ နေတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဝေဒနံ။ပေ။ ဝိညာဏံ အနိစ္စတော။ပေ။ နိဿရဏတော ပဿတီ’’တိ.

ဝုတ္တမ္ပိ စ နိဒ္ဒေသေ ဧတံ သုညတာပရိဂ္ဂဏှနကထာသန္ဒဿနံ ‘‘အသုကာယ ပါဠိယာ အယံ နိဒ္ဒေသော’’တိ ဒဿနတ္ထံ၊ တဿ ဖလသန္ဒဿနတ္ထဉ္စ.

၇၆၆. ဧဝံ တီရဏပရိညာဝသေန ပစ္စေကံ ခန္ဓေသု ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ သုညတံ ပရိဂ္ဂဟေတွာပိ တိဝိဓာနုပဿနာဝသေနေဝ ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏုပ္ပတ္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ သုညတော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရိဂ္ဂဏှန္တောတိ သမ္မသန္တော. ဘယဉ္စ နန္ဒိဉ္စ ဝိပ္ပဟာယာတိ အဇ္ဈုပေက္ခကတာယ သင်္ခါရာနံ ဝိပတ္တိံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယဉ္စေဝ တေသံ သမ္ပတ္တိံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကပီတိဉ္စ ပဇဟိတွာ. အထ ဝါ ဘယတုပဋ္ဌာနဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကဉာဏဘယဉ္စ သမ္မသနဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကပီတိသင်္ခါတံ နန္ဒိဉ္စ ပဟာယ. န ဟိ သဗ္ဗသော သုညတာယ ဒိဋ္ဌာယ ဘယနန္ဒီနံ အဝသရော အတ္ထိ၊ အထ ခေါ ဥပေက္ခာဝ သဏ္ဌာတိ. တေနာဟ ‘‘သင်္ခါရေသု ဥဒါသီနော ဟောတီ’’တိ. တတ္ထ ယေန မိစ္ဆာဂါဟေန အနုဒါသီနတာ သိယာ၊ တဒဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ န ဂဏှာတီ’’တိ အာဟ. ဣဒါနိဿ ဥဒါသီနတာယ ဥပမံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိဿဋ္ဌဘရိယော ဝိယ ပုရိသော’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ အနုဒါသီနတာပုဗ္ဗိကာ ဥဒါသီနတာ ဝုစ္စမာနာ ဣဓ ဩပမ္မတ္ထံ ဖရတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဋ္ဌာ ကန္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အတိဝိယ နံ မမာယေယျ ဣတ္ထီနံ သာဌေယျကူဋေယျဝင်္ကေယျာဒီနံ အဇာနနတော. မုဉ္စိတုကာမော ဟုတွာတိ မုဉ္စိတုကာမောဝ ဟုတွာ၊ တံ ဝိဿဇ္ဇေယျ နိရပေက္ခတာယ ဝသေနေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. အယံ ယောဂါဝစရော. မုဉ္စိတုကာမတာယ ဥဒ္ဓံ ယာဝ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တာဝ ပဝတ္တာ ဝိပဿနာ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ပဋိသင်္ခါနုပဿနာယ သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တော’’တိ.

ပတိလီယတီတိ ဧကပဿေန နိလီယတိ နိလီနံ ဝိယ ဟောတိ. ပတိကုဋတီတိ သင်္ကုစတိ. ပဋိဝဋ္ဋတီတိ ဝိဝဋ္ဋတိ. န သမ္ပသာရိယတီတိ န ဝိသရတိ၊ အဘိရတိဝသေန န ပက္ခန္ဒတီတိ အတ္ထော.

ဣစ္စဿာတိ ဣတိ ဧဝံ အဿ ယောဂိနော.

၇၆၇. တိက္ခဝိသဒသူရဘာဝေန သင်္ခါရေသု အဇ္ဈုပေက္ခနေ သိဇ္ဈမာနေ တံ ပနေတံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ အနေကဝါရံ ပဝတ္တမာနံ ပရိပါကဂမနေန အနုလောမဉာဏဿ ပစ္စယဘာဝံ ဂစ္ဆန္တံ နိဗ္ဗာနံ သန္တတော ပဿတိ နာမ. တထာဘူတဉ္စ သဗ္ဗံ သင်္ခါရပ္ပဝတ္တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နိဗ္ဗာနမေဝ ပက္ခန္ဒတိ နာမ. တယိဒံ ဣဓ ဉာဏံ အနုလောမဂေါတြဘုဉာဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတ္တံ နေတွာ ဝုတ္တံ ဧကတ္တနယဝသေန. နော စေ နိဗ္ဗာနံ သန္တတော ပဿတီတိ တာဝ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဿ အပရိပက္ကတမေဝါဟ. သမုဒ္ဒံ တရန္တီတိ သာမုဒ္ဒိကာ၊ သံယတ္တိကာ. ဒိသာဇာနနကော ကာကော ဒိသာကာကော၊ လက္ခဏမတ္တဉ္စေတံ ယော ကောစိ တာဒိသော သကုန္တော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိဒေသန္တိ အဒေသံ သမုဒ္ဒေ အပရိစိတဋ္ဌာနံ. အနုဂန္တွာတိ အနု အနု ဂန္တွာ.

တယိဒံ ဝိပဿနာဉာဏံ. ပိဋ္ဌံ ဝဋ္ဋယမာနံ ဝိယာတိ ထူလထူလတော ဝိဝေစနဝသေန နိပ္ဖေါဋိယမာနံ သဏှံ သဏှံ ပိဋ္ဌစုဏ္ဏံ ဝိယ. နိဗ္ဗဋ္ဋိတကပ္ပါသန္တိ နိဗ္ဗဋ္ဋိတဗီဇံ ကပ္ပါသံ. ဝိဟနမာနံ ဝိယာတိ ဓနုကေန ဝိဟညမာနံ ဝိယ. ဥပမာဒွယေနပိ ပုနပ္ပုနံ သမ္မသနေန ဝိပဿနာဉာဏဿ သုခုမတရဘာဝါပတ္တိမာဟ. ယထာ ယထာ ဟိ ဝိပဿနာဘာဝနာဗလေန တိက္ခာ၊ ဝိသဒါ၊ သူရာ စ ဟောတိ၊ တထာ တထာ သုခုမတရာပိ ဟောတီတိ. သင်္ခါရဝိစိနနေတိ ပဝိစယဿ သိခါပ္ပတ္တတာယ သင်္ခါရေသု ဝိယ တေသံ ဝိစိနနေပိ ဥဒါသီနံ ဟုတွာ တိဝိဓာနုပဿနာဝသေန တိဋ္ဌတိ ပကာရန္တရဿ အဘာဝတော. ‘‘သတ္တဓာ အဋ္ဌာရသဓာ’’တိအာဒိနာ ဝိဘတ္တာပိ ဟိ အနုပဿနာပကာရာ အနိစ္စာနုပဿနာဒီသွေဝ တီသု အန္တောဂဓာတိ မတ္ထကပ္ပတ္တာ ဝိပဿနာ တာသံ ဧဝ ဝသေန တိဋ္ဌတိ.

၇၆၈. တတြာတိ တသ္မိံ ဝိမောက္ခမုခဘာဝါပဇ္ဇနေ၊ အရိယပုဂ္ဂလဝိဘာဂပစ္စယတ္ထေ စ. ဣဒံ ဝိပဿနာဉာဏံ. တိဏ္ဏံ ဣန္ဒြိယာနန္တိ သဒ္ဓိန္ဒြိယသမာဓိန္ဒြိယပညိန္ဒြိယာနံ. အာဓိပတေယျဝသေနာတိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အဓိပတိဘာဝဝသေန. အနိစ္စာနုပဿနာဗဟုလဿ ဟိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ၊ ဒုက္ခာနုပဿနာဗဟုလဿ သမာဓိန္ဒြိယံ၊ အနတ္တာနုပဿနာဗဟုလဿ ပညိန္ဒြိယန္တိ တိဿန္နံ အနုပဿနာနံ ဝသေန ဗလဝတရဘာဝံ ပတ္တာနိ ဣမာနိ တီဏိ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိမောက္ခမုခဘာဝံ အာပါဒေန္တီတိ အာဟ ‘‘တိဝိဓာနုပဿနာ။ပေ။ အာပဇ္ဇတိ နာမာ’’တိ. တိဝိဓဝိမောက္ခမုခဘာဝန္တိ ဧတ္ထ ကေ ပန တယော ဝိမောက္ခာ၊ ကာနိ ဝါ တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနီတိ အန္တောလီနေ အနုယောဂေ ဝိမောက္ခမုခါဓီနတ္တာ ဝိမောက္ခာဓိဂမဿ ဝိမောက္ခမုခါနိ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘တိဿော ဟိ။ပေ။ ဝုစ္စန္တီ’’တိ ဝတွာ အယဉ္စ အတ္ထော ပါဠိတော ဧဝ ဝိညာယတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိမာဟ.

လောကနိယျာနာယာတိ လောကတော နိက္ခမနာယ၊ သတ္တလောကဿ ဝါ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိက္ခမနာယ. ပရိစ္ဆေဒပရိဝဋုမတောတိ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန ပရိစ္ဆေဒတော စေဝ ပရိဝဋုမတော စ. သမနုပဿနတာယာတိ သမ္မဒေဝ အနု အနု ပဿနာယ သံဝတ္တန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. အနိစ္စာနုပဿနာ ဟိ သင်္ခါရေ အာဒိတော ဥဒယေန၊ အန္တတော ဝယေန ပရိစ္ဆိန္နေ ပဿတိ. အာဒိအန္တဝန္တတာယ ဟိ တေ အနိစ္စာတိ. အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာတိ သဗ္ဗသင်္ခါရနိမိတ္တဝိရဟတော ‘‘အနိမိတ္တာ’’တိ လဒ္ဓနာမာယ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ. စိတ္တသမ္ပက္ခန္ဒနတာယာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အနုလောမဉာဏာဒိဘာဝေန သမ္မဒေဝ အဓိစိတ္တဿ အနုပဝိသနတ္ထာယ. အပ္ပဏိဟိတာယာတိ ရာဂပဏိဓိအာဒီနံ အဘာဝေန ‘‘အပ္ပဏိဟိတာ’’တိ လဒ္ဓနာမာယ. သုညတာယာတိ အတ္တသုညတာယ ‘‘သုညတာ’’တိ လဒ္ဓနာမာယ.

ဂတိန္တိ နိဗ္ဗတ္တိံ. သင်္ခါရာနံ သဘာဝဝိဘာဝနေန သံဝေဇိယမာနံ စိတ္တံ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ သမုတ္တေဇိတံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မနောသမုတ္တေဇနတာယာတိ စိတ္တသံဝေဇနတာယာ’’တိ. မမံကာရေန အတ္တနိယသညိတဿ ဝတ္ထုနော သာမိဘူတော အတ္တာ ပဌမံ ပရာမသီယတိ၊ တတော အတ္တနိယန္တိ အာဟ ‘‘နာဟံ၊ န မမာတိ ဧဝံ အနတ္တတော သမနုပဿနတာယာ’’တိ. တီဏိ ပဒါနီတိ ပရိစ္ဆေဒပရိဝဋုမ၊ မနောသမုတ္တေဇန၊ သမနုပဿနပဒါနီတိ ဝဒန္တိ၊ ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရေ’’တိအာဒီနိ ပန တီဏိ ဝါကျာနိ တီဏိ ပဒါနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တေနေဝါတိ အနိစ္စာနုပဿနာဒီနံ ဝသေန တေသံ တိဏ္ဏံ ပဒါနံ ဝုတ္တတ္တာ ဧဝ. ပဉှဝိဿဇ္ဇနေတိ ‘‘အနိစ္စတော မနသိ ကရောတော ကထံ သင်္ခါရာ ဥပဋ္ဌဟန္တီ’’တိ ပဉှဿ ဝိဿဇ္ဇနေ.

၇၆၉. ဧဝံ ဝိမောက္ခမုခါနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိမောက္ခေ ဒဿေတုံ ‘‘ကတမေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အနိစ္စတော မနသိ ကရောန္တောတိ အနိစ္စာနုပဿနံ အနုယုဉ္ဇန္တော. အဓိမောက္ခဗဟုလောတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယဗဟုလော. ယဿ ဝိသေသတော အနိစ္စာနုပဿနာ တိက္ခာ သူရာ ဟောတိ၊ တဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အနိစ္စာ သင်္ခါရာ’’တိ ဟိ အာဒိတော သဒ္ဓါမတ္တကေန ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဝိပဿနာယ ဥက္ကံသဂတာယ တရုပလ္လဝါဒီသု ဝိယ မဏိကနကာဒီသုပိ တေသံ အနိစ္စတံ သာတိသယံ ပစ္စက္ခတော ပဿတော ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ’’တိ သတ္ထရိ သဒ္ဓါ ဗလဝတီ ပဝတ္တတီတိ သော အဓိမောက္ခဗဟုလော၊ အဓိမတ္တသဒ္ဓေါ စ ဟောတိ. တဿ အနိစ္စာနုပဿနာဗဟုလတာယ အနိစ္စာကာရတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ သော ‘‘အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခံ ပဋိလဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဿဒ္ဓိဗဟုလောတိ ဒုက္ခာနုပဿနံ အနုယုဉ္ဇန္တော ‘‘ဒုက္ခာ သင်္ခါရာ၊ တပ္ပဋိပက္ခတော သုခေါ နိရောဓော’’တိ စ မနသိကာရဝသေန နိဗ္ဗာနဿ သန္တပဏီတသုခဘာဝံ အဓိမုစ္စန္တော အဘိဏှံ ပီတိပါမောဇ္ဇသမာယောဂတော ပဿဒ္ဓိဗဟုလော ဟောတိ. တတော စ အဓိမတ္တသမာဓိန္ဒြိယပဋိလာဘေန ရာဂပဏိဓိယာ ဒူရီဘာဝတော အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခသမဓိဂမော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒုက္ခတော။ပေ။ ပဋိလဘတီ’’တိ. ဝေဒဗဟုလောတိ အနတ္တာနုပဿနံ အနုယုဉ္ဇန္တော အတ္တသုညတာယ နိပုဏဉာဏဝိသယတ္တာ ဉာဏဗဟုလော ဟောတိ. တတော စ အဓိမတ္တပညိန္ဒြိယပဋိလာဘေန မောဟဿ ဒူရီဘာဝတော သုညတဝိမောက္ခသမဓိဂမော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနတ္တတော။ပေ။ ပဋိလဘတီ’’တိ.

ယော အနိစ္စာနုပဿနာယ နိမိတ္တဝသေန သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ အနုယုဉ္ဇန္တော ယတ္ထ ဣဒံ သင်္ခါရနိမိတ္တံ သဗ္ဗသော နတ္ထိ၊ တံ ‘‘အနိမိတ္တံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ အနိမိတ္တာကာရေန အဓိမုစ္စန္တော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိမဂ္ဂေန ဃဋေတိ. တဿ မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တတော နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘အနိမိတ္တာကာရေန နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တော အရိယမဂ္ဂေါ’’တိ. သွာယံ နိဗ္ဗာနဿ အနိမိတ္တာကာရော နေဝ မဂ္ဂေန ကတော၊ န ဝိပဿနာယ၊ အထ ခေါ သဘာဝသိဒ္ဓေါ. တဒါရမ္မဏတာယ စ မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တောတိ ဝုစ္စတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အနိမိတ္တာယ ဓာတုယာ ဥပ္ပန္နတ္တာ အနိမိတ္တော’’တိ. ယော ဒုက္ခာနုပဿနာဝသေန ပဏိဓိယာ ဒူရီဘာဝကရဏေန အပ္ပဏိဟိတံ အဓိမုစ္စန္တော၊ ယော အနတ္တာနုပဿနာဝသေန အတ္တူပလဒ္ဓိယာ ဒူရီဘာဝကရဏေန သုညတံ အဓိမုစ္စန္တောတိ စ အာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ဧတေနေဝ နယေနာ’’တိအာဒိ.

၇၇၀. ယဒိ အရိယမဂ္ဂေါ တိဝိဓမ္ပိ ဝိမောက္ခနာမံ လဘတိ၊ အထ ကသ္မာ အဘိဓမ္မေ ဝိမောက္ခဒွယမေဝ အာဂတန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ တန္တိ အဘိဓမ္မေ ဝိမောက္ခဒွယဝစနံ. နိပ္ပရိယာယတော ဝိပဿနာဂမနံ သန္ဓာယာတိ ဥဇုကမေဝ ဝိပဿနတော မဂ္ဂဿ နာမာဂမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? အနိမိတ္တဝိပဿနာ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ နာမံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ. ကာမံ သုတ္တေ ‘‘အနိမိတ္တဉ္စ ဘာဝေဟိ၊ မာနာနုသယမုဇ္ဇဟာ’’တိ (သု. နိ. ၃၄၄) အနိမိတ္တဝိပဿနာ ကထိတာ၊ သာ ပန နိစ္စနိမိတ္တဓုဝနိမိတ္တအတ္တနိမိတ္တာနိ ဥဂ္ဃါဋေန္တီပိ သယံ နိမိတ္တဓမ္မေသု ဧဝ စရတီတိ သနိမိတ္တာဝ ဟောတီတိ. အပိစ အဘိဓမ္မော နာမ ပရမတ္ထဒေသနာ၊ အနိမိတ္တမဂ္ဂဿ စ ပရမတ္ထတော ဟေတုဝေကလ္လမေဝ. အနိစ္စာနုပဿနာဝသေန ဟိ အနိမိတ္တဝိမောက္ခော ကထိတော. တတ္ထ စ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ၊ တံ အရိယမဂ္ဂေ ဧကင်္ဂမ္ပိ န ဟောတိ၊ အမဂ္ဂင်္ဂတ္တာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ နာမံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ. ဣတရေသု ဒုက္ခာနုပဿနာယ ဝသေန အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခော၊ အနတ္တာနုပဿနာယ ဝသေန သုညတဝိမောက္ခော.

တေသု အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခေန သမာဓိန္ဒြိယံ၊ သုညတဝိမောက္ခေန ပညိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတီတိ တာနိ အရိယမဂ္ဂဿ အင်္ဂတ္တာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ နာမံ ဒါတုံ သက္ကောန္တိ၊ န အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ တဒဘာဝတောတိ ကေစိ. ယေ ပန ဝဒန္တိ ‘‘အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ အာဂမနတော နာမံ အလဘန္တောပိ သဂုဏတော စ အာရမ္မဏတော စ နာမံ လဘတီ’’တိ၊ တေသံ မတေန အပ္ပဏိဟိတသုညတမဂ္ဂါပိ သဂုဏတော ဧဝ၊ အာရမ္မဏတော ဧဝ စ နာမံ လဘေယျုန္တိ? တံ အယုတ္တံ. ကသ္မာ? မဂ္ဂေါ ဟိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ နာမံ လဘတိ သရသတော စ ပစ္စနီကတော စာတိ၊ သဘာဝတော စ ပဋိပက္ခတော စာတိ အတ္ထော. အပ္ပဏိဟိတမဂ္ဂေါ ဟိ ရာဂပဏိဓိအာဒီဟိ ဝိမုတ္တော၊ သုညတမဂ္ဂေါ ရာဂါဒီဟိ သုညော ဧဝါတိ တေ သရသတော နာမံ လဘန္တိ. တထာ အပ္ပဏိဟိတမဂ္ဂေါ ပဏိဓိဿ ပဋိပက္ခော၊ သုညတမဂ္ဂေါ အတ္တာဘိနိဝေသဿ ဧဝါတိ တေ ပစ္စနီကတော နာမံ လဘန္တိ၊ အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ ပန ရာဂါဒိနိမိတ္တာနံ၊ နိစ္စနိမိတ္တာဒီနံ ဝါ အဘာဝေန သရသတော ဧဝ နာမံ လဘတိ၊ နော ပစ္စနီကတော. န ဟိ သော သင်္ခါရနိမိတ္တာရမ္မဏာယ အနိစ္စာနုပဿနာယ ပဋိပက္ခော၊ သာ ပနဿ အနုလောမဘာဝေ ဌိတာတိ သဗ္ဗထာပိ အဘိဓမ္မပရိယာယေန အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ န လဗ္ဘတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တံ နိပ္ပရိယာယတော ဝိပဿနာဂမနံ သန္ဓာယာ’’တိ.

ယသ္မာ သုတ္တန္တပရိယာယေန အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ လဗ္ဘတိ. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဟိ ဝိပဿနာ ယံ ယံ သမ္မသန္တီ ဝုဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ၊ တဿ တဿ ဝသေန အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ နာမံ ဒေတိ၊ တတ္ထ အနိစ္စတော ဝုဋ္ဌဟန္တဿ မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တော ဟောတိ၊ ဒုက္ခတော ဝုဋ္ဌဟန္တဿ အပ္ပဏိဟိတော၊ အနတ္တတော ဝုဋ္ဌဟန္တဿ သုညတော၊ တသ္မာ သုတ္တန္တသံဝဏ္ဏနာ ဧသာတိ ကတွာ ဣဓ တယောပိ ဝိမောက္ခာ ဥဒ္ဓဋာ. ယံ ပန ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ အဘိနိဝေသနိမိတ္တပဏိဓိမုဉ္စနံ ဥပါဒါယ တိဿန္နမ္ပိ အနုပဿနာနံ တဒါဂမနဝသေန တဒနွယဿ မဂ္ဂဿ စ သုညတဝိမောက္ခာဒိဘာဝေါ နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ တဿ ပရိယာယဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိပဿနာဉာဏံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိပဿနာဉာဏံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ‘‘အပ္ပဏိဟိတော၊ ဝိမောက္ခော’’တိ စ ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏန္တိ ‘‘အနိစ္စာ သင်္ခါရာ’’တိ အနုပဿနာဝသေန ပဝတ္တဉာဏံ. နိစ္စတော အဘိနိဝေသံ မုဉ္စတီတိ ‘‘တေ နိစ္စာ’’တိ နိစ္စာကာရတော ပဝတ္တမိစ္ဆာဘိနိဝေသဝိဒ္ဓံသနဝသေန၊ တဒနွယံ ပန မဂ္ဂဉာဏံ သမုစ္ဆေဒဝသေန မုဉ္စတိ. ဣတီတိ တသ္မာ. အနိစ္စာဘိနိဝေသတော ရိတ္တတာယ၊ ဝိမုတ္တတာယ စ သုညတော ဝိမောက္ခော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

တန္တိ တိဝိဓံ ဝိပဿနာဉာဏံ. တတ္ထ ယဿ ပရိယာယတော၊ ယဿ စ နိပ္ပရိယာယတော နာမလာဘော၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ခါရနိမိတ္တဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. န နိပ္ပရိယာယေန၊ အထ ခေါ ပရိယာယေနာတိ အတ္ထော. တသ္မာတိ နိပ္ပရိယာယကထာဘာဝတော. ဝိမောက္ခဒွယမေဝ ဝုတ္တံ အဘိဓမ္မေတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဝိပဿနာဓိကာရေ. ‘‘တိဝိဓဝိမောက္ခမုခဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ’’တိ ဧတသ္မိံ ဝါ ဥဒ္ဒေသဝစနေ.

၇၇၁. တေသံ ဝိဘာဂါယာတိ တေသံ ယထာဝုတ္တာနံ သတ္တန္နံ အရိယပုဂ္ဂလာနံ သဒ္ဓါနုသာရိအာဒိဘာဝေန ဝိဘတ္တသဘာဝတာယ.

၇၇၂. သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ပဋိလဘတီတိ သဒ္ဓါနုသာရိဘာဝိတာကာရဏဘူတံ အဓိမတ္တံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ပဋိလဘတိ. အဓိမောက္ခဗဟုလတာယ၊ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဓိမတ္တတာယ စ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. အပိစ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – အနိစ္စာကာရသလ္လက္ခဏဿ သဒ္ဓါဘိဗုဒ္ဓိယာ ဥပနိဿယဘာဝတော တဒနွယေ မဂ္ဂေ သဒ္ဓါ တိက္ခတရာ ဟောတိ၊ တေန အဋ္ဌမကော သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ ဟောတိ. သေသေသု သတ္တသု ဌာနေသူတိ ပဌမဖလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဂ္ဂဖလာ သတ္တသု ဌာနေသု. ‘‘သတ္တသု ဌာနေသူ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု သေသေသု ဆသု ဌာနေသု သဒ္ဓါဝိမုတ္တော၊ အဂ္ဂဖလေ ပန သစာယံ အရူပဇ္ဈာနလာဘီ၊ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဟောတိ၊ နော စေ အရူပဇ္ဈာနလာဘီ၊ ပညာဝိမုတ္တော၊ န သဒ္ဓါဝိမုတ္တော. အဘိဓမ္မေ ဟိ –

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော? ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. တထာဂတပ္ပဝေဒိတာ စဿ ဓမ္မာ ပညာယ ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ၊ ပညာယ စဿ ဒိသွာ ဧကစ္စေ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ၊ နော စ ခေါ ယထာဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော’’တိ (ပု. ပ. ၂၀၈) –

ဧကစ္စာသဝပရိက္ခယဝစနတော သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ သေက္ခဘာဝေါ ဝိညာယတိ၊ န အသေက္ခဘာဝေါ. အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ဒွေ ဓုရာနိ၊ ဒွေ အဘိနိဝေသာ၊ ဒွေ သီသာနီ’’တိ ဝစနတော နတ္ထိ အရဟတော သဒ္ဓါဝိမုတ္တတာတိ? သစ္စမေတံ နိပ္ပရိယာယတော. နိပ္ပရိယာယကထာ ဟိ အဘိဓမ္မော၊ ဣဓ ပန ပရိယာယေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. ယဒိ ပရိယာယတော အရဟတော သဒ္ဓါဝိမုတ္တတာ၊ ကော ပန သော ပရိယာယော? သဒ္ဓါဝိမုတ္တနွယတာ. ယော ဟိ အဂ္ဂမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ဟောတိ၊ သော အဂ္ဂဖလက္ခဏေပိ တဒနွယတာယ သဒ္ဓါဝိမုတ္တောတိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ပရိယာယေန ဝုတ္တောတိ ဣဓာပိ တထေဝ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ သဒ္ဓါဝိမုတ္တသဒိသတာယ အရဟာ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော. ကာ ပနေတ္ထ သဒိသတာ? ယထာ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ သေက္ခဿ ကိလေသက္ခယော ကုဏ္ဌေန အသိနာ ကဒလိစ္ဆေဒသဒိသော ‘‘နော စ ခေါ ယထာဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿာ’’တိ ဝစနတော၊ ဧဝံ တဒနွယဿာပိ အရဟတောတိ အယမေတ္ထ သဒိသတာ. ကိံ ပန နေသံ ကိလေသပဟာနေ နာနတ္တံ အတ္ထီတိ? နတ္ထိ. အထ ကသ္မာ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တံ န ပါပုဏာတီတိ? အာဂမနီယနာနတ္တေန. ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော ဟိ အာဂမနမှိ ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော အပ္ပကသိရေန အကိလမန္တော ဝိက္ခမ္ဘေတုံ သက္ကောတိ၊ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဝိက္ခမ္ဘေတုံ သက္ကောတိ. အပိစ ပညာယပိ နေသံ ဝေမတ္တတာ. သာ စ ယာဝတိကာ လဗ္ဘတေဝါတိ ဝဒန္တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ပဌမမဂ္ဂါဒီသု သတိပိ ဣန္ဒြိယသမတ္တေ သဒ္ဓါဒီနံ တိက္ခတာဝစနမ္ပိ သမတ္ထိတံ ဟောတိ.

၇၇၃. သောတိ ဒုက္ခတော ဝုဋ္ဌိတော. သဗ္ဗတ္ထာတိ အဋ္ဌသုပိ ဌာနေသု. နနု စ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဒွေ ဓုရာနီ’’တိ နိယမိတတ္တာ ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ ဝါ သိယာ၊ ဓမ္မာနုသာရီ ဝါ? ဣဓ န သဒ္ဓါနုသာရီ ယုတ္တော၊ ကာယသက္ခိတာပိ အရဟတော နတ္ထိ. အဘိဓမ္မေ ဟိ –

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ကာယသက္ခီ? ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတိ၊ ပညာယ စဿ ဒိသွာ ဧကစ္စေ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ကာယသက္ခီ’’တိ (ပု. ပ. ၂၀၈) –

ဧကစ္စာသဝပရိက္ခယဝစနတော ကာယသက္ခိနော သေက္ခဘာဝေါဝ ဝိညာယတီတိ? သစ္စမေတံ နိပ္ပရိယာယတော၊ ဣဓ ပန ပရိယာယေန ဝုတ္တံ. ကော ပန သော ပရိယာယောတိ? ကာယသက္ခိသဒိသတာ. ဥပစာရရူပဇ္ဈာနသမာဓိတော ဟိ သာတိသယံ အရူပသမာဓိသမ္ဖဿံ လဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တီတိ ဧကစ္စာသဝပရိက္ခယံ ဥပါဒါယ ‘‘ကာယသက္ခီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗပုဂ္ဂလေန သာတိသယသမာဓိသမ္ဖဿတဒဓိဋ္ဌာနာသဝပရိက္ခယသာမညံ အပေက္ခိတွာ ကာယသက္ခီ ဝိယ ကာယသက္ခီတိ အရဟာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ဝုတ္တောတိ ဣဓာပိ တမေဝ နယံ ဂဟေတွာ အရဟတောပိ ကာယသက္ခိတာ ဝုတ္တာ. သုတ္တန္တသံဝဏ္ဏနာ ဟေသာတိ. နိပ္ပရိယာယေန ပန ပဌမဖလတော ပဋ္ဌာယ ဆသု ဌာနေသု ကာယသက္ခီ နာမ ဟောတိ၊ သော စ ခေါ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ၊ န ဝိပဿနာယာနိကော သုက္ခဝိပဿကော၊ ဥပစာရမတ္တလာဘီ၊ ရူပဇ္ဈာနမတ္တလာဘီ ဝါ. ပဿဒ္ဓိဗဟုလောတိ စ ပဿဒ္ဓိသီသေန သမာဓိ ဝုတ္တောတိ သာတိသယသမာဓိလာဘီ သမထယာနိကောဝ အဓိပ္ပေတော၊ သမထယာနိကဿေဝ စ ကာယသက္ခိဘာဝေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော. အရူပဇ္ဈာနန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ အရူပဇ္ဈာနံ. တတ္ထ ပန ဧကမ္ပိ လဒ္ဓါ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဧဝ ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အရူပဇ္ဈာန’’မိစ္စေဝ ဝုတ္တံ၊ န ‘‘စတ္တာရိ အရူပဇ္ဈာနာနီ’’တိ. တေနာယံ စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနံ၊ နိရောဓသမာပတ္တိယာ စ ဝသေန ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ. ဧသ နယော ကာယသက္ခိမှိပိ. ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော.

၇၇၄. ပညဝတော နိပုဏတရာ၊ ဂမ္ဘီရာ စ အတ္ထာ ပါကဋာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ အနတ္တတော မနသိ ကရောတော ဝေဒဗဟုလတာ၊ ပညိန္ဒြိယပဋိလာဘော စ ဝုတ္တော. ဓမ္မာနုသာရီ ဟောတိ ပညိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တတ္တာ. ပညာ ဟိ ဣဓ ‘‘ဓမ္မော’’တိ အဓိပ္ပေတာ ‘‘သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ’’တိအာဒီသု ဝိယ (ဇာ. ၁.၁.၅၇).

၇၇၅. ယဿာ ပါဠိယာ ဝသေန ဣဓ အရိယပုဂ္ဂလဿ သဒ္ဓါဝိမုတ္တာဒိဘာဝေါ ဝုတ္တော၊ တံ ပါဠိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝုတ္တံ ဟေတ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ၊ တံ သုဝိညေယျမေဝ.

၇၇၆. ‘‘သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တတ္တာ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော’’တိ ဧဝမာဒိအတ္ထဿ သာဓကံ အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ. ‘‘သဒ္ဒဟန္တော ဝိမုတ္တော’’တိ ဧတေန သဗ္ဗထာ အဝိမုတ္တဿ သဒ္ဓါမတ္တေန ဝိမုတ္တဘာဝဒဿနေန သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ သေက္ခဘာဝမေဝ ဝိဘာဝေတိ. သဒ္ဓါဝိမုတ္တောတိ ဝါ သဒ္ဓါယ အဓိမုတ္တောတိ အတ္ထော.

ဖုဋ္ဌန္တံ သစ္ဆိကတောတိ ဖုဋ္ဌာနံ အနန္တရံ ဖုဋ္ဌန္တော၊ ဖုဋ္ဌာနံ အရူပဇ္ဈာနာနံ အနန္တရော ကာလောတိ အဓိပ္ပါယော၊ အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ၊ ဖုဋ္ဌာနန္တရကာလမေဝ သစ္ဆိကရဏူပါယေန သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆာကာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘာဝနပုံသကံ ဝါ ဧတံ ယထာ ‘‘ဧကမန္တ’’န္တိ (ပါရာ. ၂). ယော ဟိ အရူပဇ္ဈာနေန ရူပကာယတော၊ နာမကာယေကဒေသတော စ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမောက္ခေန ဝိမုတ္တော၊ တေန နိရောဓသင်္ခါတော ဝိမောက္ခော အာလောစိတော ပကာသိတော ဝိယ ဟောတိ၊ န ပန ကာယေန သစ္ဆိကတော၊ နိရောဓံ ပန အာရမ္မဏံ ကတွာ ဧကစ္စေသု အာသဝေသု ခေပိတေသု တေန သော သစ္ဆိကတောဝ ဟောတိ. တသ္မာ သော သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ ယထာအာလောစိတံ နာမကာယေန သစ္ဆာကာသီတိ ကာယသက္ခီတိ ဝုစ္စတိ၊ န တု ဝိမုတ္တော ဧကစ္စာနံ အာသဝါနံ အပရိက္ခီဏတ္တာ. ဒိဋ္ဌန္တံ ပတ္တောတိ ဒဿနသင်္ခါတဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏဿ အနန္တရံ ပတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဌမဖလတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ယာဝ အဂ္ဂမဂ္ဂါ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တောတိ. ‘‘ဒိဋ္ဌိယာ ပတ္တော’’တိ ဝါ ပါဌော၊ စတုသစ္စဒဿနသင်္ခါတာယ ဒိဋ္ဌိယာ နိရောဓံ ပတ္တောတိ အတ္ထော. ဣမေ စ သဒ္ဓါဝိမုတ္တာဒယော တယော ပရမတ္ထတော အပရိယောသိတဉာဏကိစ္စာတိ တံ နယံ ဒဿေတုံ ‘‘သဒ္ဒဟန္တော ဝိမုစ္စတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဈာနဖဿန္တိ သာတိသယံ ဈာနဖဿံ. တေန အရူပဇ္ဈာနဖဿော သင်္ဂဟိတော ဟောတိ.

‘‘ဒုက္ခာ သင်္ခါရာတိ ဉာတံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ဒုက္ခသစ္စပဋိဝေဓမာဟ၊ ‘‘သုခေါ နိရောဓောတိ ဉာတံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ နိရောဓသစ္စပဋိဝေဓံ. တဒုဘယေန စ သမုဒယမဂ္ဂသစ္စပဋိဝေဓံ နာနန္တရိယကဘာဝတော. ‘‘ဉာတံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ဒုတိယမဂ္ဂကိစ္စံ၊ ‘‘ဒိဋ္ဌံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ တတိယမဂ္ဂကိစ္စံ၊ ‘‘ဝိဒိတံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ စတုတ္ထမဂ္ဂကိစ္စံ၊ ‘‘သစ္ဆိကတ’’န္တိ ဣမိနာ ပဌမဖလကိစ္စံ၊ ‘‘ဖုသိတ’’န္တိ ဣမိနာ သေသဖလဒွယကိစ္စံ. ဣတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ မဂ္ဂဖလဉာဏဗျာပါရဒဿနာနိ ဣမာနိ ပဒါနီတိ ဝဒန္တိ.

၇၇၇. ဣတရေသူတိ သဒ္ဓါနုသာရိအာဒိပဒေသု. သဒ္ဓံ အနုသရတီတိ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌိတံ သဒ္ဓံ အနုဂစ္ဆတိ. ယထာ သာ တိက္ခာ သူရာ အဟောသိ၊ မဂ္ဂက္ခဏေပိ တဒနုရူပမေဝ ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထော. သဒ္ဓါယ ဝါ အနုသရတီတိ သဒ္ဓါယ ကာရဏဘူတာယ သစ္စပဋိဝေဓဿ အနုရူပံ သရတိ ဂစ္ဆတိ၊ ပဋိပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဒွီဟိပိ အတ္ထဝိကပ္ပေဟိ သဒ္ဓါယ အဓိမတ္တတံယေဝ ဝိဘာဝေတိ. ဓမ္မာနုသာရီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တော၊ ရူပကာယတော စ နာမကာယတော စ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန၊ သမုစ္ဆေဒဝသေန စ ဝိမုတ္တောတိ အတ္ထော. အရူပဇ္ဈာနေန ရူပကာယတော စ နာမကာယေကဒေသတော စ ဝိမုတ္တော၊ အရိယမဂ္ဂေန နာမကာယတော ဝိမုတ္တောတိ ဥဘောဟိ ဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တတ္တာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော. ပဇာနန္တော ဝိမုတ္တောတိ ပဌမဇ္ဈာနဖဿေန ဝိနာ ပရိဇာနနာဒိပ္ပကာရေဟိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဇာနန္တော ပဋိဝိဇ္ဈန္တော တေသံ ကိစ္စာနံ မတ္ထကပ္ပတ္တိယာ နိဋ္ဌိတကိစ္စတာယ ဝိသေသေန မုတ္တောတိ ဝိမုတ္တော.

အယံ ပနေတ္ထ နိပ္ပရိယာယတော သင်္ခေပကထာ – ယဿ အနိစ္စာကာရတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ သော အဓိမောက္ခဗဟုလော သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ တိက္ခဘာဝေန ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ ဟောတိ၊ မဇ္ဈေ ဆသု ဌာနေသု သဒ္ဓါဝိမုတ္တော. အဂ္ဂဖလက္ခဏေ ပညာဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ. တထာ ယဿ ဒုက္ခာကာရတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ တဿ ပဿဒ္ဓိဗဟုလတာယ သမာဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ ဒုက္ခုပနိသာယ သဒ္ဓါယပိ တိဗ္ဗတရတ္တာ၊ ဓုရနိယမတော စ. သောပိ ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ ဧဝ ဟောတိ၊ မဇ္ဈေ ဆသု ဌာနေသု သဒ္ဓါဝိမုတ္တော၊ အန္တေ ပညာဝိမုတ္တော စ ဟောတိ. ယဿ ပန အနတ္တာကာရတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ သော ဝေဒဗဟုလော ပညိန္ဒြိယဿ တိက္ခဘာဝေန ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ ဓမ္မာနုသာရီ ဧဝ ဟောတိ၊ မဇ္ဈေ ဆသု ဌာနေသု ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော၊ အန္တေ ပညာဝိမုတ္တော ဧဝ ဟောတိ. ဣမေ ပန န အဋ္ဌဝိမောက္ခလာဘိနော၊ အဋ္ဌဝိမောက္ခလာဘီ ပန ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ ဝါ ဓမ္မာနုသာရီ ဝါ သိယာ. မဇ္ဈေ ဆသု ဌာနေသု ကာယသက္ခီ၊ ပရိယောသာနေ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိ.

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ.

၇၇၈. ယံ တံ ဝိမောက္ခမုခဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ သတ္တအရိယပုဂ္ဂလဝိဘာဂါယ စ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပနေတံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ. ပုရိမေန ဉာဏဒွယေနာတိ မုဉ္စိတုကမျတာပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏဒွယေန အတ္ထတော ဧကံ၊ ပဝတ္တိအာကာရဘေဒတော နာနန္တိ အဓိပ္ပါယော. ယထာဝုတ္တမတ္ထံ အဋ္ဌကထာယ၊ ပါဠိယာ စ သာဓေတုံ ‘‘တေနာဟူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မုဉ္စိတုကမျတာမုဉ္စနုပါယကရဏဉာဏာနိပိ သင်္ခါရေသု ဥဒါသီနဘာဝေနေဝ ပဝတ္တနတော သင်္ခါရုပေက္ခာသမညာနေဝ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ ဧကမေဝ တီဏိ နာမာနိ လဘတီ’’တိ. တေန သင်္ခါရုပေက္ခာဝေါဟာရော မုဉ္စိတုကမျတာဒိဉာဏသမုဒါယဝိသယောတိ ဒဿေတိ.

၇၈၀. ဥပ္ပါဒါဒီနီတိ ဥပ္ပါဒပဝတ္တာဒိအပဒေသေန ဝုတ္တေ သင်္ခါရေ. ပရိစ္စဇိတုကာမတာတိ တပ္ပဋိဗန္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ဝိဿဇ္ဇိတုကာမတာ. ပဋိသင်္ခါနန္တိ ပုနပ္ပုနံ တီရဏံ. မုဉ္စိတွာတိ နိရာလယဘာဝါပတ္တိယာ အပေက္ခာဝိဿဇ္ဇနဝသေန ဝိဿဇ္ဇိတွာ. အဝသာနေတိ တထာကရဏဿ ဥတ္တရကာလံ. ယာဝ နိဗ္ဗာနသမ္ပက္ခန္ဒနာ န ဣဇ္ဈတိ၊ တာဝ ဝိစိနနေပိ ဥဒါသီနတာယ ဉာဏဿ သန္တာနဝသေန ပဝတ္တိံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အဇ္ဈုပေက္ခနံ သန္တိဋ္ဌနာ’’တိ. ဧဝန္တိ အဇ္ဈုပေက္ခနာကာရသာမညတော ‘‘မုဉ္စိတုကမျတာ စ သာ သန္တိဋ္ဌနာ စာ’’တိ ဝုတ္တာကာရေန.

၇၈၁. ဣမေ ဓမ္မာတိ ဣမေ ဉာဏသင်္ခါတာ ဓမ္မာ၊ ဉာဏပရိယာယော ဝါ ဣဓ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ၊ တသ္မာ ဣမာနိ ဉာဏာနီတိ အတ္ထော. ဧကတ္တာတိ ဧကသဘာဝါ.

၇၈၂. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဟောတိ ဝုဋ္ဌာနဂမနတော. သင်္ခါရုပေက္ခာဒိဉာဏတ္တယဿာတိ သင်္ခါရုပေက္ခာနုလောမဂေါတြဘုသညိတဿ ဉာဏတ္တယဿ. ကိစ္စဝသေန ပဝတ္တိဋ္ဌာနဝသေနပိ လောကိယဉာဏာနံ ဥပရိ ဌိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥတ္တမဘာဝံ ပတ္တတ္တာ’’တိ. နိမိတ္တဘူတတောတိ ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတတော ခန္ဓပဉ္စကတော. တေနာဟ ‘‘အဘိနိဝိဋ္ဌဝတ္ထုတော’’တိ. တဉှိ ဝိပဿနာယ ဂေါစရကရဏသင်္ခါတေန အဘိနိဝေသေန အဘိနိဝိဋ္ဌဝတ္ထုန္တိ ပဝုစ္စတိ. တံ ပနေတံ သသန္တတိပရိယာပန္နမ္ပိ ပရတော ဒိဋ္ဌိတာယ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ ဝုတ္တံ. တဒေဝ ဟိ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ သဗ္ဗနိမိတ္တာနီ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ဝုစ္စတိ. အဇ္ဈတ္တပဝတ္တတောတိ သသန္တာနေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပဝတ္တနအာဒိတော၊ တဒနုဝတ္တကကိလေသက္ခန္ဓေဟိ စ. တဉှိ သသန္တတိယံ ကိလေသပ္ပဝတ္တဘာဝတော၊ တန္နိမိတ္တံ အသတိ မဂ္ဂဘာဝနာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပဝတ္တဘာဝတော စ တထာ ဝုတ္တံ. ဝုဋ္ဌဟနဉ္စ နေသံ အာရမ္မဏာကရဏံ၊ အာယတိံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနဉ္စ. ဃဋိယတိ အတ္တနော အနန္တရမေဝ မဂ္ဂသမုပ္ပတ္တိတော.

၇၈၃. တတြာတိ တသ္မိံ ‘‘အဘိနိဝိဋ္ဌဝတ္ထုတော ဝုဋ္ဌဟနတော’’တိ သင်္ခေပဝစနေ. အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ရူပါရူပပပဉ္စက္ခန္ဓလက္ခဏတ္တယဝသေန အယံ မာတိကာ ဥဒ္ဒေသော. အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာတိ သသန္တတိပရိယာပန္နေသု ခန္ဓေသု ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ. ‘‘အဇ္ဈတ္တာ ဝုဋ္ဌာတီ’’တိ ဣဒံ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ အဇ္ဈတ္တဓမ္မာရမ္မဏတ္တာ ပရိယာယတော ဝုတ္တံ၊ နိပ္ပရိယာယတော ပန မဂ္ဂေါ သဗ္ဗတောပိ ဝုဋ္ဌာတိ. ဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာတီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧကပ္ပဟာရေနာတိ ဧကဇ္ဈံ၊ တံ ပန အဇ္ဈတ္တာဒိဝိဘာဂံ အကတွာ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၉၈၊ သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ မဟာဝ. ၁၆၊ ပဋိ. မ. ၂.၃၀) အဝိဘာဂေန ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ပဝတ္တိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ တယိဒံ သတ္ထု သမ္မုခါ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေန္တဿ ဉာဏုတ္တရဿ သမ္ဘဝတီတိ ဝဒန္တိ.

၇၈၄. သုဒ္ဓအဇ္ဈတ္တဒဿနမတ္တေနေဝ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ န ဟောတိ မမံကာရဝတ္ထုနောပိ ပရိညေယျတ္တာ မဂ္ဂသင်္ခါတံ ဝုဋ္ဌာနံ၊ မဂ္ဂေန ဝါ ဝုဋ္ဌာနံ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ.

၇၈၅. ရာသိံ ကတွာတိ ဘူတုပါဒါယဝသေန ဒုဝိဓံ အန္တရဘေဒဝသေန အနေကဘေဒမ္ပိ ‘‘ရုပ္ပနဋ္ဌေန ရူပ’’န္တိ ပိဏ္ဍတော ဂဟေတွာ. ယထာ ရူပေ ဝိပဿနာဘိနိဝေသော ယေဘုယျေန ဝိပဿနာယာနိကဿ၊ ဧဝံ အရူပေ ဝိပဿနာဘိနိဝေသော ယေဘုယျေန သမထယာနိကဿ ဟောတိ. အဘိနိဝေသောတိ စ ဝိပဿနာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကတ္တဗ္ဗနာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာ ပဌမံ ရူပပရိဂ္ဂဏှနံ ရူပေ အဘိနိဝေသော. ဧသ နယော သေသေသုပိ.

၇၈၆. ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ကာမံ ဥဒယဗ္ဗယပရိဂ္ဂဏှနံ အဘိနိဝေသောတိ ဒဿိတံ၊ ယထာဥပဋ္ဌိတေ ပန ရူပါရူပဓမ္မေ၊ တေသဉ္စ ပစ္စယေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ သင်္ခေပေနေဝ ဝိပဿနာဉာဏံ စာရေန္တော ဉာဏုတ္တရော ယထာနိသိန္နောဝ ဉာဏပဋိပါဋိယာ ခိပ္ပမေဝ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ဧကပ္ပဟာရေန ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဝုဋ္ဌာတိ နာမ. အညထာ ဧကေနေဝ လောကိယစိတ္တေန ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ပရိဂ္ဂဟပရိဇာနနာဒီနံ အသမ္ဘဝတော. န ဟိ သနိဒဿနသပ္ပဋိဃာဒိံ ဧကဇ္ဈံ အာရမ္မဏံ ကာတုံ သက္ကာ. ယဿ ပန ဧကဝါရံ ဉာဏေန ဖဿိတံ၊ ပုန တံ ဖဿိတဗ္ဗမေဝ၊ တာဒိသဿ ဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ.

၇၈၈. ဧတ္ထ စ အဘိနိဝေသော အကာရဏံ ဝုဋ္ဌာနမေဝ ပမာဏံ၊ တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဝိမောက္ခအရိယပုဂ္ဂလဝိဘာဂါပိ ဝုဋ္ဌာနဝသေန သမ္ဘဝန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စ ယောပီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တယောပိ ဇနာတိ ဝုဋ္ဌာနဝသေန ဘေဒေ အသတိပိ အဘိနိဝေသဝသေနေဝ လဒ္ဓံ ဘေဒံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ.

၇၈၉. သဒ္ဓိံ ပုရိမပစ္ဆိမဉာဏေဟီတိ ဘယတုပဋ္ဌာနာဒိပုရိမဉာဏေဟိ စေဝ ဂေါတြဘုအာဒိပစ္ဆိမဉာဏေဟိ စ သဟ. ဥဒ္ဒါနန္တိ ဥဒ္ဒေသော.

ယတ္ထ ကတ္ထစိ။ပေ။ ဝဋ္ဋေယျုံ တံတံဉာဏဋ္ဌာနိယဿ ဥပမာဝတ္ထုနော လဗ္ဘနတော. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေတိ ဣမသ္မိံ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာပဒေသေ. သဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗံ ဉာဏံ၊ သဗ္ဗံ ဝါ ဉာဏကိစ္စံ ပါကဋံ ဟောတိ ဝေမဇ္ဈေ ဌတွာ ဝိဘာဝိယမာနတ္တာ. ဝုတ္တာ ဝိသုဒ္ဓိကထာယံ.

၇၉၀. နိလီယိတွာတိ ဥပဝိသိတွာ. ပရာမသိတွာတိ ဝီမံသိတွာ.

ဂယှုပဂံ အဒိသွာတိ ဂဟဏယောဂ္ဂံ နိစ္စသာရာဒိံ အဒိသွာ. စိတ္တဿ ဝင်္ကဘာဝကရာနံ မာယာဒီနံ သုဋ္ဌု ဝိက္ခမ္ဘနေန အနုလောမဿ ဥဇုကသာခါသဒိသတာ. နိဗ္ဗာနာလောစနတော ဂေါတြဘုဉာဏဿ ဥဒ္ဓံ ဥလ္လောကနသဒိသတာ. အပ္ပတိဋ္ဌေ နိဗ္ဗာနေ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ မဂ္ဂဉာဏဿ အာကာသေ ဥပ္ပတနသဒိသတာ.

၇၉၁. သပ္ပဝိဿဇ္ဇနံ ဝိယ ဂေါတြဘုဉာဏံ သဗ္ဗသင်္ခါရဂတံ ဝိဿဇ္ဇိတွာ နိဗ္ဗာနဿ အာလမ္ဗနတော. အာဂတမဂ္ဂံ ဩလောကေန္တဿ ဌာနံ ဝိယ မဂ္ဂဉာဏံ အသမ္မောဟပဋိဝေဓဝသေန အတ္တနောပိ ဒဿနတော. အဘယဋ္ဌာနေ ဌာနန္တိ အဘယဋ္ဌာနံ သမ္ပတ္တမာဟ၊ န တဿ ပါပုဏပဋိပတ္တိံ.

၇၉၂. အတ္တတ္ထာဒီနံ အနဝဗုဇ္ဈနတော ‘‘အဟံ၊ မမာ’’တိ ဂဟဏဿ နိဒ္ဒေါက္ကမနသဒိသတာ. မုဉ္စိတုကမျတာဂ္ဂဟဏေနေဝ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာပိ ဂဟိတာ. တိဿန္နမ္ပိ တာသံ သံသာရတော နိက္ခမနာဓိမုတ္တတာယ နိက္ခမနမဂ္ဂေါလောကနသဒိသတာ. မဂ္ဂေ ဒိဋ္ဌေ မဂ္ဂပဋိပတ္တိ ဝိယ အနုလောမေ သိဒ္ဓေ မဂ္ဂေါ သိဒ္ဓေါ ဧဝါတိ အနုလောမဿ မဂ္ဂဒဿနသဒိသတာ. သင်္ခါရနိမိတ္တတော နိက္ခန္တတ္တာ အာဒိတ္တဃရတော နိက္ခမနံ ဝိယ ဂေါတြဘုဉာဏံ. ဝေဂေနဂမနံ ဝိယ မဂ္ဂဉာဏံ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗဂဟေတဗ္ဗပဒေသေသု သာဓနကိစ္စဝိသေသယောဂတော.

၇၉၃. ပရတော န မမာယိတဗ္ဗတော စ ပဿိတဗ္ဗာနံ ခန္ဓာနံ ‘‘အဟံ၊ မမာ’’တိ ဂဟဏဿ ရာဇဂေါဏာနံ သကဂဟဏသဒိသတာ ဝုတ္တာ.

၇၉၄. သဘယေ အဘယဒဿနဟေတုတာယ ခန္ဓာနံ ‘‘အဟံ၊ မမာ’’တိ ဂဟဏဿ ယက္ခိနိယာ သံဝါသသဒိသတာ. သုသာနဝိဇဟနံ ဝိယ သင်္ခါရသုသာနံ ဝိဇဟိတွာ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏဝသေန ပဝတ္တံ ဂေါတြဘု.

၇၉၅. ပုတ္တဂိဒ္ဓိနီတိ ပုတ္တဝစ္ဆလာ. ဩတ္တပ္ပမာနာတိ သာရဇ္ဇယမာနာ. ဩဠာရိကဩဠာရိကလောဘက္ခန္ဓာဒိဝိက္ခမ္ဘနေန သင်္ခါရပရိစ္စဇနတော အနုလောမဿ တတ္ထေဝ ဒါရကောရောပနသဒိသတာ.

၇၉၆. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ။ပေ။ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ၊ န ပုရိမာသု ဝိယ ဘယတုပဋ္ဌာနာဒီသု ဌိတဿ ဘာယနာဒိအာကာရဒဿနတ္ထန္တိ အဓိပ္ပါယော. အပရာပရုပ္ပတ္တိတော၊ စိရာနုဗန္ဓတော၊ ဒုဿဟတော စ ဝဋ္ဋဒုက္ခသဒိသံ ဇိဃစ္ဆာဒုက္ခန္တိ အာဟ ‘‘သံသာရဝဋ္ဋဇိဃစ္ဆာယာ’’တိ. ကာယဂတာသတိ ဧဝ ဘောဇနံ ကာယဂတာသတိဘောဇနံ. သာ ပနေတ္ထ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သမ္မာသတိ ကာယာနုပဿနာဒိကိစ္စသာဓနဝသေန အမတရသပရိဘောဂတာယ စ ‘‘အမတရသံ ကာယဂတာသတိဘောဇန’’န္တိ ဝုတ္တာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အမတံ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ၊ ယေ ကာယဂတာသတိံ ပရိဘုဉ္ဇန္တီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၁.၆၀၀).

ဖလရသာမလကသိင်္ဂီဝေရမုဂ္ဂမာသာဒိ အနေကင်္ဂသမ္ဘာရံ.

ကပဏာသေရိဘာဝါဒိကရဏေန တဏှာသိနေဟဿ သီတသဒိသတာ. မဂ္ဂတေဇန္တိ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတံ ဣန္ဒဂ္ဂိံ.

ရာဂဂ္ဂိအာဒယော ဧကာဒသဂ္ဂီ ဝူပသမန္တိ ဧတ္ထာတိ ဧကာဒသဂ္ဂိဝူပသမံ၊ နိဗ္ဗာနံ.

အန္ဓကာရပရေတောတိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေန အန္ဓကာရေန ကိဉ္စိ အတ္တတ္ထံ ဝါ ပရတ္ထံ ဝါ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝေန အဘိဘူတော. ဉာဏမယော အာလောကော ဧတိဿာတိ ဉာဏာလောကာ၊ မဂ္ဂဘာဝနာ.

အမတဘူတံ၊ အမတဘာဝသာဓကံ ဝါ ဩသဓံ အမတောသဓံ၊ နိဗ္ဗာနံ. ဟေဋ္ဌာ အတ္တနာ ဝုတ္တမေဝ သင်္ခါရုပေက္ခာဗျာပါရံ နိဂမနဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘တေန ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ.

၇၉၇. နိရာလယတာယ တဏှာဝသေန ဘဝါဒီသု အဝိသဋဇ္ဈာသယော ဟုတွာ တတော သင်္ကုစိတစိတ္တော ပတိလီနဘာဝေန စရတိ ပဝတ္တတီတိ ပတိလီနစရော၊ တဿ ပတိလီနစရဿ. သံသာရေ ဘယဿ ဣက္ခနတာယ ဘိက္ခုနော ကာယစိတ္တဝိဝေကသိဒ္ဓိယာ ဝိဝိတ္တမာသနံ ဘဇမာနဿ. သာမဂ္ဂိယန္တိ ယုတ္တံ၊ ပတိရူပန္တိ အတ္ထော. ဘဝနေတိ ကာမဘဝါဒိကေ တိဝိဓေပိ ဘဝေ. သော ဟိ ဣဓ ဘဝနဋ္ဌေန ဘဝန္တိ ဝုတ္တော. န ဒဿယေတိ အနုပ္ပဇ္ဇနဝသေန န ဒဿေယျ. တဿ တံ အဒဿနံ သာမဂ္ဂိယန္တိ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ အာဟူတိ ယောဇနာ.

နိယမေတွာတိ နိယတံ ဧကံသိကံ ကတွာ. ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိသေသံ၊ မဂ္ဂင်္ဂဝိသေသံ၊ ဈာနင်္ဂဝိသေသံ၊ ပဋိပဒါဝိသေသံ၊ ဝိမောက္ခဝိသေသန္တိ ဝိသေသသဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော. ဝိသေသန္တိ ဆသတ္တဘာဝေါ သတ္တဋ္ဌဘာဝေါ ပဉ္စာဒိဘာဝေါတိ ဣမံ ယထာက္ကမံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ အရိယမဂ္ဂေ လဗ္ဘမာနဘေဒံ. ပါဒကဇ္ဈာနန္တိ မဂ္ဂဿ အာသန္နဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝိပဿနာယ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ ဈာနံ. ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာတိ မဂ္ဂါသန္နာယ ဧဝ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝိပဿနာယ ဂေါစရဘူတာ ဝိပဿိတာ. ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယောတိ ဥဘိန္နံ ဘေဒေ သတိ ဝိပဿကဿ အဇ္ဈာသယော. ဧတ္ထ စ ပဌမံ ကေစီတိ ဝုတ္တော တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော. ဒုတိယံ ကေစီတိ ဝုတ္တော မောရဝါပီဝါသိမဟာဒတ္တတ္ထေရော. တတိယံ ကေစီတိ ဝုတ္တော တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော.

တေသမ္ပိ ဝါဒေသု အယံ ပုဗ္ဗဘာဂဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ နိယမေတိယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကသ္မာ? ဝိပဿနာနိယမေနေဝ ဟိ ပဌမတ္ထေရဝါဒေပိ အပါဒကပဌမဇ္ဈာနပါဒကမဂ္ဂါ ပဌမဇ္ဈာနိကာဝ ဟောန္တိ၊ ဣတရေ စ ဒုတိယဇ္ဈာနိကာဒိမဂ္ဂါ ပါဒကဇ္ဈာနဝိပဿနာနိယမေဟိ တံတံဈာနိကာဝ တတော တတော ဒုတိယာဒိပါဒကဇ္ဈာနတော ဥပ္ပန္နဿ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဿ ပါဒကဇ္ဈာနာတိက္ကန္တာနံ အင်္ဂါနံ အသမာပဇ္ဇိတုကာမတာဝိရာဂဘာဝနာဘာဝတော၊ ဣတရဿ စ အတဗ္ဘာဝတော. ယထာ ဟိ မဂ္ဂါသန္နာယ ဝိပဿနာယ သောမနဿသဟဂတတ္တေ မဂ္ဂဿ ပဌမာဒိဈာနိကတာ စ ဥပေက္ခာသဟဂတတ္တေ ပဉ္စမဇ္ဈာနိကတာ ဧဝ စ ဟောတိ၊ တတော စ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ ဝိသေသောတိ တေသံ နိယမနေ အာသန္နကာရဏံ၊ ပဓာနကာရဏဉ္စ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ၊ န ဧဝံ ပါဒကဇ္ဈာနာဒယော. ယသ္မာ ပန ပါဒကဇ္ဈာနေန ဝိနာ ဝိပဿနာဝ ဣမံ ယထာဝုတ္တဝိသေသံ နိယမေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဝုတ္တနယေန ပန ပဓာနကာရဏံ ဟောတိယေဝ၊ တသ္မာ ‘‘ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာဝ နိယမေတီ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ နိယမေတိယေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သေသဝါဒေသုပိ ဝိပဿနာနိယမော ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗော. ယထာ ဟိ ပါဒကဇ္ဈာနာတိက္ကန္တာနံ အင်္ဂါနံ အသမာပဇ္ဇိတုကာမတာဝိရာဂဘာဝနာဘူတာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ အဓိဋ္ဌာနဘူတေန ပါဒကဇ္ဈာနေန အာဟိတဝိသေသာ မဂ္ဂဿ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိဝိသေသနိယာမိကာ ဟောတိ၊ ဧဝံ အာရမ္မဏဘူတသမ္မသိတဇ္ဈာနာတိက္ကန္တာနံ အင်္ဂါနံ ဇိဂုစ္ဆနာကာရဝိရာဂဘာဝနာဘူတာ သမ္မသိတဇ္ဈာနေန အာဟိတဝိသေသာ၊ ဥဘယသဗ္ဘာဝေ အဇ္ဈာသယဝသေန တတော အညတရေန အာဟိတဝိသေသာ စ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ မဂ္ဂဿ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိဝိသေသံ နိယမေတီတိ.

၇၉၈. တတြ တသ္မိံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိဝိသေသနိယမနေ. အဈာနလာဘီ သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကောဝ သုက္ခဝိပဿကော. သော ဟိ ဈာနသိနေဟေန ဝိပဿနာယ အသိနိဒ္ဓဘာဝတော သုက္ခာ လူခါ ဝိပဿနာ ဧတဿာတိ သုက္ခဝိပဿကောတိ ဝုစ္စတိ. ပကိဏ္ဏကသင်္ခါရေတိ ပါဒကဇ္ဈာနတော အညေ သင်္ခါရေ. တေန ပါဒကဇ္ဈာနသင်္ခါရေသု သမ္မသိတေသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ‘‘ပဌမံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ သုက္ခဝိပဿကာဒိဂ္ဂဟဏံ ဝိပဿနာနိယမဿ ဧကန္တိကဘာဝဒဿနတ္ထံ. န ဟိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိံ ဝိနာ ကေဝလံ ပါဒကဇ္ဈာနာဒယော နိယမဟေတူ ဒိဋ္ဌာ၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ပန ပါဒကဇ္ဈာနာဒီနံ အဘာဝေပိ သုက္ခဝိပဿကာဒီနံ မဂ္ဂဿ ပဌမဇ္ဈာနိကဘာဝဟေတု၊ တသ္မာ သာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိဝိသေသနိယမနေ ဧကန္တိကဟေတူတိ. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘တေသံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အယံ ဝိသေသောတိ အယံ ဈာနာဒီနံ စတုရင်္ဂိကာဒိဝိသေသော၊ န ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဝိပဿနာနိယမေနေဝ၊ အထ ခေါ ပါဒကဇ္ဈာနနိယမေန စေဝ ဝိပဿနာနိယမေန စ. တေသမ္ပီတိ ပဉ္စကနယေ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနာနိ ပါဒကာနိ ကတွာ ဥပ္ပါဒိတမဂ္ဂါနမ္ပိ. ‘‘အာသန္နပဒေသေ’’တိ ဣမိနာ ဝိပဿကေန အန္တရန္တရာ ပဝိဋ္ဌသမာပတ္တိယာ ဝသေန အယံ ဝိသေသော နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

၇၉၉. တတြာပိ စာတိ ဒုတိယတ္ထေရဝါဒေပိ. တံတံသမာပတ္တိသဒိသတာ တံတံသမ္မသိတသင်္ခါရဝိပဿနာနိယမေဟိ ဟောတိ. တတြာပိ ဟိ ဝိပဿနာ တံတံဝိရာဂါဝိရာဂဘာဝနာဘာဝေန သောမနဿသဟဂတာ၊ ဥပေက္ခာသဟဂတာ စ ဟုတွာ ဈာနင်္ဂါဒိနိယမံ မဂ္ဂဿ ကရောတီတိ ဧဝံ ဝိပဿနာနိယမော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၈၀၀. တန္တိ တံတံဈာနသဒိသဘဝံ. သွာယမတ္ထော ပါဒကဇ္ဈာနသမ္မသိတဇ္ဈာနုပနိဿယေဟိ ဝိနာ အဇ္ဈာသယမတ္တေန အသိဇ္ဈနံ ဥပနိဿယေန ဝိနာ သင်္ကပ္ပမတ္တေန သကဒါဂါမိဖလာဒီနံ အသိဇ္ဈနဒီပကေန နန္ဒကောဝါဒေန ဒီပေတဗ္ဗော. တတ္ထ ဟိ ယထာ သောတာပန္နာယပိ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပတံ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘ယဿ ယဿ ဥပနိဿယော အတ္ထိ၊ တဿ တဿေဝ အဇ္ဈာသယော နိယာမကော၊ နာညဿာ’’တိ တေန တေန ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပတာ ဟောတိ၊ န တတော ပရံ၊ သင်္ကပ္ပသဗ္ဘာဝေ သတိပိ အသိဇ္ဈနတောတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော၊ ဧဝမိဓာပိ ယဿ ယဿ ဒုတိယာဒိဈာနိကဿ မဂ္ဂဿ ယထာဝုတ္တော ဥပနိဿယော အတ္ထိ၊ တဿ တဿေဝ အဇ္ဈာသယော နိယာမကော၊ နာညဿ သတိပိ တသ္မိံ အသိဇ္ဈနတော. ဣမသ္မိံ ပန ဝါဒေ ပါဒကသမ္မသိတဇ္ဈာနုပနိဿယသဗ္ဘာဝေ အဇ္ဈာသယော ဧကန္တေန ဟောတိ တံတံဖလူပနိဿယသဗ္ဘာဝေ တံတံသင်္ကပ္ပေါ ဝိယာတိ တဒဘာဝါဘာဝတော ‘‘အဇ္ဈာသယော နိယမေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထာပီတိ တတိယတ္ထေရဝါဒေပိ. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ယတော ယတော သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. တသ္မာ ‘‘တတြာပိ ဟိ ဝိပဿနာ’’တိအာဒိနာ ဣဓ ဝုတ္တနယေန တဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၈၀၁. ဧဝံ ဝိပဿနာယ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိနိယာမိကတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဋိပဒါဒိနိယာမိကတံ ဒဿေန္တော ‘‘သစေ ပနာယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အယန္တိ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဝုတ္တာ. သာပိ ဟိ ကာမံ ‘‘ဣမံ ဝါရံ ရောစေသု’’န္တိ ဧတ္ထ ကလာပသမ္မသနာဝသာနေ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာယ ပဝတ္တမာနာယ ဥပ္ပန္နဿ ဝိပဿနုပက္ကိလေသဿ တိက္ခတ္တုံ ဝိက္ခမ္ဘနေန ကိစ္ဆတာဝါရံ ဒုက္ခာပဋိပဒါတိ ရောစေသုန္တိ ဝဒန္တိ၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဝိပဿနာဉာဏေ တိက္ခေ သူရေ ပသန္နေ ဝဟန္တေ ဥပ္ပန္နံ ဝိပဿနာနိကန္တိံ ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပရိယာဒိယတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ မုဉ္စိတုကမျတာဒိဘာဝေန ပဝတ္တမာနာ သင်္ခါရုပေက္ခာ အတ္တနော ပဋိပက္ခေ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဝိက္ခမ္ဘေန္တီ ဒုက္ခာပဋိပဒါပက္ခေယေဝ တိဋ္ဌတီတိ. တေနာဟ ‘‘အာဒိတော ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘယမာနာ’’တိအာဒိ. ကေစိ ပန ‘‘ယေန ဉာဏေန ဝိပဿနုပက္ကိလေသာ ဝိက္ခမ္ဘိတာ၊ တေန သဒ္ဓိံ ဣဒံ ဉာဏံ ဧကတ္တနယဝသေန ဧကံ ကတွာ ‘အာဒိတော ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘယမာနာ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. သပ္ပယောဂေနာတိ စိတ္တပ္ပယောဂသင်္ခါတေန သဥဿာဟနေန. သသင်္ခါရေနာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဥဘယေနာပိ ဝိက္ခမ္ဘနဿ ကိစ္ဆသိဒ္ဓိမေဝ ဝဒတိ. ဝိပရိယာယေနာတိ အဒုက္ခေန အပ္ပယောဂေန အသင်္ခါရေန. မဂ္ဂသညိတံ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ အနုဂန္တွာ ပရိဝသတိ ဝိပ္ပဝသတိ ဧတ္ထာတိ ပရိဝါသော၊ ဝိပဿနာ ပရိဝါသော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဝိပဿနာပရိဝါသော၊ မဂ္ဂပါတုဘာဝေါ၊ တံ ပန သီဃံ ကုရုမာနာ ခိပ္ပါဘိညာ နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သဏိက’’န္တိ. ကုရုမာနာ အယံ သင်္ခါရုပေက္ခာတိ ယောဇနာ. ယတော မဂ္ဂေါ အာဂစ္ဆတိ၊ တံ အာဂမနီယဋ္ဌာနံ၊ တသ္မိံ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ. မဂ္ဂဿ ပဘဝဋ္ဌာနေ ဌတွာ နာမံ ဒေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒုက္ခာပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညာဒိဝိပဿနာနယော အညော၊ အညော ဧဝ မဂ္ဂေါတိ အာဟ ‘‘အတ္တနော အတ္တနော မဂ္ဂဿာ’’တိ. တေန အာဂမနတော လဒ္ဓနာမေန ‘‘ဒုက္ခာပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ’’တိအာဒီနိ စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ. န ဟိ မဂ္ဂဿ သရသတော ဧဒိသံ နာမံ အတ္ထိ.

သာ ပနာယံ ဝုတ္တပ္ပဘေဒါ ပဋိပဒါ. နာနာ ဟောတီတိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဟောတိ. ဧကဿ ဘိက္ခုနော စတူသုပိ မဂ္ဂေသု ဧကာဝ ဟောတီတိ နိယမော နတ္ထိ စလနတော. အဟေသုန္တိ ဝုတ္တံ၊ အမှာကံ ဘဂဝန္တံ သန္ဓာယ ဟောန္တီတိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ သုခါပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာဝ ဟောန္တီတိ. ပဋိပဒါပသင်္ဂေန အဓိပတိမ္ပိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဓိပတယောတိ ဆန္ဒာဒိအဓိပတယော. ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရာနုရူပဉှိ မဂ္ဂေါ ပစ္စေကံ ဆန္ဒာဓိပတေယျော ဝါ ဟောတိ ဝီရိယာဒီသု အညတရာဓိပတေယျော ဝါ၊ န ကဿစိ နိယမော အတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ကဿစိ ဘိက္ခုနော’’တိအာဒိ.

၈၀၂. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရတော သာတိသယံ ကတွာ အနဝသေသတော မဂ္ဂဿ နာမလာဘေ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သရသေနာတိ သဘာဝေန အတ္တနော ပဝတ္တိဝိသေသေန. ပစ္စနီကေနာတိ ပဋိပက္ခဝသေန. သဂုဏေနာတိ အတ္တနော ဂုဏဝသေန.

ကာမဉ္စေတ္ထ ယထာ အာဂမနေန ဝိနာ သဂုဏေန၊ အာရမ္မဏေန စ မဂ္ဂဿ နာမလာဘော အဝဝတ္ထိတော၊ ဧဝံ ပစ္စနီကေန ဝိနာ သရသေနေဝ နာမလာဘော၊ တထာပိ သရသာဒယော ပစ္စေကံ နာမလာဘဿ ကာရဏမေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘သရသေန ဝါ’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗတ္ထ အနိယမတ္ထော ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တော. တေ စ အသင်္ကရတော ဒဿေတုံ ‘‘သစေ ဟီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ သမ္မသိတွာတိ သမ္မသနဟေတု. ဟေတုအတ္ထော ဟိ အယံ တွာ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဃတံ ပိဝိတွာ ဗလံ ဟောတိ၊ သီဟံ ဒိသွာ ဘယံ ဟောတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ၊ မဂ္ဂကတ္တုကာယ ဝုဋ္ဌာနကိရိယာယ ဧကန္တိကဟေတုဘူတာ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဖလူပစာရေန ‘‘ဝုဋ္ဌာတီ’’တိ ဝုတ္တာ. ယသ္မာ ဝါ သင်္ခါရုပေက္ခာတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဧတံ ဥပလက္ခဏံ၊ တဒန္တောဂဓဉ္စ ဂေါတြဘုဉာဏံ နိမိတ္တတော ဝုဋ္ဌာတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ဧကတ္တနယေန ‘‘သမ္မသိတွာ ဝုဋ္ဌာတီ’’တိ. အနိမိတ္တဝိမောက္ခေန ဝိမုစ္စတီတိ အနိမိတ္တသညိတေန ဝိမုစ္စနေန ဝိမုစ္စတိ၊ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဝိမုစ္စတီတိ ဝါ တံသမင်္ဂီ အရိယပုဂ္ဂလော. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဣဒံ သရသတော နာမံ နာမာတိ ဣဒံ နိမိတ္တာဒိဝိရဟတော အနိမိတ္တံ အပ္ပဏိဟိတံ သုညတန္တိ တိဝိဓမ္ပိ မဂ္ဂဿ သဘာဝတော သိဒ္ဓနာမံ နာမ.

ဧသာတိ မဂ္ဂေါ. သော စ ခေါ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေန သဒ္ဓိံ ဧကံ ကတွာ ဝုတ္တော ဧကတ္တနယေန. ဣဒံ ပစ္စနီကတော နာမံ နာမာတိ ဣဒံ နိစ္စနိမိတ္တာဒီနံ ပဏိဓိယာ၊ အတ္တသညာယ စ ပဟာနဝသေန လဒ္ဓံ မဂ္ဂဿ အနိမိတ္တာဒိနာမတ္တယံ ပဋိပက္ခတော သိဒ္ဓနာမံ နာမ.

သုညတ္တာတိ ဝိဝိတ္တတ္တာ. န ဟိ မဂ္ဂေ ရာဂါဒယော သန္တိ. ရူပနိမိတ္တာဒီနန္တိ ရူပနိမိတ္တဝေဒနာနိမိတ္တာဒီနံ ဂဟေတဗ္ဗာနန္တိ အဓိပ္ပါယော. ရာဂနိမိတ္တာဒီနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သဝိဂ္ဂဟာနံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာနဉှေတ္ထ နိမိတ္တန္တိ အဓိပ္ပေတံ. ဣဒမဿ သဂုဏတော နာမန္တိ ဣဒံ ရာဂါဒိဝိဝိတ္တတ္တာ ရူပနိမိတ္တာဒိပဏိဓိအာဒိအဘာဝဝသေန အဿ မဂ္ဂဿ သဂုဏတော သိဒ္ဓံ နာမံ.

သွာယန္တိ သော အယံ မဂ္ဂေါ. သုညတန္တိ သဗ္ဗသင်္ခါရသုညတော၊ အတ္တသုညတော စ သုညတံ. သဗ္ဗသင်္ခါရနိမိတ္တာဘာဝတော အနိမိတ္တံ. တဏှာပဏိဓိအာဒီနံ အဘာဝေန အပ္ပဏိဟိတံ. ဣဒမဿ အာရမ္မဏတော နာမန္တိ ယထာ သုခါရမ္မဏံ ရူပံ ‘‘သုခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ သုညတာဒိနာမဿ နိဗ္ဗာနဿ အာရမ္မဏကရဏတော ဣဒံ အဿ မဂ္ဂဿ သုညတာဒိဘေဒံ အာရမ္မဏတော သိဒ္ဓံ နာမံ.

၈၀၃. အနတ္တာနုပဿနာ အတ္တသုညတာယ ဒိဋ္ဌတ္တာ သရသတော သုညတာ နာမ. တဿာ သုညတာဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ ဝိပဿနာဂမနေန သုညတော. အနိမိတ္တာ နာမ နိစ္စနိမိတ္တာဒီနံ ဥဂ္ဃါဋနတော. ဣဒံ ပန မဂ္ဂဿ အနိမိတ္တနာမံ န အဘိဓမ္မပရိယာယေန လဗ္ဘတိ. ကိံ ကာရဏံ? အဘိဓမ္မေ သရသံ အနာမသိတွာ ပစ္စနီကတော နာမလာဘတော. ယော ဟိ သဂုဏာရမ္မဏေဟိ နာမလာဘော၊ သော သရသပ္ပဓာနော ဟောတိ၊ သရသေနေဝ စ နာမလာဘေ သဗ္ဗမဂ္ဂါနံ သုညတာဒိဘာဝေါတိ ဝဝတ္ထာနံ န သိယာ. တသ္မာ အဘိဓမ္မေ သတိပိ ဒွီဟိပိ ကာရဏေဟိ အနိမိတ္တနာမလာဘေ ပစ္စနီကတောဝ နာမဝဝတ္ထာနကရဏံ ဂယှတီတိ တဒဘာဝါ န လဗ္ဘတိ. အထ ဝါ န လဗ္ဘတီတိ အညနိရပေက္ခေဟိ သဂုဏာရမ္မဏေဟိ န လဗ္ဘတိ. ကိံ ကာရဏံ? အဘိဓမ္မေ သရသပစ္စနီကေဟိ သဟိတေဟိ နာမလာဘတော. ပစ္စနီကဉှိ ဝဝတ္ထာနကရဏံ အနပေက္ခိတွာ ကေဝလဿ သရသဿ နာမဟေတုဘာဝေါ အဘိဓမ္မေ နတ္ထိ၊ အဝဝတ္ထာနာပတ္တိတော. တသ္မာ အတ္တာဘိနိဝေသပဏိဓိပဋိပက္ခဝိပဿနာနုလောမာ မဂ္ဂါ သတိပိ သရသန္တရေ ပစ္စနီကသဟိတေန သရသေန နာမံ လဘန္တိ. အနိမိတ္တမဂ္ဂဿ ပန ဝိပဿနာ နိမိတ္တပဋိပက္ခာ န ဟောတိ၊ သယံ နိမိတ္တဂ္ဂဟဏတော နိမိတ္တဂ္ဂဟဏာနိဝါရဏာတိ တဒနုလောမော မဂ္ဂေါပိ န နိမိတ္တဿ ပဋိပက္ခော. ယဒိ သိယာ၊ နိမိတ္တဂတဝိပဿနာယပိ ပဋိပက္ခော သိယာ၊ တသ္မာ ဝိဇ္ဇမာနောပိ သရသော ဝဝတ္ထာနကရပစ္စနီကာဘာဝါ အဘိဓမ္မေ အနိမိတ္တနာမဒါယကော န ဂယှတီတိ. ယဒိ ဧဝံ၊ အနိစ္စာနုပဿနာနုလောမော မဂ္ဂေါ အဘိဓမ္မေ အသင်္ဂဟိတော သိယာတိ? န၊ သုဒ္ဓိကပဋိပဒါနယေ တဿ သင်္ဂဟိတတ္တာ. တသ္မာ ဧဝ ဟိ သော ဝုတ္တော. သုတ္တန္တေ ပန ပရိယာယဒေသနတ္တာ သဂုဏာရမ္မဏမတ္တေနပိ နာမံ ဂယှတီတိ အာဟ ‘‘သုတ္တန္တပရိယာယေန လဗ္ဘတီ’’တိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. အာဂမနဝသေနပိ မဂ္ဂဿ အနိမိတ္တနာမံ လဗ္ဘတိယေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘တတြာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာဂမနီယဋ္ဌာနေတိ အာဂမနပဋိပဒါဌာနေ. သေသံ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ နိဋ္ဌိတံ.