ဘဝစက္ကကထာဝဏ္ဏနာ

၆၅၂. န ကေဝလံ သောကာဒီနံယေဝ ဇာတိ ပစ္စယော ဟောတိ၊ သောကာဒီနံ ပန ပစ္စယတ္တာ အဝိဇ္ဇာယပိ ပစ္စယော ဧဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဧတ္ထာတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာယံ. အဝိဒိတာဒိ မိဒန္တိ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. သတတန္တိ သဗ္ဗကာလံ ယာဝ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမာ. သမိတန္တိ သင်္ဂတံ၊ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နန္တိ အတ္ထော.

တေသူတိ သောကာဒီသု. သိဒ္ဓေသူတိ လဗ္ဘမာနေသု. သိဒ္ဓါ ဟောတိ အဝိဇ္ဇာ အဝိနာဘာဝတော.

ကာမယာနဿာတိ ကာမယမာနဿ၊ ကာမော ဝါ ယာနံ ဧတဿာတိ ကာမယာနော၊ တဿ ကာမဝသေန ယာယမာနဿာတိ အတ္ထော. ဆန္ဒဇာတဿာတိ ဇာတတဏှာဆန္ဒဿ. ပရိဟာယန္တီတိ ဝိဂစ္ဆန္တိ. ရုပ္ပတီတိ သောကာဒိနာ ကုပ္ပတိ.

ပရိယုဋ္ဌာနတာယ တိဋ္ဌနသီလော ပရိယုဋ္ဌာနဋ္ဌာယီ. ‘‘ပရိယုဋ္ဌဋ္ဌာယိနော’’တိ ဝါ ပါဌော. တတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာတီတိ ပရိယုဋ္ဌံ၊ ဒိဋ္ဌိပရိယုဋ္ဌာနံ၊ တေန တိဋ္ဌတီတိ ပရိယုဋ္ဌဋ္ဌာယီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ပဉ္စ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနီတိ ‘‘မာလာ မိလာယန္တိ၊ ဝတ္ထာနိ ကိလိဿန္တိ၊ ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ၊ ကာယေ ဝေဝဏ္ဏိယံ ဩက္ကမတိ၊ ဒေဝေါ ဒေဝါသနေ နာဘိရမတီ’’တိ (ဣတိဝု. ၈၃) ဝုတ္တာနိ ပဉ္စ မရဏပုဗ္ဗနိမိတ္တာနီတိ အတ္ထော. တာနိ ဟိ ဒိသွာ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓသင်္ခါတေ ဥပပတ္တိဘဝေ ဘဝစ္ဆန္ဒဗလေန ဒေဝါနံ ဗလဝသောကော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ.

ဗာလောတိ အဝိဒွါ. တေန အဝိဇ္ဇာယ ကာရဏဘာဝံ ဒဿေတိ. တိဝိဓံ ဒုက္ခန္တိ တဿာရုပ္ပကထာသဝန၊ ကမ္မကာရဏာဒဿန၊ မရဏကာလကမ္မောပဋ္ဌာနနိဒါနံ သောကာဒိဒုက္ခံ.

အာသဝေ သာဓေန္တီတိ အာသဝေ ဂမေန္တိ ဗောဓေန္တီတိ အတ္ထော.

ဧဝံ သတီတိ ဧဝံ ဘဝစက္ကဿ အဝိဒိတာဒိတာယ အနာဒိဘာဝေ သတိ. အာဒိမတ္တကထနန္တိ အဝိဇ္ဇာဝသေန အာဒိသဗ္ဘာဝကထနံ. အာဒိ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဟိ အာဒိမံ၊ ဘဝစက္ကံ. တဿ ဘာဝေါ အာဒိမတ္တံ၊ တဿ ကထနံ အာဒိမတ္တကထနံ. ဝိသေသနိဝတ္တိအတ္ထော ဝါ မတ္တသဒ္ဒေါ၊ သတိ အနာဒိဘာဝေ အဝိဇ္ဇာ အာဒိမှိ၊ မဇ္ဈေ၊ ပရိယောသာနေ စ သဗ္ဗတ္ထ သိယာတိ အာဒိမတ္တာယ အဝိဇ္ဇာယ ကထနံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ အတ္ထော. ‘‘အဝိဇ္ဇာ ပဓာနာ’’တိ ဝတွာ တဿာ ပဓာနဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိဇ္ဇာဂ္ဂဟဏေနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာဂ္ဂဟဏေနာတိ အဝိဇ္ဇာယ ဥပ္ပါဒနေန၊ အပ္ပဟာနေန ဝါ၊ အတ္တနော သန္တာနေ သန္နိဟိတဘာဝကရဏေနာတိ အတ္ထော. ကမ္မာဒီနီတိ ကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋာနိ. ပလိဗောဓေန္တီတိ နာနာဒုက္ခပရိဗျူဠှေ သံသာရစာရကေ နိရောဓေန္တိ. တေဟီတိ ကိလေသကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋေဟိ. ဝဋ္ဋဿ ကာရဏဘာဝေန ပဓာနတ္တာ ‘‘ပဓာနဓမ္မော’’တိ အဝိဇ္ဇာ ကထိတာ.

တတော အဝိဇ္ဇာဒိတော. ဗြဟ္မာဒိနာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပဇာပတိဿရပုရိသာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. ဝဒတီတိ ဝဒေါ၊ တံ တံ ဟိတာဟိတံ ပဝတ္တာတိ အတ္ထော. ဝေဒေတိ၊ ဝေဒိယတီတိ ဝါ ဝေဒေယျော၊ သုခါဒိံ အနုဘဝတိ၊ သဗ္ဗဝိသယေ ဝါ ဇာနာတိ၊ ‘‘သုခိတော ဒုက္ခိတော’’တိအာဒိနာ အတ္တနာ၊ ပရေဟိ စ ဇာနာတိ၊ ဉာယတိ စာတိ အတ္ထော. ဗြဟ္မာဒိနာ ဝါ အတ္တနာ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေါ စ-သဒ္ဒတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ကာရကဝေဒကရဟိတ’’န္တိ စ-သဒ္ဒတ္ထသမာသံ.

ဒွါဒသဝိဓသုညတာသုညန္တိ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ဒွါဒသန္နံ သုညသဘာဝါနံ သုညတာယ သုညံ ဒွါဒသဝိဓသုညတာသုညံ၊ ဓုဝဘာဝါဒိသုညတာယ ဝါ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ သုညတံ ဧကံ ကတွာ ဒွါဒသင်္ဂဂတတ္တာ ဒွါဒသဝိဓာတိ တာယ ဒွါဒသသုညတာယ သုညန္တိ အတ္ထော.

၆၅၃. ပုဗ္ဗန္တာဟရဏတောတိ ပုဗ္ဗန္တတော အတီတကောဋ္ဌာသတော ပစ္စုပ္ပန္နဝိပါကဿ အာဟရဏတော. ဝေဒနာဝသာနံ ပရိစ္ဆိန္နံ ဧကံ ဘဝစက္ကံ ဟောတိ. ဘဝစက္ကေကဒေသောပိ ဟိ ဘဝစက္ကန္တိ ဝုစ္စတိ. ဝေဒနာ ဝါ တဏှာသဟာယာယ အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝေဒနာတော အဝိဇ္ဇာ၊ အဝိဇ္ဇာတော သင်္ခါရာတိ သမ္ဗဇ္ဈနတော ဝေဒနာဝသာနံ ဘဝစက္ကံ ပရိပုဏ္ဏမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဝိဇ္ဇာဂ္ဂဟဏေန ဝါ တဏှုပါဒါနာနိ တဒဝိနာဘာဝတော. သင်္ခါရဂ္ဂဟဏေန ဘဝေါ၊ ဝိညာဏာဒိဂ္ဂဟဏေန ဇာတိဇရာမရဏာနိ၊ သောကာဒယော စ ဂဟိတာတိ ဧဝမ္ပိ ဝေဒနာဝသာနံ ဘဝစက္ကန္တိ ယုတ္တမေဝေတံ. ဧဝံ တဏှာမူလကေ စ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဒွိန္နမ္ပိ ဟိ အညမညာနုပ္ပဝေသော ဟောတီတိ. အဝိဇ္ဇာ ဓမ္မသဘာဝံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဝိပရီတာဘိနိဝေသံ ကာရေန္တီ ဒိဋ္ဌိစရိတေ သံသာရေ နယတိ၊ တေသံ ဝါ သံသာရံ သင်္ခါရာဒိပဝတ္တိံ နယတိ ပဝတ္တေတီတိ သံသာရနာယိကာ ဝုတ္တာ. တဏှာယ တဏှာစရိတာနံ သံသာရနာယိကာဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ.

ပဌမံ ဘဝစက္ကံ. ဖလုပ္ပတ္တိယာတိ ကတ္တုအတ္ထေ ကရဏဝစနံ၊ ကရဏတ္ထေ ဧဝ ဝါ. ဝိညာဏာဒိပစ္စုပ္ပန္နဖလုပ္ပတ္တိ ဟိ ဣဓ ဒိဋ္ဌာ၊ အဒိဋ္ဌာနံ ပုရိမဘဝေ အတ္တနော ဟေတူနံ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာနံ ဖလံ အနုပ္ပါဒေတွာ အနုပစ္ဆိဇ္ဇနံ ပကာသေတိ၊ ပကာသနဿ ဝါ ကရဏံ ဟောတီတိ. အထ ဝါ ပုရိမဘဝစက္ကံ ဒုတိယေန သမ္ဗန္ဓံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒနာသင်္ခါတဿ ဖလဿ ဥပ္ပတ္တိယာ တဏှာဒီနံ ဟေတူနံ အနုပစ္ဆေဒံ ပကာသေတိ၊ တသ္မာ ဖလုပ္ပတ္တိယာ ကာရဏဘူတာယ ပဌမဿ ဘဝစက္ကဿ ဟေတူနံ အနုပစ္ဆေဒပ္ပကာသနတောတိ အတ္ထော. သင်္ခါရာဒီနမေဝ ဝါ ဖလာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ဟေတူနံ ဖလံ အဇနေတွာ အနုပစ္ဆေဒမေဝ၊ ဝိညာဏာဒိဟေတူနံ ဝါ သင်္ခါရာဒီနံ အနုပ္ပဗန္ဓမေဝ ပကာသေတိ ပဌမံ ဘဝစက္ကံ၊ န ဒုတိယံ ဝိယ ပရိယောသာနမ္ပီတိ ‘‘ဖလုပ္ပတ္တိယာ ဟေတူနံ အနုပစ္ဆေဒပ္ပကာသနတော’’တိ ဝုတ္တံ. အနုပုဗ္ဗပဝတ္တိဒီပနတောတိ ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၁၊ ဥဒါ. ၁) ဓမ္မာနံ အနုပုဗ္ဗတော ပဝတ္တိယာ ဒီပနတော. ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ဟိ ဧတ္ထ အပရိပုဏ္ဏာယတနံ ကလလရူပံ ဝတွာ တတော ဥဒ္ဓံ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန’’န္တိ သဠာယတနပ္ပဝတ္တိ ဝုတ္တာ. သဟုပ္ပတ္တိဒီပနတောတိ ‘‘ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ၊ ဘဝပစ္စယာ ဇာတီ’’တိ ဝါ ဥပပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ဧကဇ္ဈံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဒီပနတော. န ဟိ ဧတ္ထ ပဌမေ ဝိယ ဘဝစက္ကေ အာယတနာနံ ကမေန ဥပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ.

၆၅၄. ဟေတုအာဒိပုဗ္ဗကာ တယော သန္ဓီ ဧတဿာတိ ဟေတုဖလဟေတုပုဗ္ဗကတိသန္ဓိ၊ ဘဝစက္ကံ. ဟေတုဖလဟေတုဖလဝသေန စတုပ္ပဘေဒေါ အင်္ဂါနံ သင်္ဂဟော ဧတဿာတိ စတုဘေဒသင်္ဂဟံ. သရူပတော အဝုတ္တာပိ တသ္မိံ တသ္မိံ သင်္ဂဟေ အာကိရီယန္တိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာဒိဂ္ဂဟဏေဟိ ပကာသီယန္တီတိ အာကာရာ. အတီတဟေတုအာဒီနံ ဝါ ပကာရာ အာကာရာ. ကိလေသကမ္မဝိပါကာ ဝိပါကကိလေသကမ္မေဟိ သမ္ဗန္ဓာ ဟုတွာ ပုနပ္ပုနံ ပရိဝတ္တန္တီတိ တေသု ဝဋ္ဋနာမံ အာရောပေတွာ ‘‘တိဝဋ္ဋ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဝဋ္ဋေကဒေသတ္တာ ဝါ ‘‘ဝဋ္ဋာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ.

သန္ဓီနံ အာဒိပရိယောသာနဝဝတ္ထိတာတိ သန္ဓီနံ ပုဗ္ဗာပရဝဝတ္ထိတာတိ အတ္ထော.

ပရိတဿတီတိ တံ တံ ဝတ္ထုံ ပရိဂ္ဂဟကရဏဝသေန တဿတိ၊ တဏှာယတီတိ အတ္ထော. ဥပါဒိယတီတိ ဒဠှဂါဟံ ဂဏှာတိ. ပုရိမကမ္မဘဝသ္မိန္တိ ပုရိမကမ္မဘဝေ သတိ.

တဿ စ သဗ္ဘာဝေါ ကရိယမာနတာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ကမ္မဘဝေ ကရိယမာနေတိ အတ္ထော’’တိ. ဒုက္ခာဒီသု မောဟောတိ ဒုက္ခာဒီနံ အာဒီနဝပဋိစ္ဆာဒကော အပ္ပဟီနော မောဟော. အာယူဟနာတိ သမ္ပိဏ္ဍနကာ ဒါနာဒိကိရိယာယ ပဝတ္တနကာ. ဧကံ အာဝဇ္ဇနံ ဧတေသန္တိ ဧကာဝဇ္ဇနာ၊ တေသု ဧကာဝဇ္ဇနေသု. သတ္တမေ စေတနာ ဘဝေါ. ‘‘ယာ ကာစိ ဝါ ပန စေတနာ ဘဝေါ၊ သမ္ပယုတ္တာ အာယူဟနာ သင်္ခါရာ’’တိ ဣဒံ ယထာဒဿိတာယ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏဘာဇနီယေ ဝုတ္တာယ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယာ (ပဋိ. မ. ၁.၄၅) ဝသေန ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟိ ‘‘စေတနာ ဘဝေါ’’တိ အာဂတာ. ဘဝနိဒ္ဒေသေ ပန ‘‘သာတ္ထတော’’တိ ဧတ္ထ ‘‘စေတနာဝ သင်္ခါရာ၊ ဘဝေါ ပန စေတနာသမ္ပယုတ္တာပီ’’တိ ဝိဘင်္ဂပါဠိဝသေန ဒဿိတံ. ‘‘တတ္ထ ကတမော ပုညာဘိသင်္ခါရော? ကုသလာ စေတနာ ကာမာဝစရာ’’တိအာဒိနာ ဟိ သင်္ခါရာနံ စေတနာဘာဝေါ ဝိဘင်္ဂပါဠိယံ (ဝိဘ. ၂၂၆) ဝုတ္တော. တတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယံ ‘‘စေတနာသမ္ပယုတ္တာ ဝိပါကဓမ္မတ္တာ သဝိပါကေန အာယူဟနသင်္ခါတေန သင်္ခတာဘိသင်္ခရဏကိစ္စေန သင်္ခါရာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဝိဘင်္ဂပါဠိယံ ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ဘဝဂါမိကမ္မံ ကမ္မဘဝေါ’’တိ (ဝိဘ. ၂၃၄) ဘဝဿ ပစ္စယဘာဝေန ဘဝဂါမိဘာဝတော၊ ကမ္မသံသဋ္ဌသဟာယတာယ ကမ္မဘာဝတော စ ဥပပတ္တိဘဝံ ဘာဝေန္တီတိ ‘‘ဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တာ. ဥပပတ္တိဘဝဘာဝနာကိစ္စံ ပန စေတနာယ သာတိသယန္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယာ စေတနာ ‘‘ဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တာ. ဘဝါဘိသင်္ခရဏကိစ္စံ စေတနာယ သာတိသယန္တိ ဝိဘင်္ဂပါဠိယံ ‘‘ကုသလာ စေတနာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၂၂၆) စေတနာ ‘‘သင်္ခါရာ’’တိ ဝုတ္တာ. တသ္မာ တေန တေန ပရိယာယေန ဥဘယံ ဥဘယတ္ထ ဝတ္တုံ ယုတ္တန္တိ နတ္ထေတ္ထ ဝိရောဓော. တဿ ဖလေ ဥပပတ္တိဘဝေ နိကာမနာတိ ‘‘တဿ သုတံ ဟောတိ ‘စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ ဒီဃာယုကာ ဝဏ္ဏဝန္တော သုခဗဟုလာ’တိ’’အာဒိသုတာနုသာရေန ဘာဝိနိ ဥပပတ္တိဘဝေ အဘိကင်္ခနာ. ဂဟဏန္တိ ကာမုပါဒါနံ ကိစ္စေနာဟ. ပရာမသနန္တိ ဣတရာနိ. အာယူဟနာဝသာနေတိ တီသုပိ အတ္ထဝိကပ္ပေသု ဝုတ္တဿ အာယူဟနဿ အဝသာနေ.

ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ. ဘဝန္တရဿ အတီတဘဝဿ ဣမိနာ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေန ပဋိသန္ဓာနံ ဘဝန္တရပဋိသန္ဓာနံ၊ ဘဝန္တရဘာဝေန ဝါ ပဋိသန္ဓာနံ ဘဝန္တရပဋိသန္ဓာနံ၊ တဿ ဝသေန. ယံ ပဋိသန္ဓီတိ ဝုစ္စတိ၊ တံ ဝိညာဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တထာ ဟိ ဝိညာဏံ ‘‘ပဋိသန္ဓာနပစ္စုပဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဂဗ္ဘေတိ မာတုကုစ္ဆိယံ၊ ဂဗ္ဘာဝတ္ထာယံ ဝါ.

ဒွီသု အတ္ထဝိကပ္ပေသု ဝုတ္တေ အာယူဟနသင်္ခါရေ ‘‘တဿ ပုဗ္ဗဘာဂါ’’တိ အာဟ၊ တတိယေ အတ္ထဝိကပ္ပေ ဝုတ္တေ ‘‘တံသမ္ပယုတ္တာ’’တိ. တံသမ္ပယုတ္တာ အဝိဇ္ဇာ ဂဟိတာဝ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒဟရဿ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ဘဝင်္ဂဗဟုလာ ယေဘုယျေန ဘဝန္တရဇနကကမ္မာယူဟနသမတ္ထာ န ဟောတီတိ ‘‘ဣဓ ပဋိပက္ကတ္တာ အာယတနာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ကမ္မကရဏကာလေ သမ္မောဟော ဒဿိတော’’တိ ဧတေန ကမ္မဿ ပစ္စယဘူတံ သမ္မောဟံ ဒဿေတိ၊ န ကမ္မသမ္ပယုတ္တမေဝ.

‘‘တတ္ထ ပုရိမဘဝသ္မိံ ပဉ္စ ကမ္မသမ္ဘာရာ၊ ဧတရဟိ ပဉ္စ ဝိပါကဓမ္မာ၊ ဧတရဟိ ပဉ္စ ကမ္မသမ္ဘာရာ၊ အနာဂတေ ပဉ္စ ဝိပါကဓမ္မာတိ ဒသ ဓမ္မာ ကမ္မံ၊ ဒသ ဓမ္မာ ဝိပါကော၊ ဣတိ ဒွီသု ဌာနေသု ကမ္မံ၊ ကမ္မဝဋ္ဋံ၊ ဒွီသု ဌာနေသု ဝိပါကော၊ ဝိပါကဝဋ္ဋန္တိ ကမ္မသင်္ခေပေါ စ ဝိပါကသင်္ခေပေါ စ၊ ကမ္မဘဝေါ စ ဝိပါကဘဝေါ စ ကမ္မဝဋ္ဋဉ္စ ဝိပါကဝဋ္ဋဉ္စ၊ ကမ္မပဝတ္တဉ္စ ဝိပါကပဝတ္တဉ္စ၊ ကမ္မသန္တတိ စ ဝိပါကသန္တတိ စ၊ ကိရိယာ စေဝ ကိရိယာဖလဉ္စာတိ –

‘‘ဧဝံ သမုပ္ပန္နမိဒံ သဟေတုကံ၊

ဒုက္ခံ အနိစ္စံ စလမိတ္တရဒ္ဓုဝံ၊

ဓမ္မေဟိ ဓမ္မာ ပဘဝန္တိ ဟေတုသော၊

န ဟေတ္ထ အတ္တာဝ ပရောဝ ဝိဇ္ဇတိ.

‘‘ဓမ္မာ ဓမ္မေ သဉ္ဇနေန္တိ၊ ဟေတုသမ္ဘာရပစ္စယာ၊

ဟေတူနဉ္စ နိရောဓာယ၊ ဓမ္မော ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတော.

‘‘ဟေတူသု ဥပရုဒ္ဓေသု၊ ဆိန္နံ ဝဋ္ဋံ န ဝဋ္ဋတိ၊

ဧဝံ ဒုက္ခန္တကိရိယာယ၊ ဗြဟ္မစရိယိဓ ဝိဇ္ဇတိ၊

သတ္တေ စ နုပလဗ္ဘန္တေ၊ နေဝုစ္ဆေဒေါ န သဿတ’’န္တိ. (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၄၂)၊

တတ္ထ ကမ္မာနေဝ ဝိပါကံ သမ္ဘရန္တိ ဝဍ္ဎေန္တီတိ ကမ္မသမ္ဘာရာ၊ ကမ္မံ ဝါ သင်္ခါရဘဝါ၊ တဒုပကာရကာနိ အဝိဇ္ဇာတဏှုပါဒါနာနိ ကမ္မသမ္ဘာရာ. ပဋိသန္ဓိဒါယကော ဝါ ဘဝေါ ကမ္မံ၊ တဒူပကာရကာ ယထာဝုတ္တာ အာယူဟနသင်္ခါရာ၊ အဝိဇ္ဇာဒယော စ ကမ္မသမ္ဘာရာတိ ကမ္မဉ္စ ကမ္မသမ္ဘာရာ စ ကမ္မသမ္ဘာရာတိ ဧကသေသဝသေန ကမ္မသမ္ဘာရဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒသ ဓမ္မာ ကမ္မန္တိ အဝိဇ္ဇာဒယောပိ ကမ္မသဟာယတာယ ကမ္မသရိက္ခကာ၊ တဒူပကာရာ စာတိ ‘‘ကမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တာ. သင်္ခိပ္ပန္တိ ဧတ္ထ အဝိဇ္ဇာဒယော၊ ဝိညာဏာဒယော စာတိ သင်္ခေပေါ၊ ကမ္မံ၊ ဝိပါကော စ. ‘‘ကမ္မံ ဝိပါကော’’တိ ဧဝံ သင်္ခိပီယတီတိ ဝါ သင်္ခေပေါ၊ အဝိဇ္ဇာဒယော၊ ဝိညာဏာဒယော စ. သင်္ခေပဘာဝသာမညေန ပန ဧကဝစနံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ သင်္ခေပသဒ္ဒေါ ဝါ ဘာဂါဓိဝစနန္တိ ကမ္မဘာဂေါ ကမ္မသင်္ခေပေါ.

ဧဝံ သမုပ္ပန္နန္တိ ကမ္မတောပိ ဝိပါကော. တတ္ထာပိ ‘‘အဝိဇ္ဇာတော သင်္ခါရာ’’တိ ဧဝံ သမုပ္ပန္နံ၊ တိသန္ဓိအာဒိဝသေန ဝါ သမုပ္ပန္နံ ဣဒံ ဘဝစက္ကန္တိ အတ္ထော. ဣတ္တရန္တိ ဂမနဓမ္မံ၊ ဝိနဿဓမ္မန္တိ အတ္ထော. တေန ဥပ္ပါဒဝယဝန္တတာဒီပကေန အနိစ္စသဒ္ဒေန၊ ဝိကာရာပတ္တိဒီပကေန စလသဒ္ဒေန စ အဒီပိတံ ကာလန္တရဋ္ဌာယိတာဘာဝံ ဝိဘာဝေတိ. အဒ္ဓုဝန္တိ ဧတေန ထိရဘာဝါဘာဝနိဿာရတံ. ဟေတု ဧဝ သမ္ဘာရာ ဟေတုသမ္ဘာရာ. ‘‘ဌာနသော ဟေတုသော’’တိ (ကထာ. ၃၅၅၊ ပဋိ. မ. ၁.၄၄) ဧတ္ထ ဧဝံ ဝုတ္တံ ဝါ ဌာနံ၊ အညမ္ပိ တဿ တဿ သာဓာရဏံ ကာရဏံ သမ္ဘာရော၊ အသာဓာရဏံ ဟေတု. ဧဝန္တိ ဧဝံ ဟေတုတော ဓမ္မမတ္တသမ္ဘဝေ၊ ဟေတုနိရောဓာ စ ဝဋ္ဋစ္ဆေဒေ ဓမ္မေ စ တံနိရောဓာယ ဒေသိတေ သတီတိ အတ္ထော. ဗြဟ္မစရိယံ ဣဓ ဗြဟ္မစရိယိဓ သတ္တေ စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဧဝံ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ ဝိဇ္ဇတိ၊ သဿတုစ္ဆေဒါ စ န ဟောန္တီ’’တိ သမုစ္စယတ္ထော. ဧဝဉှိ ဟေတုအာယတ္တေ ဓမ္မမတ္တသမ္ဘဝေ သတ္တော နုပလဗ္ဘတိ၊ တသ္မိဉ္စ ဥပလဗ္ဘန္တေ သဿတော၊ ဥစ္ဆေဒေါ ဝါ သိယာတိ နုပလဗ္ဘန္တေ တသ္မိံ နေဝ ဥစ္ဆေဒေါ န သဿတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၆၅၅. သစ္စပ္ပဘဝတောတိ သစ္စတော၊ သစ္စာနံ ဝါ ပဘဝတော စ.

ကုသလာကုသလံ ကမ္မန္တိ ဝဋ္ဋကထာယ ဝတ္တမာနတ္တာ သာသဝန္တိ ဝိညာယတိ. အဝိသေသေနာတိ ‘‘စေတနာ စေတနာသမ္ပယုတ္တကာ’’တိ ဝိသေသံ အကတွာ၊ သဗ္ဗမ္ပိ တံ ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ သမုဒယသစ္စန္တိ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. ‘‘တဏှာ စ။ပေ။ အဝသေသာ စ သာသဝါ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ (ဝိဘ. ၂၀၈-၂၁၀) ဟိ စေတနာစေတနာသမ္ပယုတ္တဝိသေသံ အကတွာ ဝုတ္တန္တိ၊ အရိယသစ္စဝိသေသံ ဝါ အကတွာ သမုဒယသစ္စန္တိ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. သစ္စဝိဘင်္ဂေ ဟိ သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ သဗ္ဗမ္ပိ ဘဝဂါမိကမ္မံ ‘‘သမုဒယသစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဒုတိယသစ္စံ ပဘဝေါ ဧတဿာတိ ဒုတိယသစ္စပဘဝံ. ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါတိ ဥပပတ္တိဘဝဿ၊ ကမ္မဘဝဿ စ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ပဌမဒုတိယသစ္စဒွယ’’န္တိ.

၆၅၆. ဝတ္ထူသူတိ အာရမ္မဏေသု၊ ဒုက္ခာဒီသု ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗေသု ဝတ္ထူသု. သမ္မောဟေတီတိ ဓမ္မသဘာဝံ ဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အဒေန္တီ တဿ ပဋိစ္ဆာဒနဝသေန သမ္မောဟေတိ. ဝတ္ထုန္တိ ဣဓ အာရမ္မဏံ အဓိပ္ပေတံ. အညမညဉ္စ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ အညမညသန္နိဿယေန ဝိနာ ဌာတုံ အသက္ကောန္တာ ဒွေ နဠကလာပါ ဝိယ. သဝိသယေတိ ယထာသကံ ဝိသယေ ရူပါယတနာဒိကေ. ဇာယမာနာနံ ခန္ဓာနံ ဝိကာရဘာဝေန လဗ္ဘမာနာ ဇာတိ တေ ဇနေန္တီ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ခန္ဓေ စ ဇနေတီ’’တိ. တေနာဟ ‘‘တေသံ အဘိနိဗ္ဗတ္တိဘာဝေန ပဝတ္တတ္တာ’’တိ. ပါကဘေဒဘာဝဉ္စ အဓိတိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ခန္ဓေ ဇနေတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ပါကဘေဒဝသေန ဝတ္တတိစ္စေဝ အတ္ထော. ပစ္စတီတိ ပါကော၊ ဘိဇ္ဇတီတိ ဘေဒေါ၊ ပါကော စ ဘေဒေါ စ ပါကဘေဒံ၊ တဿ ဘာဝံ ပစ္စနံ၊ ဘိဇ္ဇနဉ္စာတိ အတ္ထော. သောကာဒီနံ အဓိဋ္ဌာနတ္တာတိ တေသံ ကာရဏတ္တာ၊ တေဟိ သိဒ္ဓါယ အဝိဇ္ဇာယ သဟိတေဟိ သင်္ခါရေဟိ ပစ္စယော စ ဟောတိ ဘဝန္တရပါတုဘာဝါယာတိ အဓိပ္ပါယော. စုတိစိတ္တံ ဝါ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ အနန္တရပစ္စယော ဟောတီတိ ‘‘ပစ္စယော စ ဟောတိ ဘဝန္တရပါတုဘာဝါယာ’’တိ ဝုတ္တံ. တံ ပန စုတိစိတ္တံ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရရဟိတံ ဘဝန္တရဿ ပစ္စယော န ဟောတီတိ သသဟာယတ္တဒဿနတ္ထမာဟ ‘‘သောကာဒီနံ အဓိဋ္ဌာနတ္တာ’’တိ. ဒွေဓာတိ အတ္တနော အတ္တနော သရသေန၊ ဓမ္မန္တရပစ္စယဘာဝေန စာတိ ဒွေဓာ ဒွေဓာ. ဗျာပနိစ္ဆာလောပေန ဟိ နိဒ္ဒေသော.

၆၅၇. ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ ဧတေန သင်္ခါရာနံ ပစ္စယုပ္ပန္နတာဒဿနေန ‘‘ကော နု ခေါ အဘိသင်္ခရောတီတိ ဧသ နော ကလ္လော ပဉှော’’တိ ဒဿေတိ၊ တေနေတံ ကာရကဒဿနနိဝါရဏံ. အတ္တာ ဘဝတော ဘဝန္တရံ သင်္ကမတီတိ ဒဿနံ အတ္တသင်္ကန္တိဒဿနံ၊ တံ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏုပ္ပတ္တိဝစနေန နိဝါရိတံ ဟောတိ. ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အဘေဒတော ဧကော အတ္တာတိ ဂဟဏံ ဃနသညာ၊ တံ ယမကတာလကန္ဒံ ဘိန္ဒန္တေန ဝိယ ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပမတ္တမေတ’’န္တိ ဝစနေန နိဝါရိတံ ဟောတိ. ‘‘ဧဝမာဒိဒဿနနိဝါရဏ’’န္တိ ဧတေန ‘‘သောစတိ ပရိဒေဝတိ ဒုက္ခိတော’’တိအာဒိဒဿနနိဝါရဏမာဟ. သောကာဒယောပိ ဟိ ပစ္စယာယတ္တာ အဝသဝတ္တိနောတိ ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောက။ပေ။ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၁၊ ဥဒါ. ၁) ဧတေန ဝုတ္တမေဝါတိ. မိစ္ဆာဒဿနနိဝါရဏတောပီတိ ကာရကဒဿနာဒိနာနာဝိဓမိစ္ဆာဘိနိဝေသနိဝါရဏတောပိ.

၆၅၈. ‘‘သလက္ခဏသာမညလက္ခဏဝသေနာ’’တိ ဧတေန သဗ္ဗပ္ပကာရေန ဓမ္မာနံ ယာထာဝတော အဒဿနမာဟ တဒုဘယဝိနိမုတ္တဿ ဓမ္မေသု ပရမတ္ထတော ပဿိတဗ္ဗဘာဝဿ အဘာဝတော. ဥပက္ခလနံ ဝိယ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဟေတုတော. ပတနံ ဝိယ ဘဝန္တရပပါတတော. ဂဏ္ဍပါတုဘာဝေါ ဝိယ ဒုက္ခတာသူလယောဂတော၊ ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတော စ. ဂဏ္ဍဘေဒပီဠကာ ဝိယာတိ ဘေဒနတ္ထံ ပစ္စမာနေ ဂဏ္ဍေ တဿ ဥပရိ ဇာယမာနာ ခုဒ္ဒကပီဠကာ ဝိယ၊ ဂဏ္ဍဿ ဝါ အနေကဓာဘေဒေ ပီဠကာ ဝိယ. ဃဋ္ဋနံ ဝိယ သင်္ဃဋ္ဋနရသတာယ ဖဿော. ဃဋ္ဋနဒုက္ခံ ဝိယာတိ ဃဋ္ဋနတော ဇာတံ ဒုက္ခံ ဝိယ တိဝိဓဒုက္ခတာဝသေန တိဿန္နမ္ပိ ဝေဒနာနံ ဒုက္ခဘာဝတော. ပဋိကာရာဘိလာသော ဝိယာတိ သမုဒါယဿ ဧကဒေသနိဒဿနဘာဝေနာဟ. အသပ္ပါယဂ္ဂဟဏံ ဝိယ ဗဟုဝိဓာနတ္ထုပ္ပတ္တိနိမိတ္တတော. အသပ္ပါယလေပနံ ဝိယ ဒုက္ခဟေတုနော သသန္တာနေ သန္နိဓာပနတော. ဂဏ္ဍဝိကာရပါတုဘာဝေါ ဝိယ အတ္တဘာဝဂဏ္ဍဿ နိဗ္ဗတ္တိဝိကာရဘာဝတော၊ တန္နိမိတ္တဉ္စဿ သူနဘာဝါဒိသမ္ဘဝတော. သူနတာသရာဂပုဗ္ဗဂ္ဂဟဏာဒယော ဟိ ဂဏ္ဍဝိကာရာ. သရသတော ဂဏ္ဍဿ ဘိဇ္ဇနံ ပါကေန ဝိနာ န ဟောတီတိ ဘေဒဂ္ဂဟဏေနေဝဿ ပါကောပိ ဂဟိတောတိ ကတွာ အာဟ ‘‘ဂဏ္ဍဘေဒေါ ဝိယ ဇရာမရဏ’’န္တိ. ဂဏ္ဍဿ ဝါ ဝိသဒိသာပတ္တိ၊ ဘိဇ္ဇနဉ္စ ဂဏ္ဍဘေဒေါ၊ တတ္ထ ဝိသဒိသာပတ္တိ ပါကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဥပမာဟိ ဘဝစက္ကံ ဝိညာပေန္တေန ဧကာဓိဋ္ဌာနေဟိ ဥပမာဝိသေသေဟိ တံ ဝိညာပေတွာ ဣဒါနိ နာနာဓိဋ္ဌာနေဟိ ဝိညာပေတုံ ‘‘ယသ္မာ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဋလာဘိဘူတစက္ခုကော ရူပါနိ န ပဿတိ၊ ကိဉ္စိ ပဿန္တောပိ ဝိပရီတံ ပဿတိ၊ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာဘိဘူတော ဒုက္ခာဒီနိ န ပဋိပဇ္ဇတိ န ပဿတိ၊ မိစ္ဆာ ဝါ ပဋိပဇ္ဇတီတိ ပဋလံ ဝိယ အဝိဇ္ဇာ. ကောသကာရကိမိ ဝိယ အတ္တနာဝ ကတတ္တာ၊ ဝဋ္ဋဿ အတ္တနော ဧဝ ပရိဗ္ဘမနကာရဏတ္တာ စ ကောသပ္ပဒေသာ ဝိယ သင်္ခါရာ. သင်္ခါရပရိဂ္ဂဟံ ဝိနာ ပတိဋ္ဌံ အလဘမာနံ ဝိညာဏံ ပရိဏာယကပရိဂ္ဂဟံ ဝိနာ ပတိဋ္ဌံ အလဘမာနော ရာဇကုမာရော ဝိယာတိ ပရိဂ္ဂဟေန ဝိနာ ပတိဋ္ဌာလာဘော ဧတ္ထ ဥပမောပမေယျသာမညံ. ဥပပတ္တိနိမိတ္တန္တိ ကမ္မာဒိအာရမ္မဏမာဟ. ပရိကပ္ပနတောတိ အာရမ္မဏကရဏတော၊ သမ္ပယုတ္တေန ဝါ ဝိတက္ကေန ဝိတက္ကနတော. ဒေဝမနုဿမိဂဝိဟင်္ဂါဒိဝိဝိဓပ္ပကာရတာယ မာယာ ဝိယ နာမရူပံ. ပတိဋ္ဌာဝိသေသေန ဝုဒ္ဓိဝိသေသာပတ္တိတော ဝနပ္ပဂုမ္ဗော ဝိယ သဠာယတနံ. အာယတနာနံ ဝိသယိဝိသယဘူတာနံ အညမညာဘိမုခဘာဝေါ အာယတနဃဋ္ဋနံ. တတော အာယတနဃဋ္ဋနတော ဒွယသင်္ဃဋ္ဋနုပ္ပတ္တိတော၊ ဝေဒနာဒုက္ခဟေတုတော စ အဂ္ဂိ ဝိယ ဖဿော. သပရိဠာဟတော ဒါဟော ဝိယ ဝေဒနာ. ဥပရူပရိ တဏှာပဝဍ္ဎနတော လောဏူဒကပါနံ ဝိယ ဝိသယာနုဘဝနံ. အာရမ္မဏေ ပါတုကမျတာဘာဝတော ပိပါသာ ဝိယ တဏှာ. တဒဿုပါဒါနန္တိ တံ အဘိလာသကရဏံ တဏှာဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနံ အဿ တံသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ၊ တဒဿ ဝါ ဘဝေယျ ဥပါဒါနံ. ဗျသနာဝဟတာယ အဇာနနတော ဘဝုပါဒါနံ မစ္ဆဿ ဗဠိသုပါဒါနံ ဝိယ. ဧတ္ထ စ သင်္ခါရာဒီနံ ကောသပ္ပဒေသပရိဏာယကာဒီဟိ ဒွီဟိ ဒွီဟိ သဒိသတာယ ဒွေ ဒွေ ဥပမာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၆၅၉. ကောစိ အဂမ္ဘီရော ဧဝ ဂမ္ဘီရော ဝိယ ခါယတိ ပုရာဏတိဏပဏ္ဏာဒိဘရိတော ပဗ္ဗတသင်္ခေပေ ဇလာသယော ဝိယ၊ န ဧဝမယံ. အယံ ပန ဂမ္ဘီရောဝ ဟုတွာ ဩဘာသတိ ပကာသတိ ဒိဿတီတိ ဂမ္ဘီရာဝဘာသော. ယထာရဟန္တိ အတ္ထာဒိဝသေန ယထာနုရူပံ.

ဇာတိတော ဇရာမရဏံ န န ဟောတိ၊ ဟောတိ ဧဝါတိ အဝဓာရဏေ သိဒ္ဓေ ‘‘သိယာ နု ခေါ ဇရာမရဏံ ဇာတိတော၊ အညတောပီ’’တိ အာသင်္ကာယံ တဒါသင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘န စ ဇာတိံ ဝိနာ အညတော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အညဂ္ဂဟဏံ ဇာတိယာ ပဋိယောဂီဝိသယံ၊ န အညမတ္တဝိသယံ ‘‘ဇာတိံ ဝိနာ’’တိ ဝစနတော. တေနဿ နာညံ ဇာတိယာ သဟကာရီကာရဏဘူတံ နိဝတ္တိတံ ဟောတိ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ. ဣတ္ထန္တိ ဣဒံ ပကာရံ၊ ဣမိနာ ပကာရေနာတိ အတ္ထော. ဇာတိပစ္စယသမ္ဘူတသမုဒါဂတဋ္ဌောတိ ဇာတိပစ္စယသမ္ဘူတံ ဟုတွာ သဟိတဿ အတ္တနော ပစ္စယာနုရူပဿ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ အာဂတဘာဝေါ၊ အနုပ္ပဝတ္တဋ္ဌောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သမ္ဘူတဋ္ဌော စ သမုဒါဂတဋ္ဌော စ သမ္ဘူတသမုဒါဂတဋ္ဌော. ‘‘န ဇာတိတော ဇရာမရဏံ န ဟောတိ၊ န စ ဇာတိံ ဝိနာ အညတော ဟောတီ’’တိ ဟိ ဇာတိပစ္စယသမ္ဘူတဋ္ဌော ဝုတ္တော. ဣတ္ထဉ္စ ဇာတိတော သမုဒါဂစ္ဆတီတိ ဇာတိပစ္စယသမုဒါဂတဋ္ဌော၊ ယာ ယာ ဇာတိ ယထာ ယထာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တဒနုရူပပါတုဘာဝေါတိ အတ္ထော.

တတ္ထ ‘‘န ဇာတိတော ဇရာမရဏံ န ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ဇရာမရဏဿ ဇာတိပစ္စယတာယ အဝိတထတံ ဒဿေတိ၊ ‘‘န ဇာတိံ ဝိနာ အညတော ဇရာမရဏံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ အနညထတ္တံ၊ ‘‘ဣတ္ထဉ္စ ဇာတိတော သမုဒါဂစ္ဆတီ’’တိ ဣမိနာ တထတံ. တေန စ ယထာ ပစ္စယဓမ္မာ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ပစ္စယဘာဝေ၊ တထာ အဝိတထာ အနညထာ၊ ဧဝံ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာပိ တဗ္ဘာဝေတိ ဒဿေတိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ‘‘ဟေတုဖလေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတေန ဝစနေန အတ္ထဿ ဟေတုဖလဘာဝေါ ကထံ ဉာတဗ္ဗောတိ? ‘‘အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတဿ သမာသပဒဿ အဝယဝပဒတ္ထံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဟေတုဖလေ ဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘အတ္ထေ ပဋိသမ္ဘိဒါ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ ‘‘အတ္ထေ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဟေတုဖလေ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဉာဏ’’န္တိ၊ တသ္မာ ဟေတုဖလအတ္ထသဒ္ဒါ ဧကတ္ထာ၊ ဉာဏပဋိသမ္ဘိဒါ စာတိ ဣမမတ္ထံ ဝဒန္တေန သာဓိတော အတ္ထဿ ဟေတုဖလဘာဝေါ.

ယေနာကာရေနာတိ ယေန ပဝတ္တိအာကာရေန. သဘာဝဓမ္မာ ဟိ ပစ္စယဝိသေသသိဒ္ဓေန ပဝတ္တိအာကာရေန ဝိသိဋ္ဌာကာရာ ဟောန္တိ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထမာဂစ္ဆန္တီ’’တိ (မဟာနိ. ၁၅၆၊ စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅). ယဒဝတ္ထာတိ ယာယ အဝတ္ထာယ အဝတ္ထိတာ. အဝတ္ထာဝိသေသဝန္တော ဟိ ဓမ္မာ တေန တေန အဝတ္ထာဝိသေသေန တံ တံ အတ္ထကိစ္စံ သာဓေတုံ သမတ္ထာ ဟောန္တိ. သွာယံ ပဝတ္တိအာကာရော၊ အဝတ္ထာဝိသေသော စ အဝိဇ္ဇာယပိ အနုပစိတကုသလသမ္ဘာရေဟိ ဒုရဝဗောဓတော ဧဝ ဉာဏေန အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌော စာတိ အာဟ ‘‘တဿ။ပေ။ ဂမ္ဘီရော’’တိ. တဿ အာကာရဿ၊ အဝတ္ထာယ စ. ဟေတုမှိ ဉာဏန္တိ ဧတ္ထ ဟေတုနော ဓမ္မပရိယာယတာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အဿာတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ. တေန တေန ကာရဏေနာတိ တေန တေန ဝေနေယျာနံ ဗုဇ္ဈနာနုဂုဏတာသင်္ခါတေန ကာရဏေန. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဒေသနပ္ပကာရေ. အနုလောမပဋိလောမတောတိ နယိဓ ပစ္စယုပ္ပါဒါ ပစ္စယုပ္ပန္နုပ္ပါဒသင်္ခါတံ အနုလောမံ၊ ပစ္စယနိရောဓာ ပစ္စယုပ္ပန္နနိရောဓသင်္ခါတဉ္စ ပဋိလောမမာဟ. အာဒိတော ပန အန္တဂမနမနုလောမံ၊ အန္တတော စ အာဒိဂမနံ ပဋိလောမမာဟ. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အနုလောမဒေသနာယ၊ အန္တတော ပဋ္ဌာယ ပဋိလောမဒေသနာယ စ တိသန္ဓိစတုသင်္ခေပံ. ‘‘ဣမေ စတ္တာရော အာဟာရာ ကိံနိဒါနာ’’တိအာဒိကာယ (သံ. နိ. ၂.၁၁) ဝေမဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယ ပဋိလောမဒေသနာယ၊ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ၊ တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော၊ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ’’တိအာဒိကာယ (မ. နိ. ၁.၂၀၄၊ ၄၀၀၊ မ. နိ. ၃.၄၂၁၊ ၄၂၅-၄၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၄၃-၄၅၊ ၂.၄.၆၀၊ ကထာ. ၄၆၅၊ ၄၆၇) အနုလောမဒေသနာယ စ ဒွိသန္ဓိတိသင်္ခေပံ. ‘‘သံယောဇနီယေသု၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ၊ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါန’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၅၃၊ ၅၇) ဧကသန္ဓိဒွိသင်္ခေပံ. ကတ္ထစိ ဧကင်္ဂေါပိ စ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဒေသိတော၊ သော ‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၆၂) ဒဿိတော ဧဝ.

အဝိဇ္ဇာဒီနံ သဘာဝေါ ပဋိဝိဇ္ဈီယတီတိ ပဋိဝေဓော. ဝုတ္တံ ဟေတံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တေသံ တေသံ ဝါ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တဓမ္မာနံ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗော သလက္ခဏသင်္ခါတော အဝိပရီတသဘာဝေါ ပဋိဝေဓော’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ). ဇာနနလက္ခဏဿ ဉာဏဿ ပဋိပက္ခဘူတော အဝိဇ္ဇာယ အညာဏဋ္ဌော. အာရမ္မဏဿ ပစ္စက္ခကရဏေန ဒဿနဘူတဿ ပဋိပက္ခဘူတော အဒဿနဋ္ဌော. ယေန ပနေသာ ဒုက္ခာဒီနံ ယာထာဝသရသံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န ဒေတိ၊ ဆာဒေတွာ ပရိယောနန္ဓိတွာ တိဋ္ဌတိ၊ သော တဿာ သစ္စာသမ္ပဋိဝေဓဋ္ဌော. အပုညာဘိသင်္ခါရေကဒေသော သရာဂေါ၊ အညော ဝိရာဂေါ. ရာဂဿ ဝါ အပဋိပက္ခဘာဝတော ရာဂပဝဍ္ဎကော အပုညာဘိသင်္ခါရော သဗ္ဗောပိ သရာဂေါ၊ ဣတရော တပ္ပဋိပက္ခဘာဝတော ဝိရာဂေါ. ‘‘ဒီဃရတ္တံ ဟေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ အဇ္ဈောသိတံ မမာယိတံ ပရာမဋ္ဌံ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၆၂) အတ္တပရာမာသဿ ဝိညာဏံ ဝိသေသတော ဝတ္ထု ဝုတ္တန္တိ ဝိညာဏဿ သုညတဋ္ဌော ဂမ္ဘီရော. အတ္တာ ဝိဇာနာတိ သံသရတီတိ သဗျာပါရတာသင်္ကန္တိ အဘိနိဝေသဗလဝတာယ အဗျာပါရဋ္ဌအသင်္ကန္တိပဋိသန္ဓိပါတုဘာဝဋ္ဌာ စ ဂမ္ဘီရာ. နာမရူပဿ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဧကုပ္ပါဒေါ၊ ပဝတ္တိယံ ဝိသုံ ဝိသုံ ယထာရဟံ ဧကုပ္ပါဒေါ၊ နာမဿ ရူပေန၊ ရူပဿ စ နာမေန အသမ္ပယောဂတော ဝိနိဗ္ဘောဂေါ၊ နာမဿ နာမေန၊ ရူပဿ စ ရူပေန၊ ဧကစ္စဿ ဧကစ္စေန အဝိနိဗ္ဘောဂေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ဧကုပ္ပါဒေကနိရောဓေ ဟိ အဝိနိဗ္ဘောဂေ အဓိပ္ပေတေ သော ရူပဿ စ ဧကကလာပဝုတ္တိနော လဗ္ဘတိ. အထ ဝါ ဧကစတုဝေါကာရဘဝေသု နာမရူပါနံ အသဟဝတ္တနတော အညမညဝိနိဗ္ဘောဂေါ၊ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ သဟဝတ္တနတော အဝိနိဗ္ဘောဂေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အဓိပတိယဋ္ဌော နာမ ဣဓ ဣန္ဒြိယပစ္စယဘာဝေါ. ‘‘လောကောပေသော ဒွါရာပေသာ ခေတ္တမ္ပေတ’’န္တိ (ဓ. သ. ၅၉၈-၅၉၉) ဝုတ္တာ လောကာဒိအတ္ထာ စက္ခာဒီသု ပဉ္စသု ယောဇေတဗ္ဗာ. မနာယတနဿာပိ လုဇ္ဇနတော၊ မနောသမ္ဖဿာဒီနံ ဒွါရခေတ္တဘာဝတော စ ဧတေ အတ္ထာ သမ္ဘဝန္တိ ဧဝ. အာပါထဂတာနံ ရူပါဒီနံ ပကာသနယောဂျတာလက္ခဏံ ဩဘာသနံ စက္ခာဒီနံ ဝိသယိဘာဝေါ၊ မနာယတနဿ ဝိဇာနနံ. သင်္ဃဋ္ဋနဋ္ဌော ဝိသေသတော စက္ခုသမ္ဖဿာဒီနံ ပဉ္စန္နံ၊ ဣတရေ ဆန္နမ္ပိ ယောဇေတဗ္ဗာ. ဖုသနဉ္စ ဖဿဿ သဘာဝေါ၊ သင်္ဃဋ္ဋနံ ရသော၊ ဣတရေ ဥပဋ္ဌာနာကာရာ. အာရမ္မဏရသာနုဘဝနဋ္ဌော ရသဝသေန ဝုတ္တော၊ ဝေဒယိတဋ္ဌော လက္ခဏဝသေန. သုခဒုက္ခမဇ္ဈတ္တဘာဝါ ယထာက္ကမံ တိဿန္နံ ဝေဒနာနံ သဘာဝဝသေန ဝုတ္တာ. အတ္တာ ဝေဒယတီတိ အဘိနိဝေသဿ ဗလဝတာယ နိဇ္ဇီဝဋ္ဌော ဝေဒနာယ ဂမ္ဘီရော. နိဇ္ဇီဝါယ ဝါ ဝေဒနာယ ဝေဒယိတံ နိဇ္ဇီဝဝေဒယိတံ၊ နိဇ္ဇီဝဝေဒယိတမေဝ အတ္ထော နိဇ္ဇီဝဝေဒယိတဋ္ဌော. သပ္ပီတိကတဏှာယ အဘိနန္ဒိတဋ္ဌော၊ ဗလဝတရတဏှာယ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပနံ အဇ္ဈောသာနဋ္ဌော. ဣတရော သာဓာရဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. အာဒါနဂ္ဂဟဏာဘိနိဝေသဋ္ဌာ စတုန္နမ္ပိ ဥပါဒါနာနံ သမာနာ၊ ပရာမာသဋ္ဌော ဝုတ္တော ဒိဋ္ဌုပါဒါနာဒီနမေဝ၊ တထာ ဒုရတိက္ကမဋ္ဌော. ‘‘ဒိဋ္ဌိကန္တာရော’’တိ (ဓ. သ. ၃၉၂) ဟိ ဝစနတော ဒိဋ္ဌီနံ ဒုရတိက္ကမတာ၊ ဒဠှဂ္ဂဟဏတ္တာ ဝါ စတုန္နမ္ပိ ဒုရတိက္ကမဋ္ဌော ယောဇေတဗ္ဗော. ဒုရတိက္ကမတာယပိ ဟိ တဏှာယ သမုဒ္ဒဋ္ဌော ဝုတ္တော. ယောနိဂတိဌိတိနိဝါသေသုခိပနန္တိ သမာသေ ဘုမ္မဝစနဿ အလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝဉှိ တေန အာယူဟနာဘိသင်္ခရဏပဒါနံ သမာသော ဟောတိ. ဇရာမရဏင်္ဂံ မရဏပ္ပဓာနန္တိ မရဏဋ္ဌာ ဧဝ ခယာဒယော ဂမ္ဘီရာတိ ဒဿိတာ. နဝနဝါနဉှိ ခယေန ခဏ္ဍိစ္စာဒိပရိပက္ကပ္ပဝတ္တိ ဇရာတိ၊ ခယဋ္ဌော ဝါ ဇရာယ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နဝဘာဝါပဂမော ဟိ ခယောတိ ဝတ္တုံ ယုတ္တောတိ. ဝိပရိဏာမဋ္ဌော ဒွိန္နမ္ပိ. သန္တတိဝသေန ဝါ ဇရာယ ခယဝယဘာဝေါ၊ သမ္မုတိခဏိကဝသေန မရဏဿ ဘေဒဝိပရိဏာမတာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

၆၆၀. အတ္ထနယာတိ အတ္ထာနံ နယာ၊ အဝိဇ္ဇာဒိအတ္ထေဟိ ဧကတ္တာဒီ သကေန ဘာဝေန နယန္တိ ဂမေန္တီတိ ဧကတ္တာဒယော၊ တေသံ နယာတိ ဝုတ္တာ. နီယန္တီတိ ဟိ နယာတိ. အတ္ထာ ဧဝ ဝါ ဧကတ္တာဒိဘာဝေန နီယမာနာ ဉာယမာနာ အတ္ထနယာတိ ဝုတ္တာ. နီယန္တိ ဧတေဟီတိ ဝါ နယာ၊ ဧကတ္တာဒီဟိ စ အတ္ထာ ‘‘ဧက’’န္တိအာဒိနာ နီယန္တိ၊ တသ္မာ ဧကတ္တာဒယော အတ္ထာနံ နယာတိ အတ္ထနယာ.

အင်္ကုရာဒိဘာဝေနာတိ အင်္ကုရပတ္တနာဠခန္ဓသာခါပလ္လဝပလာသာဒိဘာဝေန ပဝတ္တမာနေ အဝယဝေ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ သန္တာနာနုပစ္ဆေဒေန ဗီဇံ ရုက္ခဘာဝံ ပတ္တံ ရုက္ခဘာဝေန ပဝတ္တံ တဉ္စ ဧကတ္တေန ဝုစ္စတီတိ သန္တာနာနုပစ္ဆေဒေါ ယထာ ဧကတ္တံ၊ ဧဝံ ဣဓာပိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာဒိဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နာနံ သန္တာနာနုပစ္ဆေဒေါ ဧကသန္တတိပတိတတာ ဧကတ္တနယောတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဟေတုဖလသမ္ဗန္ဓေနာ’’တိ ဧတေန သန္တာနာနုပစ္ဆေဒံ ဝိဘာဝေတိ. သတိပိ ဟိ ဟေတုဖလာနံ ပရမတ္ထတော ဘေဒေ ဟေတုဘာဝေန၊ ဖလဘာဝေန စ တေသံ သမ္ဗန္ဓဘာဝေါယေဝေတ္ထ သန္တာနာနုပစ္ဆေဒေါ၊ ယတော ယသ္မိံ သန္တာနေ ကမ္မံ နိဗ္ဗတ္တံ၊ တတ္ထေဝ ဖလုပ္ပတ္တီတိ ကတဿ ဝိနာသော၊ အကတဿ အဗ္ဘာဂမော စ နတ္ထီတိ. ဧကတ္တဂ္ဂဟဏတောတိ ဟေတုဖလာနံ ဘေဒံ အနုပဓာရေတွာ ဟေတုံ၊ ဖလဉ္စ အဘိန္နံ ကတွာ ဥဘိန္နံ ဧကဘာဝဿ အဘေဒဿ ဂဟဏေန. ‘‘တဒေဝ ဝိညာဏံ သန္ဓာဝတိ သံသရတီ’’တိအာဒိနာ သဿတဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယတိ.

လက္ခဏဝဝတ္ထာနန္တိ သဘာဝဝဝတ္ထာနံ ဟေတုနော၊ ဖလဿ စ ဘိန္နသဘာဝတာဝဗောဓော. ဘိန္နသန္တာနဿေဝါတိ သမ္ဗန္ဓရဟိတဿ နာနတ္တဿ ဂဟဏတော အညော မတော၊ အညော ဇာတော၊ တသ္မာ ‘‘သတ္တန္တရော ဥစ္ဆိန္နော၊ သတ္တန္တရော ဥပ္ပန္နော’’တိ ဂဏှန္တော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယတိ.

အမှေဟိ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗန္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ဗျာပါရာဘာဝေါ အနဘိသန္ဓိတာယ အဗျာဝဋတာ. သမ္မာ ပဿန္တောတိ ‘‘နိရီဟာ နိဇ္ဇီဝါ ဓမ္မမတ္တာ’’တိ ပဿန္တော. သဘာဝေါ ဧဝ နိယမော သဘာဝနိယမော ‘‘သသမ္ဘာရဂ္ဂိနော ဥဒ္ဓမုခတာ၊ သသမ္ဘာရဝါယုနော တိရိယဂမန’’န္တိ ဧဝမာဒိ ဝိယ. တေန သိဒ္ဓေါ ယထာသကံ ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ဟေတုဘာဝေါ. ‘‘ကဿစိ ကတ္တုနော အဘာဝါ န ကာစိ ကိရိယာ ဖလပဗန္ဓိနီ’’တိ အကိရိယဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယတိ.

‘‘ခီရတော ဒဓိ၊ န ဥဒကတော၊ တိလတော တေလံ၊ န ဝါလိကတော’’တိ သဗ္ဗတော သဗ္ဗသမ္ဘဝါဘာဝဒဿနေန အဟေတုကဒိဋ္ဌိံ ဟေတုအနုရူပမေဝ ဖလံ ပဿန္တော အကိရိယဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ. ယတော ကုတောစီတိ ယဒိ အညသ္မာ အညဿ ဥပ္ပတ္တိ သိယာ၊ ဝါလိကတော တေလဿ၊ ဥစ္ဆုတော ခီရဿ ကသ္မာ ဥပ္ပတ္တိ န သိယာ၊ တသ္မာ န ကောစိ ကဿစိ ဟေတု အတ္ထီတိ အဟေတုကဒိဋ္ဌိံ၊ အဝိဇ္ဇမာနေပိ ဟေတုမှိ နိယတတာယ တိလဂါဝီသုက္ကသောဏိတာဒီဟိ တေလခီရသရီရာဒီနိ ပဝတ္တန္တီတိ နိယတိဝါဒဉ္စ ဥပါဒိယတီတိ ဝိညာတဗ္ဗံ ယထာရဟံ.

၆၆၁. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဣဒဉှိ ဘဝစက္ကံ အပဒါလေတွာ သံသာရဘယမတီတော န ကောစိ သုပိနန္တရေပိ အတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. အဂါဓံ အပ္ပတိဋ္ဌံ ဒုရတိယာနံ ဒုရတိက္ကမံ. အသနိဝိစက္ကမိဝါတိ အသနိမဏ္ဍလမိဝ. တဉှိ နိမ္မထနမေဝ၊ နာနိမ္မထနံ ပဝတ္တတိ၊ ဧဝံ ဘဝစက္ကမ္ပိ ဧကန္တဒုက္ခုပ္ပါဒနတောဝ ‘‘နိစ္စနိမ္မထန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဉာဏာသိနာ အပဒါလေတွာ သံသာရဘယမတီတော နတ္ထီတိ ဧတဿ သာဓကသုတ္တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝုတ္တမ္ပိ စေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တန္တူနံ အာကုလကံ တန္တာကုလကံ၊ တန္တာကုလကမိဝ ဇာတာ တန္တာကုလကဇာတာ၊ ကိလေသကမ္မဝိပါကေဟိ အတိဝိယ ဇဋိတာတိ အတ္ထော. ကုလိယာ သကုဏိယာ နီဍံ ကုလိကံ၊ တံ ဝိယ ဇာတာ ကုလိကုဏ္ဍိကဇာတာ. မုဉ္စာ ဝိယ၊ ပဗ္ဗဇာ ဝိယ စ ဘူတာ ဇာတာ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇဘူတာ. တဒုဘယံ ကိရ တိဏံ အာကုလံ ဇဋိတံ ဟုတွာ ဝဍ္ဎတိ. ဝဍ္ဎိယာ အဘာဝတော အပါယံ၊ ဒုက္ခဂတိဘာဝတော ဒုဂ္ဂတိံ၊ သုခသမုဿယတော ဝိနိပတိတတ္တာ ဝိနိပါတဉ္စ၊ စတုဗ္ဗိဓံ အပါယံ ‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋီ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၆၁၉၊ ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၉၅ အာပသာဒနာဝဏ္ဏနာ၊ သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၆၀၊ အ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄.၁၉၉၊ ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၂၆ သင်္ခါရပဒနိဒ္ဒေသ၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ၊ သု. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၅၂၃၊ ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၃၉၊ ဣတိဝု. အဋ္ဌ. ၁၄၊ ၅၈၊ ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၁.၆၇၊ ၉၉၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၁.၁၁၇၊ စူဠနိ. အဋ္ဌ. ၆၊ ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၂.၅၈) ဝုတ္တံ သံသာရဉ္စ နာတိဝတ္တတိ. သံသာရော ဧဝ ဝါ သဗ္ဗော ဣဓ ဝဍ္ဎိအပဂမာဒိအတ္ထေဟိ အပါယာဒိနာမကော ဝုတ္တော ကေဝလံ ဒုက္ခက္ခန္ဓဘာဝတော.

ပညာဘူမိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဣတိ သတ္တရသမပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ.