စုတူပပါတဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၄၁၁. စုတိယာတိ စဝနေ. ဥပပါတေတိ ဥပပဇ္ဇနေ. သမီပတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ၊ စုတိက္ခဏသာမန္တာ၊ ဥပပတ္တိက္ခဏသာမန္တာ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ယေ ပန အာသန္နစုတိကာ’’တိအာဒိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၁၁). ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေနေဝ သတ္တာနံ စုတိ စ ဥပပတ္တိ စ ဉာယတီတိ အာဟ ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ ‘‘သောတဓာတူ’’တိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဣဓ နပုံသကလိင်္ဂဝသေန ဝတ္တဗ္ဗံ. တတ္ထ စ အာလောကပရိဂ္ဂဟေန ပယောဇနံ နတ္ထိ၊ ဣဓ အတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာလောကပရိဂ္ဂဟေန မဟာဇုတိကတ္တာပိ ဒိဗ္ဗ’’န္တိ၊ ကသိဏာလောကာနုဂ္ဂဟေန ပတ္တဗ္ဗတ္တာ၊ သယံ ဉာဏာလောကဖရဏဘာဝေန စ မဟာဇုတိကဘာဝတောတိ အတ္ထော. မဟာဇုတိကမ္ပိ ဟိ ‘‘ဒိဗ္ဗ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဒိဗ္ဗမိဒံ ဗျမှ’’န္တိအာဒီသု. မဟာဂတိကတ္တာတိ မဟနီယဂမနတ္တာ၊ ဝိမှယနီယပဝတ္တိကတ္တာတိ အတ္ထော. ဝိမှယနီယာ ဟိဿ ပဝတ္တိ တိရောကုဋ္ဋာဒိဂတရူပဒဿနတော. ‘‘ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ’’တိ စ ဟီနူပမာဒဿနံ ဒေဝတာနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုတောပိ ဣမဿ မဟာနုဘာဝတ္တာ. တေန ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘာယ ယောဂိနော ပရိကမ္မကရဏံ တပ္ပဋိပက္ခာဘိဘဝဿ အတ္ထတော တဿ ဝိဇယိစ္ဆာ နာမ ဟောတိ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘီ စ ဣဒ္ဓိမာ ဒေဝတာနံ ဝစနဂ္ဂဟဏက္ခမနဓမ္မဒါနဝသေန မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရာဒယော ဝိယ ဒါနဂ္ဂဟဏလက္ခဏေ၊ ဝေါဟာရေ စ ပဝတ္တေယျာတိ ဧဝံ ဝိဟာရဝိဇယိစ္ဆာဝေါဟာရဇုတိဂတိသင်္ခါတာနံ အတ္ထာနံ ဝသေန ဣမဿ အဘိညာဉာဏဿ ဒိဗ္ဗစက္ခုဘာဝသိဒ္ဓိတော. သဒ္ဒဝိဒူ စ တေသု ဧဝ အတ္ထေသု ဒိဝု-သဒ္ဒံ ဣစ္ဆန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ.

ဒဿနဋ္ဌေနာတိ ရူပဒဿနဘာဝေန. စက္ခုနာ ဟိ သတ္တာ ရူပံ ပဿန္တိ. ယထာ မံသစက္ခု ဝိညာဏာဓိဋ္ဌိတံ သမဝိသမံ အာစိက္ခန္တံ ဝိယ ပဝတ္တတိ၊ န တထာ ဣဒံ. ဣဒံ ပန သယမေဝ တတော သာတိသယံ စက္ခုကိစ္စကာရီတိ အာဟ ‘‘စက္ခုကိစ္စကရဏေန စက္ခုမိဝါတိပိ စက္ခူ’’တိ. ‘‘ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုတ္တာ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ ပရတော ဥပပတ္တိယာ အဒဿနတော ဧတ္ထေဝါယံ သတ္တော ဥစ္ဆိန္နော၊ ဧဝမိတရေပီတိ. နဝသတ္တပါတုဘာဝဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ လာဘီ အဓိစ္စသမုပ္ပတ္တိကော ဝိယ. ဗုဒ္ဓပုတ္တာ ပဿန္တိယေဝါတိ ဥတ္တရပဒါဝဓာရဏံ၊ န ပုရိမပဒါဝဓာရဏံ. ဧဝံ ဟိ ဇယဒ္ဒိသဇာတကာဒီဟိ အဝိရောဓော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ.

မနုဿာနံ ဣဒန္တိ မာနုသကံ၊ မနုဿာနံ ဂေါစရဘူတံ ရူပါရမ္မဏံ. တဒညဿ ပန ဒိဗ္ဗတိရောဟိတာတိသုခုမာဒိဘေဒဿ ရူပဿ ဒဿနတော အတိက္ကန္တမာနုသကံ. ဧဝရူပဉ္စ မနုဿူပစာရံ အတိက္ကန္တံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မနုဿူပစာရံ အတိက္ကမိတွာ ရူပဒဿနေနာ’’တိ. ဧဝံ ဝိသယမုခေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိသယီမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘မာနုသကံ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထာပိ မံသစက္ခာတိက္ကမော တဿ ကိစ္စာတိက္ကမေနေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဒိဗ္ဗစက္ခုနာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေနပိ. ဒဋ္ဌုံ န သက္ကာ ခဏဿ အတိဣတ္တရတာယ အတိသုခုမတာယ ကေသဉ္စိ ရူပဿ. အပိစ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ပစ္စုပ္ပန္နံ ရူပါရမ္မဏံ၊ တဉ္စ ပုရေဇာတပစ္စယဘူတံ၊ န စ အာဝဇ္ဇနပရိကမ္မေဟိ ဝိနာ မဟဂ္ဂတဿ ပဝတ္တိ အတ္ထိ၊ နာပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမေဝ ရူပံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဘဝိတုံ သက္ကောတိ၊ ဘိဇ္ဇမာနံ ဝါ. တသ္မာ ‘‘စုတူပပါတက္ခဏေ ရူပံ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကာ’’တိ သုဝုတ္တမေတံ. ယဒိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ရူပါရမ္မဏမေဝ၊ အထ ကသ္မာ ‘‘သတ္တေ ပဿတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? ယေဘုယျေန သတ္တသန္တာနဂတရူပဒဿနတော ဧဝံ ဝုတ္တံ. သတ္တဂဟဏဿ ဝါ ကာရဏဘာဝတော ဝေါဟာရဝသေန ဝုတ္တန္တိပိ ကေစိ. တေ စဝမာနာတိ အဓိပ္ပေတာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝရူပေတိ န စုတူပပါတက္ခဏသမင်္ဂိနောတိ အဓိပ္ပါယော.

မောဟူပနိဿယံ နာမ ကမ္မံ နိဟီနံ နိဟီနဖလံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ’’တိ. တဗ္ဗိပရီတေတိ တဿ ဟီဠိတာဒိဘာဝဿ ဝိပရီတေ၊ အဟီဠိတေ အနောဟီဠိတေ အနောညာတေ အနဝညာတေ စိတ္တီကတေတိ အတ္ထော. သုဝဏ္ဏေတိ သုန္ဒရဝဏ္ဏေ. ဒုဗ္ဗဏ္ဏေတိ အသုန္ဒရဝဏ္ဏေ. သာ ပနာယံ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏတာ ယထာက္ကမံ ကမ္မဿ အဒေါသဒေါသူပနိဿယတာယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ’’တိအာဒိ. သုန္ဒရံ ဂတိံ ဂတာ သုဂတာတိ အာဟ ‘‘သုဂတိဂတေ’’တိ၊ သုဂတိံ ဥပပန္နေတိ အတ္ထော. အလောဘဇ္ဈာသယာ သတ္တာ ဝဒညူ ဝိဂတမစ္ဆေရာ အလောဘူပနိဿယေန ကမ္မုနာ သုဘဂါ သမိဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘အလောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ’’တိ. ဒုက္ခံ ဂတိံ ဂတာ ဒုဂ္ဂတာတိ အာဟ ‘‘ဒုဂ္ဂတိဂတေ’’တိ. လောဘဇ္ဈာသယာ သတ္တာ လုဒ္ဓါ မစ္ဆရိနော လောဘူပနိဿယေန ကမ္မုနာ ဒုဂ္ဂတာ ဒုရုပေတာ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘လောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ ဒလိဒ္ဒေ အပ္ပန္နပါနေ’’တိ.

ဥပစိတန္တိ ဖလာဝဟဘာဝေန ကတံ. ယထာ ကတံ ဟိ ကမ္မံ ဖလဒါနသမတ္ထံ ဟောတိ၊ တထာ ကတံ ဥပစိတံ. စဝမာနေတိအာဒီဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စံ ဝုတ္တန္တိ ဝိသယမုခေန ဝိသယီဗျာပါရမာဟ. ပုရိမေဟီတိ ဝါ ‘‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ’’တိအာဒီနိ ပဒါနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အာဒီဟီတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော. တသ္မာ ‘‘ဒိဗ္ဗေန။ပေ။ ပဿတီ’’တိ ဣမေဟိ၊ ‘‘စဝမာနေ’’တိအာဒီဟိ စ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စံ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော.

ဣမိနာ ပန ပဒေနာတိ ‘‘ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတီ’’တိ ဣမိနာ ဝါကျေန. ဣဓ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဘိက္ခု၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏလာဘီတိ အဓိပ္ပါယော. သော စ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏလာဘီ နေရယိကေ စ သတ္တေ ပစ္စက္ခတော ဒိသွာ ဌိတော. ဧဝံ မနသိ ကရောတီတိ တေသံ နေရယိကာနံ နိရယသံဝတ္တနိယဿ ကမ္မဿ ဉာတုကာမတာဝသေန ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ပရိကမ္မဝသေန မနသိ ကရောတိ. ကိံ နု ခေါတိအာဒိ မနသိကာရဝိဓိဒဿနံ. ဧဝံ ပန ပရိကမ္မံ ကတွာ ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌိတဿ တံ ကမ္မံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မိံ နိရုဒ္ဓေ စတ္တာရိ၊ ပဉ္စ ဝါ ဇဝနာနိ ဇဝန္တီတိအာဒိ သဗ္ဗံ ဝုတ္တနယမေဝ. ‘‘ဝိသုံ ပရိကမ္မံ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဣဒံ ပန ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေန ဝိနာ ယထာကမ္မူပဂဉာဏဿ ဝိသုံ ပရိကမ္မံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စေတံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အညထာ ယထာကမ္မူပဂဉာဏဿ မဟဂ္ဂတဘာဝေါ ဧဝ န သိယာ. ဒေဝါနံ ဒဿနေပိ ဧသေဝ နယော. နေရယိကဒေဝဂ္ဂဟဏံ စေတ္ထ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာကင်္ခမာနော ဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘီ အညဂတိကေသုပိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတိယေဝ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘အပါယဂ္ဂဟဏေန တိရစ္ဆာနယောနိံ ဒီပေတီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၁၁)၊ ‘‘သုဂတိဂ္ဂဟဏေန မနုဿဂတိပိ သင်္ဂယှတီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၁၁) စ. တံ နိရယသံဝတ္တနိယံ ကမ္မံ အာရမ္မဏံ ဧတဿာတိ တံကမ္မာရမ္မဏံ. ဖာရုသကဝနာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန စိတ္တလတာဝနာဒီနံ သင်္ဂဟော.

ယထာ စိမဿာတိ ယထာ စ ဣမဿ ယထာကမ္မူပဂဉာဏဿ ဝိသုံ ပရိကမ္မံ နတ္ထိ၊ ဧဝံ အနာဂတံသဉာဏဿပီတိ ဝိသုံ ပရိကမ္မာဘာဝံ နိဒဿေတိ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုပါဒကာနေဝ ဟိ ဣမာနီ’’တိ. တတြာယမဓိပ္ပါယော – ယထာ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘီ နိရယာဒိအဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ၊ နေရယိကာဒိကေ သတ္တေ ဒိသွာ တေဟိ ပုဗ္ဗေ အာယူဟိတံ နိရယသံဝတ္တနိယာဒိကံ ကမ္မံ တာဒိသေန သမာဒါနေန၊ တဇ္ဇေန စ မနသိကာရေန ပရိက္ခတေ စိတ္တေ ယာထာဝတော ဇာနာတိ၊ ဧဝံ ယဿ ယဿ သတ္တဿ သမနန္တရာ အနာဂတံ အတ္တဘာဝံ ဉာတုကာမော တံ တံ ဩဒိဿ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ တေန တေန အတီတေ၊ ဧတရဟိ ဝါ အာယူဟိတံ တဿ နိဗ္ဗတ္တကံ ကမ္မံ ယထာကမ္မူပဂဉာဏေန ဒိသွာ တေန နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗံ အနာဂတံ အတ္တဘာဝံ ဉာတုကာမော တာဒိသေန သမာဒါနေန၊ တဇ္ဇေန စ မနသိကာရေန ပရိက္ခတေ စိတ္တေ ယာထာဝတော ဇာနာတိ. ဧသေဝ နယော တတော ပရေသုပိ အတ္တဘာဝေသု. ဧတံ အနာဂတံသဉာဏံ နာမ. ယသ္မာ ဧတံ ဒွယံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေ သတိယေဝ သိဇ္ဈတိ၊ နာသတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣမာနိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ သဟေဝ ဣဇ္ဈန္တီ’’တိ.

ကာယေန ဒုဋ္ဌု စရိတံ၊ ကာယတော ဝါ ဥပ္ပန္နံ ကိလေသပူတိကတ္တာ ဒုဋ္ဌံ စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတန္တိ ဧဝံ ယောဇေတဗ္ဗော. ကာယောတိ စေတ္ထ စောပနကာယော အဓိပ္ပေတော. ကာယဝိညတ္တိဝသေန ပဝတ္တံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ကာယဒုစ္စရိတန္တိ. ဣတရေသူတိ ဝစီမနောဒုစ္စရိတေသု. ယသ္မိံ သန္တာနေ ကမ္မံ ကတူပစိတံ၊ အသတိဿ အန္တရုပစ္ဆေဒေ ဝိပါကာရဟဘာဝဿ အဝိဂစ္ဆနတော သော တေန သဟိတောယေဝါတိ ဝတ္တဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘သမန္နာဂတာတိ သမင်္ဂီဘူတာ’’တိ. ‘‘အနတ္ထကာမာ ဟုတွာ’’တိ ဧတေန မာတာပိတရော ဝိယ ပုတ္တာနံ၊ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ဝိယ စ နိဿိတကာနံ အတ္ထကာမာ ဟုတွာ ဂရဟကာ ဥပဝါဒကာ န ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. ဂုဏပရိဓံသနေနာတိ ဝိဇ္ဇမာနာနံ ဂုဏာနံ ဝိဒ္ဓံသနေန၊ ဝိနာသနေနာတိ အတ္ထော. နနု စ အန္တိမဝတ္ထုနာပိ ဥပဝါဒေါ ဂုဏပရိဓံသနမေဝါတိ? သစ္စမေတံ. ဂုဏာတိ ပနေတ္ထ ဈာနာဒိဝိသေသာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာတိ သီလပရိဓံသနံ ဝိသုံ ဂဟိတံ. တေနာဟ ‘‘နတ္ထိ ဣမေသံ သမဏဓမ္မော’’တိအာဒိ. သမဏဓမ္မောတိ စ သီလသံယမံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဇာနံ ဝါတိ ယံ ဥပဝဒတိ၊ တဿ အရိယဘာဝံ ဇာနန္တော ဝါ. အဇာနံ ဝါတိ အဇာနန္တော ဝါ. ဇာနနံ အဇာနနံ စေတ္ထ အပ္ပမာဏံ၊ အရိယဘာဝေါ ဧဝ ပမာဏံ. တေနာဟ ‘‘ဥဘယထာပိ အရိယူပဝါဒေါဝ ဟောတီ’’တိ. ‘‘အရိယော’’တိ ပန အဇာနတော အဒုဋ္ဌစိတ္တဿေဝ တတ္ထ အရိယဂုဏာဘာဝံ ပဝေဒေန္တဿ ဂုဏပရိဓံသနံ န ဟောတီတိ တဿ အရိယူပဝါဒေါ နတ္ထီတိ ဝဒန္တိ. သတေကိစ္ဆံ ပန ဟောတိ ခမာပနေန၊ န အနန္တရိယံ ဝိယ အတေကိစ္ဆံ.

ရုဇ္ဈတီတိ တုဒတိ၊ ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဥပ္ပါဒေတီတိ အတ္ထော. တန္တိ တံ ထေရံ၊ တံ ဝါ ကိရိယံ. ဇာနန္တော ဧဝ ထေရော ‘‘အတ္ထိ တေ၊ အာဝုသော၊ ပတိဋ္ဌာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဣတရောပိ သစ္စာဘိသမယော သာသနေ ပတိဋ္ဌာတိ အာဟ ‘‘သောတာပန္နော အဟ’’န္တိ. ထေရော တံ ကရုဏာယမာနော ‘‘ခီဏာသဝေါ တယာ ဥပဝဒိတော’’တိ အတ္တာနံ အာဝိကာသိ.

သစေ နဝကတရာ ဟောန္တိ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ. သမ္မုခါ အခမာပေန္တေပီတိ ပုရတော ခမာပနေ အသမ္ဘဝန္တေပိ. ‘‘အခမန္တေ’’တိ ဝါ ပါဌော. တံ သောတာပန္နဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပရိနိဗ္ဗုတမဉ္စဋ္ဌာနန္တိ ပူဇာကရဏဋ္ဌာနံ သန္ဓာယာဟ.

သမာဒါတဗ္ဗဋ္ဌေန သမာဒါနာနိ၊ ကမ္မာနိ သမာဒါနာနိ ယေသံ၊ တေ ကမ္မသမာဒါနာ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေန ကမ္မသမာဒါနာ၊ ဟေတုအတ္ထံ ဝါ အန္တောဂဓံ ကတွာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေန ပရေ ကမ္မေသု သမာဒါပကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ. တယိမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေနာ’’တိအာဒိမာဟ. သီလသမ္ပန္နောတိအာဒိ ပရိပက္ကိန္ဒြိယဿ မဂ္ဂသမင်္ဂိနော ဝသေန ဝုတ္တံ. အဂ္ဂမဂ္ဂဋ္ဌေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. အညန္တိ အရဟတ္တံ. ဧဝံသမ္ပဒန္တိ ယထာ တံ အဝဿမ္ဘာဝီ၊ ဧဝမိဒမ္ပီတိ အတ္ထော. တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယာတိအာဒီသု အရိယူပဝါဒံ သန္ဓာယ ‘‘ပုန ဧဝရူပိံ ဝါစံ န ဝက္ခာမီ’’တိ ဝဒန္တော ဝါစံ ပဇဟတိ နာမ၊ ‘‘ပုန ဧဝရူပံ စိတ္တံ န ဥပ္ပါဒေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော စိတ္တံ ပဇဟတိ နာမ၊ ‘‘ပုန ဧဝရူပိံ ဒိဋ္ဌိံ န ဂဏှိဿာမီ’’တိ ပဇဟန္တော ဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ နာမ၊ တထာ အကရောန္တော နေဝ ပဇဟတိ၊ န ပဋိနိဿဇ္ဇတိ. ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော၊ ဧဝံ နိရယေတိ ယထာ နိရယပါလေဟိ အာဟရိတွာ နိရယေ ဌပိတော၊ ဧဝံ နိရယေ ဌပိတောယေဝါတိ အတ္ထော. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေန အကတ္တဗ္ဗံ နာမ ပါပံ နတ္ထိ၊ ယတော သံသာရခါဏုဘာဝေါပိ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဇ္ဇာနီ’’တိ.

‘‘ဥစ္ဆိန္နဘဝနေတ္တိကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတဿ ကာယော တိဋ္ဌတိ၊ အယဉ္စေဝ ကာယော၊ ဗဟိဒ္ဓါ စ နာမရူပ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၄၇) ဧဝမာဒီသု ဝိယ ဣဓ ကာယ-သဒ္ဒေါ ခန္ဓပဉ္စကဝိသယောတိ အာဟ ‘‘ကာယဿ ဘေဒါတိ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပရိစ္စာဂါ’’တိ. အဝီတရာဂဿ မရဏတော ပရံ နာမ ဘဝန္တရူပါဒါနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပရံ မရဏာတိ တဒနန္တရံ အဘိနိဗ္ဗတ္တိက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏေ’’တိ. ယေန တိဋ္ဌတိ၊ တဿ ဥပစ္ဆေဒေနေဝ ကာယော ဘိဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘ကာယဿ ဘေဒါတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒါ’’တိ.

ဧတိ ဣမသ္မာ သုခန္တိ အယော၊ ပုညန္တိ အာဟ ‘‘ပုညသမ္မတာ အယာ’’တိ. အယန္တိ ဧတသ္မာ သုခါနီတိ အာယော၊ ပုညကမ္မာဒိသုခသာဓနံ. တေနာဟ ‘‘သုခါနံ ဝါ အာယဿ အဘာဝါ’’တိ. ဣယတိ အဿာဒိယတီတိ အယော၊ အဿာဒေါတိ အာဟ ‘‘အဿာဒသညိတော အယော’’တိ.

နာဂရာဇာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သုပဏ္ဏာဒီနံ သင်္ဂဟော. အသုရသဒိသန္တိ ပေတာသုရသဒိသံ. သောတိ အသုရကာယော. သဗ္ဗသမုဿယေဟီတိ သဗ္ဗေဟိ သမ္ပတ္တိသမုဿယေဟိ. ဝုတ္တဝိပရိယာယေနာတိ ‘‘သုဋ္ဌု စရိတံ၊ သောဘနံ ဝါ စရိတံ အနဝဇ္ဇတ္တာ’’တိအာဒိနာ ‘‘ကာယဒုစ္စရိတေနာ’’တိအာဒီနံ ပဒါနံ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဝိပရိယာယေန.

နိဂမနဝစနံ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ပုန ဝစနန္တိ ကတွာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထောတိ ‘‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ။ပေ။ ပဿတီ’’တိ ဧတ္ထ အယံ ယထာဝုတ္တော သင်္ခေပတ္ထော.

၄၁၂. ကသိဏာရမ္မဏန္တိ အဋ္ဌန္နမ္ပိ ကသိဏာနံ ဝသေန ကသိဏာရမ္မဏံ. သဗ္ဗာကာရေနာတိ ‘‘စုဒ္ဒသဝိဓေန စိတ္တပရိဒမနေန အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂမေန ဘူမိပါဒပဒမူလသမ္ပာဒနေနာ’’တိ ဣမိနာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန. အဘိနီဟာရက္ခမံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာဘိမုခံ ပေသနာရဟံ ပေသနယောဂ္ဂံ ကတွာ. အာသန္နံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏုပ္ပတ္တိယာ သမီပဘူတံ ကာတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဥပစာရဇ္ဈာနံ ပဂုဏတရံ ကတွာ အာရမ္မဏဉ္စ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ဥပစာရဇ္ဈာနဂေါစရံ ကတွာ ဝဍ္ဎေတွာ ဌပေတဗ္ဗ’’န္တိ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဝဍ္ဎိတေ ကသိဏာရမ္မဏေ. အပ္ပနာတိ ဈာနဝသေန အပ္ပနာ. န ဟိ အကတပရိကမ္မဿ အဘိညာဝသေန အပ္ပနာ ဣဇ္ဈတိ. တေနာဟ ‘‘ပါဒကဇ္ဈာနနိဿယံ ဟောတီ’’တိ၊ ပါဒကဇ္ဈာနာရမ္မဏံ ဟောတီတိ အတ္ထော. န ပရိကမ္မနိဿယန္တိ ပရိကမ္မဿ တံ ကသိဏာရမ္မဏံ အပဿယော န ဟောတိ. တထာ သတိ ရူပဒဿနံ န သိယာ. ဣမေသူတိ ယထာဝုတ္တေသု တေဇောကသိဏာဒီသု တီသု ကသိဏေသု. ဥပ္ပါဒေတွာတိ ဥပစာရဇ္ဈာနုပ္ပါဒနေန ဥပ္ပါဒေတွာ. ဥပစာရဇ္ဈာနပဝတ္တိယာ ဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တုပ္ပတ္တိ. တတ္ထာတိ ကသိဏနိဒ္ဒေသေ.

အန္တောယေဝ ရူပဂတံ ပဿိတဗ္ဗံ န ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပါပတ္တိဟေတုဘာဝတော. ပရိကမ္မဿ ဝါရော အတိက္ကမတီတိ ဣဓ ပရိကမ္မံ နာမ ယထာဝုတ္တကသိဏာရမ္မဏံ ဥပစာရဇ္ဈာနံ၊ တံ ရူပဂတံ ပဿတော န ပဝတ္တတိ. ကသိဏာလောကဝသေန စ ရူပဂတဒဿနံ၊ ကသိဏာလောကော စ ပရိကမ္မဝသေနာတိ တဒုဘယမ္ပိ ပရိကမ္မဿ အပ္ပဝတ္တိယာ န ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘တတော အာလောကော အန္တရဓာယတိ၊ တသ္မိံ အန္တရဟိတေ ရူပဂတမ္ပိ န ဒိဿတီ’’တိ. ရူပဂတံ ပဿတော ပရိကမ္မဿ ဝါရော အတိက္ကမတိ၊ ပရိကမ္မမတိက္ကန္တဿ ကသိဏာရမ္မဏံ ဉာဏံ န ဟောတီတိ ရူပဂတံ န ဒိဿတိ၊ ကထံ ပန ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘အထာနေနာ’’တိအာဒိ. ဧဝံ အနုက္ကမေနာတိ ပုနပ္ပုနံ ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော တတော ဝုဋ္ဌာယ အဘိဏှံ အာလောကဿ ဖရဏဝသေန အာလောကော ထာမဂတော ဟောတိ စိရဋ္ဌာယီ. တထာ စ သတိ တတ္ထ သုစိရမ္ပိ ရူပဂတံ ပဿတေဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧတ္ထ အာလောကော။ပေ။ ဟောတီ’’တိ.

သွာယမတ္ထော တိဏုက္ကူပမာယ ဝိဘာဝေတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ရတ္တိံ တိဏုက္ကာယာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပုနပ္ပုနံ ပဝေသနန္တိ ပုနပ္ပုနံ ပါဒကဇ္ဈာနသမာပဇ္ဇနံ. ထာမဂတာလောကဿ ယထာပရိစ္ဆေဒေန ဌာနန္တိ ယတ္တကံ ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကသိဏံ ဝဍ္ဎိတံ၊ ထာမဂတဿ အာလောကဿ တတ္တကံ ဖရိတွာ အဝဋ္ဌာနံ.

အနာပါထဂတန္တိ အာပါထဂမနယောဂျဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. အန္တောကုစ္ဆိဂတာဒိ ပန တဒဘာဝတော တေန ဝိသေသိတဗ္ဗမေဝ. တဒေဝါတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုမေဝ. ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ရူပမာရဗ္ဘ ပဝတ္တစိတ္တေသု. ရူပဒဿနသမတ္ထန္တိ ရူပံ သဘာဝတော ဝိဘာဝနသမတ္ထံ စက္ခုဝိညာဏံ ဝိယ. ပုဗ္ဗဘာဂစိတ္တာနီတိ အာဝဇ္ဇနပရိကမ္မသင်္ခါတာနိ ပုဗ္ဗဘာဂစိတ္တာနိ. တာနိ ဟိ အာရမ္မဏံ ကရောန္တာနိပိ န ယာထာဝတော တံ ဝိဘာဝေတွာ ပဝတ္တန္တိ အာဝဇ္ဇနသမ္ပဋိစ္ဆနစိတ္တာနိ ဝိယ.

တံ ပနေတံ ဒိဗ္ဗစက္ခု. ပရိပန္ထောတိ အန္တရာယိကော. ဈာနဝိဗ္ဘန္တကောတိ ဈာနုမ္မတ္တကော ဈာနဘာဝနာမုခေန ဥမ္မာဒပ္ပတ္တော. အပ္ပမတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခု မယာ အဓိဂတ’’န္တိ သန္တောသံ အနာပဇ္ဇိတွာ ဝိပဿနာနုယောဂဝသေန ဝါ သစ္စာဘိသမယဝသေန ဝါ အပ္ပမတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗံ.

‘‘ဧဝံ ပဿိတုကာမေနာ’’တိအာဒိနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ နာနာဝဇ္ဇနပရိကမ္မဉ္စေဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဉ္စ ဒဿိတံ၊ န တဿ ဥပ္ပတ္တိက္ကမောတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တတြာယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝ.

စုတူပပါတဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.