ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၂. ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ၊ တဿ ဝါ အနုဿရဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ၊ တံ နိဿယာဒိပစ္စယဘူတံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိမှိ ယံ ဉာဏံ၊ တဒတ္ထာယာ’’တိ သင်္ခေပေန ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ပုဗ္ဗေနိဝါသံ တာဝ ဒဿေတွာ တတ္ထ သတိဉာဏာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ပုဗ္ဗေ’’တိ ဣဒံ ပဒံ ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိ’’န္တိအာဒိဝစနတော အတီတဘဝဝိသယံ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘အတီတဇာတီသူ’’တိ နိဝါသ-သဒ္ဒေါ ကမ္မသာဓနော၊ ခန္ဓဝိနိမုတ္တော စ နိဝသိတဓမ္မော နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘နိဝုတ္ထက္ခန္ဓာ’’တိ. နိဝုတ္ထတာ စေတ္ထ သသန္တာနေ ပဝတ္တတာ၊ တထာဘူတာ စ တေ အနု အနု ဘူတာ ဇာတာ ပဝတ္တာ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝိဂတာဝ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘နိဝုတ္ထာတိ အဇ္ဈာဝုတ္ထာ အနုဘူတာ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓါ’’တိ. ဧဝံ သသန္တတိပရိယာပန္နဓမ္မဝသေန နိဝါသ-သဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝတွာ ဣဒါနိ အဝိသေသေန ဝတ္တုံ ‘‘နိဝုတ္ထဓမ္မာ ဝါ နိဝုတ္ထာ’’တိ ဝတွာ တံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဂေါစရနိဝါသေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဂေါစရဘူတာပိ ဟိ ဂေါစရာသေဝနာယ အာသေဝိတာ အာရမ္မဏကရဏဝသေန အနုဘူတာ နိဝုတ္ထာ နာမ ဟောန္တီတိ. တေ ပန ဒုဝိဓာ သပရဝိညာဏဂေါစရတာယာတိ ဥဘယေပိ တေ ဒဿေတုံ ‘‘အတ္တနော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ‘‘အတ္တနော ဝိညာဏေန ဝိညာတာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပရိစ္ဆိန္နာ’’တိ ဝစနံ ယေ တေ ဂေါစရနိဝါသေန နိဝုတ္ထဓမ္မာ၊ တေ န ကေဝလံ ဝိညာဏေန ဝိညာဏမတ္တာ၊ အထ ခေါ ယထာ ပုဗ္ဗေ ဇာတိနာမဂေါတ္တဝဏ္ဏလိင်္ဂါဟာရာဒိဝိသေသေဟိ ပရိစ္ဆေဒကာရိကာယ ပညာယ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟိတာ၊ တထေဝေတံ ဉာဏံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဏှာတီတိ ဣမဿ အတ္ထဿ ဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ပရဝိညာဏဝိညာတာပိ ဝါ နိဝုတ္ထာတိ သမ္ဗန္ဓော. န ကေဝလံ အတ္တနောဝ ဝိညာဏေန၊ အထ ခေါ ပရေသံ ဝိညာဏေန ဝိညာတာပိ ဝါတိ အတ္ထော. ဣဓာပိ ‘‘ပရိစ္ဆိန္နာ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ ‘‘ပရေသမ္ပိ ဝါ ဝိညာဏေန ဝိညာတာ ပရိစ္ဆိန္နာ’’တိ. တဿ စ ဂဟဏေ ပယောဇနံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေ စ ခေါ ယသ္မာ အဘီတာသု ဧဝ ဇာတီသု အညေဟိ ဝိညာတာ ပရိစ္ဆိန္နာ၊ တေ စ ပရိနိဗ္ဗုတာပိ ဟောန္တိ. ယေ ဟိ တေ ဝိညာတာ၊ တေသံ တဒါ ဝတ္တမာနသန္တာနာနုသာရေန တေသမ္ပိ အတီတေ ပဝတ္တိ ဉာယတီတိ သိခါပ္ပတ္တံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ ဝိသယဘူတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဒဿေတုံ ‘‘ဆိန္နဝဋုမကာနုဿရဏာဒီသူ’’တိ ဝုတ္တံ. ဆိန္နဝဋုမကာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ တေသံ အနုဿရဏာ ဆိန္နဝဋုမကာနုဿရဏံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကာနုဿရဏာနိ ဂယှန္တီတိ ဝဒန္တိ. ဆိန္နဝဋုမကာ ပန သဗ္ဗေဝ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတာ. တေသံ အနုဿရဏံ နာမ တေသံ ပဋိပတ္တိယာ အနုဿရဏံ၊ သာ ပန ပဋိပတ္တိ သင်္ခေပတော ဆဠာရမ္မဏဂ္ဂဟဏလက္ခဏာတိ တာနိ ဣဓ ပရဝိညာဏဝိညာတဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာနိ၊ တေ ပနေတေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဝိသယာ၊ န အညေသန္တိ အာဟ ‘‘တေ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ လဗ္ဘန္တီ’’တိ. န ဟိ အတီတေ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော ဧဝံ ဝိပဿိံသု၊ ဧဝံ မဂ္ဂံ ဘာဝေသုံ၊ ဧဝံ ဖလနိဗ္ဗာနာနိ သစ္ဆာကံသု၊ ဧဝံ ဝေနေယျေ ဝိနေသုန္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗဒါ အညေသံ ဉာဏဿ ဂတိ အတ္ထီတိ. ယာယ သတိယာ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ၊ သာ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ.

အနေကဝိဓန္တိ နာနာဘဝယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသာဒိဝသေန ဗဟုဝိဓံ. ပကာရေဟီတိ နာမဂေါတ္တာဒိအာကာရေဟိ သဒ္ဓိံ၊ သဟယောဂေ စေတံ ကရဏဝစနံ. ပဝတ္တိတံ ဒေသနာဝသေန. တေနာဟ ‘‘သံဝဏ္ဏိတ’’န္တိ၊ ဝိတ္ထာရိတန္တိ အတ္ထော. ‘‘နိဝါသ’’န္တိ အန္တောဂဓဘေဒသာမညဝစနမေတန္တိ တေ ဘေဒေ ဗျာပနိစ္ဆာဝသေန သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ တတ္ထ နိဝုတ္ထသန္တာန’’န္တိ အာဟ. သာဝကဿေဝေတံ အနုဿရဏံ၊ န သတ္ထုနောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ခန္ဓပဋိပါဋိဝသေန စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ဝါ’’တိ. ခန္ဓပဋိပါဋိ ခန္ဓာနံ အနုက္ကမော. သာ စ ခေါ စုတိတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပဋိပါဋိဝသေန. ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘ဣရိယာပထပဋိပါဋိ ခန္ဓပဋိပါဋီ’’တိ ဝဒန္တိ. အနုဂန္တွာ အနုဂန္တွာတိ ဉာဏဂတိယာ အနုဂန္တွာ အနုဂန္တွာ. တိတ္ထိယာတိ အညတိတ္ထိယာ၊ တေ ပန ကမ္မဝါဒိနော ကိရိယဝါဒိနော တာပသာဒယော. ဌပေတွာ အဂ္ဂသာဝကမဟာသာဝကေ ဣတရေ သတ္ထု သာဝကာ ပကတိသာဝကာ.

ယသ္မာ တိတ္ထိယာနံ ဗြဟ္မဇာလာဒီသု စတ္တာလီသာယ ဧဝ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋာနံ အနုဿရဏံ အာဂတံ၊ တသ္မာ ‘‘န တတော ပရ’’န္တိ ဝတွာ တံ ကာရဏံ ဝဒန္တော ‘‘ဒုဗ္ဗလပညတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ၊ တေန ဝိပဿနာဘိယောဂေါ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ ဝိသေသကာရဏန္တိ ဒဿေတိ. ဗလဝပညတ္တာတိ ဧတ္ထ နာမရူပပရိစ္ဆေဒါဒိယေဝ ပညာယ ဗလဝကာရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဉှေတ္ထ နေသံ သာဓာရဏကာရဏံ. ဧတ္တကောတိ ကပ္ပါနံ လက္ခံ၊ တဒဓိကံ ဧကံ၊ ဒွေ စ အသင်္ချေယျာနီတိ ကာလဝသေန ဧဝံပရိမာဏော ယထာက္ကမံ တေသံ မဟာသာဝကအဂ္ဂသာဝကပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပုညဉာဏာဘိနီဟာရော သာဝကပစ္စေကဗောဓိပါရမိတာ သမိတာ. ယဒိ ဗောဓိသမ္ဘာရသမ္ဘရဏကာလပရိစ္ဆိန္နော တေသံ တေသံ အရိယာနံ အဘိညာဉာဏဝိဘာဂေါ၊ ဧဝံ သန္တေ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ဝိသယပရိစ္ဆေဒတာ အာပန္နာတိ အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ပန ပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထီ’’တိ. ‘‘ယာဝတကံ ဉေယျံ၊ တာဝတကံ ဉာဏ’’န္တိ (မဟာနိ. ၁၅၆၊ စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅၊ ပဋိ. မ. ၃.၅) ဝစနတော သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဝိယ ဗုဒ္ဓါနံ အဘိညာဉာဏာနမ္ပိ ဝိသယေ ပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထိ. တတ္ထ ယံ ယံ ဉာတုံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တံ တံ ဇာနန္တိ ဧဝ. အထ ဝါ သတိပိ ကာလပရိစ္ဆေဒေ ကာရဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟာဒိနာ သာတိသယတ္တာ မဟာဗောဓိသမ္ဘာရာနံ ပညာပါရမိတာယ ပဝတ္တိအာနုဘာဝဿ ပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထိ၊ ကုတော တန္နိဗ္ဗတ္တာနံ အဘိညာဉာဏာနန္တိ အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ပန ပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထီ’’တိ. အတီတေ ဧတ္တကာနိ ကပ္ပါနံ အသင်္ချေယျာနီတိ ဧဝံ ကာလပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထိ၊ အနာဂတေ အနာဂတံသဉာဏဿ ဝိယ.

ဧဝံ ဆန္နံ ဇနာနံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿရဏံ ကာလဝိဘာဂတော ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏတော အာနုဘာဝဝိသေသတော၊ ပဝတ္တိအာကာရတော စ ဒဿေတုံ ‘‘တိတ္ထိယာ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စုတိပဋိသန္ဓိဝသေနာတိ အတ္တနော၊ ပရဿ ဝါ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ စုတိံ ဒိသွာ အန္တရာ ကိဉ္စိ အနာမသိတွာ ပဋိသန္ဓိယာ ဧဝ ဂဟဏဝသေန. ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဗျတိရေကတော၊ အနွယတော စ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘တေသဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပကတိသာဝကာ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေနပိ သင်္ကမန္တီတိ အယမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ‘‘ဗလဝပညတ္တာ’’တိ ဟေတုနာ ဝိဘာဝေတဗ္ဗော၊ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန သင်္ကမနံ ဝေမဇ္ဈဒဿနေ ပယောဇနာဘာဝတော. ဉာဏဗလဒဿနတ္ထံ ပနေတ္ထ ဝုတ္တံ.

တံ တံ ပါကဋမေဝါတိ ယထာ နာမ သရဒသမယေ ဌိတမဇ္ဈနှိကဝေလာယံ စတုရတနိကေ ဂေဟေ စက္ခုမတော ပုရိသဿ ရူပဂတံ သုပါကဋမေဝ ဟောတီတိ လောကသိဒ္ဓမေတံ၊ သိယာ ပန တဿ သုခုမတရတိရောဟိတာဒိဘေဒဿ ရူပဂတဿ အဂေါစရတာ. နတ္ထေဝ ဗုဒ္ဓါနံ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတဿ ဉေယျဿ အဂေါစရတာ၊ အထ ခေါ တံ ဉာဏာလောကေန ဩဘာသိတံ ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ သုပါကဋံ သုဝိဘူတမေဝ ဟောတိ တထာ ဉေယျာဝရဏဿ သုပဟီနတ္တာ. ပေယျာလပါဠိံ ဝိယ သင်္ခိပိတွာတိ ယထာ ပေယျာလပါဠိံ ပဌန္တာ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ။ပေ။ ပဉ္စမံ ဈာန’’န္တိ အာဒိပရိယောသာနမေဝ ဂဏှန္တာ သင်္ခိပိတွာ သဇ္ဈာယန္တိ၊ န အနုပဒံ၊ ဧဝံ အနေကာပိ ကပ္ပကောဋိယော သင်္ခိပိတွာ. ယံ ယံ ဣစ္ဆန္တီတိ ယသ္မိံ ကပ္ပေ၊ ယသ္မိံ ဘဝေ ယံ ယံ ဇာနိတုံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတေ ဧဝ ဉာဏေန ဩက္ကမန္တာ. သီဟောက္ကန္တဝသေန သီဟဂတိပတနဝသေန ဉာဏဂတိယာ ဂစ္ဆန္တိ. သတဓာ ဘိန္နဿ ဝါဠဿ ကောဋိယာ ကောဋိပဋိပါဒနဝသေန ကတဝါလဝေဓပရိစယဿ. သရဘင်္ဂသဒိသဿာတိ သရဘင်္ဂဗောဓိသတ္တသဒိသဿ (ဇာ. ၂.၁၇.၅၀ အာဒယော). လက္ခဋ္ဌာနဿ အပ္ပတ္တဝသေန န သဇ္ဇတိ. အတိက္ကမနပဿဂမနဝသေန န ဝိရဇ္ဈတိ.

ခဇ္ဇုပနကပ္ပဘာသဒိသံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတီတိ ဉာဏဿ အတိဝိယ အပ္ပါနုဘာဝတာယ ခဇ္ဇောတောဘာသသမံ ဟုတွာ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ ဥပဋ္ဌာတိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဒီပပ္ပဘာသဒိသန္တိ ပါကတိကဒီပါလောကသဒိသံ. ဥက္ကာပဘာ မဟာဥမ္မုကာလောကော. ဩသဓိတာရကပ္ပဘာတိ ဥဿန္နာ ပဘာ ဧတာယ ဓီယတီတိ ဩသဓိ၊ ဩသဓီနံ ဝါ အနုဗလပ္ပဒါယိကတ္တာ ဩသဓီတိ ဧဝံ လဒ္ဓနာမာယ တာရကာယ ပဘာ. သရဒသူရိယမဏ္ဍလသဒိသံ သဝိသယေ သဗ္ဗသော အန္ဓကာရဝိဓမနတော.

ယဋ္ဌိကောဋိဂမနံ ဝိယ ခန္ဓပဋိပါဋိယာ အမုဉ္စနတော. ကုန္နဒီနံ အတိက္ကမနာယ ဧကေနေဝ ရုက္ခဒဏ္ဍေန ကတသင်္ကမော ဒဏ္ဍကသေတု. စတူဟိ၊ ပဉ္စဟိ ဝါ ဇနေဟိ ဂန္တုံ သက္ကုဏေယျော ဖလကေ အတ္ထရိတွာ အာဏိယော ကောဋ္ဋေတွာ ကတသင်္ကမော ဇင်္ဃသေတု. ဇင်္ဃသတ္ထဿ ဂမနယောဂ္ဂေါ သင်္ကမော ဇင်္ဃသေတု ဇင်္ဃမဂ္ဂေါ ဝိယ. သကဋဿ ဂမနယောဂ္ဂေါ သင်္ကမော သကဋသေတု သကဋမဂ္ဂေါ ဝိယ. မဟတာ ဇင်္ဃသတ္ထေန ဂန္တဗ္ဗမဂ္ဂေါ မဟာဇင်္ဃမဂ္ဂေါ. ဗဟူဟိ ဝီသာယ ဝါ တိံသာယ ဝါ သကဋေဟိ ဧကဇ္ဈံ ဂန္တဗ္ဗမဂ္ဂေါ မဟာသကဋမဂ္ဂေါ.

ဣမသ္မိံ ပန အဓိကာရေတိ ‘‘စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၊ ၁၉၂၊ ပေဋကော. ၂၂၊ မိ. ပ. ၂.၁.၉) စိတ္တသီသေန သာဝကဿ နိဒ္ဒိဋ္ဌသမာဓိဘာဝနာဓိကာရေ.

၄၀၃. တသ္မာတိ ယသ္မာ သာဝကာနံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿရဏံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ၊ တသ္မာ. ဧဝန္တိ ယထာ တေ အနုဿရန္တိ၊ ဧဝံ အနုဿရိတုကာမေန. ဟေဋ္ဌာ တီသု ဈာနေသု ယထာရဟံ ပီတိသုခေဟိ ကာယစိတ္တာနံ သမ္ပီနနာယ ‘‘စတ္တာရိ ဈာနာနိ သမာပဇ္ဇိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အညထာ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ သိယာ. ယာယ နိသဇ္ဇာယ နိသိန္နဿ အနုဿရဏာရမ္ဘော၊ သာ ဣဓ သဗ္ဗပစ္ဆိမာ နိသဇ္ဇာ. တတော အာသနပညာပနန္တိ တတော နိသဇ္ဇာယ ပုရိမကံ အာသနပညာပနံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဘောဇနကာလောတိအာဒီသု ကာလသီသေန တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ကတကိစ္စမာဟ. စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဝန္ဒနကာလောတိ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏေသု စေတိယဗောဓီနံ ဝန္ဒနကာလော. သကလံ ရတ္တိန္ဒိဝန္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ.

ကိဉ္စိ ကိစ္စံ. ဧတ္တကေနာတိ ပါဒကဇ္ဈာနသမာပဇ္ဇနေန. ပါဒကဇ္ဈာနဉှိ သတ္ထကဿ ဝိယ နိသာနသိလာ သတိပညာနမ္ပိ နိသိတဘာဝါဝဟံ. ယံ တဿ၊ တာ တံ သမာပဇ္ဇနေန ပရမနေပက္ကပ္ပတ္တာ ဟောန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဒီပေ ဇလိတေ ဝိယ ပါကဋံ ဟောတီ’’တိ၊ အန္ဓကာရဋ္ဌာနေတိ အဓိပ္ပါယော. ပုရိမဘဝေတိ ဣမဿ ဘဝဿ အနန္တရေ ပုရိမသ္မိံ ဘဝေ. ပဝတ္တိတနာမရူပန္တိ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ပဝတ္တိတနာမရူပံ. တဉ္စ ခေါ ပဌမံ ရူပံ အာဝဇ္ဇိတွာ နာမံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ပဌမံ နာမံ အာဝဇ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ ရူပန္တိ အပရေ. ပဟောတီတိ သက္ကောတိ. ပဏ္ဍိတော နာမ ဣမိဿာ အဘိညာဘာဝနာယ ကတာဓိကာရော.

‘‘အညံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဣဒံ အညသ္မာ ကမ္မဘဝါ အညော ဥပပတ္တိဘဝေါ ဥပ္ပန္နောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နန္တရဘာဝတော. အညထာ ဧကဘဝေပိ အညမညမေဝ နာမရူပံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ နိရုဒ္ဓဉ္စ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ. တေနေဝါဟ –

‘‘ယေ နိရုဒ္ဓါ မရန္တဿ၊ တိဋ္ဌမာနဿ ဝါ ဣဓ၊

သဗ္ဗေပိ သဒိသာ ခန္ဓာ၊ ဂတာ အပ္ပဋိသန္ဓိကာ’’တိ. (မဟာနိ. ၃၉)၊

တံ ဌာနန္တိ တံ နိက္ခေပဋ္ဌာနံ. အာဟုန္ဒရိကန္တိ သမန္တတော၊ ဥပရိ စ ဃနသဉ္ဆန္နံ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနံ. အန္ဓတမမိဝါတိ အန္ဓကာရတိမိသာ ဝိယ.

ကူဋာဂါရကဏ္ဏိကတ္ထာယာတိ ကူဋာဂါရဿ ကူဋတ္ထာယ. ကူဋာဂါရဿ ကဏ္ဏိကာ ဝိယ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ၊ မဟာရုက္ခော ဝိယ ပုရိမဘဝေ စုတိက္ခဏေ ပဝတ္တနာမရူပံ၊ သာခါပလာသာ ဝိယ တေန သမ္ဗန္ဓံ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ၊ ဖရသုဓာရာ ဝိယ ပရိကမ္မဘာဝနာ၊ ကမ္မာရသာလာ ဝိယ ပါဒကဇ္ဈာနန္တိ ဧဝံ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကဋ္ဌဖာလကောပမာပိ ‘‘ယထာ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော ဩဒနပစနာဒိအတ္ထံ မဟန္တံ ဒါရုံ ဖာလေန္တော တဿ တစဖေဂ္ဂုမတ္တဖာလနေ ဖရသုဓာရာယ ဝိပန္နာယ မဟန္တံ ဒါရုံ ဖာလေတုံ အသက္ကောန္တော ဓုရနိက္ခေပံ အကတွာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ကေသောဟာရကူပမာ.

ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ နာမ န ဟောတိ အတီတာသု ဇာတီသု နိဝုတ္ထဓမ္မာရမ္မဏတ္တာဘာဝါ. တန္တိ ပစ္ဆိမနိသဇ္ဇတော ပဘုတိ ယာဝ ပဋိသန္ဓိ ပဝတ္တံ ဉာဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ ပရိကမ္မဘာဝေန ပဝတ္တသမာဓိနာ သမ္ပယုတ္တဉာဏံ ပရိကမ္မသမာဓိဉာဏံ. တံ ရူပါဝစရံ သန္ဓာယ န ယုဇ္ဇတီတိ တံ တေသံ ဝစနံ အတီတံသဉာဏံ စေ၊ ရူပါဝစရံ အဓိပ္ပေတံ န ယုဇ္ဇတိ ပရိကမ္မသမာဓိဉာဏဿ ကာမာဝစရဘာဝတော. န ဟိ အနန္တရစုတိစိတ္တဿ ဩရတော ပဝတ္တိက္ခန္ဓေ အာရဗ္ဘ ရူပါဝစရံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ပါဠိယံ၊ အဋ္ဌကထာယံ ဝါ အာဂတံ အတ္ထိ. ယေသံ ဇဝနာနံ ပုရိမာနီတိ ယောဇနာ. ယဒါ ပန အပ္ပနာစိတ္တံ ဟောတိ၊ တဒါဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဒံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ နာမာတိ ကာမံ အနန္တရဿ ဘဝဿ စုတိက္ခဏေ ပဝတ္တိတနာမရူပံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တဉာဏံ ဒဿိတံ၊ တံ ပန နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဉာဏသာမညဿ ဇောတိတဘာဝတော. ယထေဝ ဟိ တတော နာမရူပတော ပဘုတိ သဗ္ဗေ အတီတာ ခန္ဓာ၊ ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓါ စ သဗ္ဗော ပုဗ္ဗေနိဝါသော၊ ဧဝံ တဿ ပဋိဝိဇ္ဈနဝသေန ပဝတ္တဉာဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ. တေနာဟ ‘‘တေန ဉာဏေန သမ္ပယုတ္တာယ သတိယာ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတီ’’တိ.

၄၀၄. ဧကမ္ပိ ဇာတိန္တိ ဧကမ္ပိ ဘဝံ. သော ဟိ ဧကကမ္မနိဗ္ဗတ္တော အာဒါနနိက္ခေပပရိစ္ဆိန္နော အန္တောဂဓဓမ္မပ္ပဘေဒေါ ခန္ဓပ္ပဗန္ဓော ဣဓ ဇာတီတိ အဓိပ္ပေတော. တေနာဟ ‘‘ဧကမ္ပိ။ပေ။ ခန္ဓသန္တာန’’န္တိ. ပရိဟာယမာနောတိ ခီယမာနော ဝိနဿမာနော. ကပ္ပေါတိ အသင်္ချေယျကပ္ပေါ. သော ပန အတ္ထတော ကာလော၊ တဒါ ပဝတ္တမာနသင်္ခါရဝသေနဿ ပရိဟာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝဍ္ဎမာနော ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ယော ပန ‘‘ကာလံ ခေပေတီ’’တိ၊ ‘‘ကာလော ဃသတိ ဘူတာနိ၊ သဗ္ဗာနေဝ သဟတ္တနာ’’တိ (ဇာ. ၁.၂.၁၉၀) စ အာဒီသု ကာလဿာပိ ခယော ဝုစ္စတိ၊ သော ဣဓ နာဓိပ္ပေတော အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော. သံဝဋ္ဋနံ ဝိနဿနံ သံဝဋ္ဋော၊ သံဝဋ္ဋတော ဥဒ္ဓံ တထာ ဌာယီ သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ. တံမူလကတ္တာတိ တံပုဗ္ဗကတ္တာ. ဝိဝဋ္ဋနံ နိဗ္ဗတ္တနံ၊ ဝဍ္ဎနံ ဝါ ဝိဝဋ္ဋော.

တေဇောသံဝဋ္ဋော အာပေါသံဝဋ္ဋော ဝါယောသံဝဋ္ဋောတိ ဧဝံ သံဝဋ္ဋသီမာနုက္ကမေန သံဝဋ္ဋေသု ဝတ္တဗ္ဗေသု တထာ အဝတွာ ‘‘အာပေါသံဝဋ္ဋောတေဇောသံဝဋ္ဋော ဝါယောသံဝဋ္ဋော’’တိ ဝစနံ သံဝဋ္ဋကမဟာဘူတဒေသနာနုပုဗ္ဗိယာတိ ကေစိ. သံဝဋ္ဋာနုပုဗ္ဗိယာတိ အပရေ. အာပေန သံဝဋ္ဋော အာပေါသံဝဋ္ဋော. သံဝဋ္ဋသီမာတိ သံဝဋ္ဋမရိယာဒါ.

သံဝဋ္ဋတီတိ ဝိနဿတိ. သဒါတိ သဗ္ဗကာလံ၊ တီသုပိ သံဝဋ္ဋကာလေသူတိ အတ္ထော.

‘‘ဧကံ ဗုဒ္ဓခေတ္တ’’န္တိ ဣဓ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တံ နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဗုဒ္ဓခေတ္တံ နာမ တိဝိဓ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယတ္တကေ ဌာနေ တထာဂတဿ ပဋိသန္ဓိဉာဏာနုဘာဝေါ ပုညဖလသမုတ္တေဇိတော သရသေနေဝ ပထဝီ ဝိဇမ္ဘတိ၊ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဗုဒ္ဓင်္ကုရဿ နိဗ္ဗတ္တနခေတ္တံ နာမာတိ အာဟ ‘‘ဇာတိခေတ္တံ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠပရိယန္တ’’န္တိ. အာနုဘာဝေါ ဝတ္တတီတိ ဣဓ ဣဒ္ဓိမာ စေတောဝသိပ္ပတ္တော အာဏာခေတ္တပရိယာပန္နေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ စက္ကဝါဠေ ဌတွာ အတ္တနော အတ္ထာယ ပရိတ္တံ ကတွာ တတ္ထေဝ အညံ စက္ကဝါဠံ ဂတောပိ ကတပရိတ္တော ဧဝ ဟောတိ. အထ ဝါ တတ္ထ ဧကစက္ကဝါဠေ ဌတွာ သဗ္ဗသတ္တာနံ အတ္ထာယ ပရိတ္တေ ကတေ အာဏာခေတ္တေ သဗ္ဗသတ္တာနံ အဘိသမ္ဘုဏာတွေဝ ပရိတ္တာနုဘာဝေါ တတ္ထ ဒေဝတာဟိ ပရိတ္တာဏာယ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗတော. ယံ ဝိသယခေတ္တံ သန္ဓာယ ဧကသ္မိံယေဝ ခဏေ သရေန အဘိဝိညာပနံ၊ အတ္တနော ရူပဒဿနဉ္စ ပဋိဇာနန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘ယာဝတာ ဝါ ပန အာကင်္ခေယျာ’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၁) ဝုတ္တံ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ အနန္တာပရိမာဏေ ဝိသယခေတ္တေ. ယံ ယံ တထာဂတော အာကင်္ခတိ၊ တံ တံ ဇာနာတိ အာကင်္ခါမတ္တပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ. သဏ္ဌဟန္တန္တိ ဝိဝဋ္ဋမာနံ ဇာယမာနံ.

၄၀၅. ဂေါခါယိတကမတ္တေသူတိ ဂေါဟိ ခါဒိတဗ္ဗပ္ပမာဏေသု. ယန္တိ ယသ္မိံ သမယေ. ပုပ္ဖဖလူပဇီဝိနိယော စ ဒေဝတာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

ဧတေသန္တိ ‘‘ဝဿူပဇီဝိနော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တသတ္တာနံ. တတ္ထာတိ ဗြဟ္မလောကေ. သော စ ခေါ ပရိတ္တာဘာဒိဗြဟ္မလောကော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ပဋိလဒ္ဓဇ္ဈာနဝသေနာ’’တိ ဝတွာ ဈာနပ္ပဋိလာဘဿ သမ္ဘဝံ ဒဿေတုံ ‘‘တဒါ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. လောကံ ဗျူဟေန္တိ သမ္ပိဏ္ဍေန္တီတိ လောကဗျူဟာ. တေ ကိရ ဒိသွာ မနုဿာ တတ္ထ တတ္ထ ဌိတာပိ နိသိန္နာပိ သံဝေဂဇာတာ၊ သမ္ဘမပ္ပတ္တာ စ ဟုတွာ တေသံ အာသန္နေ ဌာနေ သန္နိပတန္တိ. သိခါဗန္ဓဿ မုတ္တတာယ မုတ္တသိရာ. ဣတော စိတော စ ဝိဓူယမာနကေသတာယ ဝိကိဏ္ဏကေသာ. လောကဝိနာသဘယေန သောကဝန္တစိတ္တတာယ အတိဝိယ ဝိရူပဝေသဓာရိနော. မာရိသာတိ ဒေဝါနံ ပိယသမုဒါစာရော. ကထံ ပနေတေ ကပ္ပဝုဋ္ဌာနံ ဇာနန္တီတိ? ဓမ္မတာယ သဉ္စောဒိတာတိ အာစရိယာ. တာဒိသနိမိတ္တဒဿနေနာတိ ဧကေ. ဗြဟ္မဒေဝတာဟိ ဥယျောဇိတာတိ အပရေ.

မေတ္တာဒီနီတိ မေတ္တာမနသိကာရာဒီနိ ကာမာဝစရပုညာနိ. ဒေဝလောကေတိ ကာမဒေဝလောကေ. ဒေဝါနံ ကိရ သုခသမ္ဖဿဝါတဂ္ဂဟဏပရိစယေန ဝါယောကသိဏေ ဈာနာနိ သုခေနေဝ ဣဇ္ဈန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝါယောကသိဏေ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဈာနံ ပဋိလဘန္တီ’’တိ. တဒညေ ပနာတိ အာပါယိကေ သန္ဓာယာဟ. တတ္ထာတိ ဒေဝလောကေ.

ဒုတိယော သူရိယောတိ ဒုတိယံ သူရိယမဏ္ဍလံ. သတ္တသူရိယန္တိ သတ္တသူရိယပါတုဘာဝသုတ္တံ. ပကတိသူရိယေတိ ကပ္ပဝုဋ္ဌာနကာလတော ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နသူရိယဝိမာနေ. ကပ္ပဝုဋ္ဌာနကာလေ ပန ယထာ အညေ ကာမာဝစရဒေဝါ၊ ဧဝံ သူရိယဒေဝပုတ္တောပိ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဗြဟ္မလောကံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ သူရိယမဏ္ဍလံ ပန ပဘဿရတရဉ္စေဝ တေဇဝန္တတရဉ္စ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ. တံ အန္တရဓာယိတွာ အညမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အပရေ. ဂင်္ဂါ ယမုနာ သရဘူ အစိရဝတီ မဟီတိ ဣမာ ပဉ္စ မဟာနဒိယော.

ပဘဝါတိ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတာ. ဟံသပါတနောတိ မန္ဒာကိနိမာဟ.

န သဏ္ဌာတီတိ န တိဋ္ဌတိ.

ပရိယာဒိန္နသိနေဟန္တိ ပရိက္ခီဏသိနေဟံ. ယာယ အာပေါဓာတုယာ တတ္ထ တတ္ထ ပထဝီဓာတု အာဗန္ဓတ္တာ သမ္ပိဏ္ဍတာ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ၊ သာ ဆသူရိယပါတုဘာဝေန ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆတိ. ယထာ စိဒန္တိ ယထာ စ ဣဒံ စက္ကဝါဠံ. ဧဝံ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠာနိပီတိ ဝိပတ္တိမဟာမေဃုပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ဣဓ ဝုတ္တံ သဗ္ဗံ ကပ္ပဝုဋ္ဌာနံ၊ တံ တတ္ထ အတိဒိသတိ.

ပလုဇ္ဇိတွာတိ ဆိဇ္ဇိတွာ. သင်္ခါရဂတန္တိ ဘူတုပါဒါယပ္ပဘေဒံ သင်္ခါရဇာတံ. သဗ္ဗသင်္ခါရပရိက္ခယာတိ ဈာပေတဗ္ဗသင်္ခါရပရိက္ခယာ. သယမ္ပိ သင်္ခါရဂတံ သမာနံ ဣန္ဓနာဘာဝတော ဆာရိကမ္ပိ အသေသေတွာ နိဍ္ဍဟိတွာ ဝူပသမတီတိ အာဟ ‘‘သပ္ပိ။ပေ။ နိဗ္ဗာယတီ’’တိ.

၄၀၆. ဒီဃဿ အဒ္ဓုနောတိ သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီအသင်္ချေယျကပ္ပသင်္ခါတဿ ဒီဃဿ ကာလဿ အစ္စယေန. တာလက္ခန္ဓာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သာကသာလာဒိရုက္ခေ သင်္ဂဏှာတိ. ဃနံ ကရောတီတိ ဝိသရိတုံ အဒတွာ ပိဏ္ဍိတံ ကရောတိ. တေနာဟ ‘‘ပရိဝဋုမ’’န္တိ၊ ဝဋ္ဋဘာဝေန ပရိစ္ဆိန္နံ. တန္တိ ဥဒကံ. အဿာတိ ဝါတဿ. ဝိဝရံ ဒေတီတိ ယထာ ဃနံ ကရောတိ သမ္ပိဏ္ဍေတိ၊ ဧဝံ တတ္ထ အန္တရံ ဒေတိ. ပရိက္ခယမာနန္တိ ပုဗ္ဗေ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဧကောဃဘူတေန ဝါတေန ပရိသောသိယမာနတာယ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တံ. ဗြဟ္မလောကော ပါတုဘဝတီတိ ယောဇနာ. ဗြဟ္မလောကောတိ စ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိမာဟ. ဥပရိ စတုကာမာဝစရဒေဝလောကဋ္ဌာနေတိ ယာမဒေဝလောကာဒီနံ စတုန္နံ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌာနေ. စာတုမဟာရာဇိကတာဝတိံသဘဝနာနံ ပန ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌာနာနိ ပထဝီသမ္ဗန္ဓတာယ န တာဝ ပါတုဘဝန္တိ.

ရုန္ဓန္တီတိ ယထာ ဟေဋ္ဌာ န ဘဿတိ၊ ဧဝံ နိရောဓေန္တိ.

‘‘ပဌမတရာဘိနိဗ္ဗတ္တာ’’တိ ဣဒံ အာယုက္ခယဿ သမ္ဘဝဒဿနံ၊ တေန ဒွိန္နံ၊ စတုန္နံ၊ အဋ္ဌန္နံ ဝါ ကပ္ပါနံ အာဒိမှိ နိဗ္ဗတ္တာတိ ဒဿေတိ. တတောတိ အာဘဿရဗြဟ္မလောကတော. ပရိတ္တာဘအပ္ပမာဏာဘာပိ ဟိ အာဘဿရဂ္ဂဟဏေနေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. ‘‘တေ ဟောန္တိ သယံပဘာ အန္တလိက္ခစရာ’’တိ ဣဒံ ဥပစာရဇ္ဈာနပုညဿ မဟာနုဘာဝတာယ ဝုတ္တံ. အာလုပ္ပကာရကန္တိ အာလောပံ ကတွာ ကတွာတိ ဝဒန္တိ၊ အာလုပ္ပနံ ဝိလောပံ ကတွာတိ အတ္ထော.

ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာတိ အတိဝိယ ဟဋ္ဌာ ဥပ္ပိလာဝိတစိတ္တာ. နာမံ ကရောန္တီတိ တထာ ဝေါဟရန္တိ.

သိနေရုစက္ကဝါဠဟိမဝန္တပဗ္ဗတာတိ ဧတ္ထ ဒီပသမုဒ္ဒါပီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘နိန္နနိန္နဋ္ဌာနေ သမုဒ္ဒါ၊ သမသမဋ္ဌာနေ ဒီပါ’’တိ. ထူပထူပါတိ ဥန္နတုန္နတာ.

အတိမညန္တီတိ အတိက္ကမိတွာ မညန္တိ၊ ဟီဠေန္တီတိ အတ္ထော. တေနေဝ နယေနာတိ ‘‘ဧကစ္စေ ဝဏ္ဏဝန္တော ဟောန္တီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၁၂၃) ဝုတ္တေန နယေနေဝ. ပဒါလတာတိ ဧဝံနာမိကာ လတာဇာတိ. တဿာ ကိရ ပါရာသဝဇာတိ ဂဠောစီတိ ဝဒန္တိ. အကဋ္ဌေ ဧဝ ဘူမိပ္ပဒေသေ ပစ္စနကော အကဋ္ဌပါကော. အကဏောတိ ကုဏ္ဍကရဟိတော.

သုမနသင်္ခါတဇာတိပုပ္ဖသဒိသော သုမနဇာတိပုပ္ဖသဒိသော. ယော ယော ရသော ဧတဿာတိ ယံယံရသော၊ ဩဒနော၊ တံ ယံယံရသံ၊ ယာဒိသရသဝန္တန္တိ အတ္ထော. ရသပထဝီ၊ ဘူမိပပ္ပဋကော၊ ပဒါလတာ စ ပရိဘုတ္တာ သုဓာဟာရော ဝိယ ခုဒ္ဒံ ဝိနောဒေတွာ ရသဟရဏီဟိ ရသမေဝ ဗြူဟေန္တာ တိဋ္ဌန္တိ၊ န ဝတ္ထုနော သုခုမဘာဝေန နိဿန္ဒာ၊ သုခုမဘာဝေနေဝ ဂဟဏိန္ဓနမေဝ စ ဟောန္တိ. ဩဒနော ပန ပရိဘုတ္တော ရသံ ဝဍ္ဎေန္တောပိ ဝတ္ထုနော ဩဠာရိကဘာဝေန နိဿန္ဒံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ပဿာဝံ၊ ကသဋဉ္စ ဥပ္ပါဒေတီတိ အာဟ ‘‘တတော ပဘုတိ မုတ္တကရီသံ သဉ္ဇာယတီ’’တိ. ပုရိမတ္တဘာဝေသု ပဝတ္တဥပစာရဇ္ဈာနာနုဘာဝေန ယာဝ သတ္တသန္တာနေ ကာမရာဂဝိက္ခမ္ဘနဝေဂေါ န သမိတော၊ န တာဝ ဗလဝကာမရာဂူပနိဿယာနိ ဣတ္ထိပုရိသိန္ဒြိယာနိ ပါတုရဟေသုံ. ယဒါ ပနဿ ဝိစ္ဆိန္နတာယ ဗလဝကာမရာဂေါ လဒ္ဓါဝသရော အဟောသိ၊ တဒါ တဒုပနိဿယာနိ တာနိ သတ္တာနံ အတ္တဘာဝေသု သဉ္ဇာယိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပုရိသဿ။ပေ။ ပါတုဘဝတီ’’တိ. တေနေဝါဟ ‘‘တတြ သုဒ’’န္တိအာဒိ.

အလသဇာတိကဿာတိ သဇ္ဇုကမေဝ တဏ္ဍုလံ အဂ္ဂဟေတွာ ပရဒိဝသဿတ္ထာယ ဂဟဏေန အလသပကတိကဿ.

အနုတ္ထုနန္တီတိ အနုသောစန္တိ. သမ္မန္နေယျာမာတိ သမနုဇာနေယျာမ. နောတိ အမှေသု. သမ္မာတိ သမ္မဒေဝ ယထာရဟံ. ခီယိတဗ္ဗန္တိ ခီယနာရဟံ နိန္ဒနီယံ. ဂရဟိတဗ္ဗန္တိ ဟီဠေတဗ္ဗံ.

အယမေဝ ဘဂဝါ ပဋိဗလော ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟံ ကာတုန္တိ ယောဇနာ. ရဉ္ဇေတီတိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ သမ္မဒေဝ ရမေတိ ပီဏေတိ.

ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီအသင်္ချေယျံ စတုသဋ္ဌိအန္တရကပ္ပသင်္ဂဟံ. ဝီသတိအန္တရကပ္ပသင်္ဂဟန္တိ ကေစိ. သေသာသင်္ချေယျာနိ ကာလတော တေန သမပ္ပမာဏာနေဝ.

၄၀၇. မဟာဓာရာဟီတိ တာလသာလက္ခန္ဓပ္ပမာဏာဟိ မဟတီဟိ ခါရုဒကဓာရာဟိ. သမန္တတောတိ သဗ္ဗသော. ပထဝိတောတိ ပထဝိယာ ဟေဋ္ဌိမန္တတော ပဘုတိ. တေန ဟိ ခါရုဒကေန ဖုဋ္ဌဖုဋ္ဌာ ပထဝီပဗ္ဗတာဒယော ဥဒကေ ပက္ခိတ္တလောဏသက္ခရာ ဝိယ ဝိလီယန္တေဝ၊ တသ္မာ ပထဝီသန္ဓာရုဒကေန သဒ္ဓိံ ဧကူဒကမေဝ တံ ဟောတီတိ ကေစိ. အပရေ ‘‘ပထဝီသန္ဓာရကံ ဥဒကက္ခန္ဓဉ္စ ဥဒကသန္ဓာရကံ ဝါယုက္ခန္ဓဉ္စ အနဝသေသတော ဝိနာသေတွာ သဗ္ဗတ္ထ သယမေဝ ဧကောဃဘူတံ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ယုတ္တံ. တယောပိ ဗြဟ္မလောကေတိ ပရိတ္တာဘအပ္ပမာဏာဘအာဘဿရဗြဟ္မလောကေ၊ တယိဒံ ‘‘အယံ ပန ဝိသေသော’’တိ အာရဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ၊ အညထာ ‘‘ဆပိ ဗြဟ္မလောကေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. သုဘကိဏှေတိ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန တတိယဇ္ဈာနဘူမိယာ ဥပလက္ခဏံ. ပရိတ္တာသုဘအပ္ပမာဏာသုဘေပိ ဟိ အာဟစ္စ ဥဒကံ တိဋ္ဌတိ. ဟေဋ္ဌာ ‘‘အာဘဿရေ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တန္တိ တံ ကပ္ပဝိနာသကဥဒကံ. ဥဒကာနုဂတန္တိ ဥဒကေန အနုဂတံ ဖုဋ္ဌံ. အဘိဘဝိတွာတိ ဝိလီယာပေတွာ.

ဣဒမေကံ အသင်္ချေယျန္တိ ဣဒံ သံဝဋ္ဋသင်္ခါတံ ကပ္ပဿ ဧကံ အသင်္ချေယျံ.

၄၀၈. ထူလရဇေ အပဂတေ ဧဝ ပထဝီနိဿိတံ သဏှရဇံ အပဂစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တတော သဏှရဇ’’န္တိ. သမုဋ္ဌာပေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝိသမဋ္ဌာနေ ဌိတမဟာရုက္ခေ’’တိ ဣဒံ ပဌမံ သမုဋ္ဌာပေတဗ္ဗတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

စက္ကဝါဠပဗ္ဗတမ္ပိ သိနေရုပဗ္ဗတမ္ပီတိ မဟာပထဝိယာ ဝိပရိဝတ္တနေနေဝ ဝိပရိဝတ္တိတံ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတမ္ပိ သိနေရုပဗ္ဗတမ္ပိ ဝါတော ဥက္ခိပိတွာ အာကာသေ ခိပတိ. တေ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတာဒယော. အဘိဟန္တွာတိ ဃဋ္ဋေတွာ. အညမညန္တိ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ စက္ကဝါဠဟိမဝန္တသိနေရုံ အညိဿာ လောကဓာတုယာ စက္ကဝါဠာဒီဟီတိ ဧဝံ အညမညံ သမာဂမဝသေန ဃဋ္ဋေတွာ. သဗ္ဗသင်္ခါရဂတန္တိ ပထဝီသန္ဓာရကဥဒကံ၊ တံသန္ဓာရကဝါတန္တိ သဗ္ဗံ သင်္ခါရဂတံ ဝိနာသေတွာ သယမ္ပိ ဝိနဿတိ အဝဋ္ဌာနဿ ကာရဏာဘာဝတော.

၄၀၉. ယဒိပိ သင်္ခါရာနံ အဟေတုကော သရသနိရောဓော ဝိနာသကာဘာဝတော၊ သန္တာနနိရောဓော ပန ဟေတုဝိရဟိတော နတ္ထိ ယထာ တံ သတ္တကာယေသူတိ. ဘာဇနလောကဿာပိ သဟေတုကေန ဝိနာသေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဟေတုံ ပုစ္ဆတိ ‘‘ကိံ ကာရဏာ ဧဝံ လောကော ဝိနဿတီ’’တိ. ဣတရော ယထာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တနကသတ္တာနံ ပုညဗလေန ပဌမံ လောကော ဝိဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝံ တေသံ ပါပဗလေန သံဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အကုသလမူလကာရဏာ’’တိ အာဟ. ယထာ ဟိ ရာဂဒေါသမောဟာနံ အဓိကဘာဝေန ယထာက္ကမံ ရောဂန္တရကပ္ပေါ၊ သတ္ထန္တရကပ္ပေါ၊ ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ္ပေါတိ ဣမေ တိဝိဓာ အန္တရကပ္ပါ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယိမှိ အသင်္ချေယျကပ္ပေ ဇာယန္တိ၊ ဧဝမေတေ ယထာဝုတ္တာ တယော သံဝဋ္ဋာ ရာဂါဒီနံ အဓိကဘာဝေနေဝ ဟောန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အကုသလမူလေသု ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဥဿန္နတရေတိ အတိဝိယ ဥဿန္နေ. ဒေါသေ ဥဿန္နတရေ အဓိကတရဒေါသေန ဝိယ တိက္ခတရေန ခါရုဒကေန ဝိနာသော ယုတ္တောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒေါသေ ဥဿန္နတရေ ဥဒကေန ဝိနဿတီ’’တိ. ပါကဋသတ္တုသဒိသဿ ဒေါသဿ အဂ္ဂိသဒိသတာ၊ အပါကဋသတ္တုသဒိသဿ ရာဂဿ ခါရုဒကသဒိသတာ စ ယုတ္တာတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဒေါသေ ဥဿန္နတရေ အဂ္ဂိနာ၊ ရာဂေ ဥဿန္နတရေ ဥဒကေနာ’’တိ ကေစိဝါဒဿ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ရာဂေါ သတ္တာနံ ဗဟုလံ ပဝတ္တတီတိ ရာဂဝသေန ဗဟုသော လောကဝိနာသော.

၄၁၀. ဧဝံ ပသင်္ဂေန သံဝဋ္ဋာဒိကေ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ ယထာဓိကတံ နေသံ အနုဿရဏာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တောပီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ.

‘‘အမုမှိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ’’တိ ဣဒံ သံဝဋ္ဋကပ္ပဿ အာဒိတော ပါဠိယံ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၄) ဂဟိတတ္တာ ဝုတ္တံ. တတ္ထာပိ ဟိ ဣမဿ ကတိပယံ ကာလံ ဘဝါဒီသု သံသရဏံ ဥပလဗ္ဘတီတိ. သံဝဋ္ဋကပ္ပေ ဝါ ဝဋ္ဋမာနေသု ဘဝါဒီသု ဣမဿ ဥပပတ္တိ အဟောသိ၊ တံဒဿနမေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ အမုမှိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ တေန စ အနိယမတ္ထေန ဣတရာသင်္ချေယျာနမ္ပိ သင်္ဂဟော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. ဘဝေ ဝါတိအာဒီသု ကာမာဒိဘဝေ ဝါ အဏ္ဍဇာဒိယောနိယာ ဝါ ဒေဝါဒိ ဂတိယာ ဝါ နာနတ္တကာယနာနတ္တသညီအာဒိဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ ဝါ သတ္တာဝါသေ ဝါ ခတ္တိယာဒိ သတ္တနိကာယေ ဝါ. အာသိန္တိ အဟောသိံ. ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိံ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေန ဝဏ္ဏဝိပတ္တိံ ဝါတိ ဒဿေတိ.

သာလိမံသောဒနာဟာရော ဝါ ဂိဟိကာလေ. ပဝတ္တဖလဘောဇနော ဝါ တာပသာဒိကာလေ. သာမိသာ ဂေဟဿိတာ သောမနဿာဒယော. နိရာမိသာ နေက္ခမ္မဿိတာ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝိဝေကဇသမာဓိဇသုခါဒီနံ သင်္ဂဟော.

‘‘အမုတြာသိ’’န္တိအာဒိနာ သဗ္ဗံ ယာဝဒိစ္ဆကံ အနုဿရဏံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အညထာ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အမုတြာသိန္တိ သာမညနိဒ္ဒေသောယံ၊ ဗျာပနိစ္ဆာလောပေါ ဝါ၊ အမုတြ အမုတြာသိန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနုပုဗ္ဗေန အာရောဟန္တဿ ယာဝဒိစ္ဆကံ အနုဿရဏန္တိ ဧတ္ထ အာရောဟန္တဿာတိ ပဋိလောမတော ဉာဏေန ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အာရောဟန္တဿ. ပစ္စဝေက္ခဏန္တိ အနုဿရိတာနုဿရိတဿ ပစ္စဝေက္ခဏံ၊ န အနုဿရဏံ. ဣတီတိ ဝုတ္တတ္ထနိဒဿနံ. တဉ္စ ခေါ ယထာရဟတော၊ န ယထာနုပုဗ္ဗတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘နာမဂေါတ္တဝသေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဝဏ္ဏာဒီဟီတိ ဝဏ္ဏာဟာရဝေဒယိတာယုပရိစ္ဆေဒေဟိ. ဩဒါတောတီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ ပကာရတ္ထော ဝါ၊ တေန ဧဝမာဒိ ဧဝံပကာရနာနတ္တတောတိ ဒဿိတံ ဟောတိ.

ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.