အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလဝဏ္ဏနာ
၁၆. ဝုတ္တေတိ ဣဓေဝ ဥဒ္ဒေသဝသေန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေ. တထာ ဟိ ‘‘အာဇီဝဟေတု ပညတ္တာနံ ဆန္နံ သိက္ခာပဒါန’’န္တိ ပဒုဒ္ဓါရံ ကတွာ တာနိ ပါဠိဝသေနေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ယာနိ တာနီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ယာနိ တာနိ ဧဝံ ပညတ္တာနိ ဆ သိက္ခာပဒါနီတိ သမ္ဗန္ဓော. အာဇီဝဟေတူတိ ဇီဝိကနိမိတ္တံ၊ ‘‘ဧဝါဟံ ပစ္စယေဟိ အကိလမန္တော ဇီဝိဿာမီ’’တိ အဓိပ္ပါယေန. အာဇီဝကာရဏာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပါပိစ္ဆောတိ ပါပိကာယ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနိစ္ဆာယ သမန္နာဂတော. ဣစ္ဆာပကတောတိ ဣစ္ဆာယ အပကတော ဥပဒ္ဒုတော၊ အဘိဘူတော ဝါ. အသန္တန္တိ အဝိဇ္ဇမာနံ. အဘူတန္တိ အနုပ္ပန္နံ. အနုပ္ပန္နတ္တာ ဟိ တဿ တံ အသန္တန္တိ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမံ ကာရဏဝစနံ. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မန္တိ ဥတ္တရိမနုဿာနံ ဥက္ကဋ္ဌပုရိသာနံ ဓမ္မံ၊ မနုဿဓမ္မတော ဝါ ဥတ္တရိ ဥက္ကဋ္ဌံ. ဥလ္လပတီတိ ဥဂ္ဂတာယုကော လပတိ. သီလံ ဟိ ဘိက္ခုနော အာယု၊ တံ တဿ တထာလပနသမကာလမေဝ ဝိဂစ္ဆတိ. တေနာဟ ‘‘အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ပါရာဇိကသင်္ခါတာ အာပတ္တိ အဿ၊ ပါရာဇိကသညိတဿ ဝါ ဝီတိက္ကမဿ အာပဇ္ဇနံ ဥလ္လပနန္တိ အတ္ထော. သဉ္စရိတ္တံ သမာပဇ္ဇတီတိ သဉ္စရဏဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ၊ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသမတိံ၊ ပုရိသဿ ဝါ ဣတ္ထိမတိံ အာရောစေတီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ဣမေသံ ဆန္နံ သိက္ခာပဒါနံ ဝီတိက္ကမဿ ဝသေနာ’’တိ သမ္ဗန္ဓော ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတော ဧဝ.
ကုဟနာတိအာဒီသူတိ ဟေဋ္ဌာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌပါဠိယာဝ ပဒုဒ္ဓါရော. အယံ ပါဠီတိ အယံ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၈၆၁) အာဂတာ နိဒ္ဒေသပါဠိ.
၁၇. စီဝရာဒိပစ္စယာ လဗ္ဘန္တီတိ လာဘာ. တေ ဧဝ သက္ကစ္စံ အာဒရဝသေန ဒိယျမာနာ သက္ကာရာ. ပတ္ထဋယသတာ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ. တံ လာဘဉ္စ သက္ကာရဉ္စ ကိတ္တိသဒ္ဒဉ္စ. သန္နိဿိတဿာတိ ဧတ္ထ တဏှာနိဿယော အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ပတ္ထယန္တဿာ’’တိ. အသန္တဂုဏဒီပနကာမဿာတိ အသန္တေ အတ္တနိ အဝိဇ္ဇမာနေ သဒ္ဓါဒိဂုဏေ သမ္ဘာဝေတုကာမဿ. အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာလက္ခဏာ၊ ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ အမတ္တညုတာလက္ခဏာ ဟိ ပါပိစ္ဆတာ. ဣစ္ဆာယ အပကတဿာတိ ပါပိကာယ ဣစ္ဆာယ သမ္မာအာဇီဝတော အပေတော ကတောတိ အပကတော. တထာဘူတော စ အာဇီဝူပဒ္ဒဝေန ဥပဒ္ဒုတောတိ ကတွာ အာဟ ‘‘ဥပဒ္ဒုတဿာတိ အတ္ထော’’တိ.
ကုဟနမေဝ ပစ္စယုပ္ပါဒနဿ ဝတ္ထူတိ ကုဟနဝတ္ထု. တိဝိဓမ္ပေတံ တတ္ထ အာဂတံ တဿ နိဿယဘူတာယ ဣမာယ ပါဠိယာ ဒဿေတုန္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တဒတ္ထိကဿေဝါတိ တေဟိ စီဝရာဒီဟိ အတ္ထိကဿေဝ. ပဋိက္ခိပနေနာတိ စီဝရာဒီနံ ပဋိက္ခိပနဟေတု. အဿာတိ ဘဝေယျ. ပဋိဂ္ဂဟဏေန စာတိ စ-သဒ္ဒေန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ ပဋိက္ခိပနံ သမုစ္စိနောတိ.
ဘိယျောကမျတန္တိ ဗဟုကာမတံ. ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ၊ တသ္မာ ‘‘ဓာရေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ယဒေတံ သင်္ဃာဋိံ ကတွာ ဓာရဏံ၊ ဧတံ သမဏဿ သာရုပ္ပန္တိ ယောဇနာ. ပါပဏိကာနီတိ အာပဏတော ဆဍ္ဍိတာနိ. နန္တကာနီတိ အန္တရဟိတာနိ စောဠခဏ္ဍာနိ. ဥစ္စိနိတွာတိ ဥဉ္ဆနေန စိနိတွာ သင်္ဂဟေတွာ. ဥဉ္ဆာစရိယာယာတိ ဥဉ္ဆာစရိယာယ လဒ္ဓေန. ဂိလာနဿ ပစ္စယဘူတာ ဘေသဇ္ဇသင်္ခါတာ ဇီဝိတပရိက္ခာရာ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ. ပူတိမုတ္တန္တိ ပုရာဏဿ၊ အပုရာဏဿ စ သဗ္ဗဿ ဂေါမုတ္တဿေတံ နာမံ. ပူတိမုတ္တေနာတိ ပူတိဘာဝေန မုတ္တေန ပရေဟိ ဆဍ္ဍိတေန၊ ပူတိဘူတေန ဝါ ဂေါမုတ္တေန. ဓုတဝါဒေါတိ ပရေသမ္ပိ ဓုတဂုဏဝါဒီ. သမ္မုခီဘာဝါတိ သမ္မုခတော ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ၊ လဗ္ဘမာနတာယာတိ အတ္ထော.
အတ္တာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာဓိဂမဿ သာမန္တေ ကတွာ ဇပ္ပနံ သာမန္တဇပ္ပနံ. မဟေသက္ခောတိ မဟာနုဘာဝေါ၊ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာဓိဂမေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘မိတ္တော’’တိ သာမညတော ဝတွာ ပုန တံ ဝိသေသေတိ ‘‘သန္ဒိဋ္ဌော သမ္ဘတ္တော’’တိ. ဒိဋ္ဌမတ္တော ဟိ မိတ္တော သန္ဒိဋ္ဌော. ဒဠှဘတ္တိကော သမ္ဘတ္တော. သဟာယောတိ သဟ အာယနကော၊ သခါတိ အတ္ထော. သတ္တပဒိနော ဟိ ‘‘သခါ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဝိဟာရော ပါကာရပရိစ္ဆိန္နော သကလော အာဝါသော. အဍ္ဎယောဂေါ ဒီဃပါသာဒေါ၊ ဂရုဠသဏ္ဌာနပါသာဒေါတိပိ ဝဒန္တိ. ပါသာဒေါ စတုရဿပါသာဒေါ. ဟမ္မိယံ မုဏ္ဍစ္ဆဒနပါသာဒေါ. ကူဋာဂါရံ ဒွီဟိ ကဏ္ဏိကာဟိ ကတ္တဗ္ဗပါသာဒေါ. အဋ္ဋော ပဋိရာဇူနမ္ပိ ပဋိဗာဟနယောဂျော စတုပဉ္စဘူမကော ပဋိဿယဝိသေသော. မာဠော ဧကကူဋသင်္ဂဟိတော အနေကကောဏဝန္တော ပဋိဿယဝိသေသော. ဥဒ္ဒဏ္ဍော အဂဗ္ဘိကာ ဧကဒွါရာ ဒီဃသာလာတိ ဝဒန္တိ. အပရေ ပန ဘဏန္တိ – ဝိဟာရော နာမ ဒီဃမုခပါသာဒေါ. အဍ္ဎယောဂေါ ဧကပဿေန ဆဒနကသေနာသနံ. တဿ ကိရ ဧကပဿေ ဘိတ္တိ ဥစ္စတရာ ဟောတိ၊ ဣတရပဿေ နီစာ၊ တေန တံ ဧကပဿဆဒနကံ ဟောတိ. ပါသာဒေါ အာယတစတုရဿပါသာဒေါ. ဟမ္မိယံ မုဏ္ဍစ္ဆဒနံ စန္ဒိကင်္ဂဏယုတ္တံ. ဂုဟာ ကေဝလာ ပဗ္ဗတဂုဟာ. လေဏံ ဒွါရဗဒ္ဓံ. ကူဋာဂါရံ ယော ကောစိ ကဏ္ဏိကာဗဒ္ဓပါသာဒေါ. အဋ္ဋော ဗဟလဘိတ္တိဂေဟံ. ယဿ ဂေါပါနသိယော အဂ္ဂဟေတွာ ဣဋ္ဌကာဟိ ဧဝ ဆဒနံ ဟောတိ. အဋ္ဋာလကာကာရေန ကရီယတီတိပိ ဝဒန္တိ. မာဠော ဝဋ္ဋာကာရေန ကတသေနာသနံ. ဥဒ္ဒဏ္ဍော ဧကော ပဋိဿယဝိသေသော. ယော ‘‘ဘဏ္ဍသာလာ၊ ဥဒေါသိတ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ. ဥပဋ္ဌာနသာလာ သန္နိပတနဋ္ဌာနံ.
ကုစ္ဆိတရဇဘူတာယ ပါပိစ္ဆတာယ နိရတ္ထကံ ကာယဝစီဝိပ္ဖန္ဒနိဂ္ဂဏှနံ ကောရဇံ၊ တံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ကောရဇိကော၊ ကောဟညေန သံယတကာယော၊ အတိဝိယ၊ အဘိဏှံ ဝါ ကောရဇိကော ကောရဇိကကောရဇိကော. အတိပရိသင်္ကိတောတိ ကေစိ. အတိဝိယ ကုဟော ကုဟကကုဟကော၊ သာတိသယဝိမှာပကောတိ အတ္ထော. အတိဝိယ လပေါ လပနကော လပကလပကော. မုခသမ္ဘာဝိကောတိ ကောရဇိကကောရဇိကာဒိဘာဝေန ပဝတ္တဝစနေဟိ အတ္တနော မုခမတ္တေန အညေဟိ သမ္ဘာဝိကော. သော ဧဝရူပေါ ဧဝရူပတာယ ဧဝ အတ္တာနံ ပရံ ဝိယ ကတွာ ‘‘အယံ သမဏော’’တိအာဒီနိ ကထေတိ. ဂမ္ဘီရန္တိအာဒိ တဿာ ကထာယ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မပဋိဗဒ္ဓတာယ ဝုတ္တံ.
သမ္ဘာဝနာဓိပ္ပါယကတေနာတိ ‘‘ကထံ နု ခေါ မံ ဇနော ‘အရိယော’တိ ဝါ ‘ဝိသေသလာဘီ’တိ ဝါ သမ္ဘာဝေယျာ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ကတေန. ဂမနံ သဏ္ဌပေတီတိ ဝိသေသလာဘီနံ ဂမနံ ဝိယ အတ္တနော ဂမနံ သက္ကစ္စံ ဌပေတိ၊ သတော သမ္ပဇာနောဝ ဂစ္ဆန္တော ဝိယ ဟောတိ. ပဏိဓာယာတိ ‘‘အရဟာတိ မံ ဇာနန္တူ’’တိ စိတ္တံ သဏ္ဌပေတွာ၊ ပတ္ထေတွာ ဝါ. သမာဟိတော ဝိယာတိ ဈာနသမာဓိနာ သမာဟိတော ဝိယ. အာပါထကဇ္ဈာယီတိ မနုဿာနံ အာပါထဋ္ဌာနေ သမာဓိသမာပန္နော ဝိယ နိသီဒန္တော အာပါထကေ ဇနဿ ပါကဋဋ္ဌာနေ ဈာယီ. ဣရိယာပထသင်္ခါတန္တိ ဣရိယာပထသဏ္ဌပနသင်္ခါတံ.
ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတေနာတိ အယောနိသော ဥပ္ပါဒိတာနံ ပစ္စယာနံ ပဋိသေဝနန္တိ ဧဝံ ကထိတေန၊ တေန ဝါ ပစ္စယပဋိသေဝနေန သင်္ခါတဗ္ဗေန ကထိတဗ္ဗေန. အညံ ဝိယ ကတွာ အတ္တနော သမီပေ ဘဏနံ သာမန္တဇပ္ပိတံ. အာ-ကာရဿ ရဿတ္တံ ကတွာ ‘‘အဋ္ဌပနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကုဟနံ ကုဟော၊ တဿ အယနာ ပဝတ္တိ ကုဟာယနာ၊ ကုဟဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ အယနာ ဂတိ ကိရိယာ ကုဟာယနာ. ကုဟေတိ၊ ကုဟေန ဝါ ဣတောတိ ကုဟိတော၊ ကုဟကော.
ပုဋ္ဌဿာတိ ‘‘ကော တိဿော၊ ကော ရာဇပူဇိတော’’တိ ပုဋ္ဌဿ. ဥဒ္ဓံ ကတွာတိ ဥက္ခိပိတွာ ဝိဘဝသမ္ပတ္တိအာဒိနာ ပဂ္ဂဟေတွာ.
ဥန္နဟနာတိ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ ဗန္ဓနာ ပလိဝေဌနာ. ဒွေ ကိရ ဘိက္ခူ ဧကံ ဂါမံ ပဝိသိတွာ အာသနသာလာယ နိသီဒိတွာ ဧကံ ကုမာရိကံ ပက္ကောသိံသု. တာယ အာဂတာယ တတြေကော ဧကံ ပုစ္ဆိ ‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ကဿ ကုမာရိကာ’’တိ? ‘‘အမှာကံ ဥပဋ္ဌာယိကာယ တေလကန္ဒရိကာယ ဓီတာ၊ ဣမိဿာ မာတာ မယိ ဂေဟံ ဂတေ သပ္ပိံ ဒဒမာနာ ဃဋေနေဝ ဒေတိ၊ အယမ္ပိ မာတာ ဝိယ ဃဋေန ဒေတီ’’တိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၈၆၂) ဥက္ကာစေသိ. ဣမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တေလကန္ဒရိကဝတ္ထု စေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ.
ဓမ္မာနုရူပါ ဝါတိ မတ္တာဝစနာနုရူပံ ဝါ. မတ္တာဝစနံ ဟိ ‘‘ဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ ‘‘သုဘာသိတံ ဥတ္တမမာဟု သန္တော၊ ဓမ္မံ ဘဏေ နာဓမ္မံ တံ ဒုတိယ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၁၃၊ သု. နိ. ၄၅၂). တေန ဗဟုံ ဝိပ္ပလပနမာဟ၊ သစ္စတော ဝါ အညာ သုဘာသိတာ ဝါစာ ‘‘ဓမ္မော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. မုဂ္ဂသူပသဒိသကမ္မော ပုဂ္ဂလော မုဂ္ဂသူပျော. တေနာဟ ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော မုဂ္ဂသူပျောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. ပရိဘဋဿ ကမ္မံ ပါရိဘဋျံ၊ တဒေဝ ပါရိဘဋျတာ.
နိမိတ္တေန စရန္တော၊ ဇီဝန္တော ဝါ နိမိတ္တကော၊ တဿ ဘာဝေါ နေမိတ္တိကတာ. အတ္တနော ဣစ္ဆာယ ပကာသနံ ဩဘာသော. ကော ပန သောတိ? ‘‘အဇ္ဇ ဘိက္ခူနံ ပစ္စယာ ဒုလ္လဘာ ဇာတာ’’တိအာဒိကာ ပစ္စယပဋိသံယုတ္တကထာ. ဣစ္ဆိတဝတ္ထုဿ သမီပေ ကထနံ သာမန္တဇပ္ပါ.
အက္ကောသနဘယေနာပိ ဒဒေယျာတိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသနံ. တထာ ဝမ္ဘနာဒယော. ဥပေက္ခနာ ဥပါသကာနံ ဒါယကာဒိဘာဝတော ဗဟိ ဆဍ္ဍနာ. ခိပနာတိ ခေပဝစနံ. တံ ပန အဝဟသိတွာ ဝစနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဥပ္ပဏ္ဍနာ’’တိ. ပါပနာတိ အဒါယကတ္တဿ၊ အဝဏ္ဏဿ ဝါ ပတိဋ္ဌာပနံ. ပရေသံ ပိဋ္ဌိမံသခါဒနသီလော ပရပိဋ္ဌိမံသိကော၊ တဿ ဘာဝေါ ပရပိဋ္ဌိမံသိကတာ. အဗ္ဘင်္ဂန္တိ အဗ္ဘဉ္ဇနံ. နိပိသိတွာ ဂန္ဓမဂ္ဂနာ ဝိယာတိ အနိပ္ပိသိတေ အလဗ္ဘမာနဿ ဂန္ဓဿ နိပိသနေ လာဘော ဝိယ ပရဂုဏေ အနိပ္ပိသိတေ အလဗ္ဘမာနာနံ ပစ္စယာနံ နိပိသနေန လာဘော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ.
နိကတ္တုံ အပ္ပေန လာဘေန ဗဟုကံ ဝဉ္စေတွာ ဂဟေတုံ ဣစ္ဆနံ နိဇိဂီသနံ၊ တဿ ဘာဝေါ နိဇိဂီသနတာ. တဿေဝ ဣစ္ဆနဿ ပဝတ္တိအာကာရော၊ တံသဟဇာတံ ဝါ ဂဝေသနကမ္မံ.
အင်္ဂန္တိ ဟတ္ထပါဒါဒိအင်္ဂါနိ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တံ ဝိဇ္ဇံ. နိမိတ္တန္တိ နိမိတ္တသတ္ထံ. ဥပ္ပါတန္တိ ဥက္ကာပါတဒိသာဍာဟ-ဘူမိစာလာဒိဥပ္ပါတပဋိဗဒ္ဓဝိဇ္ဇံ. သုပိနန္တိ သုပိနသတ္ထံ. လက္ခဏန္တိ ဣတ္ထိပုရိသာနံ လက္ခဏဇာနနသတ္ထံ. မူသိကစ္ဆိန္နန္တိ ဝတ္ထာဒီနံ အသုကဘာဂေ မူသိကစ္ဆေဒေ သတိ ဣဒံ နာမ ဖလံ ဟောတီတိ ဇာနနကသတ္ထံ. ပလာသဂ္ဂိအာဒီသု ဣမိနာ နာမ အဂ္ဂိနာ ဟုတေ ဣဒံ နာမ ဟောတီတိ အဂ္ဂိဝသေန ဟောမဝိဓာနံ အဂ္ဂိဟောမံ. ဣမိနာ နယေန ဒဗ္ဗိဟောမံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ထုသဟောမာဒီနံ၊ အညေသဉ္စ သုတ္တေ အာဂတာနံ မိစ္ဆာဇီဝါနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝီရိယသာဓနတ္တာ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလဿ ‘‘ပစ္စယပရိယေသနဝါယာမော’’တိ ဝုတ္တံ. တဿ ပါရိသုဒ္ဓိ အနဝဇ္ဇဘာဝေါ၊ ယေန ဓမ္မေန သမေန ပစ္စယလာဘော ဟောတိ. န ဟိ အလသော ဉာယေန ပစ္စယေ ပရိယေသိတုံ သက္ကောတီတိ.