ပါတိမောက္ခသံဝရသီလဝဏ္ဏနာ
၁၄. တတြာတိ တေသု ပါတိမောက္ခသံဝရာဒီသု. အာဒိတော ပဋ္ဌာယာတိ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၅၀၈၊ ဒီ. နိ. ၁.၁၉၄) အာဂတဒေသနာယ အာဒိတော ပဘုတိ. ဝိနိစ္ဆယကထာတိ တတ္ထ သံသယဝိဓမနေန ဝိနိစ္ဆယာဝဟာ ကထာ. ပဌမဿ အတ္ထဿ သဗ္ဗသာဓာရဏတ္တာ အသာဓာရဏံ ပဗ္ဗဇိတာဝေဏိကံ ပရိယာယံ ဒဿေန္တော ‘‘ဆိန္နဘိန္နပဋဓရာဒိတာယ ဝါ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ဟိဿ ပရိပုဏ္ဏပါတိမောက္ခသံဝရယောဂျတာ ဒဿိတာ ဟောတိ. ဘိန္နပဋဓရာဒိဘာဝေါ စ နာမ ဒလိဒ္ဒဿာပိ နိဂ္ဂဟိတဿ ဟောတီတိ တတော ဝိသေသေတုံ ‘‘သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဝတွာ ပဋိပတ္တိယာ ယောဂျဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘ကုလပုတ္တော’’တိ ဝုတ္တံ. အာစာရကုလပုတ္တော ဝါ ဟိ ပဋိပဇ္ဇိတုံ သက္ကောတိ ဇာတိကုလပုတ္တော ဝါ. သိက္ခာပဒသီလန္တိ စာရိတ္တဝါရိတ္တပ္ပဘေဒံ သိက္ခာပဒဝသေန ပညတ္တံ သီလံ. ယောတိ အနိယမနိဒ္ဒေသော ယော ကောစိ ပုဂ္ဂလော. နန္တိ ဝိနယပရိယာပန္နံ သီလံ. တန္တိ ပုဂ္ဂလံ. မောက္ခေတိ သဟကာရိကာရဏဘာဝတော. အပါယေ ဘဝါနိ အာပါယိကာနိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန တဒညံ သဗ္ဗသံသာရဒုက္ခံ သင်္ဂဏှာတိ. သံဝရဏံ ကာယဝစီဒွါရာနံ ပိဒဟနံ. ယေန တေ သံဝုတာ ပိဟိတာ ဟောန္တိ၊ သော သံဝရော. ယသ္မာ ပန သော သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ အဝီတိက္ကမော ဝီတိက္ကမပဋိပက္ခောတိ ကတွာ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ကာယိကဝါစသိကဿ အဝီတိက္ကမဿေတံ နာမ’’န္တိ. ပါတိမောက္ခသံဝရေန သံဝုတောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ပိဟိတကာယဝစီဒွါရော. တထာဘူတော စ ယသ္မာ တံ ဥပေတော တေန စ သမင်္ဂီ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပဂတော သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော’’တိ.
အပရော နယော – ကိလေသာနံ ဗလဝဘာဝတော၊ ပါပကိရိယာယ သုကရဘာဝတော၊ ပုညကိရိယာယ စ ဒုက္ကရဘာဝတော ဗဟုက္ခတ္တုံ အပါယေသု ပတနသီလောတိ ပါတီ၊ ပုထုဇ္ဇနော. အနိစ္စတာယ ဝါ ဘဝါဒီသု ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တော ဃဋိယန္တံ ဝိယ အနဝဋ္ဌာနေန ပရိဗ္ဘမနတော ဂမနသီလောတိ ပါတီ၊ မရဏဝသေန ဝါ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ အတ္တဘာဝဿ ပါတနသီလောတိ ပါတီ၊ သတ္တသန္တာနော၊ စိတ္တမေဝ ဝါ. တံ ပါတိနံ သံသာရဒုက္ခတော မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခံ. စိတ္တဿ ဟိ ဝိမောက္ခေန သတ္တော ‘‘ဝိမုတ္တော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တံ ဟိ ‘‘စိတ္တဝေါဒါနာ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ၊ ‘‘အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၈) စ. အထ ဝါ အဝိဇ္ဇာဒိနာ ဟေတုနာ သံသာရေ ပတတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ပါတီ၊ ‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၂၄) ဟိ ဝုတ္တံ. တဿ ပါတိနော သတ္တဿ တဏှာဒိသံကိလေသတ္တယတော မောက္ခော ဧတေနာတိ ပါတိမောက္ခံ. ‘‘ကဏ္ဌေကာဠော’’တိအာဒီနံ ဝိယဿ သမာသသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အထ ဝါ ပါတေတိ ဝိနိပါတေတိ ဒုက္ခေတိ ပါတိ၊ စိတ္တံ. ဝုတ္တံ ဟိ ‘‘စိတ္တေန နီယတိ လောကော၊ စိတ္တေန ပရိကဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၆၂). တဿ ပါတိနော မောက္ခော ဧတေနာတိ ပါတိမောက္ခံ၊ ပတတိ ဝါ ဧတေန အပါယဒုက္ခေ၊ သံသာရဒုက္ခေ စာတိ ပါတီ၊ တဏှာဒိသံကိလေသော. ဝုတ္တံ ဟိ ‘‘တဏှာ ဇနေတိ ပုရိသံ (သံ. နိ. ၁.၅၅-၅၇)၊ တဏှာဒုတိယော ပုရိသော’’တိ (ဣတိဝု. ၁၅၊ ၁၀၅၊ အ. နိ. ၄.၉၊ မဟာနိ. ၁၉၁၊ စူဠနိ. ပါရာယနာနုဂီတိဂါထာနိဒ္ဒေသ) စ အာဒိ. တတော ပါတိတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခံ. အထ ဝါ ပတတိ ဧတ္ထာတိ ပါတီနိ၊ ဆ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ. ဝုတ္တံ ဟိ ‘‘ဆသု လောကော သမုပ္ပန္နော၊ ဆသု ကုဗ္ဗတိ သန္ထဝ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၇၀၊ သု. နိ. ၁၇၁). တတော ဆအဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနသင်္ခါတတော ပါတိတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခံ. အထ ဝါ ပါတော ဝိနိပါတော အဿ အတ္ထီတိ ပါတီ၊ သံသာရော. တတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခံ၊ အထ ဝါ သဗ္ဗလောကာဓိပတိဘာဝတော ဓမ္မိဿရော ဘဂဝါ ‘‘ပတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. မုစ္စတိ ဧတေနာတိ မောက္ခော၊ ပတိနော မောက္ခော တေန ပညတ္တတ္တာတိ ပတိမောက္ခော၊ ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခံ. သဗ္ဗဂုဏာနံ ဝါ မူလဘာဝတော ဥတ္တမဋ္ဌေန ပတိ စ သော ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန မောက္ခော စာတိ ပတိမောက္ခော၊ ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခံ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ပါတိမောက္ခန္တိ မုခမေတံ ပမုခမေတ’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၃၅) ဝိတ္ထာရော.
အထ ဝါ ပ-ဣတိ ပကာရေ၊ အတီ-တိ အစ္စန္တတ္ထေ နိပါတော၊ တသ္မာ ပကာရေဟိ အစ္စန္တံ မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခံ. ဣဒံ ဟိ သီလံ သယံ တဒင်္ဂဝသေန၊ သမာဓိသဟိတံ ပညာသဟိတဉ္စ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန၊ သမုစ္ဆေဒဝသေန စ အစ္စန္တံ မောက္ခေတိ မောစေတီတိ ပါတိမောက္ခံ၊ ပတိ ပတိ မောက္ခောတိ ဝါ ပတိမောက္ခော၊ တမှာ တမှာ ဝီတိက္ကမဒေါသတော ပစ္စေကံ မောက္ခောတိ အတ္ထော၊ ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခံ. မောက္ခောတိ ဝါ နိဗ္ဗာနံ၊ တဿ မောက္ခဿ ပဋိဗိမ္ဗဘူတောတိ ပတိမောက္ခော. သီလသံဝရော ဟိ သူရိယဿ အရုဏုဂ္ဂမနံ ဝိယ နိဗ္ဗာနဿ ဥဒယဘူတော တပ္ပဋိဘာဂေါ ဝိယ ယထာရဟံ ကိလေသနိဗ္ဗာပနတော၊ ပတိမောက္ခောယေဝ ပါတိမောက္ခံ. အထ ဝါ မောက္ခံ ပတိ ဝတ္တတိ၊ မောက္ခာဘိမုခန္တိ ဝါ ပတိမောက္ခံ၊ ပတိမောက္ခမေဝ ပါတိမောက္ခန္တိ ဧဝမေတ္ထ ပါတိမောက္ခ-သဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣရိယတီတိ အတ္တဘာဝံ ပဝတ္တေတိ. ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေ ဌိတဿ ဘိက္ခုနော ဣရိယာပထဝိဟာရော ဒဿိတော. ပါဠိယန္တိ ဈာနဝိဘင်္ဂပါဠိယံ (ဝိဘ. ၅၀၈ အာဒယော).
တတ္ထ ကာမံ သမဏစာရံ၊ သမဏဂေါစရဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ယထာ ပန မဂ္ဂံ အာစိက္ခန္တော ‘‘ဝါမံ မုဉ္စ၊ ဒက္ခိဏံ ဂဏှာ’’တိ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗပုဗ္ဗကံ ဂဟေတဗ္ဗံ ဝဒေယျ၊ ယထာ ဝါ သသီသနှာနေန ပဟီနသေဒမလဇလ္လိကဿ မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒိဝိဘူသနသံဝိဓာနံ ယုတ္တရူပံ၊ ဧဝံ ပဟီနပါပဓမ္မဿ ကလျာဏဓမ္မသမာယောဂေါ ယုတ္တရူပေါတိ ‘‘အတ္ထိ အာစာရော၊ အတ္ထိ အနာစာရော’’တိ ဒွယံ ဥဒ္ဒိသိတွာ အနာစာရံ တာဝ ဝိဘဇိတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမော အနာစာရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကာယိကော ဝီတိက္ကမောတိ တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ. ဝါစသိကော ဝီတိက္ကမောတိ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ. ကာယိကဝါစသိကောတိ တဒုဘယံ.
ဧဝံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလဿ ဝီတိက္ကမော ဒဿိတော. ဣဒါနိ မာနသံ အနာစာရံ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ဒုဿီလျံ အနာစာရော’’တိ ဝတွာ တတ္ထ ဧကစ္စိယံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဓေကစ္စော ဝေဠုဒါနေန ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝေဠုဒါနေနာတိ ပစ္စယုပ္ပါဒနတ္ထေန ဝေဠုဒါနေန. ပတ္တဒါနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝေဠူတိ မနုဿာနံ ပယောဇနာဝဟော ယော ကောစိ ဝေဠုဒဏ္ဍော. ပတ္တံ ဂန္ဓိကာဒီနံ ဂန္ဓပလိဝေဌနာဒိအတ္ထံ ဝါ၊ တာလနာဠိကေရာဒိပတ္တံ ဝါ. ပုပ္ဖံ ယံ ကိဉ္စိ မနုဿာနံ ပယောဇနာဝဟံ. တထာ ဖလံ. သိနာနံ သိရီသစုဏ္ဏာဒိနှာနိယစုဏ္ဏံ. မတ္တိကာပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. ဒန္တကဋ္ဌံ ယံ ကိဉ္စိ မုခသောဓနတ္ထံ ဒန္တပေါနံ. စာဋုကမျတာ အတ္တာနံ ဒါသံ ဝိယ နီစဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ပရဿ ခလိတဝစနံ သဏ္ဌပေတွာ ပိယကာမတာယ ပဂ္ဂယှဝစနံ. မုဂ္ဂသူပျတာတိ မုဂ္ဂသူပသမတာ သစ္စာလိကေန ဇီဝိတကပ္ပနံ. ယထာ ဟိ မုဂ္ဂသူပေ ပစ္စန္တေ ဗဟူ မုဂ္ဂါ ပစ္စန္တိ၊ ကတိပယာ န ပစ္စန္တိ၊ ဧဝံ သစ္စာလိကေန ဇီဝိတကပ္ပနေ ဗဟု အလိကံ ဟောတိ၊ အပ္ပကံ သစ္စန္တိ. ပရိဘဋတီတိ ပရိဘဋော၊ ပရေသံ ဒါရကေ ပရိဟရန္တော. ပရိဘဋဿ ကမ္မံ ပါရိဘဋျံ၊ သာ ဧဝ ပါရိဘဋျတာ၊ အလင်္ကရဏာဒိနာ ကုလဒါရကပရိဟရဏဿေတံ နာမံ. တေသံ တေသံ ဂိဟီနံ ဂါမန္တရဒေသန္တရာဒီသု သာသနပဋိသာသနဟရဏံ ဇင်္ဃပေသနိကံ. အညတရညတရေနာတိ ဧတေသံ ဝါ ဝေဠုဒါနာဒီနံ ဝေဇ္ဇကမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကကမ္မပိဏ္ဍပဋိပိဏ္ဍကမ္မသင်္ဃုပ္ပါဒစေတိယုပ္ပါဒပဋ္ဌပနာဒီနံ ဝါ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိတကပ္ပနကကမ္မာနံ ယေန ကေနစိ. ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌေနာတိ ဗုဒ္ဓေဟိ ဂရဟိတေန ပဋိသိဒ္ဓေန. မိစ္ဆာဇီဝေနာတိ န သမ္မာအာဇီဝေန. အယံ ဝုစ္စတိ အနာစာရောတိ အယံ သဗ္ဗောပိ ‘‘အနာစာရော’’တိ ကထီယတိ. အာစာရနိဒ္ဒေသော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.
ဂေါစရနိဒ္ဒေသေပိ ပဌမံ အဂေါစရဿ ဝစနေ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဂေါစရောတိ ပိဏ္ဍပါတာဒီနံ အတ္ထာယ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနံ. အယုတ္တဋ္ဌာနံ အဂေါစရော. ဝေသိယာ ဂေါစရော အဿာတိ ဝေသိယာဂေါစရော၊ မိတ္တသန္ထဝဝသေန ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. ဝေသိယာ နာမ ရူပူပဇီဝိနိယော၊ တာ မိတ္တသန္ထဝဝသေန န ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗာ၊ သမဏဘာဝဿ အန္တရာယကရတ္တာ၊ ပရိသုဒ္ဓါသယဿာပိ ဂရဟဟေတုတော၊ တသ္မာ ဒက္ခိဏာဒါနဝသေန သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာဝ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗာ. ဝိဓဝါ ဝုစ္စန္တိ မတပတိကာ၊ ပဝုတ္ထပတိကာ ဝါ. ထုလ္လကုမာရိကာတိ မဟလ္လိကာ အနိဝိဋ္ဌကုမာရိယော၊ ပဏ္ဍကာတိ နပုံသကာ. တေ ဟိ ဥဿန္နကိလေသာ အဝူပသန္တပရိဠာဟာ လောကာမိသသန္နိဿိတကထာဗဟုလာ၊ တသ္မာ န ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗာ. ဘိက္ခုနိယော နာမ ဥဿန္နဗြဟ္မစရိယာ. တထာ ဘိက္ခူပိ. တေသံ အညမညံ ဝိသဘာဂဝတ္ထုဘာဝတော သန္ထဝဝသေန ဥပသင်္ကမနေ ကတိပါဟေနေဝ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယော သိယာ၊ တသ္မာ န ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗာ. ဂိလာနပုစ္ဆနာဒိဝသေန ဥပသင်္ကမနေ သတောကာရိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ. ပါနာဂါရန္တိ သုရာပါနဃရံ. တံ သောဏ္ဍဇနေဟိ အဝိဝိတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ တေဟိ သောဏ္ဍတာဒိဝသေန န ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယကရတ္တာ. သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ရာဇူဟီတိအာဒီသု ရာဇာနော နာမ ယေ ရဇ္ဇမနုသာသန္တိ. ရာဇမဟာမတ္တာ ရာဇိဿရိယသဒိသာယ ဣဿရိယမတ္တာယ သမန္နာဂတာ. တိတ္ထိယာတိ ဝိပရီတဒဿနာ ဗာဟိရကပရိဗ္ဗာဇကာ. တိတ္ထိယသာဝကာတိ တေသု ဒဠှဘတ္တာ ပစ္စယဒါယကာ. အနနုလောမိကေန သံသဂ္ဂေနာတိ တိဿန္နံ သိက္ခာနံ အနနုလောမိကေန ပစ္စနီကဘူတေန သံသဂ္ဂေန သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ၊ ယေန ဗြဟ္မစရိယန္တရာယံ ဝါ သလ္လေခပရိဟာနိံ ဝါ ပါပုဏာတိ.
ဣဒါနိ အပရေနပိ ပရိယာယေန အဂေါစရံ ဒဿေတုံ ‘‘ယာနိ ဝါ ပန တာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဿဒ္ဓါနီတိ ဗုဒ္ဓါဒီသု သဒ္ဓါဝိရဟိတာနိ. တတော ဧဝ အပ္ပသန္နာနိ၊ ကမ္မကမ္မဖလသဒ္ဓါယ ဝါ အဘာဝေန အဿဒ္ဓါနိ. ရတနတ္တယပ္ပသာဒါဘာဝေန အပ္ပသန္နာနိ. အက္ကောသကပရိဘာသကာနီတိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသကာနိ စေဝ ဘယဒဿနေန သန္တဇ္ဇနကာနိ စ. အတ္ထံ န ဣစ္ဆန္တိ အနတ္ထမေဝ ဣစ္ဆန္တီတိ အနတ္ထကာမာနိ. ဟိတံ န ဣစ္ဆန္တိ အဟိတမေဝ ဣစ္ဆန္တီတိ အဟိတကာမာနိ. ဖာသု န ဣစ္ဆန္တိ အဖာသုံယေဝ ဣစ္ဆန္တီတိ အဖာသုကကာမာနိ. ယောဂက္ခေမံ နိဗ္ဘယံ န ဣစ္ဆန္တိ၊ အယောဂက္ခေမမေဝ ဣစ္ဆန္တီတိ အယောဂက္ခေမကာမာနိ. ဘိက္ခူနန္တိ ဧတ္ထ သာမဏေရာနမ္ပိ သင်္ဂဟော. ဘိက္ခုနီနန္တိ ဧတ္ထ သိက္ခမာနသာမဏေရီနံ. သဗ္ဗေသံ ဟိ သာသနိကာနံ အနတ္ထကာမတာဒီပနပဒမိဒံ ဝစနံ. တထာရူပါနိ ကုလာနီတိ တာဒိသာနိ ခတ္တိယကုလာဒီနိ. သေဝတီတိ နိဿာယ ဇီဝတိ. ဘဇတီတိ ဥပသင်္ကမတိ. ပယိရုပါသတီတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပဂစ္ဆတိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဝေသိယာဒိကော၊ ရာဇာဒိကော၊ အဿဒ္ဓကုလာဒိကော စ တံ တံ သေဝန္တဿ တိပ္ပကာရောပိ အယုတ္တော ဂေါစရောတိ အဂေါစရော. ဧတ္ထ ဟိ ဝေသိယာဒိကော ပဉ္စကာမဂုဏနိဿယတော အဂေါစရော. ယထာဟ ‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အဂေါစရော ပရဝိသယော? ယဒိဒံ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၇၂). ရာဇာဒိကော သမဏဓမ္မဿ အနုပနိဿယတော၊ လာဘသက္ကာရာသနိဝိစက္ကနိပ္ပေါထနဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိဟေတုတော စ. အဿဒ္ဓကုလာဒိကော သဒ္ဓါဟာနိစိတ္တသန္တာသာဝဟတော အဂေါစရော.
ဂေါစရနိဒ္ဒေသေ ‘‘န ဝေသိယာဂေါစရော’’တိအာဒီနိ ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဩပါနဘူတာနီတိ ဥဒပါနဘူတာနိ ဘိက္ခုသံဃဿ၊ ဘိက္ခုနီသံဃဿ စ စတုမဟာပထေ ခတပေါက္ခရဏီ ဝိယ ယထာသုခံ ဩဂါဟနက္ခမာနိ. ကာသာဝပဇ္ဇောတာနီတိ ဘိက္ခူနံ၊ ဘိက္ခုနီနဉ္စ နိဝတ္ထပါရုတကာသာဝါနံယေဝ ပဘာဟိ ဧကောဘာသာနိ. ဣသိဝါတပဋိဝါတာနီတိ ဂေဟံ ပဝိသန္တာနံ၊ နိက္ခမန္တာနဉ္စ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီသင်္ခါတာနံ ဣသီနံ စီဝရဝါတေန စေဝ သမိဉ္ဇနပသာရဏာဒိဇနိတသရီရဝါတေန စ ပဋိဝါတာနိ ပဝါယိတာနိ ဝိနိဒ္ဓုတကိဗ္ဗိသာနိ ဝါ.
ဣဒါနိ နိဒ္ဒေသေ အာဂတနယေနာပိ အာစာရဂေါစရေ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ပါတိမောက္ခသီလနိဒ္ဒေသေ. ဣမိနာပိ နယေနာတိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနဝိဓိနာပိ. သံဃဂတောတိ သံဃသန္နိပါတံ ဂတော. အစိတ္တီကာရကတောတိ အကတစိတ္တီကာရော၊ အကတဂါရဝေါတိ အတ္ထော. ဃဋ္ဋယန္တောတိ သရီရေန၊ စီဝရေန ဝါ ဃံသန္တော. ပုရတောပိ တိဋ္ဌတိ အစိတ္တီကာရကတောတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဌိတကောပီတိ ဥပရိ တိဋ္ဌန္တော ဝိယ အာသန္နတရဋ္ဌာနေ ဌိတကောပိ ဘဏတိ. ဗာဟာဝိက္ခေပကောတိ ဗာဟုံ ဝိက္ခိပန္တော. အနုပါဟနာနန္တိ အနာဒရေ သာမိဝစနံ. သဥပါဟနောတိ ဥပါဟနာရုဠှော. ထေရေ ဘိက္ခူ အနုပခဇ္ဇာတိ ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ ဌိတဋ္ဌာနံ အနုပဝိသိတွာ တေသံ အာသန္နတရဋ္ဌာနံ ဥပဂန္တွာ. ကဋ္ဌံ ပက္ခိပတိ အဂ္ဂိကုဏ္ဍေ. ဝေါက္ကမ္မာတိ ပဿတော အတိက္ကမိတွာ. ဂူဠှာနိ သဘာဝတော ပဋိစ္ဆန္နာနိ သာဏိပါကာရာဒိနာ ပဋိစ္ဆာဒိတာနိ. အနာပုစ္ဆာတိ အနာပုစ္ဆိတွာ. အဿာတိ အနာစာရဿ.
အပိစ ဘိက္ခူတိအာဒိ သဗ္ဗဿေဝ ဘိက္ခုနော အာစာရဒဿနဝသေန ပဝတ္တံ အဋ္ဌကထာဝစနံ၊ န နိဒ္ဒေသပါဠိ. သဒ္ဓါသီလသုတစာဂါဒိဂုဏဟေတုကော ဂရုဘာဝေါ ဂရုကရဏံ ဝါ ဂါရဝေါ၊ သဟ ဂါရဝေနာတိ သဂါရဝေါ. ဂရုဋ္ဌာနိယေသု ဂါရဝသာရဇ္ဇာဒိဝသေန ပဋိဿာယနာ ပတိဿာ၊ သပ္ပတိဿဝပဋိပတ္တိ. သဟ ပတိဿာယာတိ သပ္ပတိဿော. သဝိသေသံ ဟိရိမနတာယ၊ ဩတ္တပ္ပိဘာဝေန စ ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နော. သေခိယဓမ္မပါရိပူရိဝသေန သုနိဝတ္ထော သုပါရုတော. ပါသာဒိကေနာတိ ပသာဒါဝဟေန၊ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ စေတံ ကရဏဝစနံ. ဧသေဝ နယော ဣတော ပရေသုပိ ဆသု ပဒေသု. အဘိက္ကန္တေနာတိ အဘိက္ကမေန. ဣရိယာပထသမ္ပန္နောတိ သမ္ပန္နဣရိယာပထော. တေန သေသဣရိယာပထာနမ္ပိ ပါသာဒိကတမာဟ. ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရောတိ စက္ခုန္ဒြိယာဒီသု ဆသု ဒွါရေသု သုသံဝိဟိတာရက္ခော. ဘောဇနေ မတ္တညူတိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ဘောဇနသညိတေ စတုဗ္ဗိဓေပိ ပစ္စယေ ပရိယေသနပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂါဒိဝသေန သဗ္ဗသော ပမာဏညူ. ဇာဂရိယမနုယုတ္တောတိ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဘာဝနာမနသိကာရသင်္ခါတံ ဇာဂရိယံ သာတစ္စကာရိတာဝသေန အနု အနု ယုတ္တော တတ္ထ ယုတ္တပယုတ္တော. သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတောတိအာဒိ ယထာဝုတ္တဿ အာစာရဿ သမ္ဘာရဒဿနံ. တတ္ထ အပ္ပိစ္ဆောတိ နိဣစ္ဆော. သန္တုဋ္ဌောတိ ယထာလာဘာဒိဝသေန သန္တောသေန တုဋ္ဌော. သက္ကစ္စကာရီတိ အာဒရကာရီ. ဂရုစိတ္တီကာရဗဟုလောတိ ဂရုဋ္ဌာနိယေသု ဂရုကရဏဗဟုလော. အယံ ဝုစ္စတိ အာစာရောတိ အယံ သဂါရဝတာဒိ အတ္ထကာမေဟိ အာစရိတဗ္ဗတော အာစာရော.
သီလာဒီနံ ဂုဏာနံ ဥပနိဿယဘူတော ဥပနိဿယဂေါစရော. သတိသင်္ခါတော စိတ္တဿ အာရက္ခဘူတော ဧဝ ဂေါစရော အာရက္ခဂေါစရော. ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ခါတော စိတ္တဿ ဥပနိဗန္ဓနဋ္ဌာနဘူတော ဂေါစရော ဥပနိဗန္ဓဂေါစရော. အပ္ပိစ္ဆတာဒီဟိ ဒသဟိ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတာယ ကထာယ ဝတ္ထုဘူတေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတော ဒသကထာဝတ္ထုဂုဏသမန္နာဂတော. တတော ဧဝ ကလျာဏော သုန္ဒရော မိတ္တောတိ ကလျာဏမိတ္တော. တဿ လက္ခဏံ ပရတော အာဂမိဿတိ. အဿုတံ သုတ္တဂေယျာဒိံ. သုဏာတီတိ သုတမယံ ဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတိ. သုတံ ပရိယောဒါပေတီတိ တမေဝ ယထာသုတံ အဝိသဒတာယ အပရိယောဒါတံ ပုနပ္ပုနံ ပရိပုစ္ဆနာဒိနာ ဝိသောဓေတိ နိဇ္ဇဋံ နိဂုမ္ဗံ ကရောတိ. တတ္ထ စ ယေ ကင်္ခဋ္ဌာနိယာ ဓမ္မာ၊ တေသု သံသယံ ဆိန္ဒန္တော ကင်္ခံ ဝိတရတိ. ကမ္မကမ္မဖလေသု၊ ရတနတ္တယေ စ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥဇုကရဏေန ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုံ ကရောတိ. တတော ဧဝ စ ဒုဝိဓာယပိ သဒ္ဓါသမ္ပဒါယ စိတ္တံ ပသာဒေတိ. အထ ဝါ ယထာသုတံ ဓမ္မံ ပရိယောဒပေတွာ တတ္ထာဂတေ ရူပါရူပဓမ္မေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ သပစ္စယံ နာမရူပံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော သတ္တဒိဋ္ဌိဝင်္ကဝိဓမနေန ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုံ ကရောတိ. ဓမ္မာနံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နတာမတ္တဒဿနေန တီသုပိ အဒ္ဓါသု ကင်္ခံ ဝိတရတိ. တတော ပရံ စ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမန္တော အဝေစ္စပသာဒေန ရတနတ္တယေ စိတ္တံ ပသာဒေတိ. တထာဘူတောဝ တဿ ကလျာဏမိတ္တဿ အနုသိက္ခနေန သဒ္ဓါဒီဟိ ဂုဏေဟိ န ဟာယတိ၊ အညဒတ္ထု ဝဍ္ဎတေဝ. တေနာဟ ‘‘ယဿ ဝါ’’တိအာဒိ.
အန္တရဃရန္တိ အန္တရေ အန္တရေ ဃရာနိ ဧတ္ထ၊ တံ ဧတဿာတိ ဝါ ‘‘အန္တရဃရ’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ ဂေါစရဂါမံ ပဝိဋ္ဌော. တတ္ထ ဃရေ ဃရေ ဘိက္ခာပရိယေသနာယ ဝီထိံ ပဋိပန္နော. ဩက္ခိတ္တစက္ခူတိ ဟေဋ္ဌာခိတ္တစက္ခု. ကိတ္တကေန ပန ဩက္ခိတ္တစက္ခု ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ယုဂမတ္တဒဿာဝီ’’တိ. သုသံဝုတောတိ သံယတော. ယထာ ပနေတ္ထ သုသံဝုတော နာမ ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘န ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.
ယတ္ထာတိ ယေသု သတိပဋ္ဌာနေသု. စိတ္တံ ဘာဝနာစိတ္တံ. ဥပနိဗန္ဓတီတိ ဥပနေတွာ နိဗန္ဓတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –
‘‘ယထာ ထမ္ဘေ နိဗန္ဓေယျ၊ ဝစ္ဆံ ဒမံ နရော ဣဓ၊
ဗန္ဓေယျေဝံ သကံ စိတ္တံ၊ သတိယာရမ္မဏေ ဒဠှ’’န္တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၁၇၊ ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၄၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၇၊ ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၁၆၅၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၁.၁၆၃)၊
သတိပဋ္ဌာနာနံ ဥပနိဗန္ဓဂေါစရဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သကော ပေတ္တိကော ဝိသယောတိ အတ္တနော ပိတု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တကော၊ တေန ဒိဋ္ဌော ဒဿိတော စ ဝိသယော.
အဏုပ္ပမာဏေသူတိ ပရမာဏုပ္ပမာဏေသု. အသဉ္စိစ္စအာပန္နသေခိယအကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါဒိဘေဒေသူတိ အသဉ္စိစ္စ အာပန္နသေခိယေသု အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါဒိဘေဒေသူတိ ဧဝံ အသဉ္စိစ္စဂ္ဂဟဏံ သေခိယဝိသေသနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သေခိယဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ဝတ္တက္ခန္ဓကာဒီသု (စူဠဝ. ၃၅၆ အာဒယော) အာဂတဝတ္တာဒီနမ္ပိ ဂဟဏံ. တေပိ ဟိ သိက္ခိတဗ္ဗဋ္ဌေန ‘‘သေခိယာ’’တိ ဣစ္ဆိတာ. တထာ ဟိ မာတိကာယံ ပါရာဇိကာဒီနံ ဝိယ သေခိယာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ န ကတော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘အသဉ္စိစ္စ အာပန္နသေခိယာ’’တိ အသဉ္စိစ္စဂ္ဂဟဏံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. န ဟိ မာတိကာယံ အာဂတေသု ပဉ္စသတ္တတိယာ သေခိယေသု နောသညာဝိမောက္ခော နာမ အတ္ထိ၊ အသဉ္စိစ္စဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ အသတိအဇာနနာနမ္ပိ သင်္ဂဟော ကတော. ကေစိ ပနေတ္ထ အသိဉ္စိစ္စ အာပန္နဂ္ဂဟဏေန အစိတ္တကာပတ္တိယော ဂဟိတာတိ ဝဒန္တိ၊ တံ တေသံ မတိမတ္တံ၊ ဂရုကာပတ္တီသုပိ ကာသဉ္စိ အစိတ္တကဘာဝသဗ္ဘာဝတော၊ အဓိဋ္ဌာနာဝိကမ္မဿ၊ ဒေသနာဝိကမ္မဿေဝ ဝါ သဗ္ဗလဟုကဿ ဝဇ္ဇဿ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ယာနိ တာနိ ဝဇ္ဇာနိ အပ္ပမတ္တကာနိ ဩရမတ္တကာနိ လဟုကာနိ လဟုသမ္မတာနီ’’တိအာဒိ. အာဒိသဒ္ဒေန ပါတိမောက္ခသံဝရဝိသုဒ္ဓတ္ထံ အနတိက္ကမနီယာနံ အနာပတ္တိဂမနီယာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘယဒဿနသီလောတိ ပရမာဏုမတ္တံ ဝဇ္ဇံ အဋ္ဌသဋ္ဌိယောဇနသတသဟဿုဗ္ဗေဓသိနေရုပဗ္ဗတသဒိသံ ကတွာ ဒဿနသဘာဝေါ၊ သဗ္ဗလဟုကံ ဝါ ဒုဗ္ဘာသိတမတ္တံ ပါရာဇိကသဒိသံ ကတွာ ဒဿနသဘာဝေါ. ယံ ကိဉ္စီတိ မူလပညတ္တိအနုပညတ္တိသဗ္ဗတ္ထပညတ္တိပဒေသပညတ္တိအာဒိဘေဒံ ယံ ကိဉ္စိ သိက္ခိတဗ္ဗံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ပူရေတဗ္ဗံ သီလံ. သမ္မာ အာဒါယာတိ သမ္မဒေဝ သက္ကစ္စံ၊ သဗ္ဗသော စ အာဒိယိတွာ. အယံ ပန အာစာရဂေါစရသမ္ပဒါ ကိံ ပါတိမောက္ခသီလေ ပရိယာပန္နာ၊ ဥဒါဟု အပရိယာပန္နာတိ? ပရိယာပန္နာ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ပုန ဝုတ္တာတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ.