သီလပ္ပဘေဒကထာဝဏ္ဏနာ
၁၀. ‘‘ကတိဝိဓ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိဓ-သဒ္ဒေါ ကောဋ္ဌာသပရိယာယော ‘‘ဧကဝိဓေန ရူပသင်္ဂဟော’’တိအာဒီသု ဝိယ၊ ပကာရတ္ထော ဝါ၊ ကတိပ္ပကာရံ ကိတ္တကာ သီလဿ ပကာရဘေဒါတိ အတ္ထော. သီလနလက္ခဏေနာတိ သီလနသင်္ခါတေန သဘာဝေန.
စရန္တိ တေန သီလေသု ပရိပူရကာရိတံ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ စရိတ္တံ၊ စရိတ္တမေဝ စာရိတ္တံ. ဝါရိတတော တေန အတ္တာနံ တာယန္တိ ရက္ခန္တီတိ ဝါရိတ္တံ. အဓိကော သမာစာရော အဘိသမာစာရော၊ တတ္ထ နိယုတ္တံ၊ သော ဝါ ပယောဇနံ ဧတဿာတိ အာဘိသမာစာရိကံ. အာဒိ ဗြဟ္မစရိယဿာတိ အာဒိဗြဟ္မစရိယံ၊ တဒေဝ အာဒိဗြဟ္မစရိယကံ. ဝိရမတိ ဧတာယ၊ သယံ ဝါ ဝိရမတိ၊ ဝိရမဏံ ဝါ ဝိရတိ၊ န ဝိရတီတိ အဝိရတိ. နိဿယတီတိ နိဿိတံ၊ န နိဿိတန္တိ အနိဿိတံ. ပရိယန္တော ဧတဿ အတ္ထီတိ ပရိယန္တံ၊ ကာလေန ပရိယန္တံ ကာလပရိယန္တံ၊ ယထာပရိစ္ဆိန္နော ဝါ ကာလော ပရိယန္တော ဧတဿာတိ ကာလပရိယန္တံ. ယာဝ ပါဏနံ ဇီဝနံ ကောဋိ ဧတဿာတိ အာပါဏကောဋိကံ. အတ္တနော ပစ္စယေဟိ လောကေ နိယုတ္တံ၊ တတ္ထ ဝါ ဝိဒိတန္တိ လောကိယံ. လောကံ ဥတ္တရတီတိ လောကုတ္တရံ.
ပစ္စယတော၊ ဖလတော စ မဇ္ဈိမပဏီတေဟိ နိဟီနံ၊ တေသံ ဝါ ဂုဏေဟိ ပရိဟီနန္တိ ဟီနံ. အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ပဓာနဘာဝံ နီတန္တိ ပဏီတံ. ဥဘိန္နမေဝ ဝေမဇ္ဈေ ဘဝံ မဇ္ဈိမံ. အတ္တာဓိပတိတော အာဂတံ အတ္တာဓိပတေယျံ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. တဏှာယ၊ ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ ပရာမဋ္ဌံ ပဓံသိတန္တိ ပရာမဋ္ဌံ. တပ္ပဋိက္ခေပတော အပရာမဋ္ဌံ. ပဋိပ္ပဿဒ္ဓကိလေသံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓံ. သိက္ခာသု ဇာတံ၊ သေက္ခဿ ဣဒန္တိ ဝါ သေက္ခံ. ပရိနိဋ္ဌိတသိက္ခာကိစ္စတာယ အသေက္ခဓမ္မပရိယာပန္နံ အသေက္ခံ. တဒုဘယပဋိက္ခေပေန နေဝသေက္ခနာသေက္ခံ. ဟာနံ ဘဇတိ၊ ဟာနဘာဂေါ ဝါ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဟာနဘာဂိယံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. အပ္ပပရိမာဏတ္တာ ပရိယန္တဝန္တံ၊ ပါရိသုဒ္ဓိဝန္တဉ္စ သီလံ ပရိယန္တပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. အနပ္ပပရိမာဏတ္တာ အပရိယန္တံ၊ ပါရိသုဒ္ဓိဝန္တဉ္စ သီလံ အပရိယန္တပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. သဗ္ဗသော ပုဏ္ဏံ၊ ပါရိသုဒ္ဓိဝန္တဉ္စ သီလံ ပရိပုဏ္ဏပါရိသုဒ္ဓိသီလံ.
၁၁. ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘သီလနဋ္ဌေန သီလ’’န္တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၇) ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေန နယေန. ဣဒံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ပညတ္တသိက္ခာပဒပူရဏန္တိ ဣဒံ အာဘိသမာစာရိကံ ကတ္တဗ္ဗံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ ပညတ္တဿ သိက္ခာပဒသီလဿ ပူရဏံ. သိက္ခာပဒသီလံ ဟိ ပူရေန္တော သိက္ခာပဒမ္ပိ ပူရေတိ ပါလေတိ နာမ. သိက္ခာ ဧဝ ဝါ သိက္ခိတဗ္ဗတော၊ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတော စ သိက္ခာပဒံ. တဿ ပူရဏန္တိပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣဒံ န ကတ္တဗ္ဗန္တိ ပဋိက္ခိတ္တဿ အကရဏန္တိ ဣဒံ ဒုစ္စရိတံ န ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တဿ အကရဏံ ဝိရမဏံ. စရန္တိ တသ္မိန္တိ တသ္မိံ သီလေ တံသမင်္ဂိနော စရန္တီတိ သီလဿ အဓိကရဏတံ ဝိဘာဝေန္တော တေသံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝံ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘သီလေသု ပရိပူရကာရိတာယ ပဝတ္တန္တီ’’တိ. ဝါရိတန္တိ ဣဒံ န ကတ္တဗ္ဗန္တိ ပဋိက္ခိတ္တံ အကပ္ပိယံ. တာယန္တီတိ အကရဏေနေဝ တာယန္တိ. တေနာတိ ဝါရိတ္တသီလမာဟ. ဝါရေတိ ဝါ သတ္ထာ ဧတ္ထ၊ ဧတေန ဝါတိ ဝါရိတံ၊ သိက္ခာပဒံ. တံ အဝိကောပေန္တော တာယန္တိ တေနာတိ ဝါရိတ္တံ. သဒ္ဓါဝီရိယသာဓနန္တိ သဒ္ဓါယ၊ ဥဋ္ဌာနဝီရိယေန စ သာဓေတဗ္ဗံ. န ဟိ အသဒ္ဓေါ၊ ကုသီတော စ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ပရိပူရေတိ၊ သဒ္ဓေါ ဧဝ သတ္ထာရာ ပဋိက္ခိတ္တေ အဏုမတ္တေပိ ဝဇ္ဇေ ဘယဒဿာဝီ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ အာဟ ‘‘သဒ္ဓါသာဓနံ ဝါရိတ္တ’’န္တိ.
အဓိသီလသိက္ခာပရိယာပန္နတ္တာ အဘိဝိသိဋ္ဌော သမာစာရောတိ အဘိသမာစာရောတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တမသမာစာရော’’တိ. အဘိသမာစာရောဝ အာဘိသမာစာရိကံ၊ ယထာ ဝေနယိကောတိ (အ. နိ. ၈.၁၁၊ ပါရာ. ၈) အဓိပ္ပါယော. အဘိသမာစာရော ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသတော မဂ္ဂသီလံ၊ ဖလသီလဉ္စ၊ တံ အာရဗ္ဘ ဥဒ္ဒိဿ တဒတ္ထံ တပ္ပယောဇနံ ပညတ္တံ အာဘိသမာစာရိကံ. သုပရိသုဒ္ဓါနိ တီဏိ ကာယကမ္မာနိ၊ စတ္တာရိ ဝစီကမ္မာနိ၊ သုပရိသုဒ္ဓေါ အာဇီဝေါတိ ဣဒံ အာဇီဝဋ္ဌမကံ. တတ္ထ ကာမံ အာဇီဝဟေတုကတော သတ္တဝိဓဒုစ္စရိတတော ဝိရတိ သမ္မာအာဇီဝေါတိ သောပိ သတ္တဝိဓော ဟောတိ၊ သမ္မာဇီဝတာသာမညေန ပန တံ ဧကံ ကတွာ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ တိဝိဓကုဟနဝတ္ထုသန္နိဿယတော မိစ္ဆာဇီဝတော ဝိရတိံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဝုတ္တော ‘‘အာဇီဝေါ သုပရိသုဒ္ဓေါ’’တိ. သေဋ္ဌစရိယဘာဝတော မဂ္ဂေါ ဧဝ ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ၊ တဿ. အာဒိဘာဝဘူတန္တိ အာဒိမှိ ဘာဝေတဗ္ဗတံ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗတံ ဘူတံ ပတ္တံ အာဒိဘာဝဘူတံ. ကိဉ္စာပိ ဒေသနာနုက္ကမေန သမ္မာဒိဋ္ဌိ အာဒိ၊ ပဋိပတ္တိက္ကမေန ပန အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ အာဒီတိ. တဿ သမ္ပတ္တိယာတိ အာဘိသမာစာရိကဿ သမ္ပဇ္ဇနေန ပရိပူရဏေန အာဒိဗြဟ္မစရိယကံ သမ္ပဇ္ဇတိ. ယော ဟိ လဟုကာနိပိ အပ္ပသာဝဇ္ဇာနိ ပရိဝဇ္ဇေတိ၊ သော ဂရုကာနိ မဟာသာဝဇ္ဇာနိ ဗဟွာဒီနဝါနိ ပရိဝဇ္ဇေဿတီတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ. သုတ္တံ ပန ဧတမတ္ထံ ဗျတိရေကဝသေန ဝိဘာဝေတိ. တတ္ထ ဓမ္မန္တိ သီလံ. တံ ဟိ ဥပရိဂုဏဝိသေသာနံ ဓာရဏဋ္ဌေန ဓမ္မောတိ ဝုစ္စတိ.
ဝိရတိသီလဿ ဣတရသီလေန သတိပိ သမ္ပယောဂါဒိကေ အသမ္မိဿကတာဒဿနတ္ထံ ‘‘ဝေရမဏိမတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ.
‘‘နိဿိတာနိဿိတဝသေနာ’’တိ ဧတ္ထ လဗ္ဘမာနနိဿယံ တာဝ ဒဿေတုံ ‘‘နိဿယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တဏှာစရိတေန နိဿယိတဗ္ဗတော တဏှာဝ တဏှာနိဿယော. တထာ ဒိဋ္ဌိနိဿယော. ဒိဋ္ဌိစရိတော ဟိ အသတိပိ ဒိဋ္ဌိယာ တဏှာဝိရဟေ ဒိဋ္ဌိနိဿိတောဝ ပဝတ္တတိ. ဒေဝေါတိ စတုမဟာရာဇသက္ကသုယာမာဒိပါကဋဒေဝမာဟ. ဒေဝညတရောတိ အပါကဋံ. တဏှံ ဧဝ နိဿိတန္တိ တဏှာနိဿိတံ. တဏှာယ နိဿိတန္တိ စ ကေစိ ဝဒန္တိ. တေသံ ‘‘ဒွေ နိဿယာ’’တိအာဒိနာ ဝိရုဇ္ဈတိ. သုဒ္ဓိဒိဋ္ဌိယာတိ ‘‘ဣတိ သံသာရသုဒ္ဓိ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တဒိဋ္ဌိယာ၊ လောကုတ္တရံ သီလန္တိ အဓိပ္ပါယော. တဿေဝါတိ လောကုတ္တရဿေဝ သမ္ဘာရဘူတံ ကာရဏဘူတံ၊ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယန္တိ အတ္ထော.
ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာတိ ‘‘ဣမဉ္စ ရတ္တိံ၊ ဣမဉ္စ ဒိဝ’’န္တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၈.၄၁) ဝိယ ကာလဝသေန ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ. ကာလပရိစ္ဆေဒံ အကတွာ သမာဒိန္နမ္ပိ အန္တရာဝိစ္ဆိန္နံ သမ္ပတ္တဝိရတိဝသေန ယာဝဇီဝံ ပဝတ္တိတမ္ပိ အာပါဏကောဋိကံ န ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယာဝဇီဝံ သမာဒိယိတွာ တထေဝ ပဝတ္တိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.
လာဘယသဉာတိအင်္ဂဇီဝိတဝသေနာတိ လာဘယသာနံ အနုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပါဒနဝသေန၊ ဥပ္ပန္နာနံ ရက္ခဏဝသေန စေဝ ဝဍ္ဎနဝသေန စ ဉာတိအင်္ဂဇီဝိတာနံ အဝိနာသနဝသေန. ကိံ သော ဝီတိက္ကမိဿတီတိ ယော ဝီတိက္ကမာယ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပါဒေတိ၊ သော ကာယဝါစာဟိ ဝီတိက္ကမိဿတီတိ ကိံ ဣဒံ၊ နတ္ထေတန္တိ အတ္ထော. ပဋိက္ခေပေ ဟိ အယံ ကိံ-သဒ္ဒေါ.
အာရမ္မဏဘာဝေန ဝဏော ဝိယ အာသဝေ ကာမာသဝါဒိကေ ပဂ္ဃရတီတိ သမ္ပယောဂဘာဝါဘာဝေပိ သဟာသဝေဟီတိ သာသဝံ. တေဘူမကဓမ္မဇာတန္တိ သီလံ တပ္ပရိယာပန္နန္တိ အာဟ ‘‘သာသဝံ သီလံ လောကိယ’’န္တိ. ဘဝဝိသေသာ သမ္ပတ္တိဘဝါ. ဝိနယောတိ ဝိနယပရိယတ္တိ၊ တတ္ထ ဝါ အာဂတသိက္ခာပဒါနိ. ပါမောဇ္ဇံ တရုဏပီတိ. ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ သပစ္စယနာမရူပဒဿနံ၊ တဒဓိဋ္ဌာနာ ဝါ တရုဏဝိပဿနာ. နိဗ္ဗိဒါတိ နိဗ္ဗိဒါဉာဏံ. တေန ဗလဝဝိပဿနမာဟ. ဝိရာဂေါ မဂ္ဂေါ. ဝိမုတ္တိ အရဟတ္တဖလံ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပစ္စဝေက္ခဏာ. ကထာတိ ဝိနယကထာ. မန္တနာတိ ဝိနယဝိစာရဏာ. ဥပနိသာတိ ယထာဝုတ္တကာရဏပရမ္ပရာသင်္ခါတော ဥပနိဿယော. လောကုတ္တရံ မဂ္ဂဖလစိတ္တသမ္ပယုတ္တံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ. တတ္ထ မဂ္ဂသီလံ ဘဝနိဿရဏာဝဟံ ဟောတိ၊ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ စ ဘူမိ၊ ဖလသီလံ ပန ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏဿေဝ ဘူမိ.
၁၂. ဟီနာဓိမုတ္တိဝသေန ဆန္ဒာဒီနမ္ပိ ဟီနတာ. ပဏီတာဓိမုတ္တိဝသေန ပဏီတတာ. တဒုဘယဝေမဇ္ဈတာဝသေန မဇ္ဈိမတာ. ယထေဝ ဟိ ကမ္မံ အာယူဟနဝသေန ဟီနာဒိဘေဒဘိန္နံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဆန္ဒာဒယောပိ ပဝတ္တိအာကာရဝသေန. သော စ နေသံ ပဝတ္တိအာကာရော အဓိမုတ္တိဘေဒေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယသကာမတာယာတိ ကိတ္တိသိလောကာဘိရတိယာ၊ ပရိဝါရိစ္ဆာယ ဝါ. ‘‘ကထံ နာမ မာဒိသော ဤဒိသံ ကရေယျာ’’တိ ပါပဇိဂုစ္ဆာယ အရိယဘာဝံ နိဿာယ. အနုပက္ကိလိဋ္ဌန္တိ အတ္တုက္ကံသနပရဝမ္ဘနာဟိ၊ အညေဟိ စ ဥပက္ကိလေသေဟိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌံ. ဘဝဘောဂတ္ထာယာတိ ဘဝသမ္ပတ္တိအတ္ထဉ္စေဝ ဘောဂသမ္ပတ္တိအတ္ထဉ္စ. အတ္တနော ဝိမောက္ခတ္ထာယ ပဝတ္တိတန္တိ သာဝကပစ္စေကဗောဓိသတ္တသီလမာဟ. သဗ္ဗသတ္တာနံ ဝိမောက္ခတ္ထာယာတိ သဗ္ဗသတ္တာနံ သံသာရဗန္ဓနတော ဝိမောစနတ္ထာယ. ပါရမိတာသီလံ မဟာဗောဓိသတ္တသီလံ. ယာ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတာ မဟာဗောဓိံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တာ ပရမုက္ကံသဂတသောစေယျသလ္လေခါ ဒေသကာလသတ္တာဒိဝိကပ္ပရဟိတာ သီလပါရမိတာ.
အနနုရူပန္တိ အသာရုပ္ပံ. အတ္တာ ဧဝ ဂရု အဓိပတိ ဧတဿာတိ အတ္တဂရု၊ လဇ္ဇာဓိကော. အတ္တာဓိပတိတော အာဂတံ အတ္တာဓိပတေယျံ. လောကော အဓိပတိ ဂရု ဧတဿာတိ လောကာဓိပတိ၊ ဩတ္တပ္ပါဓိကော. ဓမ္မော နာမာယံ မဟာနုဘာဝေါ ဧကန္တနိယျာနိကော၊ သော စ ပဋိပတ္တိယာဝ ပူဇေတဗ္ဗော. တသ္မာ ‘‘နံ သီလသမ္ပဒါယ ပူဇေဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဓမ္မမဟတ္တံ ပူဇေတုကာမေန.
ပရာမဋ္ဌတ္တာတိ ပရာဘဝဝသေန အာမဋ္ဌတ္တာ. တဏှာဒိဋ္ဌိယော ဟိ ‘‘ဣမိနာဟံ သီလေန ဒေဝေါ ဝါ ဘဝိဿာမိ ဒေဝညတရော ဝါ၊ ဣမိနာ မေ သီလေန သံသာရသုဒ္ဓိ ဘဝိဿတီ’’တိ ပဝတ္တဿ သီလံ ပရာမသန္တိယော တံ ပရာဘဝံ ပါပေန္တိ မဂ္ဂဿ အနုပနိဿယဘာဝကရဏတော. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကဿာတိ ပုထုဇ္ဇနေသု ကလျာဏကဿ. သော ဟိ ပုထုဇ္ဇနောဝ ဟုတွာ ကလျာဏေဟိ သီလာဒီဟိ သမန္နာဂတော. ပရာမသနကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနတော၊ သမုစ္ဆိန္ဒနတော စ တေဟိ န ပရာမဋ္ဌန္တိ အပရာမဋ္ဌံ. တဿ တဿ ကိလေသဒရထဿ ပဋိပ္ပဿမ္ဘနတော ဝူပသမနတော ပဋိပ္ပဿဒ္ဓံ.
ကတပဋိကမ္မန္တိ ဝုဋ္ဌာနဒေသနာဟိ ယထာဓမ္မံ ကတပဋိကာရံ. ဧဝံ ဟိ တံ သီလံ ပဋိပါကတိကမေဝ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘တံ ဝိသုဒ္ဓ’’န္တိ. ‘‘ကတပဋိကမ္မ’’န္တိ ဣမိနာ စ ‘‘န ပုနေဝံ ကရိဿ’’န္တိ အဓိဋ္ဌာနမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အစ္ဆမံသံ နု ခေါ၊ သူကရမံသံ နု ခေါ’’တိအာဒိနာ ဝတ္ထုမှိ ဝါ၊ ‘‘ပါစိတ္တိယံ နု ခေါ၊ ဒုက္ကဋံ နု ခေါ’’တိအာဒိနာ အာပတ္တိယာ ဝါ၊ ‘‘မယာ တံ ဝတ္ထု ဝီတိက္ကန္တံ နု ခေါ၊ န နု ခေါ ဝီတိက္ကန္တ’’န္တိအာဒိနာ အဇ္ဈာစာရေ ဝါ ဝေမတိကဿ သံသယာပန္နဿ. ဝိသောဓေတဗ္ဗံ ယထာဓမ္မံ ပဋိကမ္မေန. ဝိမတိ ဧဝ ဝေမတိကံ၊ တသ္မိံ ဝေမတိကေ သတိ၊ ဝိမတိယာ ဥပ္ပန္နာယာတိ အတ္ထော. ဝိမတိ ပဋိဝိနေတဗ္ဗာတိ သယံ ဝါ တံ ဝတ္ထုံ ဝိစာရေတွာ၊ ဝိနယဓရေ ဝါ ပုစ္ဆိတွာ ကင်္ခါ ဝိနောဒေတဗ္ဗာ. နိက္ကင်္ခေန ပန ကပ္ပိယံ စေ ကာတဗ္ဗံ၊ အကပ္ပိယံ စေ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ဣစ္စဿ ဖာသု ဘဝိဿတီ’’တိ.
‘‘စတူဟိ အရိယမဂ္ဂေဟီ’’တိအာဒိနာ မဂ္ဂဖလပရိယာပန္နံ သီလံ မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တံ ဝုတ္တံ. သမုဒါယေသု ပဝတ္တဝေါဟာရာ အဝယဝေသုပိ ပဝတ္တန္တီတိ. သေသန္တိ သဗ္ဗံ လောကိယသီလံ.
ပကတိပီတိ သဘာဝေါပိ. သုခသီလော သခိလော သုခသံဝါသော. တေန ပရိယာယေနာတိ ပကတိအတ္ထဝါစကတ္ထေန. ဧကစ္စံ အဗျာကတံ သီလံ ဣဓာဓိပ္ပေတသီလေန ဧကသင်္ဂဟန္တိ အကုသလဿေဝါယုဇ္ဇမာနတံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ အကုသလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ သေက္ခတ္တိကံ ဣဓ ဂဟိတံ၊ ဣဓ န ဥပနီတံ ကုသလတ္တိကန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ဝုတ္တေနေဝ နယေန ကုသလတ္တိကံ အဂ္ဂဟေတွာ ဟီနတ္တိကာဒီနံ ပဉ္စန္နံ တိကာနံ ဝသေန အဿ သီလဿ တိဝိဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
၁၃. ယောဓာတိ ယော ဣဓ. ဝတ္ထုဝီတိက္ကမေတိ အာပတ္တိယာ ဝတ္ထုနော ဝီတိက္ကမနေ အဇ္ဈာစာရေ. ကာမသင်္ကပ္ပါဒယော နဝ မဟာဝိတက္ကာ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါ. ဧဝရူပဿာတိ ဧဒိသဿ. တဿ ဟိ သီလဝန္တေ အနုပသင်္ကမိတွာ ဒုဿီလေ သေဝန္တဿ တတော ဧဝ တေသံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇနေန ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမေ အဒေါသဒဿာဝိနော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပဗဟုလတာယ မနစ္ဆဋ္ဌာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အရက္ခတော သီလံ ဧကံသေနေဝ ဟာနဘာဂိယံ ဟောတိ၊ န ဌိတိဘာဂိယံ၊ ကုတော ဝိသေသာဒိဘာဂိယတာ. သီလသမ္ပတ္တိယာတိ သီလပါရိပူရိယာ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန. အဃဋန္တဿ ဥတ္တရီတိ ဥတ္တရိ ဝိသေသာဓိဂမာယ အဝါယမန္တဿ. ဌိတိဘာဂိယံ သီလံ ဘဝတိ အသမာဓိသံဝတ္တနိယတ္တာ. သမ္ပာဒိတေ ဟိ သမာဓိသ္မိံ သီလဿ သမာဓိသံဝတ္တနိယတာ နိစ္ဆိယတိ. သမာဓတ္ထာယာတိ သမထဝသေန သမာဓာနတ္ထာယ. နိဗ္ဗိဒန္တိ ဝိပဿနံ. ဗလဝဝိပဿနာဒဿနတ္ထံ နိဗ္ဗိဒါဂဟဏံ တာဝတာပိ သီလဿ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဘာဝသိဒ္ဓိတော.
ယာနိ စ သိက္ခာပဒါနိ နေသံ ရက္ခိတဗ္ဗာနီတိ သမ္ဗန္ဓော၊ တာနိ ပန အသာဓာရဏပညတ္တိတော အညာနိ. နေသန္တိ ‘‘ရက္ခိတဗ္ဗာနီ’’တိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ ကတ္တရိ သာမိဝစနံ၊ တေဟိ ဘိက္ခူဟီတိ အတ္ထော. သတိ ဝါ ဥဿာဟေတိ ဥဿက္ကိတွာ သီလာနိ ရက္ခိတုံ ဥဿာဟေ သတိ. ဒသာတိ သာမဏေရေဟိ ရက္ခိတဗ္ဗသီလမာဟ ဃဋိကာရာဒီနံ ဝိယ. အဋ္ဌာတိ နစ္စာဒိမာလာဒိဝေရမဏိံ ဧကံ ကတွာ သဗ္ဗပစ္ဆိမဝဇ္ဇာနိ အဋ္ဌ.
အဝီတိက္ကမောတိ ပဉ္စန္နံ သီလာနံ အဝီတိက္ကမော. ပကတိသီလန္တိ သဘာဝသီလံ. တတြူပပတ္တိနိယတံ ဟိ သီလံ ဥတ္တရကုရုကာနံ. မရိယာဒါစာရိတ္တန္တိ တဿ တဿ သာဝဇ္ဇဿ အကရဏေ မရိယာဒဘူတံ၊ တတ္ထ တတ္ထ ကုလာဒီသု ပုဗ္ဗပုရိသေဟိ ဌပိတံ စာရိတ္တံ. ကုလဒေသပါသဏ္ဍဓမ္မော ဟိ ‘‘အာစာရသီလ’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ. တတ္ထ ကုလဓမ္မော တာဝ ဗြာဟ္မဏာဒီနံ အမဇ္ဇပါနာဒိ၊ ဒေသဓမ္မော ဧကစ္စဇနပဒဝါသီနံ အဟိံသနာဒိ၊ ပါသဏ္ဍဓမ္မော တိတ္ထိယာနံ ယမနိယမာဒိ. တိတ္ထိယမတံ ဟိ ဒိဋ္ဌိပါသေန၊ တဏှာပါသေန စ ဍေတိ ပဝတ္တတိ၊ ပါသံ ဝါ ဗာဓံ အရိယဝိနယဿ ဍေတီတိ ‘‘ပါသဏ္ဍ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ပကတိယာ သီလဝတီ ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၀) ဝစနတော ဗောဓိသတ္တမာတု ပဉ္စသိက္ခာပဒသီလံ ပရိပုဏ္ဏမေဝ. ဣဒံ ပန ဥက္ကံသဂတံ ဗောဓိသတ္တပိတရိပိ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေနပိ အသံကိလိဋ္ဌံ ‘‘ဓမ္မတာသီလ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကာမဂုဏူပသံဟိတန္တိ ကာမကောဋ္ဌာသေသု အဿာဒူပသံဟိတံ ကာမဿာဒဂဓိတံ. ဓမ္မတာသီလန္တိ ဓမ္မတာယ ကာရဏနိယာမေန အာဂတံ သီလံ. သီလပါရမိံ ဟိ ပရမုက္ကံသံ ပါပေတွာ ကုစ္ဆိဂတဿ မဟာဗောဓိသတ္တဿ သီလတေဇေန ဂုဏာနုဘာဝေန ဗောဓိသတ္တမာတု သရသေနေဝ ပရမသလ္လေခပ္ပတ္တံ သီလံ ဟောတိ. မဟာကဿပါဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဘဒ္ဒါဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. တေ ကိရ သုစိရံ ကာလံ သုပရိသုဒ္ဓသီလာ ဧဝ ဟုတွာ အာဂတာ. တေနာဟ ‘‘သုဒ္ဓသတ္တာန’’န္တိ. တာသု တာသု ဇာတီသူတိ သီလဝရာဇမဟိံသရာဇာဒိဇာတီသု. ပုဗ္ဗေ ပုရိမဇာတိယံ သိဒ္ဓေါ ဟေတု ဧတဿာတိ ပုဗ္ဗဟေတုကသီလံ. ဣဒံ ပန ပကတိသီလာဒိသမာဒါနေန ဝိနာ အဝီတိက္ကမလက္ခဏံ သမ္ပတ္တဝိရတိသင်္ဂဟံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.
ယံ ဘဂဝတာ ဧဝံ ဝုတ္တံ သီလန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဓာတိ ဝက္ခမာနသီလပရိပူရကဿ ပုဂ္ဂလဿ သန္နိဿယဘူတသာသနပရိဒီပနံ၊ အညသာသနဿ စ တထာဘာဝပဋိသေဓနံ. ဝုတ္တံ ဟေတံ ‘‘ဣဓေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏော။ပေ။ သုညာ ပရပ္ပဝါဒါ သမဏေဘိ အညေဟီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၄၊ မ. နိ. ၁.၁၃၉၊ အ. နိ. ၄.၂၄၁). ဘိက္ခူတိ တဿ သီလဿ ပရိပူရကပုဂ္ဂလပရိဒီပနံ. ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတောတိ ဣဒမဿ ပါတိမောက္ခသီလေ ပတိဋ္ဌိတဘာဝပရိဒီပနံ. ဝိဟရတီတိ ဣဒမဿ တဒနုရူပဝိဟာရသမင်္ဂိဘာဝပရိဒီပနံ. အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ ဣဒံ ပါတိမောက္ခသံဝရဿ၊ ဥပရိအဓိဂန္တဗ္ဗဂုဏာနဉ္စ ဥပကာရကဓမ္မပရိဒီပနံ. အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီတိ ဣဒံ ပါတိမောက္ခတော အစဝနဘာဝပရိဒီပနံ. သမာဒါယာတိ သိက္ခာပဒါနံ အနဝသေသတော အာဒါနပရိဒီပနံ. သိက္ခတီတိ သိက္ခာယ သမင်္ဂိဘာဝပရိဒီပနံ. သိက္ခာပဒေသူတိ သိက္ခိတဗ္ဗဓမ္မပရိဒီပနံ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ.
သောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေ ပတိဋ္ဌိတဘိက္ခု. တေန ယာဒိသဿ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ တံ ဒဿေတိ. စက္ခုနာတိ ယတော သော သံဝရော၊ တံ ဒဿေတိ. ရူပန္တိ ယတ္ထ သော သံဝရော၊ တံ ဒဿေတိ. ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီတိ သံဝရဿ ဥပါယံ ဒဿေတိ. ယတွာဓိကရဏ။ပေ။ အနွာဿဝေယျုန္တိ သံဝရဿ ပဋိပက္ခံ တတ္ထ အာဒီနဝံ ဒဿေတိ. သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတီတိ ပဂေဝ သတိယာ ဥပဋ္ဌပေတဗ္ဗတံ ဒဿေတိ. ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယန္တိ သတိယာ ဥပဋ္ဌာပနမေဝ စက္ခုန္ဒြိယဿ အာရက္ခာတိ ဒဿေတိ. စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီတိ တထာဘူတာ သတိယေဝေတ္ထ သံဝရောတိ ဒဿေတိ. ဝီတိက္ကမဿ ဝသေနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဆန္နံ သိက္ခာပဒါနန္တိ ‘‘အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ အသန္တံ အဘူတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဥလ္လပတီ’’တိအာဒိနာ အာဂတာနံ ဆန္နံ ပါရာဇိကာဒိပဋိသံယုတ္တာနံ သိက္ခာပဒါနံ. သာမန္တဇပ္ပနာဒိနာ တိဝိဓေန ကုဟနဝတ္ထုနာ ဝိမှာပနံ ကုဟနာ. အတ္တာနံ၊ ဒါယကံ ဝါ ဥက္ခိပိတွာ ယထာ သော ကိဉ္စိ ဒဒါတိ၊ ဧဝံ ကထနံ လပနာ. နိမိတ္တံ ဝုစ္စတိ ပစ္စယဒါနသညုပ္ပါဒကံ ကာယဝစီကမ္မံ၊ တေန နိမိတ္တေန စရတိ၊ နိမိတ္တံ ဝါ ကရောတီတိ နေမိတ္တိကော၊ တဿ ဘာဝေါ နေမိတ္တိကတာ. ဂန္ဓာဒယော ဝိယ လာဘာယ ပရေသံ အက္ကောသနာဒိနာ နိပိသတီတိ နိပ္ပေသော၊ နိပ္ပေသောဝ နိပ္ပေသိကော၊ တဿ ဘာဝေါ နိပ္ပေသိကတာ. မဟိစ္ဆတာယ အတ္တနာ လဒ္ဓလာဘေန ပရတော လာဘပရိယေသနာ လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာ. ဧဝမာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အနုပ္ပိယဘာဏိတာစာဋုကမျတာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ပဋိသင်္ခါနေန ပစ္စဝေက္ခဏာယ ပရိသုဒ္ဓေါ အသံကိလိဋ္ဌော ပဋိသင်္ခါနပရိသုဒ္ဓေါ. စတ္တာရော ပစ္စယာ ပရိဘုဉ္ဇီယန္တိ ဧတေနာတိ စတုပစ္စယပရိဘောဂေါ၊ တထာပဝတ္တာ အနဝဇ္ဇစေတနာ.