၈. အနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနနိဒ္ဒေသော

မရဏဿတိကထာ

၁၆၇. ဣဒါနိ ဣတော အနန္တရာယ မရဏဿတိယာ ဘာဝနာနိဒ္ဒေသော အနုပ္ပတ္တော. တတ္ထ မရဏန္တိ ဧကဘဝပရိယာပန္နဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒေါ. ယံ ပနေတံ အရဟန္တာနံ ဝဋ္ဋဒုက္ခသမုစ္ဆေဒသင်္ခါတံ သမုစ္ဆေဒမရဏံ၊ သင်္ခါရာနံ ခဏဘင်္ဂသင်္ခါတံ ခဏိကမရဏံ၊ ရုက္ခော မတော လောဟံ မတန္တိအာဒီသု သမ္မုတိမရဏဉ္စ၊ န တံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ.

ယမ္ပိ စေတံ အဓိပ္ပေတံ၊ တံ ကာလမရဏံ အကာလမရဏန္တိ ဒုဝိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ကာလမရဏံ ပုညက္ခယေန ဝါ အာယုက္ခယေန ဝါ ဥဘယက္ခယေန ဝါ ဟောတိ. အကာလမရဏံ ကမ္မုပစ္ဆေဒကကမ္မဝသေန.

တတ္ထ ယံ ဝိဇ္ဇမာနာယပိ အာယုသန္တာနဇနကပစ္စယသမ္ပတ္တိယာ ကေဝလံ ပဋိသန္ဓိဇနကဿ ကမ္မဿ ဝိပက္ကဝိပါကတ္တာ မရဏံ ဟောတိ၊ ဣဒံ ပုညက္ခယေန မရဏံ နာမ. ယံ ဂတိကာလာဟာရာဒိသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝေန အဇ္ဇတနကာလပုရိသာနံ ဝိယ ဝဿသတမတ္တပရိမာဏဿ အာယုနော ခယဝသေန မရဏံ ဟောတိ၊ ဣဒံ အာယုက္ခယေန မရဏံ နာမ. ယံ ပန ဒူသီမာရကလာဗုရာဇာဒီနံ ဝိယ တင်္ခဏညေဝ ဌာနာစာဝနသမတ္ထေန ကမ္မုနာ ဥပစ္ဆိန္နသန္တာနာနံ၊ ပုရိမကမ္မဝသေန ဝါ သတ္ထဟရဏာဒီဟိ ဥပက္ကမေဟိ ဥပစ္ဆိဇ္ဇမာနသန္တာနာနံ မရဏံ ဟောတိ၊ ဣဒံ အကာလမရဏံ နာမ. တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒေန သင်္ဂဟိတံ. ဣတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒသင်္ခါတဿ မရဏဿ သရဏံ မရဏဿတိ.

၁၆၈. တံ ဘာဝေတုကာမေန ရဟောဂတေန ပဋိသလ္လီနေန ‘‘မရဏံ ဘဝိဿတိ၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဥပစ္ဆိဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဝါ၊ ‘‘မရဏံ မရဏ’’န္တိ ဝါ ယောနိသော မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗော. အယောနိသော ပဝတ္တယတော ဟိ ဣဋ္ဌဇနမရဏာနုဿရဏေ သောကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝိဇာတမာတုယာ ပိယပုတ္တမရဏာနုဿရဏေ ဝိယ. အနိဋ္ဌဇနမရဏာနုဿရဏေ ပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေရီနံ ဝေရိမရဏာနုဿရဏေ ဝိယ. မဇ္ဈတ္တဇနမရဏာနုဿရဏေ သံဝေဂေါ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ မတကဠေဝရဒဿနေ ဆဝဍာဟကဿ ဝိယ. အတ္တနော မရဏာနုဿရဏေ သန္တာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥက္ခိတ္တာသိကံ ဝဓကံ ဒိသွာ ဘီရုကဇာတိကဿ ဝိယ. တဒေတံ သဗ္ဗမ္ပိ သတိသံဝေဂဉာဏဝိရဟတော ဟောတိ. တသ္မာ တတ္ထ တတ္ထ ဟတမတသတ္တေ ဩလောကေတွာ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ သတ္တာနံ မတာနံ မရဏံ အာဝဇ္ဇေတွာ သတိဉ္စ သံဝေဂဉ္စ ဉာဏဉ္စ ယောဇေတွာ ‘‘မရဏံ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိနာ နယေန မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗော. ဧဝံ ပဝတ္တေန္တော ဟိ ယောနိသော ပဝတ္တေတိ၊ ဥပါယေန ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ပဝတ္တယတောယေဝ ဟိ ဧကစ္စဿ နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘန္တိ၊ မရဏာရမ္မဏာ သတိ သဏ္ဌာတိ၊ ဥပစာရပ္ပတ္တမေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ.

၁၆၉. ယဿ ပန ဧတ္တာဝတာ န ဟောတိ၊ တေန ဝဓကပစ္စုပဋ္ဌာနတော၊ သမ္ပတ္တိဝိပတ္တိတော၊ ဥပသံဟရဏတော၊ ကာယဗဟုသာဓာရဏတော၊ အာယုဒုဗ္ဗလတော၊ အနိမိတ္တတော၊ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒတော၊ ခဏပရိတ္တတောတိ ဣမေဟိ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ မရဏံ အနုဿရိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ ဝဓကပစ္စုပဋ္ဌာနတောတိ ဝဓကဿ ဝိယ ပစ္စုပဋ္ဌာနတော. ယထာ ဟိ ဣမဿ သီသံ ဆိန္ဒိဿာမီတိ အသိံ ဂဟေတွာ ဂီဝါယ စာရယမာနော ဝဓကော ပစ္စုပဋ္ဌိတောဝ ဟောတိ၊ ဧဝံ မရဏမ္ပိ ပစ္စုပဋ္ဌိတမေဝါတိ အနုဿရိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? သဟ ဇာတိယာ အာဂတတော၊ ဇီဝိတဟရဏတော စ. ယထာ ဟိ အဟိစ္ဆတ္တကမကုဠံ မတ္ထကေန ပံသုံ ဂဟေတွာဝ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ သတ္တာ ဇရာမရဏံ ဂဟေတွာဝ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. တထာ ဟိ နေသံ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ဥပ္ပါဒါနန္တရမေဝ ဇရံ ပတွာ ပဗ္ဗတသိခရတော ပတိတသိလာ ဝိယ ဘိဇ္ဇတိ သဒ္ဓိံ သမ္ပယုတ္တခန္ဓေဟိ. ဧဝံ ခဏိကမရဏံ တာဝ သဟ ဇာတိယာ အာဂတံ. ဇာတဿ ပန အဝဿံ မရဏတော ဣဓာဓိပ္ပေတမရဏမ္ပိ သဟ ဇာတိယာ အာဂတံ. တသ္မာ ဧသ သတ္တော ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ ယထာ နာမ ဥဋ္ဌိတော သူရိယော အတ္ထာဘိမုခေါ ဂစ္ဆတေဝ၊ ဂတဂတဋ္ဌာနတော ဤသကမ္ပိ န နိဝတ္တတိ. ယထာ ဝါ နဒီ ပဗ္ဗတေယျာ သီဃသောတာ ဟာရဟာရိနီ သန္ဒတေဝ ဝတ္တတေဝ ဤသကမ္ပိ န နိဝတ္တတိ၊ ဧဝံ ဤသကမ္ပိ အနိဝတ္တမာနော မရဏာဘိမုခေါဝ ယာတိ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘ယမေကရတ္တိံ ပဌမံ၊ ဂဗ္ဘေ ဝသတိ မာဏဝေါ၊

အဗ္ဘုဋ္ဌိတောဝ သော ယာတိ၊ သ ဂစ္ဆံ န နိဝတ္တတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၃၆၃)၊

ဧဝံ ဂစ္ဆတော စဿ ဂိမှာဘိတတ္တာနံ ကုန္နဒီနံ ခယော ဝိယ၊ ပါတော အာပေါရသာနုဂတဗန္ဓနာနံ ဒုမပ္ဖလာနံ ပတနံ ဝိယ၊ မုဂ္ဂရာဘိတာဠိတာနံ မတ္တိကဘာဇနာနံ ဘေဒေါ ဝိယ၊ သူရိယရသ္မိသမ္ဖုဋ္ဌာနံ ဥဿာဝဗိန္ဒူနံ ဝိဒ္ဓံသနံ ဝိယ စ မရဏမေဝ အာသန္နံ ဟောတိ. တေနာဟ –

‘‘အစ္စယန္တိ အဟောရတ္တာ၊ ဇီဝိတမုပရုဇ္ဈတိ၊

အာယု ခီယတိ မစ္စာနံ၊ ကုန္နဒီနံဝ ဩဒကံ. (သံ. နိ. ၁.၁၄၆)၊

‘‘ဖလာနမိဝ ပက္ကာနံ၊ ပါတော ပပတတော ဘယံ၊

ဧဝံ ဇာတာန မစ္စာနံ၊ နိစ္စံ မရဏတော ဘယံ.

‘‘ယထာပိ ကုမ္ဘကာရဿ၊ ကတံ မတ္တိကဘာဇနံ၊

ခုဒ္ဒကဉ္စ မဟန္တဉ္စ၊ ယံ ပက္ကံ ယဉ္စ အာမကံ၊

သဗ္ဗံ ဘေဒနပရိယန္တံ၊ ဧဝံ မစ္စာန ဇီဝိတံ’. (သု. နိ. ၅၈၁-၅၈၂)၊

‘‘ဥဿာဝေါဝ တိဏဂ္ဂမှိ၊ သူရိယုဂ္ဂမနံ ပတိ၊

ဧဝမာယု မနုဿာနံ၊ မာ မံ အမ္မ နိဝါရယာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၁.၇၉)၊

ဧဝံ ဥက္ခိတ္တာသိကော ဝဓကော ဝိယ သဟ ဇာတိယာ အာဂတံ ပနေတံ မရဏံ ဂီဝါယ အသိံ စာရယမာနော သော ဝဓကော ဝိယ ဇီဝိတံ ဟရတိယေဝ၊ န အဟရိတွာ နိဝတ္တတိ. တသ္မာ သဟ ဇာတိယာ အာဂတတော၊ ဇီဝိတဟရဏတော စ ဥက္ခိတ္တာသိကော ဝဓကော ဝိယ မရဏမ္ပိ ပစ္စုပဋ္ဌိတမေဝါတိ ဧဝံ ဝဓကပစ္စုပဋ္ဌာနတော မရဏံ အနုဿရိတဗ္ဗံ.

၁၇၀. သမ္ပတ္တိဝိပတ္တိတောတိ ဣဓ သမ္ပတ္တိ နာမ တာဝဒေဝ သောဘတိ၊ ယာဝ နံ ဝိပတ္တိ နာဘိဘဝတိ၊ န စ သာ သမ္ပတ္တိ နာမ အတ္ထိ၊ ယာ ဝိပတ္တိံ အတိက္ကမ္မ တိဋ္ဌေယျ. တထာ ဟိ –

‘‘သကလံ မေဒိနိံ ဘုတွာ၊ ဒတွာ ကောဋိသတံ သုခီ၊

အဍ္ဎာမလကမတ္တဿ၊ အန္တေ ဣဿရတံ ဂတော.

‘‘တေနေဝ ဒေဟဗန္ဓေန၊ ပုညမှိ ခယမာဂတေ၊

မရဏာဘိမုခေါ သောပိ၊ အသောကော သောကမာဂတော’’တိ.

အပိစ သဗ္ဗံ အာရောဂျံ ဗျာဓိပရိယောသာနံ၊ သဗ္ဗံ ယောဗ္ဗနံ ဇရာပရိယောသာနံ၊ သဗ္ဗံ ဇီဝိတံ မရဏပရိယောသာနံ၊ သဗ္ဗောယေဝ လောကသန္နိဝါသော ဇာတိယာ အနုဂတော၊ ဇရာယ အနုသဋော၊ ဗျာဓိနာ အဘိဘူတော၊ မရဏေန အဗ္ဘာဟတော. တေနာဟ –

‘‘ယထာပိ သေလာ ဝိပုလာ၊ နဘံ အာဟစ္စ ပဗ္ဗတာ၊

သမန္တာ အနုပရိယေယျုံ၊ နိပ္ပေါထေန္တာ စတုဒ္ဒိသာ.

‘‘ဧဝံ ဇရာ စ မစ္စု စ၊ အဓိဝတ္တန္တိ ပါဏိနေ၊

ခတ္တိယေ ဗြာဟ္မဏေ ဝေဿေ၊ သုဒ္ဒေ စဏ္ဍာလပုက္ကုသေ၊

န ကိဉ္စိ ပရိဝဇ္ဇေတိ၊ သဗ္ဗမေဝါဘိမဒ္ဒတိ.

‘‘န တတ္ထ ဟတ္ထီနံ ဘူမိ၊ န ရထာနံ န ပတ္တိယာ၊

န စာပိ မန္တယုဒ္ဓေန၊ သက္ကာ ဇေတုံ ဓနေန ဝါ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၃၆)၊

ဧဝံ ဇီဝိတသမ္ပတ္တိယာ မရဏဝိပတ္တိပရိယောသာနတံ ဝဝတ္ထပေန္တေန သမ္ပတ္တိဝိပတ္တိတော မရဏံ အနုဿရိတဗ္ဗံ.

၁၇၁. ဥပသံဟရဏတောတိ ပရေဟိ သဒ္ဓိံ အတ္တနော ဥပသံဟရဏတော. တတ္ထ သတ္တဟာကာရေဟိ ဥပသံဟရဏတော မရဏံ အနုဿရိတဗ္ဗံ၊ ယသမဟတ္တတော၊ ပုညမဟတ္တတော၊ ထာမမဟတ္တတော၊ ဣဒ္ဓိမဟတ္တတော၊ ပညာမဟတ္တတော၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓတော၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတောတိ. ကထံ? ဣဒံ မရဏံ နာမ မဟာယသာနံ မဟာပရိဝါရာနံ သမ္ပန္နဓနဝါဟနာနံ မဟာသမ္မတမန္ဓာတုမဟာသုဒဿန ဒဠှနေမိ နိမိပ္ပဘုတီနမ္ပိ ဥပရိ နိရာသင်္ကမေဝ ပတိတံ၊ ကိမင်္ဂံ ပန မယှံ ဥပရိ န ပတိဿတိ?

မဟာယသာ ရာဇဝရာ၊ မဟာသမ္မတအာဒယော၊

တေပိ မစ္စုဝသံ ပတ္တာ၊ မာဒိသေသု ကထာဝ ကာတိ.

ဧဝံ တာဝ ယသမဟတ္တတော အနုဿရိတဗ္ဗံ.

ကထံ ပုညမဟတ္တတော?

ဇောတိကော ဇဋိလော ဥဂ္ဂေါ၊ မေဏ္ဍကော အထ ပုဏ္ဏကော၊

ဧတေ စညေ စ ယေ လောကေ၊ မဟာပုညာတိ ဝိဿုတာ၊

သဗ္ဗေ မရဏမာပန္နာ၊ မာဒိသေသု ကထာဝ ကာတိ.

ဧဝံ ပုညမဟတ္တတော အနုဿရိတဗ္ဗံ.

ကထံ ထာမမဟတ္တတော?

ဝါသုဒေဝေါ ဗလဒေဝေါ၊ ဘီမသေနော ယုဓိဋ္ဌိလော၊

စာနုရော ယော မဟာမလ္လော၊ အန္တကဿ ဝသံ ဂတာ.

ဧဝံ ထာမဗလူပေတာ၊ ဣတိ လောကမှိ ဝိဿုတာ၊

ဧတေပိ မရဏံ ယာတာ၊ မာဒိသေသု ကထာဝ ကာတိ.

ဧဝံ ထာမမဟတ္တတော အနုဿရိတဗ္ဗံ.

ကထံ ဣဒ္ဓိမဟတ္တတော?

ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကမတ္တေန၊ ဝေဇယန္တမကမ္ပယိ၊

ယော နာမိဒ္ဓိမတံ သေဋ္ဌော၊ ဒုတိယော အဂ္ဂသာဝကော.

သောပိ မစ္စုမုခံ ဃောရံ၊ မိဂေါ သီဟမုခံ ဝိယ၊

ပဝိဋ္ဌော သဟ ဣဒ္ဓီဟိ၊ မာဒိသေသု ကထာဝ ကာတိ.

ဧဝံ ဣဒ္ဓိမဟတ္တတော အနုဿရိတဗ္ဗံ.

ကထံ ပညာမဟတ္တတော?

လောကနာထံ ဌပေတွာန၊ ယေ စညေ အတ္ထိ ပါဏိနော၊

ပညာယ သာရိပုတ္တဿ၊ ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိံ.

ဧဝံ နာမ မဟာပညော၊ ပဌမော အဂ္ဂသာဝကော၊

မရဏဿ ဝသံ ပတ္တော၊ မာဒိသေသု ကထာဝ ကာတိ.

ဧဝံ ပညာမဟတ္တတော အနုဿရိတဗ္ဗံ.

ကထံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓတော? ယေပိ တေ အတ္တနော ဉာဏဝီရိယဗလေန သဗ္ဗကိလေသသတ္တုနိမ္မထနံ ကတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ ပတ္တာ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပါ သယမ္ဘုနော၊ တေပိ မရဏတော န မုတ္တာ၊ ကုတော ပနာဟံ မုစ္စိဿာမီတိ.

တံ တံ နိမိတ္တမာဂမ္မ၊ ဝီမံသန္တာ မဟေသယော၊

သယမ္ဘုညာဏတေဇေန၊ ယေ ပတ္တာ အာသဝက္ခယံ.

ဧကစရိယနိဝါသေန၊ ခဂ္ဂသိင်္ဂသမူပမာ၊

တေပိ နာတိဂတာ မစ္စုံ၊ မာဒိသေသု ကထာဝ ကာတိ.

ဧဝံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓတော အနုဿရိတဗ္ဗံ.

ကထံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတော? ယောပိ သော ဘဂဝါ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနပဋိမဏ္ဍိတဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏဝိစိတြရူပကာယော သဗ္ဗာကာရပရိသုဒ္ဓသီလက္ခန္ဓာဒိဂုဏရတနသမိဒ္ဓဓမ္မကာယော ယသမဟတ္တပုညမဟတ္တထာမမဟတ္တဣဒ္ဓိမဟတ္တပညာမဟတ္တာနံ ပါရံ ဂတော အသမော အသမသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ သောပိ သလိလဝုဋ္ဌိနိပါတေန မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဝိယ မရဏဝုဋ္ဌိနိပါတေန ဌာနသော ဝူပသန္တော.

ဧဝံ မဟာနုဘာဝဿ၊ ယံ နာမေတံ မဟေသိနော၊

န ဘယေန န လဇ္ဇာယ၊ မရဏံ ဝသမာဂတံ.

နိလ္လဇ္ဇံ ဝီတသာရဇ္ဇံ၊ သဗ္ဗသတ္တာဘိမဒ္ဒနံ၊

တယိဒံ မာဒိသံ သတ္တံ၊ ကထံ နာဘိဘဝိဿတီတိ.

ဧဝံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတော အနုဿရိတဗ္ဗံ.

တဿေဝံ ယသမဟတ္တတာဒိသမ္ပန္နေဟိ ပရေဟိ သဒ္ဓိံ မရဏသာမညတာယ အတ္တာနံ ဥပသံဟရိတွာ တေသံ ဝိယ သတ္တဝိသေသာနံ မယှမ္ပိ မရဏံ ဘဝိဿတီတိ အနုဿရတော ဥပစာရပ္ပတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ. ဧဝံ ဥပသံဟရဏတော မရဏံ အနုဿရိတဗ္ဗံ.

၁၇၂. ကာယဗဟုသာဓာရဏတောတိ အယံ ကာယော ဗဟုသာဓာရဏော. အသီတိယာ တာဝ ကိမိကုလာနံ သာဓာရဏော၊ တတ္ထ ဆဝိနိဿိတာ ပါဏာ ဆဝိံ ခါဒန္တိ၊ စမ္မနိဿိတာ စမ္မံ ခါဒန္တိ၊ မံသနိဿိတာ မံသံ ခါဒန္တိ၊ နှာရုနိဿိတာ နှာရုံ ခါဒန္တိ၊ အဋ္ဌိနိဿိတာ အဋ္ဌိံ ခါဒန္တိ၊ မိဉ္ဇနိဿိတာ မိဉ္ဇံ ခါဒန္တိ. တတ္ထေဝ ဇာယန္တိ ဇီယန္တိ မီယန္တိ၊ ဥစ္စာရပဿာဝံ ကရောန္တိ. ကာယောဝ နေသံ သူတိဃရဉ္စေဝ ဂိလာနသာလာ စ သုသာနဉ္စ ဝစ္စကုဋိ စ ပဿာဝဒေါဏိကာ စ. သွာယံ တေသမ္ပိ ကိမိကုလာနံ ပကောပေန မရဏံ နိဂစ္ဆတိယေဝ. ယထာ စ အသီတိယာ ကိမိကုလာနံ၊ ဧဝံ အဇ္ဈတ္တိကာနံယေဝ အနေကသတာနံ ရောဂါနံ ဗာဟိရာနဉ္စ အဟိဝိစ္ဆိကာဒီနံ မရဏဿ ပစ္စယာနံ သာဓာရဏော.

ယထာ ဟိ စတုမဟာပထေ ဌပိတေ လက္ခမှိ သဗ္ဗဒိသာဟိ အာဂတာ သရသတ္တိတောမရပါသာဏာဒယော နိပတန္တိ၊ ဧဝံ ကာယေပိ သဗ္ဗုပဒ္ဒဝါ နိပတန္တိ. သွာယံ တေသမ္ပိ ဥပဒ္ဒဝါနံ နိပါတေန မရဏံ နိဂစ္ဆတိယေဝ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဒိဝသေ နိက္ခန္တေ ရတ္တိယာ ပဋိဟိတာယ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ၊ ဗဟုကာ ခေါ မေ ပစ္စယာ မရဏဿ၊ အဟိ ဝါ မံ ဍံသေယျ၊ ဝိစ္ဆိကော ဝါ မံ ဍံသေယျ၊ သတပဒီ ဝါ မံ ဍံသေယျ၊ တေန မေ အဿ ကာလင်္ကိရိယာ၊ သော မမဿ အန္တရာယော၊ ဥပက္ခလိတွာ ဝါ ပပတေယျံ၊ ဘတ္တံ ဝါ မေ ဘုတ္တံ ဗျာပဇ္ဇေယျ၊ ပိတ္တံ ဝါ မေ ကုပ္ပေယျ၊ သေမှံ ဝါ မေ ကုပ္ပေယျ၊ သတ္ထကာ ဝါ မေ ဝါတာ ကုပ္ပေယျုံ၊ တေန မေ အဿ ကာလင်္ကိရိယာ၊ သော မမဿ အန္တရာယော’’တိ. ဧဝံ (အ. နိ. ၆.၂၀) ကာယဗဟုသာဓာရဏတော မရဏံ အနုဿရိတဗ္ဗံ.

၁၇၃. အာယုဒုဗ္ဗလတောတိ အာယု နာမေတံ အဗလံ ဒုဗ္ဗလံ. တထာ ဟိ သတ္တာနံ ဇီဝိတံ အဿာသပဿာသူပနိဗဒ္ဓဉ္စေဝ ဣရိယာပထူပနိဗဒ္ဓဉ္စ သီတုဏှူပနိဗဒ္ဓဉ္စ မဟာဘူတူပနိဗဒ္ဓဉ္စ အာဟာရူပနိဗဒ္ဓဉ္စ. တဒေတံ အဿာသပဿာသာနံ သမဝုတ္တိတံ လဘမာနမေဝ ပဝတ္တတိ. ဗဟိ နိက္ခန္တနာသိကဝါတေ ပန အန္တော အပဝိသန္တေ၊ ပဝိဋ္ဌေ ဝါ အနိက္ခမန္တေ မတော နာမ ဟောတိ. စတုန္နံ ဣရိယာပထာနမ္ပိ သမဝုတ္တိတံ လဘမာနမေဝ ပဝတ္တတိ. အညတရညတရဿ ပန အဓိမတ္တတာယ အာယုသင်္ခါရာ ဥပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ. သီတုဏှာနမ္ပိ သမဝုတ္တိတံ လဘမာနမေဝ ပဝတ္တတိ. အတိသီတေန ပန အတိဥဏှေန ဝါ အဘိဘူတဿ ဝိပဇ္ဇတိ. မဟာဘူတာနမ္ပိ သမဝုတ္တိတံ လဘမာနမေဝ ပဝတ္တတိ. ပထဝီဓာတုယာ ပန အာပေါဓာတုအာဒီနံ ဝါ အညတရညတရဿ ပကောပေန ဗလသမ္ပန္နောပိ ပုဂ္ဂလော ပတ္ထဒ္ဓကာယော ဝါ အတိသာရာဒိဝသေန ကိလိန္နပူတိကာယော ဝါ မဟာဍာဟပရေတော ဝါ သမ္ဘိဇ္ဇမာနသန္ဓိဗန္ဓနော ဝါ ဟုတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏာတိ. ကဗဠီကာရာဟာရမ္ပိ ယုတ္တကာလေ လဘန္တဿေဝ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ၊ အာဟာရံ အလဘမာနဿ ပန ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆတီတိ. ဧဝံ အာယုဒုဗ္ဗလတော မရဏံ အနုဿရိတဗ္ဗံ.

၁၇၄. အနိမိတ္တတောတိ အဝဝတ္ထာနတော၊ ပရိစ္ဆေဒါဘာဝတောတိ အတ္ထော. သတ္တာနံ ဟိ –

ဇီဝိတံ ဗျာဓိ ကာလော စ၊ ဒေဟနိက္ခေပနံ ဂတိ၊

ပဉ္စေတေ ဇီဝလောကသ္မိံ၊ အနိမိတ္တာ န နာယရေ.

တတ္ထ ဇီဝိတံ တာဝ ‘‘ဧတ္တကမေဝ ဇီဝိတဗ္ဗံ၊ န ဣတော ပရ’’န္တိ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တံ. ကလလကာလေပိ ဟိ သတ္တာ မရန္တိ၊ အဗ္ဗုဒပေသိဃနမာသိကဒွေမာသတေမာသစတုမာသပဉ္စမာသဒသမာသကာလေပိ. ကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တသမယေပိ. တတော ပရံ ဝဿသတဿ အန္တောပိ ဗဟိပိ မရန္တိယေဝ. ဗျာဓိပိ ‘‘ဣမိနာဝ ဗျာဓိနာ သတ္တာ မရန္တိ၊ နာညေနာ’’တိ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တော. စက္ခုရောဂေနာပိ ဟိ သတ္တာ မရန္တိ၊ သောတရောဂါဒီနံ အညတရေနာပိ. ကာလောပိ ‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ကာလေ မရိတဗ္ဗံ၊ နာညသ္မိ’’န္တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တော. ပုဗ္ဗဏှေပိ ဟိ သတ္တာ မရန္တိ၊ မဇ္ဈနှိကာဒီနံ အညတရသ္မိမ္ပိ. ဒေဟနိက္ခေပနမ္ပိ ‘‘ဣဓေဝ မီယမာနာနံ ဒေဟေန ပတိတဗ္ဗံ၊ နာညတြာ’’တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တံ. အန္တောဂါမေ ဇာတာနံ ဟိ ဗဟိဂါမေပိ အတ္တဘာဝေါ ပတတိ. ဗဟိဂါမေ ဇာတာနမ္ပိ အန္တောဂါမေ. တထာ ထလဇာနံ ဝါ ဇလေ၊ ဇလဇာနံ ဝါ ထလေတိ အနေကပ္ပကာရတော ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဂတိပိ ‘‘ဣတော စုတေန ဣဓ နိဗ္ဗတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တာ. ဒေဝလောကတော ဟိ စုတာ မနုဿေသုပိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ၊ မနုဿလောကတော စုတာ ဒေဝလောကာဒီနမ္ပိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ ဧဝံ ယန္တယုတ္တဂေါဏော ဝိယ ဂတိပဉ္စကေ လောကော သမ္ပရိဝတ္တတီတိ ဧဝံ အနိမိတ္တတော မရဏံ အနုဿရိတဗ္ဗံ.

၁၇၅. အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒတောတိ မနုဿာနံ ဇီဝိတဿ နာမ ဧတရဟိ ပရိတ္တော အဒ္ဓါ. ယော စိရံ ဇီဝတိ၊ သော ဝဿသတံ၊ အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အပ္ပမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနုဿာနံ အာယု၊ ဂမနီယော သမ္ပရာယော၊ ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ၊ စရိတဗ္ဗံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ နတ္ထိ ဇာတဿ အမရဏံ. ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိရံ ဇီဝတိ၊ သော ဝဿသတံ၊ အပ္ပံ ဝါ ဘိယျောတိ.

အပ္ပမာယုမနုဿာနံ၊ ဟီဠေယျ နံ သုပေါရိသော၊

စရေယျာဒိတ္တသီသောဝ၊ နတ္ထိ မစ္စုဿ နာဂမောတိ. (သံ. နိ. ၁.၁၄၅)၊

အပရမ္ပိ အာဟ – ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရကော နာမ သတ္ထာ အဟောသီ’’တိ သဗ္ဗမ္ပိ သတ္တဟိ ဥပမာဟိ အလင်္ကတံ သုတ္တံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

အပရမ္ပိ အာဟ – ‘‘ယောစာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ မရဏဿတိံ ဘာဝေတိ၊ အဟော ဝတာဟံ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဇီဝေယျံ၊ ဘဂဝတော သာသနံ မနသိကရေယျံ၊ ဗဟုံ ဝတ မေ ကတံ အဿာတိ. ယောစာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ မရဏဿတိံ ဘာဝေတိ၊ အဟော ဝတာဟံ ဒိဝသံ ဇီဝေယျံ၊ ဘဂဝတော သာသနံ မနသိကရေယျံ၊ ဗဟုံ ဝတ မေ ကတံ အဿာတိ. ယော စာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ မရဏဿတိံ ဘာဝေတိ၊ အဟော ဝတာဟံ တဒန္တရံ ဇီဝေယျံ၊ ယဒန္တရံ ဧကံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇာမိ၊ ဘဂဝတော သာသနံ မနသိကရေယျံ၊ ဗဟုံ ဝတ မေ ကတံ အဿာတိ. ယော စာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ မရဏဿတိံ ဘာဝေတိ၊ အဟော ဝတာဟံ တဒန္တရံ ဇီဝေယျံ၊ ယဒန္တရံ စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ သင်္ခါဒိတွာ အဇ္ဈောဟရာမိ၊ ဘဂဝတော သာသနံ မနသိကရေယျံ၊ ဗဟုံ ဝတ မေ ကတံ အဿာတိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ပမတ္တာ ဝိဟရန္တိ၊ ဒန္ဓံ မရဏဿတိံ ဘာဝေန္တိ အာသဝါနံ ခယာယ. ယော စ ခွာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ မရဏဿတိံ ဘာဝေတိ၊ အဟော ဝတာဟံ တဒန္တရံ ဇီဝေယျံ၊ ယဒန္တရံ ဧကံ အာလောပံ သင်္ခါဒိတွာ အဇ္ဈောဟရာမိ၊ ဘဂဝတော သာသနံ မနသိကရေယျံ၊ ဗဟုံ ဝတ မေ ကတံ အဿာတိ. ယော စာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ မရဏဿတိံ ဘာဝေတိ၊ အဟော ဝတာဟံ တဒန္တရံ ဇီဝေယျံ၊ ယဒန္တရံ အဿသိတွာ ဝါ ပဿသာမိ၊ ပဿသိတွာ ဝါ အဿသာမိ၊ ဘဂဝတော သာသနံ မနသိကရေယျံ၊ ဗဟုံ ဝတ မေ ကတံ အဿာတိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရန္တိ၊ တိက္ခံ မရဏဿတိံ ဘာဝေန္တိ အာသဝါနံ ခယာယာ’’တိ (အ. နိ. ၆.၁၉). ဧဝံ စတုပဉ္စာလောပသင်္ခါဒနမတ္တံ အဝိဿာသိယော ပရိတ္တော ဇီဝိတဿ အဒ္ဓါတိ ဧဝံ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒတော မရဏံ အနုဿရိတဗ္ဗံ.

၁၇၆. ခဏပရိတ္တတောတိ ပရမတ္ထတော ဟိ အတိပရိတ္တော သတ္တာနံ ဇီဝိတက္ခဏော ဧကစိတ္တပ္ပဝတ္တိမတ္တောယေဝ. ယထာ နာမ ရထစက္ကံ ပဝတ္တမာနမ္ပိ ဧကေနေဝ နေမိပ္ပဒေသေန ပဝတ္တတိ၊ တိဋ္ဌမာနမ္ပိ ဧကေနေဝ တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝမေဝ ဧကစိတ္တက္ခဏိကံ သတ္တာနံ ဇီဝိတံ. တသ္မိံ စိတ္တေ နိရုဒ္ဓမတ္တေ သတ္တော နိရုဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ – ‘‘အတီတေ စိတ္တက္ခဏေ ဇီဝိတ္ထ၊ န ဇီဝတိ၊ န ဇီဝိဿတိ. အနာဂတေ စိတ္တက္ခဏေ န ဇီဝိတ္ထ၊ န ဇီဝတိ၊ ဇီဝိဿတိ. ပစ္စုပ္ပန္နေ စိတ္တက္ခဏေ န ဇီဝိတ္ထ၊ ဇီဝတိ၊ န ဇီဝိဿတိ.

‘‘ဇီဝိတံ အတ္တဘာဝေါ စ၊ သုခဒုက္ခာ စ ကေဝလာ၊

ဧကစိတ္တသမာယုတ္တာ၊ လဟု သော ဝတ္တတေ ခဏော.

‘‘ယေ နိရုဒ္ဓါ မရန္တဿ၊ တိဋ္ဌမာနဿ ဝါ ဣဓ၊

သဗ္ဗေပိ သဒိသာ ခန္ဓာ၊ ဂတာ အပ္ပဋိသန္ဓိကာ.

‘‘အနိဗ္ဗတ္တေန န ဇာတော၊ ပစ္စုပ္ပန္နေန ဇီဝတိ၊

စိတ္တဘင်္ဂါ မတော လောကော၊ ပညတ္တိ ပရမတ္ထိယာ’’တိ. (မဟာနိ. ၃၉)၊

ဧဝံ ခဏပရိတ္တတော မရဏံ အနုဿရိတဗ္ဗံ.

၁၇၇. ဣတိ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ အာကာရာနံ အညတရညတရေန အနုဿရတောပိ ပုနပ္ပုနံ မနသိကာရဝသေန စိတ္တံ အာသေဝနံ လဘတိ၊ မရဏာရမ္မဏာ သတိ သန္တိဋ္ဌတိ၊ နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘန္တိ၊ ဈာနင်္ဂါနိ ပါတုဘဝန္တိ. သဘာဝဓမ္မတ္တာ ပန သံဝေဇနီယတ္တာ စ အာရမ္မဏဿ အပ္ပနံ အပ္ပတွာ ဥပစာရပ္ပတ္တမေဝ ဈာနံ ဟောတိ. လောကုတ္တရဇ္ဈာနံ ပန ဒုတိယစတုတ္ထာနိ စ အာရုပ္ပဇ္ဈာနာနိ သဘာဝဓမ္မေပိ ဘာဝနာဝိသေသေန အပ္ပနံ ပါပုဏန္တိ. ဝိသုဒ္ဓိဘာဝနာနုက္ကမဝသေန ဟိ လောကုတ္တရံ အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ. အာရမ္မဏာတိက္ကမဘာဝနာဝသေန အာရုပ္ပံ. အပ္ပနာပတ္တဿေဝ ဟိ ဈာနဿ အာရမ္မဏသမတိက္ကမနမတ္တံ တတ္ထ ဟောတိ. ဣဓ ပန တဒုဘယမ္ပိ နတ္ထိ. တသ္မာ ဥပစာရပ္ပတ္တမေဝ ဈာနံ ဟောတိ. တဒေတံ မရဏဿတိဗလေန ဥပ္ပန္နတ္တာ မရဏဿတိစ္စေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

ဣမဉ္စ ပန မရဏဿတိံ အနုယုတ္တော ဘိက္ခု သတတံ အပ္ပမတ္တော ဟောတိ၊ သဗ္ဗဘဝေသု အနဘိရတိသညံ ပဋိလဘတိ၊ ဇီဝိတနိကန္တိံ ဇဟာတိ၊ ပါပဂရဟီ ဟောတိ၊ အသန္နိဓိဗဟုလော ပရိက္ခာရေသု ဝိဂတမလမစ္ဆေရော၊ အနိစ္စသညာ စဿ ပရိစယံ ဂစ္ဆတိ၊ တဒနုသာရေနေဝ ဒုက္ခသညာ အနတ္တသညာ စ ဥပဋ္ဌာတိ. ယထာ အဘာဝိတမရဏာ သတ္တာ သဟသာ ဝါဠမိဂယက္ခသပ္ပစောရဝဓကာဘိဘူတာ ဝိယ မရဏသမယေ ဘယံ သန္တာသံ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇန္တိ၊ ဧဝံ အနာပဇ္ဇိတွာ အဘယော အသမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ. သစေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အမတံ နာရာဓေတိ၊ ကာယဿ ဘေဒါ သုဂတိပရာယနော ဟောတိ.

တသ္မာ ဟဝေ အပ္ပမာဒံ၊ ကယိရာထ သုမေဓသော၊

ဧဝံ မဟာနုဘာဝါယ၊ မရဏဿတိယာ သဒါတိ.

ဣဒံ မရဏဿတိယံ ဝိတ္ထာရကထာမုခံ.

ကာယဂတာသတိကထာ

၁၇၈. ဣဒါနိ ယံ တံ အညတြ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါ အပ္ပဝတ္တပုဗ္ဗံ သဗ္ဗတိတ္ထိယာနံ အဝိသယဘူတံ တေသု တေသု သုတ္တန္တေသု ‘‘ဧကဓမ္မော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော မဟတော သံဝေဂါယ သံဝတ္တတိ. မဟတော အတ္ထာယ သံဝတ္တတိ. မဟတော ယောဂက္ခေမာယ သံဝတ္တတိ. မဟတော သတိသမ္ပဇညာယ သံဝတ္တတိ. ဉာဏဒဿနပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာယ သံဝတ္တတိ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ သံဝတ္တတိ. ကတမော ဧကဓမ္မော? ကာယဂတာ သတိ။ (အ. နိ. ၁.၅၆၃ အာဒယော). အမတံ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ၊ ယေ ကာယဂတာသတိံ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. အမတံ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န ပရိဘုဉ္ဇန္တိ၊ ယေ ကာယဂတာသတိံ န ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. အမတံ တေသံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိဘုတ္တံ။ အပရိဘုတ္တံ။ ပရိဟီနံ။ အပရိဟီနံ။ ဝိရဒ္ဓံ။ အဝိရဒ္ဓံ၊ ယေသံ ကာယဂတာသတိ အာရဒ္ဓါတိ (အ. နိ. ၁.၆၀၃) ဧဝံ ဘဂဝတာ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ပသံသိတွာ ‘‘ကထံ ဘာဝိတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယဂတာသတိ ကထံ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အရညဂတော ဝါ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၁၅၄) နယေန အာနာပါနပဗ္ဗံ၊ ဣရိယာပထပဗ္ဗံ၊ စတုသမ္ပဇညပဗ္ဗံ၊ ပဋိက္ကူလမနသိကာရပဗ္ဗံ၊ ဓာတုမနသိကာရပဗ္ဗံ၊ နဝသိဝထိကပဗ္ဗာနီတိ ဣမေသံ စုဒ္ဒသန္နံ ပဗ္ဗာနံ ဝသေန ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာနံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ တဿ ဘာဝနာနိဒ္ဒေသော အနုပ္ပတ္တော.

တတ္ထ ယသ္မာ ဣရိယာပထပဗ္ဗံ စတုသမ္ပဇညပဗ္ဗံ ဓာတုမနသိကာရပဗ္ဗန္တိ ဣမာနိ တီဏိ ဝိပဿနာဝသေန ဝုတ္တာနိ. နဝ သိဝထိကပဗ္ဗာနိ ဝိပဿနာဉာဏေသုယေဝ အာဒီနဝါနုပဿနာဝသေန ဝုတ္တာနိ. ယာပိ စေတ္ထ ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု သမာဓိဘာဝနာ ဣဇ္ဈေယျ၊ သာ အသုဘနိဒ္ဒေသေ ပကာသိတာယေဝ. အာနာပါနပဗ္ဗံ ပန ပဋိက္ကူလမနသိကာရပဗ္ဗဉ္စ ဣမာနေဝေတ္ထ ဒွေ သမာဓိဝသေန ဝုတ္တာနိ. တေသု အာနာပါနပဗ္ဗံ အာနာပါနဿတိဝသေန ဝိသုံ ကမ္မဋ္ဌာနံယေဝ. ယံ ပနေတံ ‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဣမမေဝ ကာယံ ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ တစပရိယန္တံ ပူရံ နာနပ္ပကာရဿ အသုစိနော ပစ္စဝေက္ခတိ. အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ။ပေ။ မုတ္တ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၁၅၄) ဧဝံ မတ္ထလုင်္ဂံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇေန သင်္ဂဟေတွာ ပဋိက္ကူလမနသိကာရဝသေန ဒေသိတံ ဒွတ္တိံသာကာရကမ္မဋ္ဌာနံ၊ ဣဒမိဓ ကာယဂတာသတီတိ အဓိပ္ပေတံ.

၁၇၉. တတ္ထာယံ ပါဠိဝဏ္ဏနာပုဗ္ဗင်္ဂမော ဘာဝနာနိဒ္ဒေသော. ဣမမေဝ ကာယန္တိ ဣမံ စတုမဟာဘူတိကံ ပူတိကာယံ. ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာတိ ပါဒတလတော ဥပရိ. အဓော ကေသမတ္ထကာတိ ကေသဂ္ဂတော ဟေဋ္ဌာ. တစပရိယန္တန္တိ တိရိယံ တစပရိစ္ဆိန္နံ. ပူရံ နာနပ္ပကာရဿ အသုစိနော ပစ္စဝေက္ခတီတိ နာနပ္ပကာရကေသာဒိအသုစိဘရိတော အယံ ကာယောတိ ပဿတိ. ကထံ? အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ။ပေ။ မုတ္တန္တိ.

တတ္ထ အတ္ထီတိ သံဝိဇ္ဇန္တိ. ဣမသ္မိန္တိ ယွာယံ ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ တစပရိယန္တော ပူရော နာနပ္ပကာရဿ အသုစိနောတိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မိံ. ကာယေတိ သရီရေ. သရီရံ ဟိ အသုစိသဉ္စယတော ကုစ္ဆိတာနံ ကေသာဒီနဉ္စေဝ စက္ခုရောဂါဒီနဉ္စ ရောဂသတာနံ အာယဘူတတော ကာယောတိ ဝုစ္စတိ. ကေသာ လောမာတိ ဧတေ ကေသာဒယော ဒွတ္တိံသာကာရာ. တတ္ထ အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ၊ အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ လောမာတိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣမသ္မိံ ဟိ ပါဒတလာ ပဋ္ဌာယ ဥပရိ၊ ကေသမတ္ထကာ ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ၊ တစတော ပဋ္ဌာယ ပရိတောတိ ဧတ္တကေ ဗျာမမတ္တေ ကဠေဝရေ သဗ္ဗာကာရေနပိ ဝိစိနန္တော န ကောစိ ကိဉ္စိ မုတ္တံ ဝါ မဏိံ ဝါ ဝေဠုရိယံ ဝါ အဂရုံ ဝါ ကုင်္ကုမံ ဝါ ကပ္ပူရံ ဝါ ဝါသစုဏ္ဏာဒိံ ဝါ အဏုမတ္တမ္ပိ သုစိဘာဝံ ပဿတိ၊ အထ ခေါ ပရမဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆံ အသိရိကဒဿနံ နာနပ္ပကာရံ ကေသလောမာဒိဘေဒံ အသုစိံယေဝ ပဿတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ။ပေ။ မုတ္တ’’န္တိ. အယမေတ္ထ ပဒသမ္ဗန္ဓတော ဝဏ္ဏနာ.

၁၈၀. ဣမံ ပန ကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတုကာမေန အာဒိကမ္မိကေန ကုလပုတ္တေန ဝုတ္တပ္ပကာရံ ကလျာဏမိတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဣဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတဗ္ဗံ. တေနာပိဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တေန သတ္တဓာ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ ဒသဓာ စ မနသိကာရကောသလ္လံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဝစသာ မနသာ ဝဏ္ဏတော သဏ္ဌာနတော ဒိသတော ဩကာသတော ပရိစ္ဆေဒတောတိ ဧဝံ သတ္တဓာ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ.

ဣမသ္မိံ ဟိ ပဋိက္ကူလမနသိကာရကမ္မဋ္ဌာနေ ယောပိ တိပိဋကော ဟောတိ၊ တေနာပိ မနသိကာရကာလေ ပဌမံ ဝါစာယ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော. ဧကစ္စဿ ဟိ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တဿေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပါကဋံ ဟောတိ မလယဝါသီ မဟာဒေဝတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတကမ္မဋ္ဌာနာနံ ဒွိန္နံ ထေရာနံ ဝိယ. ထေရော ကိရ တေဟိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ယာစိတော စတ္တာရော မာသေ ဣမံယေဝ သဇ္ဈာယံ ကရောထာတိ ဒွတ္တိံသာကာရပါဠိံ အဒါသိ. တေ ကိဉ္စာပိ နေသံ ဒွေ တယော နိကာယာ ပဂုဏာ၊ ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟိတာယ ပန စတ္တာရော မာသေ ဒွတ္တိံသာကာရံ သဇ္ဈာယန္တာဝ သောတာပန္နာ အဟေသုံ. တသ္မာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တေန အာစရိယေန အန္တေဝါသိကော ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ပဌမံ တာဝ ဝါစာယ သဇ္ဈာယံ ကရောဟီ’’တိ.

ကရောန္တေန စ တစပဉ္စကာဒီနိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အနုလောမပဋိလောမဝသေန သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော. ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ တစောတိ ဟိ ဝတွာ ပုန ပဋိလောမတော တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

တဒနန္တရံ ဝက္ကပဉ္စကေ မံသံ နှာရု အဋ္ဌိ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ ဝက္ကန္တိ ဝတွာ ပုန ပဋိလောမတော ဝက္ကံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အဋ္ဌိ နှာရု မံသံ၊ တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

တတော ပပ္ဖါသပဉ္စကေ ဟဒယံ ယကနံ ကိလောမကံ ပိဟကံ ပပ္ဖါသန္တိ ဝတွာ ပုန ပဋိလောမတော ပပ္ဖါသံ ပိဟကံ ကိလောမကံ ယကနံ ဟဒယံ၊ ဝက္ကံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အဋ္ဌိ နှာရု မံသံ၊ တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

တတော မတ္ထလုင်္ဂပဉ္စကေ အန္တံ အန္တဂုဏံ ဥဒရိယံ ကရီသံ မတ္ထလုင်္ဂန္တိ ဝတွာ ပုန ပဋိလောမတော မတ္ထလုင်္ဂံ ကရီသံ ဥဒရိယံ အန္တဂုဏံ အန္တံ၊ ပပ္ဖါသံ ပိဟကံ ကိလောမကံ ယကနံ ဟဒယံ၊ ဝက္ကံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အဋ္ဌိ နှာရု မံသံ၊ တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

တတော မေဒဆက္ကေ ပိတ္တံ သေမှံ ပုဗ္ဗော လောဟိတံ သေဒေါ မေဒေါတိ ဝတွာ ပုန ပဋိလောမတော မေဒေါ သေဒေါ လောဟိတံ ပုဗ္ဗော သေမှံ ပိတ္တံ၊ မတ္ထလုင်္ဂံ ကရီသံ ဥဒရိယံ အန္တဂုဏံ အန္တံ၊ ပပ္ဖါသံ ပိဟကံ ကိလောမကံ ယကနံ ဟဒယံ၊ ဝက္ကံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အဋ္ဌိ နှာရု မံသံ၊ တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

တတော မုတ္တဆက္ကေ အဿု ဝသာ ခေဠော သိင်္ဃာဏိကာ လသိကာ မုတ္တန္တိ ဝတွာ ပုန ပဋိလောမတော မုတ္တံ လသိကာ သိင်္ဃာဏိကာ ခေဠော ဝသာ အဿု၊ မေဒေါ သေဒေါ လောဟိတံ ပုဗ္ဗော သေမှံ ပိတ္တံ၊ မတ္ထလုင်္ဂံ ကရီသံ ဥဒရိယံ အန္တဂုဏံ အန္တံ၊ ပပ္ဖါသံ ပိဟကံ ကိလောမကံ ယကနံ ဟဒယံ၊ ဝက္ကံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အဋ္ဌိ နှာရု မံသံ၊ တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

ဧဝံ ကာလသတံ ကာလသဟဿံ ကာလသတသဟဿမ္ပိ ဝါစာယ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော. ဝစသာ သဇ္ဈာယေန ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနတန္တိ ပဂုဏာ ဟောတိ၊ န ဣတော စိတော စ စိတ္တံ ဝိဓာဝတိ. ကောဋ္ဌာသာ ပါကဋာ ဟောန္တိ၊ ဟတ္ထသင်္ခလိကာ ဝိယ ဝတိပါဒပန္တိ ဝိယ စ ခါယန္တိ.

ယထာ ပန ဝစသာ၊ တထေဝ မနသာပိ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော. ဝစသာ သဇ္ဈာယော ဟိ မနသာ သဇ္ဈာယဿ ပစ္စယော ဟောတိ. မနသာ သဇ္ဈာယော လက္ခဏပဋိဝေဓဿ ပစ္စယော ဟောတိ.

ဝဏ္ဏတောတိ ကေသာဒီနံ ဝဏ္ဏော ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗော.

သဏ္ဌာနတောတိ တေသညေဝ သဏ္ဌာနံ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗံ.

ဒိသတောတိ ဣမသ္မိံ ဟိ သရီရေ နာဘိတော ဥဒ္ဓံ ဥပရိမဒိသာ၊ အဓော ဟေဋ္ဌိမဒိသာ၊ တသ္မာ အယံ ကောဋ္ဌာသော ဣမိဿာ နာမ ဒိသာယာတိ ဒိသာ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗာ.

ဩကာသတောတိ အယံ ကောဋ္ဌာသော ဣမသ္မိံ နာမ ဩကာသေ ပတိဋ္ဌိတောတိ ဧဝံ တဿ တဿ ဩကာသော ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗော.

ပရိစ္ဆေဒတောတိ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါတိ ဒွေ ပရိစ္ဆေဒါ. တတ္ထ အယံ ကောဋ္ဌာသော ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ တိရိယဉ္စ ဣမိနာ နာမ ပရိစ္ဆိန္နောတိ ဧဝံ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေသာ န လောမာ၊ လောမာပိ န ကေသာတိ ဧဝံ အမိဿကတာဝသေန ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝံ သတ္တဓာ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ အာစိက္ခန္တေန ပန ဣဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အသုကသ္မိံ သုတ္တေ ပဋိက္ကူလဝသေန ကထိတံ၊ အသုကသ္မိံ ဓာတုဝသေနာတိ ဉတွာ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. ဣဒဉှိ မဟာသတိပဋ္ဌာနေ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၇) ပဋိက္ကူလဝသေနေဝ ကထိတံ. မဟာဟတ္ထိပဒေါပမ(မ. နိ. ၁.၃၀၀ အာဒယော) မဟာရာဟုလောဝါဒ(မ. နိ. ၂.၁၁၃ အာဒယော) ဓာတုဝိဘင်္ဂေသု(မ. နိ. ၃.၃၄၂ အာဒယော) ဓာတုဝသေန ကထိတံ. ကာယဂတာသတိသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၁၅၃) ပန ယဿ ဝဏ္ဏတော ဥပဋ္ဌာတိ၊ တံ သန္ဓာယ စတ္တာရိ ဈာနာနိ ဝိဘတ္တာနိ. တတ္ထ ဓာတုဝသေန ကထိတံ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ. ပဋိက္ကူလဝသေန ကထိတံ သမထကမ္မဋ္ဌာနံ. တဒေတံ ဣဓ သမထကမ္မဋ္ဌာနမေဝါတိ.

၁၈၁. ဧဝံ သတ္တဓာ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ အာစိက္ခိတွာ အနုပုဗ္ဗတော၊ နာတိသီဃတော၊ နာတိသဏိကတော၊ ဝိက္ခေပပဋိဗာဟနတော၊ ပဏ္ဏတ္တိသမတိက္ကမနတော၊ အနုပုဗ္ဗမုဉ္စနတော၊ အပ္ပနာတော၊ တယော စ သုတ္တန္တာတိ ဧဝံ ဒသဓာ မနသိကာရကောသလ္လံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. တတ္ထ အနုပုဗ္ဗတောတိ ဣဒဉှိ သဇ္ဈာယကရဏတော ပဋ္ဌာယ အနုပဋိပါဋိယာ မနသိကာတဗ္ဗံ၊ န ဧကန္တရိကာယ. ဧကန္တရိကာယ ဟိ မနသိကရောန္တော ယထာ နာမ အကုသလော ပုရိသော ဒွတ္တိံသပဒံ နိဿေဏိံ ဧကန္တရိကာယ အာရောဟန္တော ကိလန္တကာယော ပတတိ၊ န အာရောဟနံ သမ္ပာဒေတိ၊ ဧဝမေဝ ဘာဝနာသမ္ပတ္တိဝသေန အဓိဂန္တဗ္ဗဿ အဿာဒဿ အနဓိဂမာ ကိလန္တစိတ္တော ပတတိ၊ န ဘာဝနံ သမ္ပာဒေတိ.

အနုပုဗ္ဗတော မနသိကရောန္တေနာပိ စ နာတိသီဃတော မနသိကာတဗ္ဗံ. အတိသီဃတော မနသိကရောတော ဟိ ယထာ နာမ တိယောဇနမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဩက္ကမနဝိဿဇ္ဇနံ အသလ္လက္ခေတွာ သီဃေန ဇဝေန သတက္ခတ္တုမ္ပိ ဂမနာဂမနံ ကရောတော ပုရိသဿ ကိဉ္စာပိ အဒ္ဓါနံ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆတိ၊ အထ ခေါ ပုစ္ဆိတွာဝ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ကေဝလံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိယောသာနံ ပါပုဏာတိ၊ အဝိဘူတံ ပန ဟောတိ၊ န ဝိသေသံ အာဝဟတိ၊ တသ္မာ နာတိသီဃတော မနသိကာတဗ္ဗံ.

ယထာ စ နာတိသီဃတော၊ ဧဝံ နာတိသဏိကတောပိ. အတိသဏိကတော မနသိကရောတော ဟိ ယထာ နာမ တဒဟေဝ တိယောဇနမဂ္ဂံ ဂန္တုကာမဿ ပုရိသဿ အန္တရာမဂ္ဂေ ရုက္ခပဗ္ဗတတဠာကာဒီသု ဝိလမ္ဗမာနဿ မဂ္ဂေါ ပရိက္ခယံ န ဂစ္ဆတိ၊ ဒွီဟတီဟေန ပရိယောသာပေတဗ္ဗော ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိယောသာနံ န ဂစ္ဆတိ၊ ဝိသေသာဓိဂမဿ ပစ္စယော န ဟောတိ.

ဝိက္ခေပပဋိဗာဟနတောတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုတ္တာရမ္မဏေ စေတသော ဝိက္ခေပေါ ပဋိဗာဟိတဗ္ဗော. အပ္ပဋိဗာဟတော ဟိ ယထာ နာမ ဧကပဒိကံ ပပါတမဂ္ဂံ ပဋိပန္နဿ ပုရိသဿ အက္ကမနပဒံ အသလ္လက္ခေတွာ ဣတော စိတော စ ဝိလောကယတော ပဒဝါရော ဝိရဇ္ဈတိ၊ တတော သတပေါရိသေ ပပါတေ ပတိတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပေ သတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဟာယတိ ပရိဓံသတိ. တသ္မာ ဝိက္ခေပပဋိဗာဟနတော မနသိကာတဗ္ဗံ.

ပဏ္ဏတ္တိသမတိက္ကမနတောတိ ယာယံ ကေသာ လောမာတိအာဒိကာ ပဏ္ဏတ္တိ၊ တံ အတိက္ကမိတွာ ပဋိက္ကူလန္တိ စိတ္တံ ဌပေတဗ္ဗံ. ယထာ ဟိ ဥဒကဒုလ္လဘကာလေ မနုဿာ အရညေ ဥဒပါနံ ဒိသွာ တတ္ထ တာလပဏ္ဏာဒိကံ ကိဉ္စိဒေဝ သညာဏံ ဗန္ဓိတွာ တေန သညာဏေန အာဂန္တွာ နှာယန္တိ စေဝ ပိဝန္တိ စ. ယဒါ ပန နေသံ အဘိဏှသဉ္စာရေန အာဂတာဂတပဒံ ပါကဋံ ဟောတိ၊ တဒါ သညာဏေန ကိစ္စံ န ဟောတိ၊ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ဂန္တွာ နှာယန္တိ စေဝ ပိဝန္တိ စ၊ ဧဝမေဝ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကေသာ လောမာတိပဏ္ဏတ္တိဝသေန မနသိကရောတော ပဋိက္ကူလဘာဝေါ ပါကဋော ဟောတိ. အထ ကေသာ လောမာတိပဏ္ဏတ္တိံ သမတိက္ကမိတွာ ပဋိက္ကူလဘာဝေယေဝ စိတ္တံ ဌပေတဗ္ဗံ.

အနုပုဗ္ဗမုဉ္စနတောတိ ယော ယော ကောဋ္ဌာသော န ဥပဋ္ဌာတိ၊ တံ တံ မုဉ္စန္တေန အနုပုဗ္ဗမုဉ္စနတော မနသိကာတဗ္ဗံ. အာဒိကမ္မိကဿ ဟိ ကေသာတိ မနသိကရောတော မနသိကာရော ဂန္တွာ မုတ္တန္တိ ဣမံ ပရိယောသာနကောဋ္ဌာသမေဝ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ. မုတ္တန္တိ စ မနသိကရောတော မနသိကာရော ဂန္တွာ ကေသာတိ ဣမံ အာဒိကောဋ္ဌာသမေဝ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ. အထဿ မနသိကရောတော မနသိကရောတော ကေစိ ကောဋ္ဌာသာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ ကေစိ န ဥပဋ္ဌဟန္တိ. တေန ယေ ယေ ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ တေသု တေသု တာဝ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. ယာဝ ဒွီသု ဥပဋ္ဌိတေသု တေသမ္ပိ ဧကော သုဋ္ဌုတရံ ဥပဋ္ဌဟတိ၊ ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတံ ပန တမေဝ ပုနပ္ပုနံ မနသိကရောန္တေန အပ္ပနာ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗာ.

တတြာယံ ဥပမာ – ယထာ ဟိ ဒွတ္တိံသတာလကေ တာလဝနေ ဝသန္တံ မက္ကဋံ ဂဟေတုကာမော လုဒ္ဒေါ အာဒိမှိ ဌိတတာလဿ ပဏ္ဏံ သရေန ဝိဇ္ဈိတွာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရေယျ၊ အထ ခေါ သော မက္ကဋော ပဋိပါဋိယာ တသ္မိံ တသ္မိံ တာလေ ပတိတွာ ပရိယန္တတာလမေဝ ဂစ္ဆေယျ၊ တတ္ထပိ ဂန္တွာ လုဒ္ဒေန တထေဝ ကတေ ပုန တေနေဝ နယေန အာဒိတာလံ အာဂစ္ဆေယျ၊ သော ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ ပရိပါတိယမာနော ဥက္ကုဋ္ဌုက္ကုဋ္ဌိဋ္ဌာနေယေဝ ဥဋ္ဌဟိတွာ အနုက္ကမေန ဧကသ္မိံ တာလေ နိပတိတွာ တဿ ဝေမဇ္ဈေ မကုဠတာလပဏ္ဏသူစိံ ဒဠှံ ဂဟေတွာ ဝိဇ္ဈိယမာနောပိ န ဥဋ္ဌဟေယျ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

တတြိဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ယထာ ဟိ တာလဝနေ ဒွတ္တိံသတာလာ၊ ဧဝံ ဣမသ္မိံ ကာယေ ဒွတ္တိံသကောဋ္ဌာသာ. မက္ကဋော ဝိယ စိတ္တံ. လုဒ္ဒေါ ဝိယ ယောဂါဝစရော. မက္ကဋဿ ဒွတ္တိံသတာလကေ တာလဝနေ နိဝါသော ဝိယ ယောဂိနော စိတ္တဿ ဒွတ္တိံသကောဋ္ဌာသကေ ကာယေ အာရမ္မဏဝသေန အနုသဉ္စရဏံ. လုဒ္ဒေန အာဒိမှိ ဌိတတာလဿ ပဏ္ဏံ သရေန ဝိဇ္ဈိတွာ ဥက္ကုဋ္ဌိယာ ကတာယ မက္ကဋဿ တသ္မိံ တသ္မိံ တာလေ ပတိတွာ ပရိယန္တတာလဂမနံ ဝိယ ယောဂိနော ကေသာတိ မနသိကာရေ အာရဒ္ဓေ ပဋိပါဋိယာ ဂန္တွာ ပရိယောသာနကောဋ္ဌာသေယေဝ စိတ္တဿ သဏ္ဌာနံ. ပုန ပစ္စာဂမနေပိ ဧသေဝ နယော. ပုနပ္ပုနံ ပရိပါတိယမာနဿ မက္ကဋဿ ဥက္ကုဋ္ဌုက္ကုဋ္ဌိဋ္ဌာနေ ဥဋ္ဌာနံ ဝိယ ပုနပ္ပုနံ မနသိကရောတော ကေသုစိ ကေသုစိ ဥပဋ္ဌိတေသု အနုပဋ္ဌဟန္တေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဥပဋ္ဌိတေသု ပရိကမ္မကရဏံ. အနုက္ကမေန ဧကသ္မိံ တာလေ နိပတိတွာ တဿ မဇ္ဈေ မကုဠတာလပဏ္ဏသူစိံ ဒဠှံ ဂဟေတွာ ဝိဇ္ဈိယမာနဿပိ အနုဋ္ဌာနံ ဝိယ အဝသာနေ ဒွီသု ဥပဋ္ဌိတေသု ယော သုဋ္ဌုတရံ ဥပဋ္ဌာတိ၊ တမေဝ ပုနပ္ပုနံ မနသိကရိတွာ အပ္ပနာယ ဥပ္ပါဒနံ.

အပရာပိ ဥပမာ – ယထာ နာမ ပိဏ္ဍပါတိကော ဘိက္ခု ဒွတ္တိံသကုလံ ဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝသန္တော ပဌမဂေဟေယေဝ ဒွေ ဘိက္ခာ လဘိတွာ ပရတော ဧကံ ဝိဿဇ္ဇေယျ. ပုနဒိဝသေ တိဿော လဘိတွာ ပရတော ဒွေ ဝိဿဇ္ဇေယျ. တတိယဒိဝသေ အာဒိမှိယေဝ ပတ္တပူရံ လဘိတွာ အာသနသာလံ ဂန္တွာ ပရိဘုဉ္ဇေယျ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒွတ္တိံသကုလဂါမော ဝိယ ဟိ ဒွတ္တိံသာကာရော. ပိဏ္ဍပါတိကော ဝိယ ယောဂါဝစရော. တဿ တံ ဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝါသော ဝိယ ယောဂိနော ဒွတ္တိံသာကာရေ ပရိကမ္မကရဏံ. ပဌမဂေဟေ ဒွေ ဘိက္ခာ လဘိတွာ ပရတော ဧကိဿာ ဝိဿဇ္ဇနံ ဝိယ ဒုတိယဒိဝသေ တိဿော လဘိတွာ ပရတော ဒွိန္နံ ဝိဿဇ္ဇနံ ဝိယ စ မနသိကရောတော မနသိကရောတော အနုပဋ္ဌဟန္တေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဥပဋ္ဌိတေသု ယာဝ ကောဋ္ဌာသဒွယေ ပရိကမ္မကရဏံ. တတိယဒိဝသေ အာဒိမှိယေဝ ပတ္တပူရံ လဘိတွာ အာသနသာလာယံ နိသီဒိတွာ ပရိဘောဂေါ ဝိယ ဒွီသု ယော သုဋ္ဌုတရံ ဥပဋ္ဌာတိ၊ တမေဝ ပုနပ္ပုနံ မနသိကရိတွာ အပ္ပနာယ ဥပ္ပါဒနံ.

အပ္ပနာတောတိ အပ္ပနာကောဋ္ဌာသတော ကေသာဒီသု ဧကေကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ အပ္ပနာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အယမေဝေတ္ထ အဓိပ္ပါယော.

တယော စ သုတ္တန္တာတိ အဓိစိတ္တံ၊ သီတိဘာဝေါ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂကောသလ္လန္တိ ဣမေ တယော သုတ္တန္တာ ဝီရိယသမာဓိယောဇနတ္ထံ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. တတ္ထ –

‘‘အဓိစိတ္တမနုယုတ္တေန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနာ တီဏိ နိမိတ္တာနိ ကာလေနကာလံ မနသိကာတဗ္ဗာနိ. ကာလေနကာလံ သမာဓိနိမိတ္တံ မနသိကာတဗ္ဗံ. ကာလေနကာလံ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ မနသိကာတဗ္ဗံ. ကာလေနကာလံ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ မနသိကာတဗ္ဗံ. သစေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ သမာဓိနိမိတ္တညေဝ မနသိကရေယျ၊ ဌာနံ တံ စိတ္တံ ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တေယျ. သစေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တညေဝ မနသိကရေယျ၊ ဌာနံ တံ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စာယ သံဝတ္တေယျ. သစေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ ဥပေက္ခာနိမိတ္တညေဝ မနသိကရေယျ၊ ဌာနံ တံ စိတ္တံ န သမ္မာ သမာဓိယေယျ အာသဝါနံ ခယာယ. ယတော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ကာလေနကာလံ သမာဓိနိမိတ္တံ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ မနသိကရောတိ၊ တံ ဟောတိ စိတ္တံ မုဒုဉ္စ ကမ္မညဉ္စ ပဘဿရဉ္စ၊ န စ ပဘင်္ဂု၊ သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ ဥက္ကံ ဗန္ဓတိ၊ ဥက္ကံ ဗန္ဓိတွာ ဥက္ကာမုခံ အာလိမ္ပေတိ၊ ဥက္ကာမုခံ အာလိမ္ပေတွာ သဏ္ဍာသေန ဇာတရူပံ ဂဟေတွာ ဥက္ကာမုခေ ပက္ခိပိတွာ ကာလေနကာလံ အဘိဓမတိ၊ ကာလေနကာလံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသေတိ၊ ကာလေနကာလံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ. သစေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ အဘိဓမေယျ၊ ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ ဍဟေယျ. သစေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသေယျ၊ ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ နိဗ္ဗာယေယျ. သစေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ အဇ္ဈုပေက္ခေယျ၊ ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ န သမ္မာ ပရိပါကံ ဂစ္ဆေယျ. ယတော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ကာလေနကာလံ အဘိဓမတိ၊ ကာလေနကာလံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသေတိ၊ ကာလေနကာလံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ၊ တံ ဟောတိ ဇာတရူပံ မုဒုဉ္စ ကမ္မညဉ္စ ပဘဿရဉ္စ၊ န စ ပဘင်္ဂု၊ သမ္မာ ဥပေတိ ကမ္မာယ. ယဿာ ယဿာ စ ပိဠန္ဓနဝိကတိယာ အာကင်္ခတိ ယဒိ ပဋိကာယ ယဒိ ကုဏ္ဍလာယ ယဒိ ဂီဝေယျာယ ယဒိ သုဝဏ္ဏမာလာယ၊ တဉ္စဿ အတ္ထံ အနုဘောတိ.

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တေန။ပေ။ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ. ယဿ ယဿ စ အဘိညာ သစ္ဆိ ကရဏီယဿ ဓမ္မဿ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတိ အဘိညာ သစ္ဆိ ကိရိယာယ၊ တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၀၃).

ဣဒံ သုတ္တံ အဓိစိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘‘ဆဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော အနုတ္တရံ သီတိဘာဝံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ နိဂ္ဂဏှာတိ. ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ. ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ သမ္ပဟံသိတဗ္ဗံ၊ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ သမ္ပဟံသေတိ. ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗံ၊ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ. ပဏီတာဓိမုတ္တိကော စ ဟောတိ နိဗ္ဗာနာဘိရတော. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော အနုတ္တရံ သီတိဘာဝံ သစ္ဆိကာတု’’န္တိ (အ. နိ. ၆.၈၅).

ဣဒံ သုတ္တံ အနုတ္တရံ သီတိဘာဝေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဗောဇ္ဈင်္ဂကောသလ္လံ ‘‘ပန ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယသ္မိံ သမယေ လီနံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ အကာလော တသ္မိံ သမယေ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄) အပ္ပနာကောသလ္လကထာယံ ဒဿိတမေဝ.

ဣတိ ဣဒံ သတ္တဝိဓံ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ သုဂ္ဂဟိတံ ကတွာ ဣဒဉ္စ ဒသဝိဓံ မနသိကာရကောသလ္လံ သုဋ္ဌု ဝဝတ္ထပေတွာ တေန ယောဂိနာ ဥဘယကောသလ္လဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပနဿ အာစရိယေန သဒ္ဓိံ ဧကဝိဟာရေယေဝ ဖာသု ဟောတိ၊ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အကထာပေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ သုဋ္ဌု ဝဝတ္ထပေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုယုဇ္ဇန္တေန ဝိသေသံ လဘိတွာ ဥပရူပရိ ကထာပေတဗ္ဗံ. အညတ္ထ ဝသိတုကာမေန ယထာဝုတ္တေန ဝိဓိနာ ဝိတ္ထာရတော ကထာပေတွာ ပုနပ္ပုနံ ပရိဝတ္တေတွာ သဗ္ဗံ ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနံ ဆိန္ဒိတွာ ပထဝီကသိဏနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေနေဝ အနနုရူပံ သေနာသနံ ပဟာယ အနုရူပေ ဝိဟာရေ ဝသန္တေန ခုဒ္ဒကပလိဗောဓုပစ္ဆေဒံ ကတွာ ပဋိက္ကူလမနသိကာရေ ပရိကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ.

ကရောန္တေန ပန ကေသေသု တာဝ နိမိတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ကထံ? ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ကေသေ လုဉ္စိတွာ ဟတ္ထတလေ ဌပေတွာ ဝဏ္ဏော တာဝ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗော. ဆိန္နဋ္ဌာနေပိ ကေသေ ဩလောကေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဒကပတ္တေ ဝါ ယာဂုပတ္တေ ဝါ ဩလောကေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ကာဠကကာလေ ဒိသွာ ကာဠကာတိ မနသိကာတဗ္ဗာ. သေတကာလေ သေတာတိ. မိဿကကာလေ ပန ဥဿဒဝသေန မနသိကာတဗ္ဗာ ဟောန္တိ. ယထာ စ ကေသေသု၊ ဧဝံ သကလေပိ တစပဉ္စကေ ဒိသွာဝ နိမိတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ကောဋ္ဌာသဝဝတ္ထာပနကထာ

၁၈၂. ဧဝံ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗကောဋ္ဌာသေ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဒိသောကာသပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝဝတ္ထပေတွာ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဂန္ဓအာသယောကာသဝသေန ပဉ္စဓာ ပဋိက္ကူလတော ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗာ.

တတြာယံ သဗ္ဗကောဋ္ဌာသေသု အနုပုဗ္ဗကထာ. ကေသာ တာဝ ပကတိဝဏ္ဏေန ကာဠကာ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကဝဏ္ဏာ. သဏ္ဌာနတော ဒီဃဝဋ္ဋလိကာ တုလာဒဏ္ဍသဏ္ဌာနာ. ဒိသတော ဥပရိမဒိသာယ ဇာတာ. ဩကာသတော ဥဘောသု ပဿေသု ကဏ္ဏစူဠိကာဟိ၊ ပုရတော နလာဋန္တေန၊ ပစ္ဆတော ဂလဝါဋကေန ပရိစ္ဆိန္နာ. သီသကဋာဟဝေဌနံ အလ္လစမ္မံ ကေသာနံ ဩကာသော. ပရိစ္ဆေဒတော ကေသာ သီသဝေဌနစမ္မေ ဝီဟဂ္ဂမတ္တံ ပဝိသိတွာ ပတိဋ္ဌိတေန ဟေဋ္ဌာ အတ္တနော မူလတလေန၊ ဥပရိ အာကာသေန၊ တိရိယံ အညမညေန ပရိစ္ဆိန္နာ၊ ဒွေ ကေသာ ဧကတော နတ္ထီတိ အယံ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ. ကေသာ န လောမာ၊ လောမာ န ကေသာတိ ဧဝံ အဝသေသဧကတိံသကောဋ္ဌာသေဟိ အမိဿီကတာ ကေသာ နာမ ပါဋိယေက္ကော ဧကကောဋ္ဌာသောတိ အယံ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ. ဣဒံ ကေသာနံ ဝဏ္ဏာဒိတော ဝဝတ္ထာပနံ.

၁၈၃. ဣဒံ ပန နေသံ ဝဏ္ဏာဒိဝသေန ပဉ္စဓာ ပဋိက္ကူလတော ဝဝတ္ထာပနံ. ကေသာ နာမေတေ ဝဏ္ဏတောပိ ပဋိက္ကူလာ. သဏ္ဌာနတောပိ ဂန္ဓတောပိ အာသယတောပိ ဩကာသတောပိ ပဋိက္ကူလာ.

မနုညေပိ ဟိ ယာဂုပတ္တေ ဝါ ဘတ္တပတ္တေ ဝါ ကေသဝဏ္ဏံ ကိဉ္စိ ဒိသွာ ကေသမိဿကမိဒံ ဟရထ နန္တိ ဇိဂုစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ကေသာ ဝဏ္ဏတော ပဋိက္ကူလာ. ရတ္တိံ ဘုဉ္ဇန္တာပိ ကေသသဏ္ဌာနံ အက္ကဝါကံ ဝါ မကစိဝါကံ ဝါ ဆုပိတွာပိ တထေဝ ဇိဂုစ္ဆန္တိ. ဧဝံ သဏ္ဌာနတော ပဋိက္ကူလာ.

တေလမက္ခနပုပ္ဖဓူပါဒိ သင်္ခါရဝိရဟိတာနဉ္စ ကေသာနံ ဂန္ဓော ပရမဇေဂုစ္ဆော ဟောတိ. တတော ဇေဂုစ္ဆတရော အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တာနံ. ကေသာ ဟိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနတော အပ္ပဋိက္ကူလာပိ သိယုံ၊ ဂန္ဓေန ပန ပဋိက္ကူလာယေဝ. ယထာ ဟိ ဒဟရဿ ကုမာရဿ ဝစ္စံ ဝဏ္ဏတော ဟလိဒ္ဒိဝဏ္ဏံ၊ သဏ္ဌာနတောပိ ဟလိဒ္ဒိပိဏ္ဍသဏ္ဌာနံ. သင်္ကာရဋ္ဌာနေ ဆဍ္ဍိတဉ္စ ဥဒ္ဓုမာတကကာဠသုနခသရီရံ ဝဏ္ဏတော တာလပက္ကဝဏ္ဏံ. သဏ္ဌာနတော ဝဋ္ဋေတွာ ဝိဿဋ္ဌမုဒိင်္ဂသဏ္ဌာနံ. ဒါဌာပိဿ သုမနမကုဠသဒိသာတိ ဥဘယမ္ပိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနတော သိယာ အပ္ပဋိက္ကူလံ ဂန္ဓေန ပန ပဋိက္ကူလမေဝ. ဧဝံ ကေသာပိ သိယုံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနတော အပ္ပဋိက္ကူလာ ဂန္ဓေန ပန ပဋိက္ကူလာယေဝါတိ.

ယထာ ပန အသုစိဋ္ဌာနေ ဂါမနိဿန္ဒေန ဇာတာနိ သူပေယျပဏ္ဏာနိ နာဂရိကမနုဿာနံ ဇေဂုစ္ဆာနိ ဟောန္တိ အပရိဘောဂါနိ၊ ဧဝံ ကေသာပိ ပုဗ္ဗလောဟိတမုတ္တကရီသပိတ္တသေမှာဒိနိဿန္ဒေန ဇာတတ္တာ ဇေဂုစ္ဆာတိ ဣဒံ နေသံ အာသယတော ပါဋိက္ကုလျံ.

ဣမေ စ ကေသာ နာမ ဂူထရာသိမှိ ဥဋ္ဌိတကဏ္ဏိကံ ဝိယ ဧကတိံသကောဋ္ဌာသရာသိမှိ ဇာတာ. တေ သုသာနသင်္ကာရဋ္ဌာနာဒီသု ဇာတသာကံ ဝိယ ပရိက္ခာဒီသု ဇာတကမလကုဝလယာဒိပုပ္ဖံ ဝိယ စ အသုစိဋ္ဌာနေ ဇာတတ္တာ ပရမဇေဂုစ္ဆာတိ ဣဒံ နေသံ ဩကာသတော ပါဋိက္ကုလျံ.