၉. ဗြဟ္မဝိဟာရနိဒ္ဒေသော

မေတ္တာဘာဝနာကထာ

၂၄၀. အနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနာနန္တရံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေသု ပန မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥပေက္ခာတိ ဣမေသု စတူသု ဗြဟ္မဝိဟာရေသု မေတ္တံ ဘာဝေတုကာမေန တာဝ အာဒိကမ္မိကေန ယောဂါဝစရေန ဥပစ္ဆိန္နပလိဗောဓေန ဂဟိတကမ္မဋ္ဌာနေန ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဘတ္တသမ္မဒံ ပဋိဝိနောဒေတွာ ဝိဝိတ္တေ ပဒေသေ သုပညတ္တေ အာသနေ သုခနိသိန္နေန အာဒိတော တာဝ ဒေါသေ အာဒီနဝေါ၊ ခန္တိယဉ္စ အာနိသံသော ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗော.

ကသ္မာ? ဣမာယ ဟိ ဘာဝနာယ ဒေါသော ပဟာတဗ္ဗော၊ ခန္တိ အဓိဂန္တဗ္ဗာ. န စ သက္ကာ ကိဉ္စိ အဒိဋ္ဌာဒီနဝံ ပဟာတုံ၊ အဝိဒိတာနိသံသံ ဝါ အဓိဂန္တုံ. တသ္မာ ‘‘ဒုဋ္ဌော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒေါသေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တော ပါဏမ္ပိ ဟနတီ’’တိအာဒီနံ (အ. နိ. ၃.၇၂) ဝသေန ဒေါသေ အာဒီနဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

‘‘ခန္တီ ပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ၊ နိဗ္ဗာနံ ပရမံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ’’၊ (ဒီ. နိ. ၂.၉၀၊ ဓ. ပ. ၁၈၄)၊

‘‘ခန္တိဗလံ ဗလာနီကံ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ’’. (ဓ. ပ. ၃၉၉၊ သု. နိ. ၆၂၈)၊

‘‘ခန္တာ ဘိယျော န ဝိဇ္ဇတီ’’တိအာဒီနံ (သံ. နိ. ၁.၂၅၀) ဝသေန ခန္တိယံ အာနိသံသော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အထေဝံ ဒိဋ္ဌာဒီနဝတော ဒေါသတော စိတ္တံ ဝိဝေစနတ္ထာယ၊ ဝိဒိတာနိသံသာယ စ ခန္တိယာ သံယောဇနတ္ထာယ မေတ္တာဘာဝနာ အာရဘိတဗ္ဗာ. အာရဘန္တေန စ အာဒိတောဝ ပုဂ္ဂလဘေဒေါ ဇာနိတဗ္ဗော ‘‘ဣမေသု ပုဂ္ဂလေသု မေတ္တာ ပဌမံ န ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ဣမေသု နေဝ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ.

အယဉှိ မေတ္တာ အပ္ပိယပုဂ္ဂလေ၊ အတိပ္ပိယသဟာယကေ၊ မဇ္ဈတ္တေ၊ ဝေရီပုဂ္ဂလေတိ ဣမေသု စတူသု ပဌမံ န ဘာဝေတဗ္ဗာ. လိင်္ဂဝိသဘာဂေ ဩဓိသော န ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကာလကတေ န ဘာဝေတဗ္ဗာဝ. ကိံကာရဏာ အပ္ပိယာဒီသု ပဌမံ န ဘာဝေတဗ္ဗာ? အပ္ပိယံ ဟိ ပိယဋ္ဌာနေ ဌပေန္တော ကိလမတိ. အတိပ္ပိယသဟာယကံ မဇ္ဈတ္တဋ္ဌာနေ ဌပေန္တော ကိလမတိ၊ အပ္ပမတ္တကေပိ စဿ ဒုက္ခေ ဥပ္ပန္နေ အာရောဒနာကာရပ္ပတ္တော ဝိယ ဟောတိ. မဇ္ဈတ္တံ ဂရုဋ္ဌာနေ စ ပိယဋ္ဌာနေ စ ဌပေန္တော ကိလမတိ. ဝေရိမနုဿရတော ကောဓော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ အပ္ပိယာဒီသု ပဌမံ န ဘာဝေတဗ္ဗာ.

လိင်္ဂဝိသဘာဂေ ပန တမေဝ အာရဗ္ဘ ဩဓိသော ဘာဝေန္တဿ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အညတရော ကိရ အမစ္စပုတ္တော ကုလူပကတ္ထေရံ ပုစ္ဆိ ‘‘ဘန္တေ၊ ကဿ မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ? ထေရော ‘‘ပိယပုဂ္ဂလေ’’တိ အာဟ. တဿ အတ္တနော ဘရိယာ ပိယာ ဟောတိ. သော တဿာ မေတ္တံ ဘာဝေန္တော သဗ္ဗရတ္တိံ ဘိတ္တိယုဒ္ဓမကာသိ. တသ္မာ လိင်္ဂဝိသဘာဂေ ဩဓိသော န ဘာဝေတဗ္ဗာ.

ကာလကတေ ပန ဘာဝေန္တော နေဝ အပ္ပနံ၊ န ဥပစာရံ ပါပုဏာတိ. အညတရော ကိရ ဒဟရဘိက္ခု အာစရိယံ အာရဗ္ဘ မေတ္တံ အာရဘိ. တဿ မေတ္တာ နပ္ပဝတ္တတိ. သော မဟာထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ပဂုဏာဝ မေ မေတ္တာဈာနသမာပတ္တိ၊ န စ နံ သမာပဇ္ဇိတုံ သက္ကောမိ၊ ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ အာဟ. ထေရော ‘‘နိမိတ္တံ၊ အာဝုသော၊ ဂဝေသာဟီ’’တိ အာဟ. သော ဂဝေသန္တော အာစရိယဿ မတဘာဝံ ဉတွာ အညံ အာရဗ္ဘ မေတ္တာယန္တော သမာပတ္တိံ အပ္ပေသိ. တသ္မာ ကာလကတေ န ဘာဝေတဗ္ဗာဝ.

၂၄၁. သဗ္ဗပဌမံ ပန ‘‘အဟံ သုခိတော ဟောမိ နိဒ္ဒုက္ခော’’တိ ဝါ၊ ‘‘အဝေရော အဗျာပဇ္ဇော အနီဃော သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရာမီ’’တိ ဝါ ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ အတ္တနိယေဝ ဘာဝေတဗ္ဗာ.

ဧဝံ သန္တေ ယံ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၆၄၃) ဝုတ္တံ –

‘‘ကထဉ္စ ဘိက္ခု မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ? သေယျထာပိ နာမ ဧကံ ပုဂ္ဂလံ ပိယံ မနာပံ ဒိသွာ မေတ္တာယေယျ၊ ဧဝမေဝ သဗ္ဗေ သတ္တေ မေတ္တာယ ဖရတီ’’တိ.

‘‘ယဉ္စ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၂.၂၂) –

‘‘ကတမေဟိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ အနောဓိသောဖရဏာ မေတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ အဝေရာ ဟောန္တု’’ အဗျာပဇ္ဇာ အနီဃာ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တု. သဗ္ဗေ ပါဏာ။ သဗ္ဗေ ဘူတာ။ သဗ္ဗေ ပုဂ္ဂလာ။ သဗ္ဗေ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ အဝေရာ အဗျာပဇ္ဇာ အနီဃာ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တူ’’တိအာဒိ –

ဝုတ္တံ. ယဉ္စ မေတ္တသုတ္တေ (ခု. ပါ. ၉.၃၊ သု. နိ. ၁၄၅) –

‘‘သုခိနောဝ ခေမိနော ဟောန္တု၊

သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ’’တိအာဒိ. –

ဝုတ္တံ၊ တံ ဝိရုဇ္ဈတိ. န ဟိ တတ္ထ အတ္တနိ ဘာဝနာ ဝုတ္တာတိ စေ. တဉ္စ န ဝိရုဇ္ဈတိ. ကသ္မာ? တဉှိ အပ္ပနာဝသေန ဝုတ္တံ. ဣဒံ သက္ခိဘာဝဝသေန.

သစေပိ ဟိ ဝဿသတံ ဝဿသဟဿံ ဝါ ‘‘အဟံ သုခိတော ဟောမီ’’တိအာဒိနာ နယေန အတ္တနိ မေတ္တံ ဘာဝေတိ၊ နေဝဿ အပ္ပနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ‘‘အဟံ သုခိတော ဟောမီ’’တိ ဘာဝယတော ပန ယထာ အဟံ သုခကာမော ဒုက္ခပဋိက္ကူလော ဇီဝိတုကာမော အမရိတုကာမော စ၊ ဧဝံ အညေပိ သတ္တာတိ အတ္တာနံ သက္ခိံ ကတွာ အညသတ္တေသု ဟိတသုခကာမတာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဘဂဝတာပိ –

‘‘သဗ္ဗာ ဒိသာ အနုပရိဂမ္မ စေတသာ၊

နေဝဇ္ဈဂါ ပိယတရမတ္တနာ ကွစိ၊

ဧဝံ ပိယော ပုထု အတ္တာ ပရေသံ၊

တသ္မာ န ဟိံသေ ပရမတ္တကာမော’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၁၉၊ ဥဒါ. ၄၁)၊ –

ဝဒတာ အယံ နယော ဒဿိတော.

၂၄၂. တသ္မာ သက္ခိဘာဝတ္ထံ ပဌမံ အတ္တာနံ မေတ္တာယ ဖရိတွာ တဒနန္တရံ သုခပ္ပဝတ္တနတ္ထံ ယွာယံ ပိယော မနာပေါ ဂရု ဘာဝနီယော အာစရိယော ဝါ အာစရိယမတ္တော ဝါ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ ဥပဇ္ဈာယမတ္တော ဝါ တဿ ဒါနပိယဝစနာဒီနိ ပိယမနာပတ္တကာရဏာနိ သီလသုတာဒီနိ ဂရုဘာဝနီယတ္တကာရဏာနိ စ အနုဿရိတွာ ‘‘ဧသ သပ္ပုရိသော သုခီ ဟောတု နိဒ္ဒုက္ခော’’တိအာဒိနာ နယေန မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ.

ဧဝရူပေ စ ပုဂ္ဂလေ ကာမံ အပ္ပနာ သမ္ပဇ္ဇတိ၊ ဣမိနာ ပန ဘိက္ခုနာ တာဝတကေနေဝ တုဋ္ဌိံ အနာပဇ္ဇိတွာ သီမာသမ္ဘေဒံ ကတ္တုကာမေန တဒနန္တရံ အတိပ္ပိယသဟာယကေ၊ အတိပ္ပိယသဟာယကတော မဇ္ဈတ္တေ၊ မဇ္ဈတ္တတော ဝေရီပုဂ္ဂလေ မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ဘာဝေန္တေန စ ဧကေကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ မုဒုံ ကမ္မနိယံ စိတ္တံ ကတွာ တဒနန္တရေ တဒနန္တရေ ဥပသံဟရိတဗ္ဗံ.

ယဿ ပန ဝေရီပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထိ၊ မဟာပုရိသဇာတိကတ္တာ ဝါ အနတ္ထံ ကရောန္တေပိ ပရေ ဝေရီသညာဝ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေန ‘‘မဇ္ဈတ္တေ မေ မေတ္တစိတ္တံ ကမ္မနိယံ ဇာတံ၊ ဣဒါနိ နံ ဝေရိမှိ ဥပသံဟရာမီ’’တိ ဗျာပါရောဝ န ကာတဗ္ဗော. ယဿ ပန အတ္ထိ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘မဇ္ဈတ္တတော ဝေရီပုဂ္ဂလေ မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ.

၂၄၃. သစေ ပနဿ ဝေရိမှိ စိတ္တမုပသံဟရတော တေန ကတာပရာဓာနုဿရဏေန ပဋိဃမုပ္ပဇ္ဇတိ၊ အထာနေန ပုရိမပုဂ္ဂလေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပုနပ္ပုနံ မေတ္တံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပုနပ္ပုနံ တံ ပုဂ္ဂလံ မေတ္တာယန္တေန ပဋိဃံ ဝိနောဒေတဗ္ဗံ. သစေ ဧဝမ္ပိ ဝါယမတော န နိဗ္ဗာတိ၊ အထ –

ကကစူပမဩဝါဒ-အာဒီနံ အနုသာရတော၊

ပဋိဃဿ ပဟာနာယ၊ ဃဋိတဗ္ဗံ ပုနပ္ပုနံ.

တဉ္စ ခေါ ဣမိနာ အာကာရေန အတ္တာနံ ဩဝဒန္တေနေဝ ‘‘အရေ ကုဇ္ဈနပုရိသ၊ နနု ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ –

‘ဥဘတောဒဏ္ဍကေန စေပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကကစေန စောရာ ဩစရကာ အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဩကန္တေယျုံ၊ တတြာပိ ယော မနော ပဒေါသေယျ. န မေ သော တေန သာသနကရော’တိ (မ. နိ. ၁.၂၃၂) စ၊

‘တဿေဝ တေန ပါပိယော၊ ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတိ၊

ကုဒ္ဓမပ္ပဋိကုဇ္ဈန္တော၊ သင်္ဂါမံ ဇေတိ ဒုဇ္ဇယံ.

‘‘‘ဥဘိန္နမတ္ထံ စရတိ၊ အတ္တနော စ ပရဿ စ၊

ပရံ သင်္ကုပိတံ ဉတွာ၊ ယော သတော ဥပသမ္မတီ’တိ စ. (သံ. နိ. ၁.၁၈၈)၊ –

‘‘‘သတ္တိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သပတ္တကန္တာ သပတ္တကရဏာ ကောဓနံ အာဂစ္ဆန္တိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ. ကတမေ သတ္တ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ အဟော ဝတာယံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော အဿာတိ. တံ ကိဿဟေတု? န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပတ္တော သပတ္တဿ ဝဏ္ဏဝတာယ နန္ဒတိ. ကောဓနာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလော ကောဓာဘိဘူတော ကောဓပရေတော ကိဉ္စာပိ သော ဟောတိ သုနှာတော သုဝိလိတ္တော ကပ္ပိတကေသမဿု ဩဒါတဝတ္ထဝသနော၊ အထ ခေါ သော ဒုဗ္ဗဏ္ဏောဝ ဟောတိ ကောဓာဘိဘူတော. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမော ဓမ္မော သပတ္တကန္တော သပတ္တကရဏော ကောဓနံ အာဂစ္ဆတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ. ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ အဟောဝတာယံ ဒုက္ခံ သယေယျာတိ။ပေ။ န ပစုရတ္ထော အဿာတိ။ပေ။ န ဘောဂဝါ အဿာတိ။ပေ။ န ယသဝါ အဿာတိ။ပေ။ န မိတ္တဝါ အဿာတိ။ပေ။ န ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇေယျာတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပတ္တော သပတ္တဿ သုဂတိဂမနေန နန္ဒတိ. ကောဓနာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလော ကောဓာဘိဘူတော ကောဓပရေတော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ၊ ဝါစာယ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. သော ကာယေန ဝါစာယ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ ကောဓာဘိဘူတော’တိ (အ. နိ. ၇.၆၄) စ၊

‘‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆဝါလာတံ ဥဘတောပဒိတ္တံ မဇ္ဈေ ဂူထဂတံ နေဝ ဂါမေ ကဋ္ဌတ္ထံ ဖရတိ၊ န အရညေ ကဋ္ဌတ္ထံ ဖရတိ. တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမီ’တိ စ၊

‘‘သော ဒါနိ တွံ ဧဝံ ကုဇ္ဈန္တော န စေဝ ဘဂဝတော သာသနကရော ဘဝိဿသိ၊ ပဋိကုဇ္ဈန္တော စ ကုဒ္ဓပုရိသတောပိ ပါပိယော ဟုတွာ န ဒုဇ္ဇယံ သင်္ဂါမံ ဇေဿသိ၊ သပတ္တကရဏေ စ ဓမ္မေ အတ္တာဝ အတ္တနော ကရိဿသိ၊ ဆဝါလာတူပမော စ ဘဝိဿသီ’’တိ.

၂၄၄. တဿေဝံ ဃဋယတော ဝါယမတော သစေ တံ ပဋိဃံ ဝူပသမ္မတိ၊ ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ ဝူပသမ္မတိ၊ အထ ယော ယော ဓမ္မော တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝူပသန္တော ဟောတိ ပရိသုဒ္ဓေါ၊ အနုဿရိယမာနော ပသာဒံ အာဝဟတိ၊ တံ တံ အနုဿရိတွာ အာဃာတော ပဋိဝိနေတဗ္ဗော.

ဧကစ္စဿ ဟိ ကာယသမာစာရောဝ ဥပသန္တော ဟောတိ. ဥပသန္တဘာဝေါ စဿ ဗဟုံ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ကရောန္တဿ သဗ္ဗဇနေန ဉာယတိ. ဝစီသမာစာရမနောသမာစာရာ ပန အဝူပသန္တာ ဟောန္တိ. တဿ တေ အစိန္တေတွာ ကာယသမာစာရဝူပသမောယေဝ အနုဿရိတဗ္ဗော.

ဧကစ္စဿ ဝစီသမာစာရောဝ ဥပသန္တော ဟောတိ. ဥပသန္တဘာဝေါ စဿ သဗ္ဗဇနေန ဉာယတိ. သော ဟိ ပကတိယာ စ ပဋိသန္ထာရကုသလော ဟောတိ သခိလော သုခသမ္ဘာသော သမ္မောဒကော ဥတ္တာနမုခေါ ပုဗ္ဗဘာသီ မဓုရေန သရေန ဓမ္မံ ဩသာရေတိ၊ ပရိမဏ္ဍလေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ ဓမ္မကထံ ကထေတိ. ကာယသမာစာရမနောသမာစာရာ ပန အဝူပသန္တာ ဟောန္တိ၊ တဿ တေ အစိန္တေတွာ ဝစီသမာစာရဝူပသမောယေဝ အနုဿရိတဗ္ဗော.

ဧကစ္စဿ မနောသမာစာရောဝ ဥပသန္တော ဟောတိ၊ ဥပသန္တဘာဝေါ စဿ စေတိယဝန္ဒနာဒီသု သဗ္ဗဇနဿ ပါကဋော ဟောတိ. ယော ဟိ အဝူပသန္တစိတ္တော ဟောတိ၊ သော စေတိယံ ဝါ ဗောဓိံ ဝါ ထေရေ ဝါ ဝန္ဒမာနော န သက္ကစ္စံ ဝန္ဒတိ၊ ဓမ္မဿဝနမဏ္ဍပေ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ဝါ ပစလာယန္တော ဝါ နိသီဒတိ. ဥပသန္တစိတ္တော ပန ဩကပ္ပေတွာ ဝန္ဒတိ၊ ဩဟိတသောတော အဋ္ဌိံကတွာ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ စိတ္တပ္ပသာဒံ ကရောန္တော ဓမ္မံ သုဏာတိ. ဣတိ ဧကစ္စဿ မနောသမာစာရောဝ ဥပသန္တော ဟောတိ၊ ကာယဝစီသမာစာရာ အဝူပသန္တာ ဟောန္တိ၊ တဿ တေ အစိန္တေတွာ မနောသမာစာရဝူပသမောယေဝ အနုဿရိတဗ္ဗော.

ဧကစ္စဿ ပန ဣမေသု တီသု ဓမ္မေသု ဧကောပိ အဝူပသန္တော ဟောတိ၊ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ‘‘ကိဉ္စာပိ ဧသ ဣဒါနိ မနုဿလောကေ စရတိ၊ အထ ခေါ ကတိပါဟဿ အစ္စယေန အဋ္ဌမဟာနိရယသောဠသဥဿဒနိရယပရိပူရကော ဘဝိဿတီ’’တိ ကာရုညံ ဥပဋ္ဌပေတဗ္ဗံ. ကာရုညမ္ပိ ဟိ ပဋိစ္စ အာဃာတော ဝူပသမ္မတိ.

ဧကစ္စဿ တယောပိမေ ဓမ္မာ ဝူပသန္တာ ဟောန္တိ၊ တဿ ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ၊ တံ တံ အနုဿရိတဗ္ဗံ. တာဒိသေ ဟိ ပုဂ္ဂလေ န ဒုက္ကရာ ဟောတိ မေတ္တာဘာဝနာတိ.

ဣမဿ စ အတ္ထဿ အာဝိဘာဝတ္ထံ – ‘‘ပဉ္စိမေ၊ အာဝုသော၊ အာဃာတပဋိဝိနယာ. ယတ္ထ ဘိက္ခုနော ဥပ္ပန္နော အာဃာတော သဗ္ဗသော ပဋိဝိနောဒေတဗ္ဗော’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၆၂) ဣဒံ ပဉ္စကနိပါတေ အာဃာတပဋိဝိနယသုတ္တံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

၂၄၅. သစေ ပနဿ ဧဝမ္ပိ ဝါယမတော အာဃာတော ဥပ္ပဇ္ဇတိယေဝ၊ အထာနေန ဧဝံ အတ္တာ ဩဝဒိတဗ္ဗော –

‘‘အတ္တနော ဝိသယေ ဒုက္ခံ၊ ကတံ တေ ယဒိ ဝေရိနာ၊

ကိံ တဿာဝိသယေ ဒုက္ခံ၊ သစိတ္တေ ကတ္တုမိစ္ဆသိ.

‘‘ဗဟူပကာရံ ဟိတွာန၊ ဉာတိဝဂ္ဂံ ရုဒမ္မုခံ၊

မဟာနတ္ထကရံ ကောဓံ၊ သပတ္တံ န ဇဟာသိ ကိံ.

‘‘ယာနိ ရက္ခသိ သီလာနိ၊ တေသံ မူလနိကန္တနံ၊

ကောဓံ နာမုပဠာလေသိ၊ ကော တယာ သဒိသော ဇဠော.

‘‘ကတံ အနရိယံ ကမ္မံ၊ ပရေန ဣတိ ကုဇ္ဈသိ၊

ကိံ နု တွံ တာဒိသံယေဝ၊ ယော သယံ ကတ္တုမိစ္ဆသိ.

‘‘ဒေါသေတုကာမော ယဒိ တံ၊ အမနာပံ ပရော ကရိ၊

ဒေါသုပ္ပါဒေန တဿေဝ၊ ကိံ ပူရေသိ မနောရထံ.

‘‘ဒုက္ခံ တဿ စ နာမ တွံ၊ ကုဒ္ဓေါ ကာဟသိ ဝါ နဝါ၊

အတ္တာနံ ပနိဒါနေဝ၊ ကောဓဒုက္ခေန ဗာဓသိ.

‘‘ကောဓံ ဝါ အဟိတံ မဂ္ဂံ၊ အာရူဠှာ ယဒိ ဝေရိနော၊

ကသ္မာ တုဝမ္ပိ ကုဇ္ဈန္တော၊ တေသံယေဝါနုသိက္ခသိ.

‘‘ယံ ဒေါသံ တဝ နိဿာယ၊ သတ္တုနာ အပ္ပိယံ ကတံ၊

တမေဝ ဒေါသံ ဆိန္ဒဿု၊ ကိမဋ္ဌာနေ ဝိဟညသိ.

‘‘ခဏိကတ္တာ စ ဓမ္မာနံ၊ ယေဟိ ခန္ဓေဟိ တေ ကတံ၊

အမနာပံ နိရုဒ္ဓါ တေ၊ ကဿ ဒါနီဓ ကုဇ္ဈသိ.

‘‘ဒုက္ခံ ကရောတိ ယော ယဿ၊ တံ ဝိနာ ကဿ သော ကရေ၊

သယမ္ပိ ဒုက္ခဟေတုတ္တ၊ မိတိ ကိံ တဿ ကုဇ္ဈသီ’’တိ.

၂၄၆. သစေ ပနဿ ဧဝံ အတ္တာနံ ဩဝဒတောပိ ပဋိဃံ နေဝ ဝူပသမ္မတိ၊ အထာနေန အတ္တနော စ ပရဿ စ ကမ္မဿကတာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ. တတ္ထ အတ္တနော တာဝ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ ‘‘အမ္ဘော တွံ တဿ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿသိ? နနု တဝေဝ စေတံ ဒေါသနိဒါနံ ကမ္မံ အနတ္ထာယ သံဝတ္တိဿတိ? ကမ္မဿကော ဟိ တွံ ကမ္မဒါယာဒေါ ကမ္မယောနိ ကမ္မဗန္ဓု ကမ္မပဋိသရဏော၊ ယံ ကမ္မံ ကရိဿသိ၊ တဿ ဒါယာဒေါ ဘဝိဿသိ၊ ဣဒဉ္စ တေ ကမ္မံ နေဝ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ၊ န ပစ္စေကဗောဓိံ၊ န သာဝကဘူမိံ၊ န ဗြဟ္မတ္တသက္ကတ္တစက္ကဝတ္တိပဒေသရာဇာဒိသမ္ပတ္တီနံ အညတရံ သမ္ပတ္တိံ သာဓေတုံ သမတ္ထံ၊ အထ ခေါ သာသနတော စာဝေတွာ ဝိဃာသာဒါဒိဘာဝဿ စေဝ နေရယိကာဒိဒုက္ခဝိသေသာနဉ္စ တေ သံဝတ္တနိကမိဒံ ကမ္မံ. သော တွံ ဣဒံ ကရောန္တော ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဝီတစ္စိတေ ဝါ အင်္ဂါရေ၊ ဂူထံ ဝါ ဂဟေတွာ ပရံ ပဟရိတုကာမော ပုရိသော ဝိယ အတ္တာနမေဝ ပဌမံ ဒဟသိ စေဝ ဒုဂ္ဂန္ဓဉ္စ ကရောသီ’’တိ.

ဧဝံ အတ္တနော ကမ္မဿကတံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရဿပိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ ‘‘ဧသောပိ တဝ ကုဇ္ဈိတွာ ကိံ ကရိဿတိ? နနု ဧတဿေဝေတံ အနတ္ထာယ သံဝတ္တိဿတိ? ကမ္မဿကော ဟိ အယမာယသ္မာ ကမ္မဒါယာဒေါ။ပေ။ ယံ ကမ္မံ ကရိဿတိ၊ တဿ ဒါယာဒေါ ဘဝိဿတိ. ဣဒဉ္စဿ ကမ္မံ နေဝ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ၊ န ပစ္စေကဗောဓိံ၊ န သာဝကဘူမိံ၊ န ဗြဟ္မတ္တသက္ကတ္တစက္ကဝတ္တိပဒေသရာဇာဒိသမ္ပတ္တီနံ အညတရံ သမ္ပတ္တိံ သာဓေတုံ သမတ္ထံ၊ အထ ခေါ သာသနတော စာဝေတွာ ဝိဃာသာဒါဒိဘာဝဿ စေဝ နေရယိကာဒိဒုက္ခဝိသေသာနဉ္စဿ သံဝတ္တနိကမိဒံ ကမ္မံ. သွာယံ ဣဒံ ကရောန္တော ပဋိဝါတေ ဌတွာ ပရံ ရဇေန ဩကိရိတုကာမော ပုရိသော ဝိယ အတ္တာနံယေဝ ဩကိရတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘‘ယော အပ္ပဒုဋ္ဌဿ နရဿ ဒုဿတိ၊

သုဒ္ဓဿ ပေါသဿ အနင်္ဂဏဿ၊

တမေဝ ဗာလံ ပစ္စေတိ ပါပံ၊

သုခုမော ရဇော ပဋိဝါတံဝ ခိတ္တော’’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၂၅၊ သု. နိ. ၆၆၇)၊

၂၄၇. သစေ ပနဿ ဧဝံ ကမ္မဿကတမ္ပိ ပစ္စဝေက္ခတော နေဝ ဝူပသမ္မတိ၊ အထာနေန သတ္ထု ပုဗ္ဗစရိယဂုဏာ အနုဿရိတဗ္ဗာ.

တတြာယံ ပစ္စဝေက္ခဏာနယော – အမ္ဘော ပဗ္ဗဇိတ၊ နနု တေ သတ္ထာ ပုဗ္ဗေဝ သမ္ဗောဓာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓိသတ္တောပိ သမာနော စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပါရမိယော ပူရယမာနော တတ္ထ တတ္ထ ဝဓကေသုပိ ပစ္စတ္ထိကေသု စိတ္တံ နပ္ပဒူသေသိ. သေယျထိဒံ၊ သီလဝဇာတကေ တာဝ အတ္တနော ဒေဝိယာ ပဒုဋ္ဌေန ပါပအမစ္စေန အာနီတဿ ပဋိရညော တိယောဇနသတံ ရဇ္ဇံ ဂဏှန္တဿ နိသေဓနတ္ထာယ ဥဋ္ဌိတာနံ အမစ္စာနံ အာဝုဓမ္ပိ ဆုပိတုံ န အဒါသိ. ပုန သဒ္ဓိံ အမစ္စသဟဿေန အာမကသုသာနေ ဂလပ္ပမာဏံ ဘူမိံ ခဏိတွာ နိခညမာနော စိတ္တပ္ပဒေါသမတ္တမ္ပိ အကတွာ ကုဏပခါဒနတ္ထံ အာဂတာနံ သိင်္ဂါလာနံ ပံသုဝိယူဟနံ နိဿာယ ပုရိသကာရံ ကတွာ ပဋိလဒ္ဓဇီဝိတော ယက္ခာနုဘာဝေန အတ္တနော သိရိဂဗ္ဘံ ဩရုယှ သိရိသယနေ သယိတံ ပစ္စတ္ထိကံ ဒိသွာ ကောပံ အကတွာဝ အညမညံ သပထံ ကတွာ တံ မိတ္တဋ္ဌာနေ ဌပယိတွာ အာဟ –

‘‘အာသီသေထေဝ ပုရိသော၊ န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော၊

ပဿာမိ ဝေါဟမတ္တာနံ၊ ယထာ ဣစ္ဆိံ တထာ အဟူ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၅၁)၊

ခန္တိဝါဒီဇာတကေ ဒုမ္မေဓေန ကာသိရညာ ‘‘ကိံဝါဒီ တွံ သမဏာ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ခန္တိဝါဒီ နာမာဟ’’န္တိ ဝုတ္တေ သကဏ္ဋကာဟိ ကသာဟိ တာဠေတွာ ဟတ္ထပါဒေသု ဆိဇ္ဇမာနေသု ကောပမတ္တမ္ပိ နာကာသိ.

အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ၊ ယံ မဟလ္လကော ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတော ဧဝံ ကရေယျ. စူဠဓမ္မပါလဇာတကေ ပန ဥတ္တာနသေယျကောပိ သမာနော –

‘‘စန္ဒနရသာနုလိတ္တာ၊ ဗာဟာ ဆိဇ္ဇန္တိ ဓမ္မပါလဿ၊

ဒါယာဒဿ ပထဗျာ၊ ပါဏာ မေ ဒေဝ ရုဇ္ဈန္တီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၅.၄၉)၊

ဧဝံ ဝိပ္ပလပမာနာယ မာတုယာ ပိတရာ မဟာပတာပေန နာမ ရညာ ဝံသကဠီရေသု ဝိယ စတူသု ဟတ္ထပါဒေသု ဆေဒါပိတေသု တာဝတာပိ သန္တုဋ္ဌိံ အနာပဇ္ဇိတွာ သီသမဿ ဆိန္ဒထာတိ အာဏတ္တေ ‘‘အယံ ဒါနိ တေ စိတ္တပရိဂ္ဂဏှနကာလော၊ ဣဒါနိ အမ္ဘော ဓမ္မပါလ၊ သီသစ္ဆေဒါဏာပကေ ပိတရိ၊ သီသစ္ဆေဒကေ ပုရိသေ၊ ပရိဒေဝမာနာယ မာတရိ၊ အတ္တနိ စာတိ ဣမေသု စတူသု သမစိတ္တော ဟောဟီ’’တိ ဒဠှံ သမာဒါနမဓိဋ္ဌာယ ပဒုဋ္ဌာကာရမတ္တမ္ပိ နာကာသိ.

ဣဒဉ္စာပိ အနစ္ဆရိယမေဝ၊ ယံ မနုဿဘူတော ဧဝမကာသိ. တိရစ္ဆာနဘူတောပိ ပန ဆဒ္ဒန္တော နာမ ဝါရဏော ဟုတွာ ဝိသပ္ပိတေန သလ္လေန နာဘိယံ ဝိဒ္ဓေါပိ တာဝ အနတ္ထကာရိမှိ လုဒ္ဒကေ စိတ္တံ နပ္ပဒူသေသိ. ယထာဟ –

‘‘သမပ္ပိတော ပုထုသလ္လေန နာဂေါ၊

အဒုဋ္ဌစိတ္တော လုဒ္ဒကံ အဇ္ဈဘာသိ၊

ကိမတ္ထယံ ကိဿ ဝါ သမ္မ ဟေတု၊

မမံ ဝဓီ ကဿ ဝါယံ ပယောဂေါ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၆.၁၂၄)၊

ဧဝံ ဝတွာ စ ကာသိရညော မဟေသိယာ တဝ ဒန္တာနမတ္ထာယ ပေသိတောမှိ ဘဒန္တေတိ ဝုတ္တေ တဿာ မနောရထံ ပူရေန္တော ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိနိစ္ဆရဏသမုဇ္ဇလိတစာရုသောဘေ အတ္တနော ဒန္တေ ဆေတွာ အဒါသိ.

မဟာကပိ ဟုတွာ အတ္တနာယေဝ ပဗ္ဗတပပါတတော ဥဒ္ဓရိတေန ပုရိသေန –

‘‘ဘက္ခော အယံ မနုဿာနံ၊ ယထေဝညေ ဝနေ မိဂါ၊

ယံနူနိမံ ဝဓိတွာန၊ ဆာတော ခါဒေယျ ဝါနရံ.

‘‘အာဟိတောဝ ဂမိဿာမိ၊ မံသမာဒါယ သမ္ဗလံ၊

ကန္တာရံ နိတ္ထရိဿာမိ၊ ပါထေယျံ မေ ဘဝိဿတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၆.၂၀၅-၂၀၆)၊ –

ဧဝံ စိန္တေတွာ သိလံ ဥက္ခိပိတွာ မတ္ထကေ သမ္ပဒါလိတေ အဿုပုဏ္ဏေဟိ နေတ္တေဟိ တံ ပုရိသံ ဥဒိက္ခမာနော –

‘‘မာ အယျောသိ မေ ဘဒန္တေ၊ တွံ နာမေတာဒိသံ ကရိ၊

တွံ ခေါသိ နာမ ဒီဃာဝု၊ အညံ ဝါရေတုမရဟသီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၆.၂၀၉)၊ –

ဝတွာ တသ္မိံ ပုရိသေ စိတ္တံ အပ္ပဒူသေတွာ အတ္တနော စ ဒုက္ခံ အစိန္တေတွာ တမေဝ ပုရိသံ ခေမန္တဘူမိံ သမ္ပာပေသိ.

ဘူရိဒတ္တော နာမ နာဂရာဇာ ဟုတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဝမ္မိကမုဒ္ဓနိ သယမာနော ကပ္ပုဋ္ဌာနဂ္ဂိသဒိသေန ဩသဓေန သကလသရီရေ သိဉ္စိယမာနောပိ ပေဠာယ ပက္ခိပိတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ကီဠာပိယမာနောပိ တသ္မိံ ဗြာဟ္မဏေ မနောပဒေါသမတ္တမ္ပိ န အကာသိ. ယထာဟ –

‘‘ပေဠာယ ပက္ခိပန္တေပိ၊ မဒ္ဒန္တေပိ စ ပါဏိနာ၊

အလမ္ပာနေ န ကုပ္ပါမိ၊ သီလခဏ္ဍဘယာ မမာ’’တိ. (စရိယာ. ၂.၁၆)၊

စမ္ပေယျောပိ နာဂရာဇာ ဟုတွာ အဟိတုဏ္ဍိကေန ဝိဟေဌိယမာနော မနောပဒေါသမတ္တမ္ပိ နုပ္ပါဒေသိ. ယထာဟ –

‘‘တဒါပိ မံ ဓမ္မစာရိံ၊ ဥပဝုတ္ထဥပေါသထံ၊

အဟိတုဏ္ဍိကော ဂဟေတွာန၊ ရာဇဒွါရမှိ ကီဠတိ.

‘‘ယံ သော ဝဏ္ဏံ စိန္တယတိ၊ နီလံ ပီတံ ဝ လောဟိတံ၊

တဿ စိတ္တာနုဝတ္တန္တော၊ ဟောမိ စိန္တိတသန္နိဘော.

‘‘ထလံ ကရေယျံ ဥဒကံ၊ ဥဒကမ္ပိ ထလံ ကရေ၊

ယဒိဟံ တဿ ကုပ္ပေယျံ၊ ခဏေန ဆာရိကံ ကရေ.

‘‘ယဒိ စိတ္တဝသီ ဟေဿံ၊ ပရိဟာယိဿာမိ သီလတော၊

သီလေန ပရိဟီနဿ၊ ဥတ္တမတ္ထော န သိဇ္ဈတီ’’တိ. (စရိယာ. ၂.၂၁-၂၄)၊

သင်္ခပါလနာဂရာဇာ ဟုတွာ တိခိဏာဟိ သတ္တီဟိ အဋ္ဌသု ဌာနေသု ဩဝိဇ္ဈိတွာ ပဟာရမုခေဟိ သကဏ္ဋကာ လတာယော ပဝေသေတွာ နာသာယ ဒဠှံ ရဇ္ဇုံ ပက္ခိပိတွာ သောဠသဟိ ဘောဇပုတ္တေဟိ ကာဇေနာဒါယ ဝယှမာနော ဓရဏီတလေ ဃံသိယမာနသရီရော မဟန္တံ ဒုက္ခံ ပစ္စနုဘောန္တော ကုဇ္ဈိတွာ ဩလောကိတမတ္တေနေဝ သဗ္ဗေ ဘောဇပုတ္တေ ဘသ္မံ ကာတုံ သမတ္ထောပိ သမာနော စက္ခုံ ဥမ္မီလေတွာ ပဒုဋ္ဌာကာရမတ္တမ္ပိ န အကာသိ.

ယထာဟ –

‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိဉ္စဠာရ၊

ဥပေါသထံ နိစ္စမုပါဝသာမိ၊

အထာဂမုံ သောဠသ ဘောဇပုတ္တာ၊

ရဇ္ဇုံ ဂဟေတွာန ဒဠှဉ္စ ပါသံ.

‘‘ဘေတွာန နာသံ အတိကဿ ရဇ္ဇုံ၊

နယိံသု မံ သမ္ပရိဂယှ လုဒ္ဒါ၊

ဧတာဒိသံ ဒုက္ခမဟံ တိတိက္ခံ၊

ဥပေါသထံ အပ္ပဋိကောပယန္တော’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၁၈၀-၁၈၁)၊

န ကေဝလဉ္စ ဧတာနေဝ၊ အညာနိပိ မာတုပေါသကဇာတကာဒီသု အနေကာနိ အစ္ဆရိယာနိ အကာသိ. တဿ တေ ဣဒါနိ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တံ သဒေဝလောကေ ကေနစိ အပ္ပဋိသမခန္တိဂုဏံ တံ ဘဂဝန္တံ သတ္ထာရံ အပဒိသတော ပဋိဃစိတ္တံ နာမ ဥပ္ပါဒေတုံ အတိဝိယ အယုတ္တံ အပ္ပတိရူပန္တိ.

၂၄၈. သစေ ပနဿ ဧဝံ သတ္ထု ပုဗ္ဗစရိတဂုဏံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဒီဃရတ္တံ ကိလေသာနံ ဒါသဗျံ ဥပဂတဿ နေဝ တံ ပဋိဃံ ဝူပသမ္မတိ၊ အထာနေန အနမတဂ္ဂိယာနိ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာနိ. တတြ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘န သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တော သုလဘရူပေါ၊ ယော န မာတာဘူတပုဗ္ဗော၊ ယော န ပိတာဘူတပုဗ္ဗော၊ ယော န ဘာတာ၊ ယော န ဘဂိနီ၊ ယော န ပုတ္တော၊ ယော န ဓီတာဘူတပုဗ္ဗာ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၃၇-၁၄၂).

တသ္မာ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဧဝံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ၊ ‘‘အယံ ကိရ မေ အတီတေ မာတာ ဟုတွာ ဒသမာသေ ကုစ္ဆိယာ ပရိဟရိတွာ မုတ္တကရီသခေဠသိင်္ဃာဏိကာဒီနိ ဟရိစန္ဒနံ ဝိယ အဇိဂုစ္ဆမာနာ အပနေတွာ ဥရေ နစ္စာပေန္တီ အင်္ဂေန ပရိဟရမာနာ ပေါသေသိ၊ ပိတာ ဟုတွာ အဇပထသင်္ကုပထာဒီနိ ဂန္တွာ ဝါဏိဇ္ဇံ ပယောဇယမာနော မယှမတ္ထာယ ဇီဝိတမ္ပိ ပရိစ္စဇိတွာ ဥဘတောဗျူဠှေ သင်္ဂါမေ ပဝိသိတွာ နာဝါယ မဟာသမုဒ္ဒံ ပက္ခန္ဒိတွာ အညာနိ စ ဒုက္ကရာနိ ကရိတွာ ‘ပုတ္တကေ ပေါသေဿာမီ’တိ တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ ဓနံ သံဟရိတွာ မံ ပေါသေသိ. ဘာတာ၊ ဘဂိနီ၊ ပုတ္တော၊ ဓီတာ စ ဟုတွာပိ ဣဒဉ္စိဒဉ္စုပကာရံ အကာသီတိ တတြ မေ နပ္ပတိရူပံ မနံ ပဒူသေတု’’န္တိ.

၂၄၉. သစေ ပန ဧဝမ္ပိ စိတ္တံ နိဗ္ဗာပေတုံ န သက္ကောတိယေဝ၊ အထာနေန ဧဝံ မေတ္တာနိသံသာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ – ‘‘အမ္ဘော ပဗ္ဗဇိတ၊ နနု ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ –

‘မေတ္တာယ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စေတောဝိမုတ္တိယာ အာသေဝိတာယ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ယာနီကတာယ ဝတ္ထုကတာယ အနုဋ္ဌိတာယ ပရိစိတာယ သုသမာရဒ္ဓါယ ဧကာဒသာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါ. ကတမေ ဧကာဒသ? သုခံ သုပတိ၊ သုခံ ပဋိဗုဇ္ဈတိ၊ န ပါပကံ သုပိနံ ပဿတိ၊ မနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ၊ အမနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ၊ ဒေဝတာ ရက္ခန္တိ၊ နာဿ အဂ္ဂိ ဝါ ဝိသံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ ကမတိ၊ တုဝဋံ စိတ္တံ သမာဓိယတိ၊ မုခဝဏ္ဏော ပသီဒတိ၊ အသမ္မူဠှော ကာလင်္ကရောတိ၊ ဥတ္တရိမပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ဗြဟ္မလောကူပဂေါ ဟောတီ’တိ (အ. နိ. ၁၁.၁၅).

‘‘သစေ တွံ ဣဒံ စိတ္တံ န နိဗ္ဗာပေဿသိ၊ ဣမေဟိ အာနိသံသေဟိ ပရိဗာဟိရော ဘဝိဿသီ’’တိ.

၂၅၀. ဧဝမ္ပိ နိဗ္ဗာပေတုံ အသက္ကောန္တေန ပန ဓာတုဝိနိဗ္ဘောဂေါ ကာတဗ္ဗော. ကထံ? ‘‘အမ္ဘော ပဗ္ဗဇိတ၊ တွံ ဧတဿ ကုဇ္ဈမာနော ကဿ ကုဇ္ဈသိ? ကိံ ကေသာနံ ကုဇ္ဈသိ၊ ဥဒါဟု လောမာနံ၊ နခါနံ။ပေ။ မုတ္တဿ ကုဇ္ဈသိ? အထ ဝါ ပန ကေသာဒီသု ပထဝီဓာတုယာ ကုဇ္ဈသိ၊ အာပေါဓာတုယာ၊ တေဇောဓာတုယာ၊ ဝါယောဓာတုယာ ကုဇ္ဈသိ? ယေ ဝါ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဒွါဒသာယတနာနိ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော ဥပါဒါယ အယမာယသ္မာ ဣတ္ထန္နာမောတိ ဝုစ္စတိ၊ တေသု ကိံ ရူပက္ခန္ဓဿ ကုဇ္ဈသိ၊ ဥဒါဟု ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ကုဇ္ဈသိ? ကိံ ဝါ စက္ခာယတနဿ ကုဇ္ဈသိ၊ ကိံ ရူပါယတနဿ ကုဇ္ဈသိ။ပေ။ ကိံ မနာယတနဿ ကုဇ္ဈသိ၊ ကိံ ဓမ္မာယတနဿ ကုဇ္ဈသိ? ကိံ ဝါ စက္ခုဓာတုယာ ကုဇ္ဈသိ၊ ကိံ ရူပဓာတုယာ၊ ကိံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ။ပေ။ ကိံ မနောဓာတုယာ၊ ကိံ ဓမ္မဓာတုယာ၊ ကိံ မနောဝိညာဏဓာတုယာ’’တိ? ဧဝဉှိ ဓာတုဝိနိဗ္ဘောဂံ ကရောတော အာရဂ္ဂေ သာသပဿ ဝိယ အာကာသေ စိတ္တကမ္မဿ ဝိယ စ ကောဓဿ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ န ဟောတိ.

၂၅၁. ဓာတုဝိနိဗ္ဘောဂံ ပန ကာတုံ အသက္ကောန္တေန ဒါနသံဝိဘာဂေါ ကာတဗ္ဗော. အတ္တနော သန္တကံ ပရဿ ဒါတဗ္ဗံ၊ ပရဿ သန္တကံ အတ္တနာ ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ပရော ဘိန္နာဇီဝေါ ဟောတိ အပရိဘောဂါရဟပရိက္ခာရော၊ အတ္တနော သန္တကမေဝ ဒါတဗ္ဗံ. တဿေဝံ ကရောတော ဧကန္တေနေဝ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အာဃာတော ဝူပသမ္မတိ. ဣတရဿ စ အတီတဇာတိတော ပဋ္ဌာယ အနုဗန္ဓောပိ ကောဓော တင်္ခဏညေဝ ဝူပသမ္မတိ၊ စိတ္တလပဗ္ဗတဝိဟာရေ တိက္ခတ္တုံ ဝုဋ္ဌာပိတသေနာသနေန ပိဏ္ဍပါတိကတ္ထေရေန ‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ အဋ္ဌကဟာပဏဂ္ဃနကော ပတ္တော မမ မာတရာ ဥပါသိကာယ ဒိန္နော ဓမ္မိယလာဘော၊ မဟာဥပါသိကာယ ပုညလာဘံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ဒိန္နံ ပတ္တံ လဒ္ဓမဟာထေရဿ ဝိယ. ဧဝံ မဟာနုဘာဝမေတံ ဒါနံ နာမ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘အဒန္တဒမနံ ဒါနံ၊ ဒါနံ သဗ္ဗတ္ထသာဓကံ၊

ဒါနေန ပိယဝါစာယ၊ ဥန္နမန္တိ နမန္တိ စာ’’တိ.

၂၅၂. တဿေဝံ ဝေရီပုဂ္ဂလေ ဝူပသန္တပဋိဃဿ ယထာ ပိယာတိပ္ပိယသဟာယကမဇ္ဈတ္တေသု၊ ဧဝံ တသ္မိမ္ပိ မေတ္တာဝသေန စိတ္တံ ပဝတ္တတိ. အထာနေန ပုနပ္ပုနံ မေတ္တာယန္တေန အတ္တနိ ပိယပုဂ္ဂလေ မဇ္ဈတ္တေ ဝေရီပုဂ္ဂလေတိ စတူသု ဇနေသု သမစိတ္တတံ သမ္ပာဒေန္တေန သီမာသမ္ဘေဒေါ ကာတဗ္ဗော. တဿိဒံ လက္ခဏံ၊ သစေ ဣမသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ပိယမဇ္ဈတ္တဝေရီဟိ သဒ္ဓိံ အတ္တစတုတ္ထေ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ နိသိန္နေ စောရာ အာဂန္တွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဧကံ ဘိက္ခုံ အမှာကံ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တံ မာရေတွာ ဂလလောဟိတံ ဂဟေတွာ ဗလိကရဏတ္ထာယာ’’တိ ဝဒေယျုံ၊ တတြ စေသော ဘိက္ခု ‘‘အသုကံ ဝါ အသုကံ ဝါ ဂဏှန္တူ’’တိ စိန္တေယျ၊ အကတောဝ ဟောတိ သီမာသမ္ဘေဒေါ. သစေပိ ‘‘မံ ဂဏှန္တု၊ မာ ဣမေ တယော’’တိပိ စိန္တေယျ၊ အကတောဝ ဟောတိ သီမာသမ္ဘေဒေါ. ကသ္မာ? ယဿ ယဿ ဟိ ဂဟဏမိစ္ဆတိ၊ တဿ တဿ အဟိတေသီ ဟောတိ၊ ဣတရေသံယေဝ ဟိတေသီ ဟောတိ.

ယဒါ ပန စတုန္နံ ဇနာနမန္တရေ ဧကမ္ပိ စောရာနံ ဒါတဗ္ဗံ န ပဿတိ၊ အတ္တနိ စ တေသု စ တီသု ဇနေသု သမမေဝ စိတ္တံ ပဝတ္တေတိ၊ ကတော ဟောတိ သီမာသမ္ဘေဒေါ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘အတ္တနိ ဟိတမဇ္ဈတ္တေ၊ အဟိတေ စ စတုဗ္ဗိဓေ၊

ယဒါ ပဿတိ နာနတ္တံ၊ ဟိတစိတ္တောဝ ပါဏိနံ.

‘‘န နိကာမလာဘီ မေတ္တာယ၊ ကုသလီတိ ပဝုစ္စတိ၊

ယဒါ စတဿော သီမာယော၊ သမ္ဘိန္နာ ဟောန္တိ ဘိက္ခုနော.

‘‘သမံ ဖရတိ မေတ္တာယ၊ သဗ္ဗလောကံ သဒေဝကံ၊

မဟာဝိသေသော ပုရိမေန၊ ယဿ သီမာ န ဉာယတီ’’တိ.

၂၅၃. ဧဝံ သီမာသမ္ဘေဒသမကာလမေဝ စ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ နိမိတ္တဉ္စ ဥပစာရဉ္စ လဒ္ဓံ ဟောတိ. သီမာသမ္ဘေဒေ ပန ကတေ တမေဝ နိမိတ္တံ အာသေဝန္တော ဘာဝေန္တော ဗဟုလီကရောန္တော အပ္ပကသိရေနေဝ ပထဝီကသိဏေ ဝုတ္တနယေနေဝ အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ.

ဧတ္တာဝတာနေန အဓိဂတံ ဟောတိ ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ တိဝိဓကလျာဏံ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္နံ ပဌမဇ္ဈာနံ မေတ္တာသဟဂတံ. အဓိဂတေ စ တသ္မိံ တဒေဝ နိမိတ္တံ အာသေဝန္တော ဘာဝေန္တော ဗဟုလီကရောန္တော အနုပုဗ္ဗေန စတုက္ကနယေ ဒုတိယတတိယဇ္ဈာနာနိ၊ ပဉ္စကနယေ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနာနိ စ ပါပုဏာတိ.

သော ဟိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ အညတရဝသေန မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. တထာ ဒုတိယံ၊ တထာ တတိယံ၊ တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ (ဝိဘ. ၆၄၂၊ ဒီ. နိ. ၁.၅၅၆). ပဌမဇ္ဈာနာဒိဝသေန အပ္ပနာပ္ပတ္တစိတ္တဿေဝ ဟိ အယံ ဝိကုဗ္ဗနာ သမ္ပဇ္ဇတိ.

၂၅၄. ဧတ္ထ စ မေတ္တာသဟဂတေနာတိ မေတ္တာယ သမန္နာဂတေန. စေတသာတိ စိတ္တေန. ဧကံ ဒိသန္တိ ဧကမေကိဿာ ဒိသာယ ပဌမပရိဂ္ဂဟိတံ သတ္တံ ဥပါဒါယ ဧကဒိသာပရိယာပန္နသတ္တဖရဏဝသေန ဝုတ္တံ. ဖရိတွာတိ ဖုသိတွာ အာရမ္မဏံ ကတွာ. ဝိဟရတီတိ ဗြဟ္မဝိဟာရာဓိဋ္ဌိတံ ဣရိယာပထဝိဟာရံ ပဝတ္တေတိ. တထာ ဒုတိယန္တိ ယထာ ပုရတ္ထိမာဒီသု ဒိသာသု ယံကိဉ္စိ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထေဝ တဒနန္တရံ ဒုတိယံ တတိယံ စတုတ္ထဉ္စာတိ အတ္ထော. ဣတိ ဥဒ္ဓန္တိ ဧတေနေဝ နယေန ဥပရိမံ ဒိသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဓော တိရိယန္တိ အဓောဒိသမ္ပိ တိရိယံဒိသမ္ပိ ဧဝမေဝ. တတ္ထ စ အဓောတိ ဟေဋ္ဌာ. တိရိယန္တိ အနုဒိသာသု. ဧဝံ သဗ္ဗဒိသာသု အဿမဏ္ဍလေ အဿမိဝ မေတ္တာသဟဂတံ စိတ္တံ သာရေတိပိ ပစ္စာသာရေတိပီတိ. ဧတ္တာဝတာ ဧကံ ဒိသံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဩဓိသော မေတ္တာဖရဏံ ဒဿိတံ.

သဗ္ဗဓီတိအာဒိ ပန အနောဓိသော ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သဗ္ဗဓီတိ သဗ္ဗတ္ထ. သဗ္ဗတ္တတာယာတိ သဗ္ဗေသု ဟီနမဇ္ဈိမုက္ကဋ္ဌမိတ္တသပတ္တမဇ္ဈတ္တာဒိပ္ပဘေဒေသု အတ္တတာယ. ‘‘အယံ ပရသတ္တော’’တိ ဝိဘာဂံ အကတွာ အတ္တသမတာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ သဗ္ဗတ္တတာယာတိ သဗ္ဗေန စိတ္တဘာဂေန ဤသကမ္ပိ ဗဟိ အဝိက္ခိပမာနောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သဗ္ဗာဝန္တန္တိ သဗ္ဗသတ္တဝန္တံ၊ သဗ္ဗသတ္တယုတ္တန္တိ အတ္ထော. လောကန္တိ သတ္တလောကံ. ဝိပုလေနာတိဧဝမာဒိပရိယာယဒဿနတော ပနေတ္ထ ပုန မေတ္တာသဟဂတေနာတိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ဝါ ဧတ္ထ ဩဓိသော ဖရဏေ ဝိယ ပုန တထာသဒ္ဒေါ ဣတိသဒ္ဒေါ ဝါ န ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ပုန မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာတိ ဝုတ္တံ. နိဂမဝသေန ဝါ ဧတံ ဝုတ္တံ. ဝိပုလေနာတိ ဧတ္ထ စ ဖရဏဝသေန ဝိပုလတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဘူမိဝသေန ပန ဧတံ မဟဂ္ဂတံ ပဂုဏဝသေန စ အပ္ပမာဏသတ္တာရမ္မဏဝသေန စ အပ္ပမာဏံ၊ ဗျာပါဒပစ္စတ္ထိကပ္ပဟာနေန အဝေရံ၊ ဒေါမနဿပ္ပဟာနတော အဗျာပဇ္ဇံ၊ နိဒ္ဒုက္ခန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာတိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာယ ဝိကုဗ္ဗနာယ အတ္ထော.

၂၅၅. ယထာ စာယံ အပ္ပနာပ္ပတ္တစိတ္တဿေဝ ဝိကုဗ္ဗနာ သမ္ပဇ္ဇတိ၊ တထာ ယမ္ပိ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၂.၂၂) ‘‘ပဉ္စဟာကာရေဟိ အနောဓိသောဖရဏာ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ၊ သတ္တဟာကာရေဟိ ဩဓိသောဖရဏာ မေတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ၊ ဒသဟာကာရေဟိ ဒိသာဖရဏာ မေတ္တာ စေတောဝိမုတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ အပ္ပနာပ္ပတ္တစိတ္တဿေဝ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ စ သဗ္ဗေ သတ္တာ အဝေရာ အဗျာပဇ္ဇာ အနီဃာ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တု၊ သဗ္ဗေ ပါဏာ၊ သဗ္ဗေ ဘူတာ၊ သဗ္ဗေ ပုဂ္ဂလာ၊ သဗ္ဗေ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ အဝေရာ။ပေ။ ပရိဟရန္တူတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ အနောဓိသောဖရဏာ မေတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သဗ္ဗာ ဣတ္ထိယော အဝေရာ။ပေ။ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တု၊ သဗ္ဗေ ပုရိသာ၊ သဗ္ဗေ အရိယာ၊ သဗ္ဗေ အနရိယာ၊ သဗ္ဗေ ဒေဝါ၊ သဗ္ဗေ မနုဿာ၊ သဗ္ဗေ ဝိနိပါတိကာ အဝေရာ။ပေ။ ပရိဟရန္တူတိ ဣမေဟိ သတ္တဟာကာရေဟိ ဩဓိသောဖရဏာ မေတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သဗ္ဗေ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ သတ္တာ အဝေရာ။ပေ။ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တု. သဗ္ဗေ ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ၊ သဗ္ဗေ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ၊ သဗ္ဗေ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ၊ သဗ္ဗေ ပုရတ္ထိမာယ အနုဒိသာယ၊ သဗ္ဗေ ပစ္ဆိမာယ အနုဒိသာယ၊ သဗ္ဗေ ဥတ္တရာယ အနုဒိသာယ၊ သဗ္ဗေ ဒက္ခိဏာယ အနုဒိသာယ၊ သဗ္ဗေ ဟေဋ္ဌိမာယ ဒိသာယ၊ သဗ္ဗေ ဥပရိမာယ ဒိသာယ သတ္တာ အဝေရာ။ပေ။ ပရိဟရန္တု. သဗ္ဗေ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ပါဏာ၊ ဘူတာ၊ ပုဂ္ဂလာ၊ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ၊ အဝေရာ။ပေ။ ပရိဟရန္တု. သဗ္ဗာ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဣတ္ထိယော၊ သဗ္ဗေ ပုရိသာ၊ အရိယာ၊ အနရိယာ၊ ဒေဝါ၊ မနုဿာ၊ ဝိနိပါတိကာ အဝေရာ။ပေ။ ပရိဟရန္တု. သဗ္ဗာ ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ၊ ဥတ္တရာယ၊ ဒက္ခိဏာယ၊ ပုရတ္ထိမာယ အနုဒိသာယ၊ ပစ္ဆိမာယ၊ ဥတ္တရာယ၊ ဒက္ခိဏာယ အနုဒိသာယ၊ ဟေဋ္ဌိမာယ ဒိသာယ၊ ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဣတ္ထိယော။ပေ။ ဝိနိပါတိကာ အဝေရာ အဗျာပဇ္ဇာ အနီဃာ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တူတိ ဣမေဟိ ဒသဟာကာရေဟိ ဒိသာဖရဏာ မေတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၂၅၆. တတ္ထ သဗ္ဗေတိ အနဝသေသပရိယာဒါနမေတံ. သတ္တာတိ ရူပါဒီသု ခန္ဓေသု ဆန္ဒရာဂေန သတ္တာ ဝိသတ္တာတိ သတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –