ဒုက္ခနိဒ္ဒေသကထာ
ဇာတိနိဒ္ဒေသော
သေယျထိဒံ၊ အယဉှိ ဇာတိ-သဒ္ဒေါ အနေကတ္ထော. တထာ ဟေသ ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၄၊ ပါရာ. ၁၂) ဧတ္ထ ဘဝေ အာဂတော. ‘‘အတ္ထိ၊ ဝိသာခေ၊ နိဂဏ္ဌာ နာမ သမဏဇာတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၇၁) ဧတ္ထ နိကာယေ. ‘‘ဇာတိ ဒွီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတာ’’တိ (ဓာတု. ၇၁) ဧတ္ထ သင်္ခတလက္ခဏေ. ‘‘ယံ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဌမံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ၊ ပဌမံ ဝိညာဏံ ပါတုဘူတံ၊ တဒုပါဒါယ သာဝဿ ဇာတီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၂၄) ဧတ္ထ ပဋိသန္ဓိယံ. ‘‘သမ္ပတိဇာတော၊ အာနန္ဒ၊ ဗောဓိသတ္တော’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၀၇) ဧတ္ထ ပသူတိယံ. ‘‘အက္ခိတ္တော အနုပကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေနာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃၃၁) ဧတ္ထ ကုလေ. ‘‘ယတောဟံ၊ ဘဂိနိ၊ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၅၁) ဧတ္ထ အရိယသီလေ.
၅၃၈. သွာယမိဓ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမနံ၊ တာဝ ပဝတ္တေသု ခန္ဓေသု. ဣတရေသံ ပဋိသန္ဓိခန္ဓေသွေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အယမ္ပိ စ ပရိယာယကထာဝ. နိပ္ပရိယာယတော ပန တတ္ထ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တမာနာနံ သတ္တာနံ ယေ ယေ ခန္ဓာ ပါတုဘဝန္တိ၊ တေသံ တေသံ ပဌမပါတုဘာဝေါ ဇာတိ နာမ.
သာ ပနေသာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာ၊ နိယျာတနရသာ၊ အတီတဘဝတော ဣဓ ဥမ္မုဇ္ဇနပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဒုက္ခဝိစိတ္တတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ.
၅၃၉. ကသ္မာ ပနေသာ ဒုက္ခာတိ စေ? အနေကေသံ ဒုက္ခာနံ ဝတ္ထုဘာဝတော. အနေကာနိ ဟိ ဒုက္ခာနိ. သေယျထိဒံ – ဒုက္ခဒုက္ခံ၊ ဝိပရိဏာမဒုက္ခံ၊ သင်္ခါရဒုက္ခံ၊ ပဋိစ္ဆန္နဒုက္ခံ၊ အပ္ပဋိစ္ဆန္နဒုက္ခံ၊ ပရိယာယဒုက္ခံ၊ နိပ္ပရိယာယဒုက္ခန္တိ.
တတ္ထ ကာယိကစေတသိကာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာသဘာဝတော စ နာမတော စ ဒုက္ခတ္တာ ဒုက္ခဒုက္ခန္တိ ဝုစ္စတိ.
သုခါ ဝေဒနာ ဝိပရိဏာမေန ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဟေတုတော ဝိပရိဏာမဒုက္ခံ.
ဥပေက္ခာ ဝေဒနာ စေဝ အဝသေသာ စ တေဘူမကာ သင်္ခါရာ ဥဒယဗ္ဗယပ္ပဋိပီဠိတတ္တာ သင်္ခါရဒုက္ခံ. ကဏ္ဏသူလဒန္တသူလရာဂဇပရိဠာဟဒေါသဇပရိဠာဟာဒိ ကာယိကစေတသိကော အာဗာဓော ပုစ္ဆိတွာ ဇာနိတဗ္ဗတော ဥပက္ကမဿ စ အပါကဋဘာဝတော ပဋိစ္ဆန္နဒုက္ခံ နာမ. အပါကဋဒုက္ခန္တိပိ ဝုစ္စတိ.
ဒွတ္တိံသကမ္မကာရဏာဒိသမုဋ္ဌာနော အာဗာဓော အပုစ္ဆိတွာဝ ဇာနိတဗ္ဗတော ဥပက္ကမဿ စ ပါကဋဘာဝတော အပ္ပဋိစ္ဆန္နဒုက္ခံ နာမ. ပါကဋဒုက္ခန္တိပိ ဝုစ္စတိ.
ဌပေတွာ ဒုက္ခဒုက္ခံ သေသံ ဒုက္ခသစ္စဝိဘင်္ဂေ အာဂတံ ဇာတိအာဒိ သဗ္ဗမ္ပိ တဿ တဿ ဒုက္ခဿ ဝတ္ထုဘာဝတော ပရိယာယဒုက္ခံ. ဒုက္ခဒုက္ခံ ပန နိပ္ပရိယာယဒုက္ခန္တိ ဝုစ္စတိ.
တတြာယံ ဇာတိ ယံ တံ ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၄၆ အာဒယော) ဘဂဝတာပိ ဥပမာဝသေန ပကာသိတံ အာပါယိကံ ဒုက္ခံ၊ ယဉ္စ သုဂတိယမ္ပိ မနုဿလောကေ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမူလကာဒိဘေဒံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ ဝတ္ထုဘာဝတော ဒုက္ခာ.
၅၄၀. တတြိဒံ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမူလကာဒိဘေဒံ ဒုက္ခံ – အယံ ဟိ သတ္တော မာတုကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တမာနော န ဥပ္ပလပဒုမပုဏ္ဍရီကာဒီသု နိဗ္ဗတ္တတိ၊ အထ ခေါ ဟေဋ္ဌာ အာမာသယဿ ဥပရိ ပက္ကာသယဿ ဥဒရပဋလပိဋ္ဌိကဏ္ဋကာနံ ဝေမဇ္ဈေ ပရမသမ္ဗာဓေ တိဗ္ဗန္ဓကာရေနာနာကုဏပဂန္ဓပရိဘာဝိတပရမဒုဂ္ဂန္ဓပဝနဝိစရိတေ အဓိမတ္တဇေဂုစ္ဆေ ကုစ္ဆိပဒေသေ ပူတိမစ္ဆပူတိကုမ္မာသစန္ဒနိကာဒီသု ကိမိ ဝိယ နိဗ္ဗတ္တတိ. သော တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တော ဒသ မာသေ မာတုကုစ္ဆိသမ္ဘဝေန ဥသ္မနာ ပုဋပါကံ ဝိယ ပစ္စမာနော ပိဋ္ဌပိဏ္ဍိ ဝိယ သေဒိယမာနော သမိဉ္ဇနပသာရဏာဒိရဟိတော အဓိမတ္တံ ဒုက္ခမနုဘောတီတိ၊ ဣဒံ တာဝ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမူလကံ ဒုက္ခံ.
ယံ ပန သော မာတု သဟသာ ဥပက္ခလနဂမနနိသီဒနဝုဋ္ဌာနပရိဝတ္တနာဒီသု သုရာဓုတ္တဟတ္ထဂတော ဧဠကော ဝိယ အဟိတုဏ္ဍိကဟတ္ထဂတော သပ္ပပေါတကော ဝိယ စ အာကဍ္ဎနပရိကဍ္ဎနဩဓူနနနိဒ္ဓူနနာဒိနာ ဥပက္ကမေန အဓိမတ္တံ ဒုက္ခမနုဘဝတိ၊ ယဉ္စ မာတု သီတူဒကပါနကာလေ သီတနရကုပပန္နော ဝိယ၊ ဥဏှယာဂုဘတ္တာဒိအဇ္ဈောဟရဏကာလေ အင်္ဂါရဝုဋ္ဌိသမ္ပရိကိဏ္ဏော ဝိယ၊ လောဏမ္ဗိလာဒိအဇ္ဈောဟရဏကာလေ ခါရာပဋိစ္ဆကာဒိကမ္မကာရဏပတ္တော ဝိယ တိဗ္ဗံ ဒုက္ခမနုဘောတိ၊ ဣဒံ ဂဗ္ဘပရိဟရဏမူလကံ ဒုက္ခံ.
ယံ ပနဿ မူဠှဂဗ္ဘာယ မာတုယာ မိတ္တာမစ္စသုဟဇ္ဇာဒီဟိပိ အဒဿနာရဟေ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနေ ဆေဒနဖာလနာဒီဟိ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဣဒံ ဂဗ္ဘဝိပတ္တိမူလကံ ဒုက္ခံ.
ယံ ဝိဇာယမာနာယ မာတုယာ ကမ္မဇေဟိ ဝါတေဟိ ပရိဝတ္တေတွာ နရကပပါတံ ဝိယ အတိဘယာနကံ ယောနိမဂ္ဂံ ပဋိပါတိယမာနဿ ပရမသမ္ဗာဓေန ယောနိမုခေန တာဠစ္ဆိဂ္ဂဠေန ဝိယ နိက္ကဍ္ဎိယမာနဿ မဟာနာဂဿ နရကသတ္တဿ ဝိယ စ သင်္ဃာတပဗ္ဗတေဟိ ဝိစုဏ္ဏိယမာနဿ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဣဒံ ဝိဇာယနမူလကံ ဒုက္ခံ.
ယံ ပန ဇာတဿ တရုဏဝဏသဒိသသုခုမာလသရီရဿ ဟတ္ထဂဟဏနဟာပနဓောဝနစောဠပရိမဇ္ဇနာဒိကာလေ သူစိမုခခုရဓာရာဟိ ဝိဇ္ဈနဖာလနသဒိသံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဣဒံ မာတုကုစ္ဆိတော ဗဟိနိက္ခမနမူလကံ ဒုက္ခံ.
ယံ တတော ပရံ ပဝတ္တိယံ အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဝဓေန္တဿ အစေလကဝတာဒိဝသေန အာတာပနပရိတာပနာနုယောဂမနုယုတ္တဿ၊ ကောဓဝသေန အဘုဉ္ဇန္တဿ၊ ဥဗ္ဗန္ဓန္တဿ စ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဣဒံ အတ္တူပက္ကမမူလကံ ဒုက္ခံ. ယံ ပန ပရတော ဝဓဗန္ဓနာဒီနိ အနုဘဝန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဣဒံ ပရူပက္ကမမူလကံ ဒုက္ခန္တိ.
ဣတိ ဣမဿ သဗ္ဗဿာပိ ဒုက္ခဿ အယံ ဇာတိ ဝတ္ထုမေဝ ဟောတိ.
၅၄၁. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –
ဇာယေထ နော စေ နရကေသု သတ္တော၊
တတ္တဂ္ဂိဒါဟာဒိကမပ္ပသယှံ၊
လဘေထ ဒုက္ခံ နု ကုဟိံ ပတိဋ္ဌံ၊
ဣစ္စာဟ ဒုက္ခာတိ မုနီဓ ဇာတိံ.
ဒုက္ခံ တိရစ္ဆေသု ကသာပတောဒ-
ဒဏ္ဍာဘိဃာတာဒိဘဝံ အနေကံ၊
ယံ တံ ကထံ တတ္ထ ဘဝေယျ ဇာတိံ၊
ဝိနာ တဟိံ ဇာတိ တတောပိ ဒုက္ခာ.
ပေတေသု ဒုက္ခံ ပန ခုပ္ပိပါသာ-
ဝါတာတပါဒိပ္ပဘဝံ ဝိစိတ္တံ၊
ယသ္မာ အဇာတဿ န တတ္ထ အတ္ထိ၊
တသ္မာပိ ဒုက္ခံ မုနိ ဇာတိမာဟ.
တိဗ္ဗန္ဓကာရေ စ အသယှသီတေ၊
လောကန္တရေ ယံ အသုရေသု ဒုက္ခံ၊
န တံ ဘဝေ တတ္ထ န စဿ ဇာတိ၊
ယတော အယံ ဇာတိ တတောပိ ဒုက္ခာ.
ယဉ္စာပိ ဂူထနရကေ ဝိယ မာတုဂဗ္ဘေ၊
သတ္တော ဝသံ စိရမတော ဗဟိ နိက္ခမဉ္စ၊
ပပ္ပေါတိ ဒုက္ခမတိဃောရမိဒမ္ပိ နတ္ထိ၊
ဇာတိံ ဝိနာ ဣတိပိ ဇာတိ အယဉှိ ဒုက္ခာ.
ကိံ ဘာသိတေန ဗဟုနာ နနု ယံ ကုဟိဉ္စိ၊
အတ္ထီဓ ကိဉ္စိဒပိ ဒုက္ခမိဒံ ကဒါစိ၊
နေဝတ္ထိ ဇာတိဝိရဟေန ယတော မဟေသိ၊
ဒုက္ခာတိ သဗ္ဗပဌမံ ဣမမာဟ ဇာတိန္တိ.
အယံ တာဝ ဇာတိယံ ဝိနိစ္ဆယော.
ဇရာနိဒ္ဒေသော
၅၄၂. ဇရာပိ ဒုက္ခာတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓာ ဇရာ သင်္ခတလက္ခဏဉ္စ၊ ခဏ္ဍိစ္စာဒိသမ္မတော သန္တတိယံ ဧကဘဝပရိယာပန္နခန္ဓပုရာဏဘာဝေါ စ၊ သာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. သာ ပနေသာ ဇရာ ခန္ဓပရိပါကလက္ခဏာ၊ မရဏူပနယနရသာ၊ ယောဗ္ဗနဝိနာသပစ္စုပဋ္ဌာနာ. ဒုက္ခာ သင်္ခါရဒုက္ခဘာဝတော စေဝ ဒုက္ခဝတ္ထုတော စ. ယံ ဟိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသိထိလီဘာဝဣန္ဒြိယဝိကာရဝိရူပတာယောဗ္ဗနဝိနာသဗလူပဃာတသတိမတိဝိပ္ပဝါသပရပရိဘဝါဒိအနေကပစ္စယံ ကာယိကစေတသိကဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဇရာ တဿ ဝတ္ထု. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –
‘‘အင်္ဂါနံ သိထိလီဘာဝါ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ဝိကာရတော၊
ယောဗ္ဗနဿ ဝိနာသေန၊ ဗလဿ ဥပဃာတတော.
‘‘ဝိပ္ပဝါသာ သတာဒီနံ၊ ပုတ္တဒါရေဟိ အတ္တနော၊
အပသာဒနီယတော စေဝ၊ ဘိယျော ဗာလတ္တပတ္တိယာ.
‘‘ပပ္ပေါတိ ဒုက္ခံ ယံ မစ္စော၊ ကာယိကံ မာနသံ တထာ၊
သဗ္ဗမေတံ ဇရာဟေတု၊ ယသ္မာ တသ္မာ ဇရာ ဒုခါ’’တိ.
အယံ ဇရာယံ ဝိနိစ္ဆယော.
မရဏနိဒ္ဒေသော
၅၄၃. မရဏမ္ပိ ဒုက္ခန္တိ ဧတ္ထာပိ ဒုဝိဓံ မရဏံ သင်္ခတလက္ခဏဉ္စ၊ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဇရာမရဏံ ဒွီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတ’’န္တိ (ဓာတု. ၇၁). ဧကဘဝပရိယာပန္နဇီဝိတိန္ဒြိယပ္ပဗန္ဓဝိစ္ဆေဒေါ စ၊ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘နိစ္စံ မရဏတော ဘယ’’န္တိ (သု. နိ. ၅၈၁). တံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. ဇာတိပစ္စယာ မရဏံ ဥပက္ကမမရဏံ သရသမရဏံ အာယုက္ခယမရဏံ ပုညက္ခယမရဏန္တိပိ တဿေဝ နာမံ. တယိဒံ စုတိလက္ခဏံ၊ ဝိယောဂရသံ၊ ဂတိဝိပ္ပဝါသပစ္စုပဋ္ဌာနံ. ဒုက္ခဿ ပန ဝတ္ထုဘာဝတော ဒုက္ခန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –
‘‘ပါပဿ ပါပကမ္မာဒိ-နိမိတ္တမနုပဿတော၊
ဘဒ္ဒဿာပသဟန္တဿ၊ ဝိယောဂံ ပိယဝတ္ထုကံ၊
မီယမာနဿ ယံ ဒုက္ခံ၊ မာနသံ အဝိသေသတော.
သဗ္ဗေသဉ္စာပိ ယံ သန္ဓိ-ဗန္ဓနစ္ဆေဒနာဒိကံ၊
ဝိတုဇ္ဇမာနမမ္မာနံ၊ ဟောတိ ဒုက္ခံ သရီရဇံ.
အသယှမပ္ပတိကာရံ၊ ဒုက္ခဿေတဿိဒံ ယတော၊
မရဏံ ဝတ္ထု တေနေတံ၊ ဒုက္ခမိစ္စေဝ ဘာသိတ’’န္တိ.
အယံ မရဏေ ဝိနိစ္ဆယော.
သောကာဒိနိဒ္ဒေသာ
၅၄၄. သောကာဒီသု သောကော နာမ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ ဖုဋ္ဌဿ စိတ္တသန္တာပေါ. သော ကိဉ္စာပိ အတ္ထတော ဒေါမနဿမေဝ ဟောတိ. ဧဝံ သန္တေပိ အန္တောနိဇ္ဈာနလက္ခဏော၊ စေတသော ပရိဇ္ဈာပနရသော၊ အနုသောစနပစ္စုပဋ္ဌာနော. ဒုက္ခော ပန ဒုက္ခဒုက္ခတော ဒုက္ခဝတ္ထုတော စ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –
‘‘သတ္တာနံ ဟဒယံ သောကော၊ ဝိသသလ္လံဝ တုဇ္ဇတိ၊
အဂ္ဂိတတ္တောဝ နာရာစော၊ ဘုသံဝ ဒဟတေ ပုန.
‘‘သမာဝဟတိ စ ဗျာဓိ-ဇရာမရဏဘေဒနံ၊
ဒုက္ခမ္ပိ ဝိဝိဓံ ယသ္မာ၊ တသ္မာ ဒုက္ခောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.
အယံ သောကေ ဝိနိစ္ဆယော.
ပရိဒေဝေါ
၅၄၅. ပရိဒေဝေါ နာမ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ ဖုဋ္ဌဿ ဝစီပလာပေါ. သော လာလပ္ပနလက္ခဏော၊ ဂုဏဒေါသကိတ္တနရသော၊ သမ္ဘမပစ္စုပဋ္ဌာနော. ဒုက္ခော ပန သင်္ခါရဒုက္ခဘာဝတော ဒုက္ခဝတ္ထုတော စ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –
‘‘ယံ သောကသလ္လဝိဟတော ပရိဒေဝမာနော၊
ကဏ္ဌောဋ္ဌတာလုတလသောသဇမပ္ပသယှံ၊
ဘိယျောဓိမတ္တမဓိဂစ္ဆတိယေဝ ဒုက္ခံ၊
ဒုက္ခောတိ တေန ဘဂဝါ ပရိဒေဝမာဟာ’’တိ.
အယံ ပရိဒေဝေ ဝိနိစ္ဆယော.
ဒုက္ခံ
၅၄၆. ဒုက္ခံ နာမ ကာယိကံ ဒုက္ခံ၊ တံ ကာယပီဠနလက္ခဏံ၊ ဒုပ္ပညာနံ ဒေါမနဿကရဏရသံ၊ ကာယိကာဗာဓပစ္စုပဋ္ဌာနံ. ဒုက္ခံ ပန ဒုက္ခဒုက္ခတော မာနသဒုက္ခာဝဟနတော စ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –
‘‘ပီဠေတိ ကာယိကမိဒံ၊ ဒုက္ခဉ္စ မာနသံ ဘိယျော၊
ဇနယတိ ယသ္မာ တသ္မာ၊ ဒုက္ခန္တိ ဝိသေသတော ဝုတ္တ’’န္တိ.
အယံ ဒုက္ခေ ဝိနိစ္ဆယော.
ဒေါမနဿံ
၅၄၇. ဒေါမနဿံ နာမ မာနသံ ဒုက္ခံ. တံ စိတ္တပီဠနလက္ခဏံ၊ မနောဝိဃာတရသံ၊ မာနသဗျာဓိပစ္စုပဋ္ဌာနံ. ဒုက္ခံ ပန ဒုက္ခဒုက္ခတော ကာယိကဒုက္ခာဝဟနတော စ. စေတောဒုက္ခသမပ္ပိတာ ဟိ ကေသေ ပကိရိယ ကန္ဒန္တိ၊ ဥရာနိ ပဋိပိသန္တိ၊ အာဝဋ္ဋန္တိ၊ ဝိဝဋ္ဋန္တိ၊ ဥဒ္ဓံပါဒံ ပပတန္တိ၊ သတ္ထံ အာဟရန္တိ၊ ဝိသံ ခါဒန္တိ၊ ရဇ္ဇုယာ ဥဗ္ဗန္ဓန္တိ၊ အဂ္ဂိံ ပဝိသန္တီတိ တံ နာနပ္ပကာရကံ ဒုက္ခမနုဘဝန္တိ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –
‘‘ပီဠေတိ ယတော စိတ္တံ၊ ကာယဿ စ ပီဠနံ သမာဝဟတိ၊
ဒုက္ခန္တိ ဒေါမနဿံ၊ ဝိဒေါမနဿာ တတော အာဟူ’’တိ.
အယံ ဒေါမနဿေ ဝိနိစ္ဆယော.
ဥပါယာသော
၅၄၈. ဥပါယာသော နာမ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ ဖုဋ္ဌဿ အဓိမတ္တစေတောဒုက္ခပ္ပဘာဝိတော ဒေါသောယေဝ. သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နော ဧကော ဓမ္မောတိ ဧကေ. သော စိတ္တပရိဒဟနလက္ခဏော၊ နိတ္ထုနနရသော၊ ဝိသာဒပစ္စုပဋ္ဌာနော. ဒုက္ခော ပန သင်္ခါရဒုက္ခဘာဝတော စိတ္တပရိဒဟနတော ကာယဝိသာဒနတော စ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –
‘‘စိတ္တဿ စ ပရိဒဟနာ၊ ကာယဿ ဝိသာဒနာ စ အဓိမတ္တံ၊
ယံ ဒုက္ခမုပါယာသော၊ ဇနေတိ ဒုက္ခော တတော ဝုတ္တော’’တိ.
အယံ ဥပါယာသေ ဝိနိစ္ဆယော.
ဧတ္ထ စ မန္ဒဂ္ဂိနာ အန္တောဘာဇနေ ပါကော ဝိယ သောကော. တိက္ခဂ္ဂိနာ ပစ္စမာနဿ ဘာဇနတော ဗဟိနိက္ခမနံ ဝိယ ပရိဒေဝေါ. ဗဟိနိက္ခန္တာဝသေသဿ နိက္ခမိတုံ အပ္ပဟောန္တဿ အန္တောဘာဇနေယေဝ ယာဝ ပရိက္ခယာ ပါကော ဝိယ ဥပါယာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.
အပ္ပိယသမ္ပယောဂေါ
၅၄၉. အပ္ပိယသမ္ပယောဂေါ နာမ အမနာပေဟိ သတ္တသင်္ခါရေဟိ သမောဓာနံ. သော အနိဋ္ဌသမောဓာနလက္ခဏော၊ စိတ္တဝိဃာတကရဏရသော၊ အနတ္ထဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော. ဒုက္ခော ပန ဒုက္ခဝတ္ထုတော. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –
‘‘ဒိသွာဝ အပ္ပိယေ ဒုက္ခံ၊ ပဌမံ ဟောတိ စေတသိ၊
တဒုပက္ကမသမ္ဘူတ-မထကာယေ ယတော ဣဓ.
‘‘တတော ဒုက္ခဒွယဿာပိ၊ ဝတ္ထုတော သော မဟေသိနာ၊
ဒုက္ခော ဝုတ္တောတိ ဝိညေယျော၊ အပ္ပိယေဟိ သမာဂမော’’တိ.
အယံ အပ္ပိယသမ္ပယောဂေ ဝိနိစ္ဆယော.
ပိယဝိပ္ပယောဂေါ
၅၅၀. ပိယဝိပ္ပယောဂေါ နာမ မနာပေဟိ သတ္တသင်္ခါရေဟိ ဝိနာဘာဝေါ. သော ဣဋ္ဌဝတ္ထုဝိယောဂလက္ခဏော၊ သောကုပ္ပါဒနရသော၊ ဗျသနပစ္စုပဋ္ဌာနော. ဒုက္ခော ပန သောကဒုက္ခဿ ဝတ္ထုတော. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –
‘‘ဉာတိဓနာဒိဝိယောဂါ၊
သောကသရသမပ္ပိတာ ဝိတုဇ္ဇန္တိ၊
ဗာလာ ယတော တတော ယံ၊
ဒုက္ခောတိ မတော ပိယဝိပ္ပယောဂေါ’’တိ.
အယံ ပိယဝိပ္ပယောဂေ ဝိနိစ္ဆယော.
ဣစ္ဆိတာလာဘော
၅၅၁. ယမ္ပိစ္ဆံ န လဘတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အဟော ဝတ မယံ န ဇာတိဓမ္မာ အဿာမာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၉၈၊ ဝိဘ. ၂၀၁) အလဗ္ဘနေယျဝတ္ထူသု ဣစ္ဆာဝ ယမ္ပိစ္ဆံ န လဘတိ၊ တမ္ပိ ဒုက္ခန္တိ ဝုတ္တာ. သာ အလဗ္ဘနေယျဝတ္ထုဣစ္ဆနလက္ခဏာ၊ တပ္ပရိယေသနရသာ၊ တေသံ အပ္ပတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနာ. ဒုက္ခာ ပန ဒုက္ခဝတ္ထုတော. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –
‘‘တံ တံ ပတ္ထယမာနာနံ၊ တဿ တဿ အလာဘတော၊
ယံ ဝိဃာတမယံ ဒုက္ခံ၊ သတ္တာနံ ဣဓ ဇာယတိ.
‘‘အလဗ္ဘနေယျဝတ္ထူနံ၊ ပတ္ထနာ တဿ ကာရဏံ၊
ယသ္မာ တသ္မာ ဇိနော ဒုက္ခံ၊ ဣစ္ဆိတာလာဘမဗြဝီ’’တိ.
အယံ ဣစ္ဆိတာလာဘေ ဝိနိစ္ဆယော.
ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ
၅၅၂. သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာတိ ဧတ္ထ ပန –
ဇာတိပ္ပဘုတိကံ ဒုက္ခံ၊ ယံ ဝုတ္တမိဓ တာဒိနာ၊
အဝုတ္တံ ယဉ္စ တံ သဗ္ဗံ၊ ဝိနာ ဧတေ န ဝိဇ္ဇတိ.
ယသ္မာ တသ္မာ ဥပါဒါန-က္ခန္ဓာ သင်္ခေပတော ဣမေ၊
ဒုက္ခာတိ ဝုတ္တာ ဒုက္ခန္တ-ဒေသကေန မဟေသိနာ.
တထာ ဟိ ဣန္ဓနမိဝ ပါဝကော၊ လက္ခမိဝ ပဟရဏာနိ၊ ဂေါရူပံ ဝိယ ဍံသမကသာဒယော၊ ခေတ္တမိဝ လာယကာ၊ ဂါမံ ဝိယ ဂါမဃာတကာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကမေဝ ဇာတိအာဒယော နာနပ္ပကာရေဟိ ဝိဗာဓေန္တာ တိဏလတာဒီနိ ဝိယ ဘူမိယံ၊ ပုပ္ဖဖလပလ္လဝါနိ ဝိယ ရုက္ခေသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသုယေဝ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနဉ္စ အာဒိဒုက္ခံ ဇာတိ၊ မဇ္ဈေဒုက္ခံ ဇရာ၊ ပရိယောသာနဒုက္ခံ မရဏံ၊ မာရဏန္တိကဒုက္ခာဘိဃာတေန ပရိဍယှနဒုက္ခံ သောကော၊ တဒသဟနတော လာလပ္ပနဒုက္ခံ ပရိဒေဝေါ၊ တတော ဓာတုက္ခောဘသင်္ခါတအနိဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗသမာယောဂတော ကာယဿ အာဗာဓနဒုက္ခံ ဒုက္ခံ၊ တေန ဗာဓိယမာနာနံ ပုထုဇ္ဇနာနံ တတ္ထ ပဋိဃုပ္ပတ္တိတော စေတောဗာဓနဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ၊ သောကာဒိဝုဒ္ဓိယာ ဇနိတဝိသာဒါနံ အနုတ္ထုနနဒုက္ခံ ဥပါယာသော၊ မနောရထဝိဃာတပ္ပတ္တာနံ ဣစ္ဆာဝိဃာတဒုက္ခံ ဣစ္ဆိတာလာဘောတိ ဧဝံ နာနပ္ပကာရတော ဥပပရိက္ခိယမာနာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာဝ ဒုက္ခာတိ. ယဒေတံ ဧကမေကံ ဒဿေတွာ ဝုစ္စမာနံ အနေကေဟိပိ ကပ္ပေဟိ န သက္ကာ အသေသတော ဝတ္တုံ၊ တသ္မာ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဒုက္ခံ ဧကဇလဗိန္ဒုမှိ သကလသမုဒ္ဒဇလရသံ ဝိယ ယေသု ကေသုစိ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု သံခိပိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစာတိ. အယံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဝိနိစ္ဆယော.
အယံ တာဝ ဒုက္ခနိဒ္ဒေသေ နယော.
သမုဒယနိဒ္ဒေသကထာ
၅၅၃. သမုဒယနိဒ္ဒေသေ ပန ယာယံ တဏှာတိ ယာ အယံ တဏှာ. ပေါနောဗ္ဘဝိကာတိ ပုနဗ္ဘဝကရဏံ ပုနောဗ္ဘဝေါ၊ ပုနောဗ္ဘဝေါ သီလမေတိဿာတိ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ. နန္ဒီရာဂေန သဟဂတာတိ နန္ဒီရာဂသဟဂတာ၊ နန္ဒီရာဂေန သဒ္ဓိံ အတ္ထတော ဧကတ္တမေဝ ဂတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတြ တတြာဘိနန္ဒိနီတိ ယတြ ယတြ အတ္တဘာဝေါ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ တတြ တတြာဘိနန္ဒိနီ. သေယျထိဒန္တိ နိပါတော၊ တဿ သာ ကတမာတိ စေတိ အတ္ထော. ကာမတဏှာ ဘဝတဏှာ ဝိဘဝတဏှာတိ ဣမာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနိဒ္ဒေသေ အာဝိဘဝိဿန္တိ. ဣဓ ပနာယံ တိဝိဓာပိ ဒုက္ခသစ္စဿ နိဗ္ဗတ္တကဋ္ဌေန ဧကတ္တံ ဥပနေတွာ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စန္တိ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
အယံ သမုဒယနိဒ္ဒေသေ နယော.
နိရောဓနိဒ္ဒေသကထာ
၅၅၄. ဒုက္ခနိရောဓနိဒ္ဒေသေ ယော တဿာယေဝ တဏှာယာတိအာဒိနာ နယေန သမုဒယနိရောဓော ဝုတ္တော၊ သော ကသ္မာတိ စေ? သမုဒယနိရောဓေန ဒုက္ခနိရောဓော. သမုဒယနိရောဓေန ဟိ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ၊ န အညထာ. တေနာဟ –
‘‘ယထာပိ မူလေ အနုပဒ္ဒဝေ ဒဠှေ၊
ဆိန္နောပိ ရုက္ခော ပုနဒေဝ ရူဟတိ၊
ဧဝမ္ပိ တဏှာနုသယေ အနူဟတေ၊
နိဗ္ဗတ္တတီ ဒုက္ခမိဒံ ပုနပ္ပုန’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၃၈)၊
ဣတိ ယသ္မာ သမုဒယနိရောဓေနေဝ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ ဒုက္ခနိရောဓံ ဒေသေန္တော သမုဒယနိရောဓေနေဝ ဒေသေသိ. သီဟသမာနဝုတ္တိနော ဟိ တထာဂတာ. တေ ဒုက္ခံ နိရောဓေန္တာ ဒုက္ခနိရောဓဉ္စ ဒေသေန္တာ ဟေတုမှိ ပဋိပဇ္ဇန္တိ၊ န ဖလေ. သုဝါနဝုတ္တိနော ပန တိတ္ထိယာ. တေ ဒုက္ခံ နိရောဓေန္တာ ဒုက္ခနိရောဓဉ္စ ဒေသေန္တာ အတ္တကိလမထာနုယောဂဒေသနာဒီဟိ ဖလေ ပဋိပဇ္ဇန္တိ၊ န ဟေတုမှီတိ. ဧဝံ တာဝ ဒုက္ခနိရောဓဿ သမုဒယနိရောဓဝသေန ဒေသနာယ ပယောဇနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
၅၅၅. အယံ ပနတ္ထော – တဿာယေဝ တဏှာယာတိ တဿာ ‘‘ပေါနောဗ္ဘဝိကာ’’တိ ဝတွာ ကာမတဏှာဒိဝသေန ဝိဘတ္တတဏှာယ. ဝိရာဂေါ ဝုစ္စတိ မဂ္ဂေါ. ‘‘ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၅၊ သံ. နိ. ၃.၁၄) ဟိ ဝုတ္တံ. ဝိရာဂေန နိရောဓော ဝိရာဂနိရောဓော. အနုသယသမုဂ္ဃါတတော အသေသော ဝိရာဂနိရောဓော အသေသဝိရာဂနိရောဓော. အထ ဝါ ဝိရာဂေါတိ ပဟာနံ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ အသေသော ဝိရာဂေါ အသေသော နိရောဓောတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ ယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အတ္ထတော ပန သဗ္ဗာနေဝ ဧတာနိ နိဗ္ဗာနဿ ဝေဝစနာနိ. ပရမတ္ထတော ဟိ ဒုက္ခနိရောဓော အရိယသစ္စန္တိ နိဗ္ဗာနံ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ ပန တံ အာဂမ္မ တဏှာ ဝိရဇ္ဇတိ စေဝ နိရုဇ္ဈတိ စ၊ တသ္မာ ဝိရာဂေါတိ စ နိရောဓောတိ စ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ စ တဒေဝ အာဂမ္မ တဿာ စာဂါဒယော ဟောန္တိ၊ ကာမဂုဏာလယေသု စေတ္ထ ဧကောပိ အာလယော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘စာဂေါ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ မုတ္တိ အနာလယော’’တိ ဝုစ္စတိ.
၅၅၆. တယိဒံ သန္တိလက္ခဏံ၊ အစ္စုတိရသံ၊ အဿာသကရဏရသံ ဝါ၊ အနိမိတ္တပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ နိပ္ပပဉ္စပစ္စုပဋ္ဌာနံ ဝါ.
နိဗ္ဗာနကထာ
၅၅၇. နတ္ထေဝ နိဗ္ဗာနံ၊ သသဝိသာဏံ ဝိယ အနုပလဗ္ဘနီယတောတိ စေ? န၊ ဥပါယေန ဥပလဗ္ဘနီယတော. ဥပလဗ္ဘတိ ဟိ တံ တဒနုရူပပဋိပတ္တိသင်္ခါတေန ဥပါယေန၊ စေတောပရိယဉာဏေန ပရေသံ လောကုတ္တရစိတ္တံ ဝိယ၊ တသ္မာ ‘‘အနုပလဗ္ဘနီယတော နတ္ထီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. န ဟိ ‘‘ယံ ဗာလပုထုဇ္ဇနာ န ဥပလဘန္တိ၊ တံ နတ္ထီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.
၅၅၈. အပိစ နိဗ္ဗာနံ နတ္ထီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ကသ္မာ? ပဋိပတ္တိယာ ဝဉ္ဈဘာဝါပဇ္ဇနတော. အသတိ ဟိ နိဗ္ဗာနေ သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေဇဝါယ သီလာဒိခန္ဓတ္တယသင်္ဂဟာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ဝဉ္ဈဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ. န စာယံ ဝဉ္ဈာ၊ နိဗ္ဗာနပါပနတောတိ. န ပဋိပတ္တိယာ ဝဉ္ဈဘာဝါပတ္တိ၊ အဘာဝပါပကတ္တာတိ စေ. န၊ အတီတာနာဂတာဘာဝေပိ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ အဘာဝတော. ဝတ္တမာနာနမ္ပိ အဘာဝေါ နိဗ္ဗာနန္တိ စေ. န၊ တေသံ အဘာဝါသမ္ဘဝတော၊ အဘာဝေ စ အဝတ္တမာနဘာဝါပဇ္ဇနတော၊ ဝတ္တမာနက္ခန္ဓနိဿိတမဂ္ဂက္ခဏေ စ သောပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုပ္ပတ္တိယာ အဘာဝဒေါသတော. တဒါ ကိလေသာနံ အဝတ္တမာနတ္တာ န ဒေါသောတိ စေ. န၊ အရိယမဂ္ဂဿ နိရတ္ထကဘာဝါပဇ္ဇနတော. ဧဝဉှိ သတိ အရိယမဂ္ဂက္ခဏတော ပုဗ္ဗေပိ ကိလေသာ န သန္တီတိ အရိယမဂ္ဂဿ နိရတ္ထကဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ. တသ္မာ အကာရဏမေတံ.
၅၅၉. ‘‘ယော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ရာဂက္ခယော’’တိအာဒိဝစနတော (သံ. နိ. ၄.၃၁၅) ‘‘ခယော နိဗ္ဗာန’’န္တိ စေ. န၊ အရဟတ္တဿာပိ ခယမတ္တာပဇ္ဇနတော. တမ္ပိ ဟိ ‘‘ယော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ရာဂက္ခယော’’တိအာဒိနာ (သ. နိ. ၄.၃၁၅) နယေန နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ကိဉ္စ ဘိယျော နိဗ္ဗာနဿ ဣတ္တရကာလာဒိပ္ပတ္တိဒေါသတော. ဧဝဉှိ သတိ နိဗ္ဗာနံ ဣတ္တရကာလံ၊ သင်္ခတလက္ခဏံ၊ သမ္မာဝါယာမနိရပေက္ခာဓိဂမနီယဘာဝဉ္စ အာပဇ္ဇတိ. သင်္ခတလက္ခဏတ္တာယေဝ စ သင်္ခတပရိယာပန္နံ၊ သင်္ခတပရိယာပန္နတ္တာ ရာဂါဒီဟိ အဂ္ဂီဟိ အာဒိတ္တံ၊ အာဒိတ္တတ္တာ ဒုက္ခဉ္စာတိပိ အာပဇ္ဇတိ. ယသ္မာ ခယာ ပဋ္ဌာယ န ဘိယျော ပဝတ္တိ နာမ ဟောတိ၊ တဿ နိဗ္ဗာနဘာဝတော န ဒေါသောတိ စေ. န၊ တာဒိသဿ ခယဿ အဘာဝတော. ဘာဝေပိ စဿ ဝုတ္တပ္ပကာရဒေါသာနတိဝတ္တနတော၊ အရိယမဂ္ဂဿ စ နိဗ္ဗာနဘာဝါပဇ္ဇနတော. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ ဒေါသေ ခီဏေတိ၊ တသ္မာ ခယောတိ ဝုစ္စတိ. တတော စ ပဋ္ဌာယ န ဘိယျော ဒေါသာနံ ပဝတ္တီတိ.
အနုပ္ပတ္တိနိရောဓသင်္ခါတဿ ပန ခယဿ ပရိယာယေန ဥပနိဿယတ္တာ၊ ယဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ တဒုပစာရေန ‘‘ခယော’’တိ ဝုတ္တံ. သရူပေနေဝ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ စေ. အတိသုခုမတ္တာ. အတိသုခုမတာ စဿ ဘဂဝတော အပ္ပေါသုက္ကဘာဝါဝဟနတော၊ အရိယေန စက္ခုနာ ပဿိတဗ္ဗတော စ သိဒ္ဓါတိ.
၅၆၀. တယိဒံ မဂ္ဂသမင်္ဂိနာ ပတ္တဗ္ဗတော အသာဓာရဏံ၊ ပုရိမကောဋိယာ အဘာဝတော အပ္ပဘဝံ. မဂ္ဂဘာဝေ ဘာဝတော န အပ္ပဘဝန္တိ စေ. န၊ မဂ္ဂေန အနုပ္ပါဒနီယတော. ပတ္တဗ္ဗမေဝ ဟေတံ မဂ္ဂေန၊ န ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ. တသ္မာ အပ္ပဘဝမေဝ. အပ္ပဘဝတ္တာ အဇရာမရဏံ. ပဘဝဇရာမရဏာနံ အဘာဝတော နိစ္စံ.
နိဗ္ဗာနဿေဝ အဏုအာဒီနမ္ပိ နိစ္စဘာဝါပတ္တီတိ စေ. န၊ ဟေတုနော အဘာဝါ. နိဗ္ဗာနဿ နိစ္စတ္တာ တေ နိစ္စာတိ စေ. န၊ ဟေတုလက္ခဏဿ အနုပပတ္တိတော. နိစ္စာ ဥပ္ပါဒါဒီနံ အဘာဝတော နိဗ္ဗာနံ ဝိယာတိ စေ. န၊ အဏုအာဒီနံ အသိဒ္ဓတ္တာ.
၅၆၁. ယထာဝုတ္တယုတ္တိသဗ္ဘာဝတော ပန ဣဒမေဝ နိစ္စံ၊ ရူပသဘာဝါတိက္ကမတော အရူပံ. ဗုဒ္ဓါဒီနံ နိဋ္ဌာယ ဝိသေသာဘာဝတော ဧကာဝ နိဋ္ဌာ. ယေန ဘာဝနာယ ပတ္တံ၊ တဿ ကိလေသဝူပသမံ၊ ဥပါဒိသေသဉ္စ ဥပါဒါယ ပညာပနီယတ္တာ သဟ ဥပါဒိသေသေန ပညာပိယတီတိ သဥပါဒိသေသံ. ယော စဿ သမုဒယပ္ပဟာနေန ဥပဟတာယတိကမ္မဖလဿ စရိမစိတ္တတော စ ဥဒ္ဓံ ပဝတ္တိခန္ဓာနံ အနုပ္ပါဒနတော၊ ဥပ္ပန္နာနဉ္စ အန္တရဓာနတော ဥပါဒိသေသာဘာဝေါ၊ တံ ဥပါဒါယ ပညာပနီယတော နတ္ထိ ဧတ္ထ ဥပါဒိသေသောတိ အနုပါဒိသေသံ.
အသိထိလပရက္ကမသိဒ္ဓေန ဉာဏဝိသေသေန အဓိဂမနီယတော၊ သဗ္ဗညုဝစနတော စ ပရမတ္ထေန သဘာဝတော နိဗ္ဗာနံ နာဝိဇ္ဇမာနံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတ’’န္တိ.
ဣဒံ ဒုက္ခနိရောဓနိဒ္ဒေသေ ဝိနိစ္ဆယကထာမုခံ.
မဂ္ဂနိဒ္ဒေသကထာ
၅၆၂. ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တာ ပန အဋ္ဌ ဓမ္မာ ကာမံ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေပိ အတ္ထတော ပကာသိတာယေဝ၊ ဣဓ ပန နေသံ ဧကက္ခဏေ ပဝတ္တမာနာနံ ဝိသေသာဝဗောဓနတ္ထံ ဝဒါမ. သင်္ခေပတော ဟိ စတုသစ္စပဋိဝေဓာယ ပဋိပန္နဿ ယောဂိနော နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ အဝိဇ္ဇာနုသယသမုဂ္ဃါတကံ ပညာစက္ခု သမ္မာဒိဋ္ဌိ. သာ သမ္မာ ဒဿနလက္ခဏာ၊ ဓာတုပ္ပကာသနရသာ၊ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသနပစ္စုပဋ္ဌာနာ. တထာ သမ္ပန္နဒိဋ္ဌိနော တံသမ္ပယုတ္တံ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပနိဃာတကံ စေတသော နိဗ္ဗာနပဒါဘိနိရောပနံ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ. သော သမ္မာ စိတ္တာဘိနိရောပနလက္ခဏော၊ အပ္ပနာရသော၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပပ္ပဟာနပစ္စုပဋ္ဌာနော.
တထာ ပဿတော ဝိတက္ကယတော စ တံသမ္ပယုတ္တာဝ ဝစီဒုစ္စရိတသမုဂ္ဃါတိကာ မိစ္ဆာဝါစာယ ဝိရတိ သမ္မာဝါစာ နာမ. သာ ပရိဂ္ဂဟလက္ခဏာ၊ ဝိရမဏရသာ၊ မိစ္ဆာဝါစာပ္ပဟာနပစ္စုပဋ္ဌာနာ. တထာ ဝိရမတော တံသမ္ပယုတ္တာဝ မိစ္ဆာကမ္မန္တသမုစ္ဆေဒိကာ ပါဏာတိပါတာဒိဝိရတိ သမ္မာကမ္မန္တော နာမ. သော သမုဋ္ဌာပနလက္ခဏော၊ ဝိရမဏရသော၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တပ္ပဟာနပစ္စုပဋ္ဌာနော. ယာ ပနဿ တေသံ သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိဘူတာ တံသမ္ပယုတ္တာဝ ကုဟနာဒိဥပစ္ဆေဒိကာ မိစ္ဆာဇီဝဝိရတိ၊ သော သမ္မာအာဇီဝေါ နာမ. သော ဝေါဒါနလက္ခဏော၊ ဉာယာဇီဝပဝတ္တိရသော၊ မိစ္ဆာဇီဝပ္ပဟာနပစ္စုပဋ္ဌာနော.
အထဿ ယော တဿာ သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝသင်္ခါတာယ သီလဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတဿ တဒနုရူပေါ တံသမ္ပယုတ္တောဝ ကောသဇ္ဇသမုစ္ဆေဒကော ဝီရိယာရမ္ဘော၊ ဧသ သမ္မာဝါယာမော နာမ. သော ပဂ္ဂဟလက္ခဏော၊ အနုပ္ပန္နအကုသလာနုပ္ပါဒနာဒိရသော၊ မိစ္ဆာဝါယာမပ္ပဟာနပစ္စုပဋ္ဌာနော. တဿေဝံ ဝါယမတော တံသမ္ပယုတ္တောဝ မိစ္ဆာသတိဝိနိဒ္ဓုနနော စေတသော အသမ္မောသော သမ္မာသတိ နာမ. သာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏာ၊ အသမ္မုဿနရသာ၊ မိစ္ဆာသတိပ္ပဟာနပစ္စုပဋ္ဌာနာ. ဧဝံ အနုတ္တရာယ သတိယာ သံရက္ခိယမာနစိတ္တဿ တံသမ္ပယုတ္တာဝ မိစ္ဆာသမာဓိဝိဒ္ဓံသိကာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ သမ္မာသမာဓိ နာမ. သော အဝိက္ခေပလက္ခဏော၊ သမာဓာနရသော၊ မိစ္ဆာသမာဓိပ္ပဟာနပစ္စုပဋ္ဌာနောတိ. အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါနိဒ္ဒေသေ နယော. ဧဝမေတ္ထ ဇာတိအာဒီနံ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.
၅၆၃. ဉာဏကိစ္စတောတိ သစ္စဉာဏဿ ကိစ္စတောပိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒုဝိဓံ ဟိ သစ္စဉာဏံ – အနုဗောဓဉာဏံ ပဋိဝေဓဉာဏဉ္စ. တတ္ထ အနုဗောဓဉာဏံ လောကိယံ အနုဿဝါဒိဝသေန နိရောဓေ မဂ္ဂေ စ ပဝတ္တတိ. ပဋိဝေဓဉာဏံ လောကုတ္တရံ နိရောဓမာရမ္မဏံ ကတွာ ကိစ္စတော စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ယထာဟ – ‘‘ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ ပဿတိ၊ ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတိ၊ ဒုက္ခနိရောဓမ္ပိ ပဿတိ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒမ္ပိ ပဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၁၀၀) သဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗံ. တံ ပနဿ ကိစ္စံ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယံ အာဝိဘဝိဿတိ.