၁၇. ပညာဘူမိနိဒ္ဒေသော

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကထာ

၅၇၀. ဣဒါနိ ‘‘ခန္ဓာယတနဓာတုဣန္ဒြိယသစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒိဘေဒါ ဓမ္မာ ဘူမီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေသု ဣမိဿာ ပညာယ ဘူမိဘူတေသု ဓမ္မေသု ယသ္မာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါစေဝ၊ အာဒိသဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ စ အဝသေသာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ တေသံ ဝဏ္ဏနာက္ကမော အနုပ္ပတ္တော.

တတ္ထ အဝိဇ္ဇာဒယော တာဝ ဓမ္မာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ? အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ၊ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ၊ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော၊ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ၊ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ၊ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ၊ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ၊ ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ၊ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁).

ဇရာမရဏာဒယော ပန ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဓမ္မာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ကတမေ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ? ဇရာမရဏံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မံ. ဇာတိ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ဘဝေါ။ ဥပါဒါနံ။ တဏှာ။ ဝေဒနာ။ ဖဿော။ သဠာယတနံ။ နာမရူပံ။ ဝိညာဏံ။ သင်္ခါရာ။ အဝိဇ္ဇာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနိစ္စာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၂၀).

၅၇၁. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ပစ္စယဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဓမ္မာတိ တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟိ နိဗ္ဗတ္တဓမ္မာ. ကထမိဒံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ စေ? ဘဂဝတော ဝစနေန. ဘဂဝတာ ဟိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မဒေသနာသုတ္တေ –

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ? ဇာတိပစ္စယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇရာမရဏံ၊ ဥပ္ပါဒါ ဝါ တထာဂတာနံ အနုပ္ပါဒါ ဝါ တထာဂတာနံ ဌိတာဝ သာ ဓာတု ဓမ္မဋ္ဌိတတာ ဓမ္မနိယာမတာ ဣဒပ္ပစ္စယတာ. တံ တထာဂတော အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ အဘိသမေတိ၊ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ အဘိသမေတွာ အာစိက္ခတိ ဒေသေတိ ပညပေတိ ပဋ္ဌပေတိ ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ ဥတ္တာနီကရောတိ၊ ပဿထာတိ စာဟ. ဇာတိပစ္စယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇရာမရဏံ. ဘဝပစ္စယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာတိ။ပေ။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ခါရာ ဥပ္ပါဒါ ဝါ တထာဂတာနံ။ပေ။ ဥတ္တာနီကရောတိ ပဿထာတိ စာဟ. အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ခါရာ. ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာ တတြ တထတာ အဝိတထတာ အနညထတာ ဣဒပ္ပစ္စယတာ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၂၀).

၅၇၂. ဧဝံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ဒေသေန္တေန တထတာဒီဟိ ဝေဝစနေဟိ ပစ္စယဓမ္မာဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ဝုတ္တာ. တသ္မာ ဇရာမရဏာဒီနံ ဓမ္မာနံ ပစ္စယလက္ခဏော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ၊ ဒုက္ခာနုဗန္ဓနရသော၊ ကုမ္မဂ္ဂပစ္စုပဋ္ဌာနောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

သော ပနာယံ တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟိ အနူနာဓိကေဟေဝ တဿ တဿ ဓမ္မဿ သမ္ဘဝတော တထတာတိ၊ သာမဂ္ဂိံ ဥပဂတေသု ပစ္စယေသု မုဟုတ္တမ္ပိ တတော နိဗ္ဗတ္တဓမ္မာနံ အသမ္ဘဝါဘာဝတော အဝိတထတာတိ၊ အညဓမ္မပစ္စယေဟိ အညဓမ္မာနုပ္ပတ္တိတော အနညထတာတိ၊ ယထာဝုတ္တာနံ ဧတေသံ ဇရာမရဏာဒီနံ ပစ္စယတော ဝါ ပစ္စယသမူဟတော ဝါ ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ ဝုတ္တော.

၅၇၃. တတြာယံ ဝစနတ္ထော၊ ဣမေသံ ပစ္စယာ ဣဒပ္ပစ္စယာ. ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာ. ဣဒပ္ပစ္စယာနံ ဝါ သမူဟော ဣဒပ္ပစ္စယတာ. လက္ခဏံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထတော ပရိယေသိတဗ္ဗံ.

၅၇၄. ကေစိ ပန ပဋိစ္စ သမ္မာ စ တိတ္ထိယပရိကပ္ပိတပကတိပုရိသာဒိကာရဏနိရပေက္ခော ဥပ္ပါဒေါ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ဧဝံ ဥပ္ပါဒမတ္တံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? သုတ္တာဘာဝတော၊ သုတ္တဝိရောဓတော၊ ဂမ္ဘီရနယာသမ္ဘဝတော၊ သဒ္ဒဘေဒတော စ. ‘‘ဥပ္ပါဒမတ္တံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’တိ ဟိ သုတ္တံ နတ္ထိ. တံ ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’တိ စ ဝဒန္တဿ ပဒေသဝိဟာရသုတ္တဝိရောဓော အာပဇ္ဇတိ. ကထံ? ဘဂဝတော ဟိ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ အနုလောမပဋိလောမံ မနသာကာသီ’’တိ (မဟာဝ. ၁) အာဒိဝစနတော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒမနသိကာရော ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓဝိဟာရော၊ ပဒေသဝိဟာရော စ တဿေကဒေသဝိဟာရော. ယထာဟ ‘‘ယေန သွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟာရေန ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဟရာမိ၊ တဿ ပဒေသေန ဝိဟာသိ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၁၁). တတြ စ ပစ္စယာကာရဒဿနေန ဝိဟာသိ၊ န ဥပ္ပါဒမတ္တဒဿနေနာတိ. ယထာဟ ‘‘သော ဧဝံ ပဇာနာမိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပပစ္စယာပိ ဝေဒယိတ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၁၁) သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဥပ္ပါဒမတ္တံ ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’တိ ဝဒန္တဿ ပဒေသဝိဟာရသုတ္တဝိရောဓော အာပဇ္ဇတိ. တထာ ကစ္စာနသုတ္တဝိရောဓော.

ကစ္စာနသုတ္တေပိ ဟိ ‘‘လောကသမုဒယံ ခေါ၊ ကစ္စာန၊ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော ယာ လောကေ နတ္ထိတာ၊ သာ န ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅) အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ လောကပစ္စယတော ‘‘လောကသမုဒယော’’တိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသမုဂ္ဃါတတ္ထံ ပကာသိတော၊ န ဥပ္ပါဒမတ္တံ. န ဟိ ဥပ္ပါဒမတ္တဒဿနေန ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ သမုဂ္ဃါတော ဟောတိ. ပစ္စယာနုပရမဒဿနေန ပန ဟောတိ. ပစ္စယာနုပရမေ ဖလာနုပရမတောတိ. ဧဝံ ဥပ္ပါဒမတ္တံ ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’တိ ဝဒန္တဿ ကစ္စာနသုတ္တဝိရောဓောပိ အာပဇ္ဇတိ.

ဂမ္ဘီရနယာသမ္ဘဝတောတိ ဝုတ္တံ ခေါ ပနေတံ ဘဂဝတာ ‘‘ဂမ္ဘီရော စာယံ၊ အာနန္ဒ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဂမ္ဘီရာဝဘာသော စာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၉၅၊ သံ. နိ. ၂.၆၀). ဂမ္ဘီရတ္တဉ္စ နာမ စတုဗ္ဗိဓံ၊ တံ ပရတော ဝဏ္ဏယိဿာမ. တံ ဥပ္ပါဒမတ္တေ နတ္ထိ. စတုဗ္ဗိဓနယပဋိမဏ္ဍိတဉ္စေတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ဝဏ္ဏယန္တိ၊ တမ္ပိ နယစတုက္ကံ ဥပ္ပါဒမတ္တေ နတ္ထီတိ ဂမ္ဘီရနယာသမ္ဘဝတောပိ န ဥပ္ပါဒမတ္တံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ.

၅၇၅. သဒ္ဒဘေဒတောတိ ပဋိစ္စသဒ္ဒေါ စ ပနာယံ သမာနေ ကတ္တရိ ပုဗ္ဗကာလေ ပယုဇ္ဇမာနော အတ္ထသိဒ္ဓိကရော ဟောတိ. သေယျထိဒံ၊ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၄၃). ဣဓ ပန ဘာဝသာဓနေန ဥပ္ပါဒသဒ္ဒေန သဒ္ဓိံ ပယုဇ္ဇမာနော သမာနဿ ကတ္တု အဘာဝတော သဒ္ဒဘေဒံ ဂစ္ဆတိ၊ န စ ကိဉ္စိ အတ္ထံ သာဓေတီတိ သဒ္ဒဘေဒတောပိ န ဥပ္ပါဒမတ္တံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ.

တတ္ထ သိယာ – ‘‘ဟောတိ-သဒ္ဒေန သဒ္ဓိံ ယောဇယိဿာမ ‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဟောတီ’တိ’’၊ တံ န ယုတ္တံ. ကသ္မာ? ယောဂါဘာဝတော စေဝ၊ ဥပ္ပါဒဿ စ ဥပ္ပါဒပတ္တိဒေါသတော. ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ။ပေ။ အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁). ဣမေသု ဟိ ပဒေသု ဧကေနပိ သဒ္ဓိံ ဟောတိ-သဒ္ဒေါ ယောဂံ န ဂစ္ဆတိ၊ န စ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ. သစေ ဘဝေယျ၊ ဥပ္ပါဒဿာပိ ဥပ္ပါဒေါ ပါပုဏေယျာတိ.

၅၇၆. ယေပိ မညန္တိ ‘‘ဣဒပ္ပစ္စယာနံ ဘာဝေါ ဣဒပ္ပစ္စယတာ၊ ဘာဝေါ စ နာမ ယော အာကာရော အဝိဇ္ဇာဒီနံ သင်္ခါရာဒိပါတုဘာဝေ ဟေတု၊ သော. တသ္မိဉ္စ သင်္ခါရဝိကာရေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသညာ’’တိ၊ တေသံ တံ န ယုဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? အဝိဇ္ဇာဒီနံ ဟေတုဝစနတော. ဘဂဝတာ ဟိ ‘‘တသ္မာတိဟ၊ အာနန္ဒ၊ ဧသေဝ ဟေတု၊ ဧတံ နိဒါနံ၊ ဧသ သမုဒယော၊ ဧသ ပစ္စယော ဇရာမရဏဿ ယဒိဒံ ဇာတိ။ပေ။ သင်္ခါရာနံ၊ ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၉၈ အာဒယော) ဧဝံ အဝိဇ္ဇာဒယောဝ ဟေတူတိ ဝုတ္တာ၊ န တေသံ ဝိကာရော. တသ္မာ ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ပစ္စယဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ၊ တံ သမ္မာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၅၇၇. ယာ ပနေတ္ထ ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’တိ ဣမာယ ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာယ ဥပ္ပါဒေါယေဝါယံ ဝုတ္တောတိ သညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သာ ဣမဿ ပဒဿ ဧဝမတ္ထံ ဂဟေတွာ ဝူပသမေတဗ္ဗာ. ဘဂဝတာ ဟိ၊

ဒွေဓာ တတော ပဝတ္တေ၊ ဓမ္မသမူဟေ ယတော ဣဒံ ဝစနံ၊

တပ္ပစ္စယော တတောယံ၊ ဖလောပစာရေန ဣတိ ဝုတ္တော.

ယော ဟိ အယံ ပစ္စယတာယ ပဝတ္တော ဓမ္မသမူဟော၊ တတ္ထ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ဣဒံ ဝစနံ ဒွိဓာ ဣစ္ဆန္တိ. သော ဟိ ယသ္မာ ပတီယမာနော ဟိတာယ သုခါယ စ သံဝတ္တတိ၊ တသ္မာ ပစ္စေတုမရဟန္တိ နံ ပဏ္ဍိတာတိ ပဋိစ္စော. ဥပ္ပဇ္ဇမာနော စ သဟ သမ္မာ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န ဧကေကတော၊ နာပိ အဟေတုတောတိ သမုပ္ပါဒေါ. ဧဝံ ပဋိစ္စော စ သော သမုပ္ပါဒေါ စာတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ. အပိစ သဟ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သမုပ္ပါဒေါ၊ ပစ္စယသာမဂ္ဂိံ ပန ပဋိစ္စ အပစ္စက္ခာယာတိ ဧဝမ္ပိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ. တဿ စာယံ ဟေတုသမူဟော ပစ္စယောတိ တပ္ပစ္စယတ္တာ အယမ္ပိ၊ ယထာ လောကေ သေမှဿ ပစ္စယော ဂုဠော သေမှော ဂုဠောတိ ဝုစ္စတိ၊ ယထာ စ သာသနေ သုခပ္ပစ္စယော ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပါဒေါ ‘‘သုခေါ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပါဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တထာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဣစ္စေဝ ဖလဝေါဟာရေန ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၅၇၈. အထ ဝါ၊

ပဋိမုခမိတောတိ ဝုတ္တော၊ ဟေတုသမူဟော အယံ ပဋိစ္စောတိ၊

သဟိတေ ဥပ္ပါဒေတိ စ၊ ဣတိ ဝုတ္တော သော သမုပ္ပါဒေါ.

ယော ဟိ ဧသ သင်္ခါရာဒီနံ ပါတုဘာဝါယ အဝိဇ္ဇာဒိဧကေကဟေတုသီသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဟေတုသမူဟော၊ သော သာဓာရဏဖလနိပ္ဖါဒကဋ္ဌေန အဝေကလ္လဋ္ဌေန စ သာမဂ္ဂိအင်္ဂါနံ အညမညေန ပဋိမုခံ ဣတော ဂတောတိ ကတွာ ပဋိစ္စောတိ ဝုစ္စတိ. သွာယံ သဟိတေယေဝ အညမညံ အဝိနိဗ္ဘောဂဝုတ္တိဓမ္မေ ဥပ္ပါဒေတီတိ သမုပ္ပါဒေါတိပိ ဝုတ္တော. ဧဝမ္ပိ ပဋိစ္စော စ သော သမုပ္ပါဒေါ စာတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ.

၅၇၉. အပရော နယော –

ပစ္စယတာ အညောညံ၊ ပဋိစ္စ ယသ္မာ သမံ သဟ စ ဓမ္မေ၊

အယမုပ္ပါဒေတိ တတောပိ၊ ဧဝမိဓ ဘာသိတာ မုနိနာ.

အဝိဇ္ဇာဒိသီသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌပစ္စယေသု ဟိ ယေ ပစ္စယာ ယံ သင်္ခါရာဒိကံ ဓမ္မံ ဥပ္ပါဒေန္တိ၊ န တေ အညမညံ အပဋိစ္စ အညမညဝေကလ္လေ သတိ ဥပ္ပါဒေတုံ သမတ္ထာတိ. တသ္မာ ပဋိစ္စ သမံ သဟ စ န ဧကေကဒေသံ၊ နာပိ ပုဗ္ဗာပရဘာဝေန အယံ ပစ္စယတာ ဓမ္မေ ဥပ္ပါဒေတီတိ အတ္ထာနုသာရဝေါဟာရကုသလေန မုနိနာ ဧဝမိဓ ဘာသိတာ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတွေဝ ဘာသိတာတိ အတ္ထော.

၅၈၀. ဧဝံ ဘာသမာနေန စ၊

ပုရိမေန သဿတာဒီန၊ မဘာဝေါ ပစ္ဆိမေန စ ပဒေန၊

ဥစ္ဆေဒါဒိဝိဃာတော၊ ဒွယေန ပရိဒီပိတော ဉာယော.

ပုရိမေနာတိ ပစ္စယသာမဂ္ဂိပရိဒီပကေန ပဋိစ္စပဒေန ပဝတ္တိဓမ္မာနံ ပစ္စယသာမဂ္ဂိယံ အာယတ္တဝုတ္တိတ္တာ သဿတာဟေတုဝိသမဟေတုဝသဝတ္တိဝါဒပ္ပဘေဒါနံ သဿတာဒီနံ အဘာဝေါ ပရိဒီပိတော ဟောတိ? ကိံ ဟိ သဿတာနံ၊ အဟေတုအာဒိဝသေန ဝါ ပဝတ္တာနံ ပစ္စယသာမဂ္ဂိယာတိ? ပစ္ဆိမေန စ ပဒေနာတိ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပါဒပရိဒီပကေန သမုပ္ပါဒပဒေန ပစ္စယသာမဂ္ဂိယံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပတ္တိတော ဝိဟတာ ဥစ္ဆေဒနတ္ထိကအကိရိယဝါဒါတိ ဥစ္ဆေဒါဒိဝိဃာတော ပရိဒီပိတော ဟောတိ. ပုရိမပုရိမပစ္စယဝသေန ဟိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသု ဓမ္မေသု ကုတော ဥစ္ဆေဒေါ၊ နတ္ထိကာကိရိယဝါဒါ စာတိ. ဒွယေနာတိ သကလေန ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝစနေန တဿာ တဿာ ပစ္စယသာမဂ္ဂိယာ သန္တတိံ အဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သမ္ဘဝတော မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ၊ ‘‘သော ကရောတိ သော ပဋိသံဝေဒေတိ၊ အညော ကရောတိ အညော ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိ ဝါဒပ္ပဟာနံ၊ ဇနပဒနိရုတ္တိယာ အနဘိနိဝေသော၊ သမညာယ အနတိဓာဝနန္တိ အယံ ဉာယော ပရိဒီပိတော ဟောတီတိ အယံ တာဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ဝစနမတ္တဿ အတ္ထော.

၅၈၁. ယာ ပနာယံ ဘဂဝတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ဒေသေန္တေန ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ နယေန နိက္ခိတ္တာ တန္တိ၊ တဿာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနံ ကရောန္တေန ဝိဘဇ္ဇဝါဒိမဏ္ဍလံ ဩတရိတွာ အာစရိယေ အနဗ္ဘာစိက္ခန္တေန သကသမယံ အဝေါက္ကမန္တေန ပရသမယံ အနာယူဟန္တေန သုတ္တံ အပ္ပဋိဗာဟန္တေန ဝိနယံ အနုလောမေန္တေန မဟာပဒေသေ ဩလောကေန္တေန ဓမ္မံ ဒီပေန္တေန အတ္ထံ သင်္ဂါဟေန္တေန တမေဝတ္ထံ ပုနရာဝတ္တေတွာ အပရေဟိပိ ပရိယာယန္တရေဟိ နိဒ္ဒိသန္တေန စ ယသ္မာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ ကာတဗ္ဗာ ဟောတိ၊ ပကတိယာပိ စ ဒုက္ကရာဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ. ယထာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘သစ္စံ သတ္တော ပဋိသန္ဓိ၊ ပစ္စယာကာရမေဝ စ၊

ဒုဒ္ဒသာ စတုရော ဓမ္မာ၊ ဒေသေတုံ စ သုဒုက္ကရာ’’တိ.

တသ္မာ အညတြ အာဂမာဓိဂမပ္ပတ္တေဟိ န သုကရာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿတ္ထဝဏ္ဏနာတိ ပရိတုလယိတွာ၊

ဝတ္တုကာမော အဟံ အဇ္ဇ၊ ပစ္စယာကာရဝဏ္ဏနံ၊

ပတိဋ္ဌံ နာဓိဂစ္ဆာမိ၊ အဇ္ဈောဂါဠှောဝ သာဂရံ.

သာသနံ ပနိဒံ နာနာ၊ ဒေသနာနယမဏ္ဍိတံ၊

ပုဗ္ဗာစရိယမဂ္ဂေါ စ၊ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နော ပဝတ္တတိ.

ယသ္မာ တသ္မာ တဒုဘယံ၊ သန္နိဿာယတ္ထဝဏ္ဏနံ၊

အာရဘိဿာမိ ဧတဿ၊ တံ သုဏာထ သမာဟိတာ.

ဝုတ္တဉှေတံ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ –

‘‘ယော ကောစိ မံ အဋ္ဌိကတွာ သုဏေယျ၊

လဘေထ ပုဗ္ဗာပရိယံ ဝိသေသံ၊

လဒ္ဓါန ပုဗ္ဗာပရိယံ ဝိသေသံ၊

အဒဿနံ မစ္စုရာဇဿ ဂစ္ဆေ’’တိ.

၅၈၂. ဣတိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိအာဒီသု ဟိ အာဒိတောယေဝ တာဝ၊

ဒေသနာဘေဒတော အတ္ထ၊ လက္ခဏေကဝိဓာဒိတော. အင်္ဂါနဉ္စ ဝဝတ္ထာနာ၊ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.

တတ္ထ ဒေသနာဘေဒတောတိ ဘဂဝတော ဟိ ဝလ္လိဟာရကာနံ စတုန္နံ ပုရိသာနံ ဝလ္လိဂဟဏံ ဝိယ အာဒိတော ဝါ မဇ္ဈတော ဝါ ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနံ၊ တထာ ပရိယောသာနတော ဝါ မဇ္ဈတော ဝါ ပဋ္ဌာယ ယာဝ အာဒီတိ စတုဗ္ဗိဓာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာ.

ယထာ ဟိ ဝလ္လိဟာရကေသု စတူသု ပုရိသေသု ဧကော ဝလ္လိယာ မူလမေဝ ပဌမံ ပဿတိ၊ သော တံ မူလေ ဆေတွာ သဗ္ဗံ အာကဍ္ဎိတွာ အာဒါယ ကမ္မေ ဥပနေတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝါ ‘‘ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ။ပေ။ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၂၊ သံ. နိ. ၂.၂) အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနာပိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ဒေသေတိ.

ယထာ ပန တေသု ပုရိသေသု ဧကော ဝလ္လိယာ မဇ္ဈံ ပဌမံ ပဿတိ၊ သော မဇ္ဈေ ဆိန္ဒိတွာ ဥပရိဘာဂညေဝ အာကဍ္ဎိတွာ အာဒါယ ကမ္မေ ဥပနေတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝါ ‘‘တဿ တံ ဝေဒနံ အဘိနန္ဒတော အဘိဝဒတော အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ နန္ဒီ. ယာ ဝေဒနာသု နန္ဒီ၊ တဒုပါဒါနံ. တဿုပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ၊ ဘဝပစ္စယာ ဇာတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၉၊ သံ. နိ. ၃.၅) မဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနာပိ ဒေသေတိ.

ယထာ စ တေသု ပုရိသေသု ဧကော ဝလ္လိယာ အဂ္ဂံ ပဌမံ ပဿတိ၊ သော အဂ္ဂေ ဂဟေတွာ အဂ္ဂါနုသာရေန ယာဝ မူလာ သဗ္ဗံ အာဒါယ ကမ္မေ ဥပနေတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝါ ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ၊ ဇာတိပစ္စယာ နု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇရာမရဏံ နော ဝါ ကထံ ဝေါ ဧတ္ထ ဟောတီတိ? ဇာတိပစ္စယာ၊ ဘန္တေ၊ ဇရာမရဏံ. ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတိ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ. ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ။ပေ။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ၊ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ နု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ခါရာ နော ဝါ ကထံ ဝေါ ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၃) ပရိယောသာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အာဒိတောပိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ဒေသေတိ.

ယထာ ပနေတေသု ပုရိသေသု ဧကော ဝလ္လိယာ မဇ္ဈမေဝ ပဌမံ ပဿတိ၊ သော မဇ္ဈေ ဆိန္ဒိတွာ ဟေဋ္ဌာ ဩတရန္တော ယာဝ မူလာ အာဒါယ ကမ္မေ ဥပနေတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝါ ‘‘ဣမေ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော အာဟာရာ ကိန္နိဒါနာ၊ ကိံသမုဒယာ၊ ကိံဇာတိကာ၊ ကိံပဘဝါ? ဣမေ စတ္တာရော အာဟာရာ တဏှာနိဒါနာ၊ တဏှာသမုဒယာ၊ တဏှာဇာတိကာ၊ တဏှာပဘဝါ. တဏှာ ကိန္နိဒါနာ။ ဝေဒနာ။ ဖဿော။ သဠာယတနံ။ နာမရူပံ။ ဝိညာဏံ။ သင်္ခါရာ ကိန္နိဒါနာ။ပေ။ သင်္ခါရာ အဝိဇ္ဇာနိဒါနာ။ပေ။ အဝိဇ္ဇာပဘဝါ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၁) မဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အာဒိတော ဒေသေတိ.

၅၈၃. ကသ္မာ ပနေဝံ ဒေသေတီတိ? ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ သမန္တဘဒ္ဒကတ္တာ သယဉ္စ ဒေသနာဝိလာသပ္ပတ္တတ္တာ. သမန္တဘဒ္ဒကော ဟိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ၊ တတော တတော ဉာယပဋိဝေဓာယ သံဝတ္တတိယေဝ. ဒေသနာဝိလာသပ္ပတ္တော စ ဘဂဝါ စတုဝေသာရဇ္ဇပဋိသမ္ဘိဒါယောဂေန စတုဗ္ဗိဓဂမ္ဘီရဘာဝပ္ပတ္တိယာ စ. သော ဒေသနာဝိလာသပ္ပတ္တတ္တာ နာနာနယေဟေဝ ဓမ္မံ ဒေသေတိ.

ဝိသေသတော ပနဿ ယာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အနုလောမဒေသနာ၊ သာ ပဝတ္တိကာရဏဝိဘာဂသံမူဠှံ ဝေနေယျဇနံ သမနုပဿတော ယထာသကေဟိ ကာရဏေဟိ ပဝတ္တိသန္ဒဿနတ္ထံ ဥပ္ပတ္တိက္ကမသန္ဒဿနတ္ထဉ္စ ပဝတ္တာတိ ဝိညာတဗ္ဗာ. ယာ ပရိယောသာနတော ပဋ္ဌာယ ပဋိလောမဒေသနာ၊ သာ ‘‘ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော ဇာယတိ စ ဇီယတိ စ မီယတိ စ စဝတိ စ ဥပပဇ္ဇတိ စာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၅၇၊ သံ. နိ. ၂.၄) နယေန ကိစ္ဆာပန္နံ လောကံ အနုဝိလောကယတော ပုဗ္ဗဘာဂပဋိဝေဓာနုသာရေန တဿ တဿ ဇရာမရဏာဒိကဿ ဒုက္ခဿ အတ္တနာ အဓိဂတကာရဏသန္ဒဿနတ္ထံ. ယာ မဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အာဒိ ပဝတ္တာ၊ သာ အာဟာရနိဒါနဝဝတ္ထာပနာနုသာရေန ယာဝ အတီတံ အဒ္ဓါနံ အတိဟရိတွာ ပုန အတီတဒ္ဓတော ပဘုတိ ဟေတုဖလပဋိပါဋိသန္ဒဿနတ္ထံ. ယာ ပန မဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနံ ပဝတ္တာ၊ သာ ပစ္စုပ္ပန္နေ အဒ္ဓါနေ အနာဂတဒ္ဓဟေတုသမုဋ္ဌာနတော ပဘုတိ အနာဂတဒ္ဓသန္ဒဿနတ္ထံ. တာသု ယာ ပဝတ္တိကာရဏသမ္မူဠှဿ ဝေနေယျဇနဿ ယထာသကေဟိ ကာရဏေဟိ ပဝတ္တိသန္ဒဿနတ္ထံ ဥပ္ပတ္တိက္ကမသန္ဒဿနတ္ထဉ္စ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အနုလောမဒေသနာ ဝုတ္တာ၊ သာ ဣဓ နိက္ခိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၅၈၄. ကသ္မာ ပနေတ္ထ အဝိဇ္ဇာ အာဒိတော ဝုတ္တာ၊ ကိံ ပကတိဝါဒီနံ ပကတိ ဝိယ အဝိဇ္ဇာပိ အကာရဏံ မူလကာရဏံ လောကဿာတိ? န အကာရဏံ. ‘‘အာသဝသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယော’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၀၃) ဟိ အဝိဇ္ဇာယ ကာရဏံ ဝုတ္တံ. အတ္ထိ ပန ပရိယာယော ယေန မူလကာရဏံ သိယာ၊ ကော ပန သောတိ? ဝဋ္ဋကထာယ သီသဘာဝေါ.

ဘဂဝါ ဟိ ဝဋ္ဋကထံ ကထေန္တော ဒွေ ဓမ္မေ သီသံ ကတွာ ကထေတိ၊ အဝိဇ္ဇံ ဝါ. ယထာဟ – ‘‘ပုရိမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ ‘ဣတော ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇာ နာဟောသိ၊ အထ ပစ္ဆာ သမဘဝီ’တိ၊ ဧဝဉ္စေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝုစ္စတိ၊ အထ စ ပန ပညာယတိ ဣဒပ္ပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာ’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၆၁). ဘဝတဏှံ ဝါ. ယထာဟ – ‘‘ပုရိမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကောဋိ န ပညာယတိ ဘဝတဏှာယ ‘ဣတော ပုဗ္ဗေ ဘဝတဏှာ နာဟောသိ၊ အထ ပစ္ဆာ သမဘဝီ’တိ၊ ဧဝဉ္စေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝုစ္စတိ၊ အထ စ ပန ပညာယတိ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဘဝတဏှာ’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၆၂).

၅၈၅. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဝဋ္ဋကထံ ကထေန္တော ဣမေ ဒွေ ဓမ္မေ သီသံ ကတွာ ကထေတီတိ? သုဂတိဒုဂ္ဂတိဂါမိနော ကမ္မဿ ဝိသေသဟေတုဘူတတ္တာ. ဒုဂ္ဂတိဂါမိနော ဟိ ကမ္မဿ ဝိသေသဟေတု အဝိဇ္ဇာ. ကသ္မာ? ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာဘိဘူတော ပုထုဇ္ဇနော အဂ္ဂိသန္တာပလဂုဠာဘိဃာတပရိဿမာဘိဘူတာ ဝဇ္ဈဂါဝီ တာယ ပရိဿမာတုရတာယ နိရဿာဒမ္ပိ အတ္တနော အနတ္ထာဝဟမ္ပိ စ ဥဏှောဒကပါနံ ဝိယ ကိလေသသန္တာပတော နိရဿာဒမ္ပိ ဒုဂ္ဂတိနိပါတနတော စ အတ္တနော အနတ္ထာဝဟမ္ပိ ပါဏာတိပါတာဒိံ အနေကပ္ပကာရံ ဒုဂ္ဂတိဂါမိကမ္မံ အာရဘတိ. သုဂတိဂါမိနော ပန ကမ္မဿ ဝိသေသဟေတု ဘဝတဏှာ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဘဝတဏှာဘိဘူတော ပုထုဇ္ဇနော သာ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဂါဝီ သီတူဒကတဏှာယ သအဿာဒံ အတ္တနော ပရိဿမဝိနောဒနဉ္စ သီတူဒကပါနံ ဝိယ ကိလေသသန္တာပဝိရဟတော သအဿာဒံ သုဂတိသမ္ပာပနေန အတ္တနော ဒုဂ္ဂတိဒုက္ခပရိဿမဝိနောဒနဉ္စ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိအာဒိံ အနေကပ္ပကာရံ သုဂတိဂါမိကမ္မံ အာရဘတိ.

၅၈၆. ဧတေသု ပန ဝဋ္ဋကထာယ သီသဘူတေသု ဓမ္မေသု ကတ္ထစိ ဘဂဝါ ဧကဓမ္မမူလိကံ ဒေသနံ ဒေသေတိ. သေယျထိဒံ၊ ‘‘ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇူပနိသာ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရူပနိသံ ဝိညာဏ’’န္တိအာဒိ (သံ. နိ. ၂.၂၃). တထာ ‘‘ဥပါဒါနိယေသု၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ၊ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါန’’န္တိအာဒိ (သံ. နိ. ၂.၅၂). ကတ္ထစိ ဥဘယမူလိကမ္ပိ. သေယျထိဒံ၊ ‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာလဿ တဏှာယ သမ္ပယုတ္တဿ ဧဝမယံ ကာယော သမုဒါဂတော. ဣတိ အယဉ္စေဝ ကာယော ဗဟိဒ္ဓါ စ နာမရူပံ ဣတ္ထေတံ ဒွယံ. ဒွယံ ပဋိစ္စ ဖဿော သဠေဝါယတနာနိ၊ ယေဟိ ဖုဋ္ဌော ဗာလော သုခဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၂.၁၉). တာသု ဒေသနာသု ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ အယမိဓ အဝိဇ္ဇာဝသေန ဧကဓမ္မမူလိကာ ဒေသနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ တာဝေတ္ထ ဒေသနာဘေဒတော ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.

၅၈၇. အတ္ထတောတိ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ပဒါနံ အတ္ထတော. သေယျထိဒံ၊ ပူရေတုံ အယုတ္တဋ္ဌေန ကာယဒုစ္စရိတာဒိ အဝိန္ဒိယံ နာမ၊ အလဒ္ဓဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တံ အဝိန္ဒိယံ ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ. တဗ္ဗိပရီတတော ကာယသုစရိတာဒိ ဝိန္ဒိယံ နာမ၊ တံ ဝိန္ဒိယံ န ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ. ခန္ဓာနံ ရာသဋ္ဌံ၊ အာယတနာနံ အာယတနဋ္ဌံ၊ ဓာတူနံ သုညဋ္ဌံ၊ ဣန္ဒြိယာနံ အဓိပတိယဋ္ဌံ၊ သစ္စာနံ တထဋ္ဌံ အဝိဒိတံ ကရောတီတိပိ အဝိဇ္ဇာ. ဒုက္ခာဒီနံ ပီဠနာဒိဝသေန ဝုတ္တံ စတုဗ္ဗိဓံ အတ္ထံ အဝိဒိတံ ကရောတီတိပိ အဝိဇ္ဇာ. အန္တဝိရဟိတေ သံသာရေ သဗ္ဗယောနိဂတိဘဝဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသေသု သတ္တေ ဇဝါပေတီတိ အဝိဇ္ဇာ. ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနေသု ဣတ္ထိပုရိသာဒီသု ဇဝတိ၊ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ခန္ဓာဒီသု န ဇဝတီတိ အဝိဇ္ဇာ. အပိစ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဆာဒနတောပိ အဝိဇ္ဇာ.

ယံ ပဋိစ္စ ဖလမေတိ၊ သော ပစ္စယော. ပဋိစ္စာတိ န ဝိနာ အပစ္စက္ခတွာတိ အတ္ထော. ဧတီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ပဝတ္တတိ စာတိ အတ္ထော. အပိစ ဥပကာရကဋ္ဌော ပစ္စယဋ္ဌော. အဝိဇ္ဇာ စ သာ ပစ္စယော စာတိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယော. တသ္မာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ.

သင်္ခတမဘိသင်္ခရောန္တီတိ သင်္ခါရာ. အပိစ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရသဒ္ဒေန အာဂတသင်္ခါရာတိ ဒုဝိဓာ သင်္ခါရာ. တတ္ထ ပုညာပုညာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရာ တယော၊ ကာယဝစီစိတ္တသင်္ခါရာ တယောတိ ဣမေ ဆ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ. တေ သဗ္ဗေပိ လောကိယကုသလာကုသလစေတနာမတ္တမေဝ ဟောန္တိ.

သင်္ခတသင်္ခါရော၊ အဘိသင်္ခတသင်္ခါရော၊ အဘိသင်္ခရဏကသင်္ခါရော၊ ပယောဂါဘိသင်္ခါရောတိ ဣမေ ပန စတ္တာရော သင်္ခါရ-သဒ္ဒေန အာဂတသင်္ခါရာ. တတ္ထ ‘‘အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၂၁၊ ၂၇၂၊ သံ. နိ. ၁.၁၈၆) ဝုတ္တာ သဗ္ဗေပိ သပ္ပစ္စယာ ဓမ္မာ သင်္ခတသင်္ခါရာ နာမ. ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာ တေဘူမကာ ရူပါရူပဓမ္မာ အဘိသင်္ခတသင်္ခါရာတိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တာ၊ တေပိ ‘‘အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၂၁၊ ၂၇၂၊ သံ. နိ. ၁.၁၈၆) ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. ဝိသုံ ပန နေသံ အာဂတဋ္ဌာနံ န ပညာယတိ. တေဘူမိကကုသလာကုသလစေတနာ ပန အဘိသင်္ခရဏကသင်္ခါရောတိ ဝုစ္စတိ၊ တဿ ‘‘အဝိဇ္ဇာဂတောယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလော ပုညဉ္စေဝ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၅၁) အာဂတဋ္ဌာနံ ပညာယတိ. ကာယိကစေတသိကံ ပန ဝီရိယံ ပယောဂါဘိသင်္ခါရောတိ ဝုစ္စတိ၊ သော ‘‘ယာဝတိကာ အဘိသင်္ခါရဿ ဂတိ၊ တာဝတိကာ ဂန္တွာ အက္ခာဟတံ မညေ အဋ္ဌာသီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၃.၁၅) အာဂတော.

န ကေဝလဉ္စ ဧတေယေဝ၊ အညေပိ ‘‘သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပဇ္ဇန္တဿ ခေါ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ ဘိက္ခုနော ပဌမံ နိရုဇ္ဈတိ ဝစီသင်္ခါရော၊ တတော ကာယသင်္ခါရော၊ တတော စိတ္တသင်္ခါရော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၄၆၄) နယေန သင်္ခါရ-သဒ္ဒေန အာဂတာ အနေကေ သင်္ခါရာ. တေသု နတ္ထိ သော သင်္ခါရော၊ ယော သင်္ခတသင်္ခါရေဟိ သင်္ဂဟံ န ဂစ္ဆေယျ၊ ဣတော ပရံ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏန္တိအာဒီသု ဝုတ္တံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အဝုတ္တေ ပန ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာဏံ. နမတီတိ နာမံ. ရုပ္ပတီတိ ရူပံ. အာယေ တနောတိ အာယတဉ္စ နယတီတိ အာယတနံ. ဖုသတီတိ ဖဿော. ဝေဒယတီတိ ဝေဒနာ. ပရိတဿတီတိ တဏှာ. ဥပါဒိယတီတိ ဥပါဒါနံ. ဘဝတိ ဘာဝယတိ စာတိ ဘဝေါ. ဇနနံ ဇာတိ. ဇိရဏံ ဇရာ. မရန္တိ ဧတေနာတိ မရဏံ. သောစနံ သောကော. ပရိဒေဝနံ ပရိဒေဝေါ. ဒုက္ခယတီတိ ဒုက္ခံ. ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိဝသေန ဝါ ဒွိဓာ ခဏတီတိပိ ဒုက္ခံ. ဒုမ္မနဘာဝေါ ဒေါမနဿံ. ဘုသော အာယာသော ဥပါယာသော.

သမ္ဘဝန္တီတိ အဘိနိဗ္ဗတ္တန္တိ. န ကေဝလဉ္စ သောကာဒီဟေဝ၊ အထ ခေါ သဗ္ဗပဒေဟိ သမ္ဘဝန္တိ-သဒ္ဒဿ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ဣတရထာ ဟိ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ ဝုတ္တေ ကိံ ကရောန္တီတိ န ပညာယေယျ၊ သမ္ဘဝန္တီတိ ပန ယောဇနာယ သတိ အဝိဇ္ဇာ စ သာ ပစ္စယော စာတိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယော. တသ္မာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ သမ္ဘဝန္တီတိ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဝဝတ္ထာနံ ကတံ ဟောတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

ဧဝန္တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌနယနိဒဿနံ. တေန အဝိဇ္ဇာဒီဟေဝ ကာရဏေဟိ၊ န ဣဿရနိမ္မာနာဒီဟီတိ ဒဿေတိ. ဧတဿာတိ ယထာဝုတ္တဿ. ကေဝလဿာတိ အသမ္မိဿဿ၊ သကလဿ ဝါ. ဒုက္ခက္ခန္ဓဿာတိ ဒုက္ခသမူဟဿ၊ န သတ္တဿ၊ န သုခသုဘာဒီနံ. သမုဒယောတိ နိဗ္ဗတ္တိ. ဟောတီတိ သမ္ဘဝတိ. ဧဝမေတ္ထ အတ္ထတော ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.

၅၈၈. လက္ခဏာဒိတောတိ အဝိဇ္ဇာဒီနံ လက္ခဏာဒိတော. သေယျထိဒံ – အညာဏလက္ခဏာ အဝိဇ္ဇာ၊ သမ္မောဟနရသာ၊ ဆာဒနပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ အာသဝပဒဋ္ဌာနာ. အဘိသင်္ခရဏလက္ခဏာ သင်္ခါရာ၊ အာယူဟနရသာ၊ စေတနာပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ အဝိဇ္ဇာပဒဋ္ဌာနာ. ဝိဇာနနလက္ခဏံ ဝိညာဏံ၊ ပုဗ္ဗင်္ဂမရသံ၊ ပဋိသန္ဓိပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ သင်္ခါရပဒဋ္ဌာနံ၊ ဝတ္ထာရမ္မဏပဒဋ္ဌာနံ ဝါ. နမနလက္ခဏံ နာမံ၊ သမ္ပယောဂရသံ၊ အဝိနိဗ္ဘောဂပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ဝိညာဏပဒဋ္ဌာနံ. ရုပ္ပနလက္ခဏံ ရူပံ၊ ဝိကိရဏရသံ၊ အဗျာကတပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ဝိညာဏပဒဋ္ဌာနံ. အာယတနလက္ခဏံ သဠာယတနံ၊ ဒဿနာဒိရသံ၊ ဝတ္ထုဒွါရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ နာမရူပပဒဋ္ဌာနံ. ဖုသနလက္ခဏော ဖဿော၊ သင်္ဃဋ္ဋနရသော၊ သင်္ဂတိပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ သဠာယတနပဒဋ္ဌာနော. အနုဘဝနလက္ခဏာ ဝေဒနာ၊ ဝိသယရသသမ္ဘောဂရသာ၊ သုခဒုက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဖဿပဒဋ္ဌာနာ. ဟေတုလက္ခဏာ တဏှာ၊ အဘိနန္ဒနရသာ၊ အတိတ္တဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဝေဒနာပဒဋ္ဌာနာ. ဂဟဏလက္ခဏံ ဥပါဒါနံ၊ အမုဉ္စနရသံ၊ တဏှာဒဠှတ္တဒိဋ္ဌိပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ တဏှာပဒဋ္ဌာနံ. ကမ္မကမ္မဖလလက္ခဏော ဘဝေါ၊ ဘာဝနဘဝနရသော၊ ကုသလာကုသလာဗျာကတပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ ဥပါဒါနပဒဋ္ဌာနော. ဇာတိအာဒီနံ လက္ခဏာဒီနိ သစ္စနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧဝမေတ္ထ လက္ခဏာဒိတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.

၅၈၉. ဧကဝိဓာဒိတောတိ ဧတ္ထ အဝိဇ္ဇာ အညာဏာဒဿနမောဟာဒိဘာဝတော ဧကဝိဓာ. အပ္ပဋိပတ္တိမိစ္ဆာပဋိပတ္တိတော ဒုဝိဓာ. တထာ သသင်္ခါရာသင်္ခါရတော. ဝေဒနတ္တယသမ္ပယောဂတော တိဝိဓာ. စတုသစ္စပဋိဝေဓတော စတုဗ္ဗိဓာ. ဂတိပဉ္စကာဒီနဝစ္ဆာဒနတော ပဉ္စဝိဓာ. ဒွါရာရမ္မဏတော ပန သဗ္ဗေသုပိ အရူပဓမ္မေသု ဆဗ္ဗိဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သင်္ခါရာ သာသဝဝိပါကဓမ္မဓမ္မာဒိဘာဝတော ဧကဝိဓာ. ကုသလာကုသလတော ဒုဝိဓာ. တထာ ပရိတ္တမဟဂ္ဂတဟီနမဇ္ဈိမမိစ္ဆတ္တနိယတာနိယတတော. တိဝိဓာ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒိဘာဝတော. စတုဗ္ဗိဓာ စတုယောနိသံဝတ္တနတော. ပဉ္စဝိဓာ ပဉ္စဂတိဂါမိတော.

ဝိညာဏံ လောကိယဝိပါကာဒိဘာဝတော ဧကဝိဓံ. သဟေတုကာဟေတုကာဒိတော ဒုဝိဓံ. ဘဝတ္တယပရိယာပန္နတော၊ ဝေဒနတ္တယသမ္ပယောဂတော၊ အဟေတုကဒွိဟေတုကတိဟေတုကတော စ တိဝိဓံ. ယောနိဂတိဝသေန စတုဗ္ဗိဓံ၊ ပဉ္စဝိဓဉ္စ.

နာမရူပံ ဝိညာဏသန္နိဿယတော ကမ္မပစ္စယတော စ ဧကဝိဓံ. သာရမ္မဏနာရမ္မဏတော ဒုဝိဓံ. အတီတာဒိတော တိဝိဓံ. ယောနိဂတိဝသေန စတုဗ္ဗိဓံ၊ ပဉ္စဝိဓဉ္စ.

သဠာယတနံ သဉ္ဇာတိသမောသရဏဋ္ဌာနတော ဧကဝိဓံ. ဘူတပ္ပသာဒဝိညာဏာဒိတော ဒုဝိဓံ. သမ္ပတ္တာသမ္ပတ္တနောဘယဂေါစရတော တိဝိဓံ. ယောနိဂတိပရိယာပန္နတော စတုဗ္ဗိဓံ ပဉ္စဝိဓဉ္စာတိ ဣမိနာ နယေန ဖဿာဒီနမ္ပိ ဧကဝိဓာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဧဝမေတ္ထ ဧကဝိဓာဒိတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.

၅၉၀. အင်္ဂါနဉ္စ ဝဝတ္ထာနာတိ သောကာဒယော စေတ္ထ ဘဝစက္ကဿ အဝိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ. ဇရာမရဏဗ္ဘာဟတဿ ဟိ ဗာလဿ တေ သမ္ဘဝန္တိ. ယထာဟ – ‘‘အဿုတဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုထုဇ္ဇနော သာရီရိကာယ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော သမာနော သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ သမ္မောဟမာပဇ္ဇတီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၅၂). ယာဝ စ တေသံ ပဝတ္တိ၊ တာဝ အဝိဇ္ဇာယာတိ ပုနပိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ သမ္ဗန္ဓမေဝ ဟောတိ ဘဝစက္ကံ. တသ္မာ တေသံ ဇရာမရဏေနေဝ ဧကသင်္ခေပံ ကတွာ ဒွါဒသေဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂါနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧဝမေတ္ထ အင်္ဂါနံ ဝဝတ္ထာနတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.

အယံ တာဝေတ္ထ သင်္ခေပကထာ.

အဝိဇ္ဇာပစ္စယာသင်္ခါရပဒကထာ

၅၆၁. အယံ ပန ဝိတ္ထာရနယော – အဝိဇ္ဇာတိ သုတ္တန္တပရိယာယေန ဒုက္ခာဒီသု စတူသု ဌာနေသု အညာဏံ၊ အဘိဓမ္မပရိယာယေန ပုဗ္ဗန္တာဒီဟိ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌသု. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘တတ္ထ ကတမာ အဝိဇ္ဇာ၊ ဒုက္ခေ အညာဏံ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အညာဏံ၊ ပုဗ္ဗန္တေ အညာဏံ၊ အပရန္တေ၊ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ၊ ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု အညာဏ’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၁၀၆). တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဌပေတွာ လောကုတ္တရံ သစ္စဒွယံ သေသဋ္ဌာနေသု အာရမ္မဏဝသေန အဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ပဋိစ္ဆာဒနဝသေနေဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. သာ ဟိ ဥပ္ပန္နာ ဒုက္ခသစ္စံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ တိဋ္ဌတိ၊ ယာထာဝသရသလက္ခဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န ဒေတိ၊ တထာ သမုဒယံ၊ နိရောဓံ၊ မဂ္ဂံ၊ ပုဗ္ဗန္တသင်္ခါတံ အတီတံ ခန္ဓပဉ္စကံ၊ အပရန္တသင်္ခါတံ အနာဂတံ ခန္ဓပဉ္စကံ၊ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တသင်္ခါတံ တဒုဘယံ၊ ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မသင်္ခါတံ ဣဒပ္ပစ္စယတဉ္စေဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မေ စ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ တိဋ္ဌတိ. ‘‘အယံ အဝိဇ္ဇာ၊ ဣမေ သင်္ခါရာ’’တိ ဧဝံ ယာထာဝသရသလက္ခဏမေတ္ထ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န ဒေတိ. တသ္မာ ဒုက္ခေ အညာဏံ။ပေ။ ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု အညာဏန္တိ ဝုစ္စတိ.

၅၉၂. သင်္ခါရာတိ ပုညာဒယော တယော ကာယသင်္ခါရာဒယော တယောတိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေ သင်္ခေပတော ဝုတ္တာ ဆ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေတ္ထ ပုညာဘိသင်္ခါရော ဒါနသီလာဒိဝသေန ပဝတ္တာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစေတနာ စေဝ ဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တာ ပဉ္စ ရူပါဝစရကုသလစေတနာ စာတိ တေရသ စေတနာ ဟောန္တိ. အပုညာဘိသင်္ခါရော ပါဏာတိပါတာဒိဝသေန ပဝတ္တာ ဒွါဒသ အကုသလစေတနာ. အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော ဘာဝနာဝသေနေဝ ပဝတ္တာ စတဿော အရူပါဝစရကုသလစေတနာ စာတိ တယောပိ သင်္ခါရာ ဧကူနတိံသ စေတနာ ဟောန္တိ.

ဣတရေသု ပန တီသု ကာယသဉ္စေတနာ ကာယသင်္ခါရော၊ ဝစီသဉ္စေတနာ ဝစီသင်္ခါရော၊ မနောသဉ္စေတနာ စိတ္တသင်္ခါရော. အယံ တိကော ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီနံ ဒွါရတော ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တော. ကာယဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ဟိ ကာယဒွါရတော ပဝတ္တာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစေတနာ၊ ဒွါဒသ အကုသလစေတနာတိ သမဝီသတိ စေတနာ ကာယသင်္ခါရော နာမ. တာ ဧဝ ဝစီဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ဝစီဒွါရတော ပဝတ္တာ ဝစီသင်္ခါရော နာမ. အဘိညာစေတနာ ပနေတ္ထ ပရတော ဝိညာဏဿ ပစ္စယော န ဟောတီတိ န ဂဟိတာ. ယထာ စ အဘိညာစေတနာ၊ ဧဝံ ဥဒ္ဓစ္စစေတနာပိ န ဟောတိ. တသ္မာ သာပိ ဝိညာဏဿ ပစ္စယဘာဝေ အပနေတဗ္ဗာ၊ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ပန သဗ္ဗာပေတာ ဟောန္တိ. ဥဘောပိ ဝိညတ္တိယော အသမုဋ္ဌာပေတွာ မနောဒွါရေ ဥပ္ပန္နာ ပန သဗ္ဗာပိ ဧကူနတိံသတိ စေတနာ စိတ္တသင်္ခါရောတိ. ဣတိ အယံ တိကော ပုရိမတ္တိကမေဝ ပဝိသတီတိ အတ္ထတော ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီနံယေဝ ဝသေန အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၅၉၃. တတ္ထ သိယာ – ကထံ ပနေတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ‘‘ဣမေ သင်္ခါရာ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ ဟောန္တီ’’တိ? အဝိဇ္ဇာဘာဝေ ဘာဝတော. ယဿ ဟိ ဒုက္ခာဒီသု အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတံ အညာဏံ အပ္ပဟီနံ ဟောတိ၊ သော ဒုက္ခေ တာဝ ပုဗ္ဗန္တာဒီသု စ အညာဏေန သံသာရဒုက္ခံ သုခသညာယ ဂဟေတွာ တဿေဝ ဟေတုဘူတေ တိဝိဓေပိ သင်္ခါရေ အာရဘတိ. သမုဒယေ အညာဏေန ဒုက္ခဟေတုဘူတေပိ တဏှာပရိက္ခာရေ သင်္ခါရေ သုခဟေတုတော မညမာနော အာရဘတိ. နိရောဓေ ပန မဂ္ဂေ စ အညာဏေန ဒုက္ခဿ အနိရောဓဘူတေပိ ဂတိဝိသေသေ ဒုက္ခနိရောဓသညီ ဟုတွာ နိရောဓဿ စ အမဂ္ဂဘူတေသုပိ ယညာမရတပါဒီသု နိရောဓမဂ္ဂသညီ ဟုတွာ ဒုက္ခနိရောဓံ ပတ္ထယမာနော ယညာမရတပါဒိမုခေန တိဝိဓေပိ သင်္ခါရေ အာရဘတိ.

အပိစ သော တာယ စတူသု သစ္စေသု အပ္ပဟီနာဝိဇ္ဇတာယ ဝိသေသတော ဇာတိဇရာရောဂမရဏာဒိအနေကာဒီနဝဝေါကိဏ္ဏမ္ပိ ပုညဖလသင်္ခါတံ ဒုက္ခံ ဒုက္ခတော အဇာနန္တော တဿ အဓိဂမာယ ကာယဝစီစိတ္တသင်္ခါရဘေဒံ ပုညာဘိသင်္ခါရံ အာရဘတိ ဒေဝစ္ဆရကာမကော ဝိယ မရုပ္ပပါတံ. သုခသမ္မတဿာပိ စ တဿ ပုညဖလဿ အန္တေ မဟာပရိဠာဟဇနိကံ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတံ အပ္ပဿာဒတဉ္စ အပဿန္တောပိ တပ္ပစ္စယံ ဝုတ္တပ္ပကာရမေဝ ပုညာဘိသင်္ခါရံ အာရဘတိ သလဘော ဝိယ ဒီပသိခါဘိနိပါတံ၊ မဓုဗိန္ဒုဂိဒ္ဓေါ ဝိယ စ မဓုလိတ္တသတ္ထဓာရာလေဟနံ. ကာမုပသေဝနာဒီသု စ သဝိပါကေသု အာဒီနဝံ အပဿန္တော သုခသညာယ စေဝ ကိလေသာဘိဘူတတာယ စ ဒွါရတ္တယပ္ပဝတ္တမ္ပိ အပုညာဘိသင်္ခါရံ အာရဘတိ၊ ဗာလော ဝိယ ဂူထကီဠနံ၊ မရိတုကာမော ဝိယ စ ဝိသခါဒနံ. အာရုပ္ပဝိပါကေသု စာပိ သင်္ခါရဝိပရိဏာမဒုက္ခတံ အနဝဗုဇ္ဈမာနော သဿတာဒိဝိပလ္လာသေန စိတ္တသင်္ခါရဘူတံ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရံ အာရဘတိ၊ ဒိသာမူဠှော ဝိယ ပိသာစနဂရာဘိမုခမဂ္ဂဂမနံ.

ဧဝံ ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာဘာဝတောဝ သင်္ခါရဘာဝေါ၊ န အဘာဝတော. တသ္မာ ဇာနိတဗ္ဗမေတံ ‘‘ဣမေ သင်္ခါရာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ဟောန္တီ’’တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အဝိဒွါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇာဂတော ပုညာဘိသင်္ခါရမ္ပိ အဘိသင်္ခရောတိ၊ အပုညာဘိသင်္ခါရမ္ပိ အဘိသင်္ခရောတိ၊ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရမ္ပိ အဘိသင်္ခရောတိ. ယတော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အဝိဇ္ဇာ ပဟီနာ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ၊ သော အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒါ နေဝ ပုညာဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတီ’’တိ.

ပဋ္ဌာနပစ္စယကထာ

၅၉၄. ဧတ္ထာဟ – ဂဏှာမ တာဝ ဧတံ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယောတိ၊ ဣဒံ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ ကတမေသံ သင်္ခါရာနံ ကထံ ပစ္စယော ဟောတီတိ? တတြိဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘဂဝတာ ဟိ ‘‘ဟေတုပစ္စယော၊ အာရမ္မဏပစ္စယော၊ အဓိပတိပစ္စယော၊ အနန္တရပစ္စယော၊ သမနန္တရပစ္စယော၊ သဟဇာတပစ္စယော၊ အညမညပစ္စယော၊ နိဿယပစ္စယော၊ ဥပနိဿယပစ္စယော၊ ပုရေဇာတပစ္စယော၊ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော၊ အာသေဝနပစ္စယော၊ ကမ္မပစ္စယော၊ ဝိပါကပစ္စယော၊ အာဟာရပစ္စယော၊ ဣန္ဒြိယပစ္စယော၊ ဈာနပစ္စယော၊ မဂ္ဂပစ္စယော၊ သမ္ပယုတ္တပစ္စယော၊ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော၊ အတ္ထိပစ္စယော၊ နတ္ထိပစ္စယော၊ ဝိဂတပစ္စယော၊ အဝိဂတပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.ပစ္စယုဒ္ဒေသ) စတုဝီသတိ ပစ္စယာ ဝုတ္တာ.

တတ္ထ ဟေတု စ သော ပစ္စယော စာတိ ဟေတုပစ္စယော၊ ဟေတု ဟုတွာ ပစ္စယော၊ ဟေတုဘာဝေန ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာရမ္မဏပစ္စယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

၅၉၅. တတ္ထ ဟေတူတိ ဝစနာဝယဝကာရဏမူလာနမေတံ အဓိဝစနံ. ‘‘ပဋိညာ၊ ဟေတူ’’တိအာဒီသု ဟိ လောကေ ဝစနာဝယဝေါ ဟေတူတိ ဝုစ္စတိ. သာသနေ ပန ‘‘ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၆၀) ကာရဏံ. ‘‘တယော ကုသလဟေတူ၊ တယော အကုသလဟေတူ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၀၅၉) မူလံ ဟေတူတိ ဝုစ္စတိ၊ တံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. ပစ္စယောတိ ဧတ္ထ ပန အယံ ဝစနတ္ထော၊ ပဋိစ္စ ဧတသ္မာ ဧတီတိ ပစ္စယော. အပစ္စက္ခာယ နံ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ယော ဟိ ဓမ္မော ယံ ဓမ္မံ အပစ္စက္ခာယ တိဋ္ဌတိ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝါ၊ သော တဿ ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. လက္ခဏတော ပန ဥပကာရကလက္ခဏော ပစ္စယော. ယော ဟိ ဓမ္မော ယဿ ဓမ္မဿ ဌိတိယာ ဝါ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဥပကာရကော ဟောတိ၊ သော တဿ ပစ္စယောတိ ဝုစ္စတိ. ပစ္စယော၊ ဟေတု၊ ကာရဏံ၊ နိဒါနံ၊ သမ္ဘဝေါ၊ ပဘဝေါတိအာဒိ အတ္ထတော ဧကံ၊ ဗျဉ္ဇနတော နာနံ. ဣတိ မူလဋ္ဌေန ဟေတု၊ ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယောတိ သင်္ခေပတော မူလဋ္ဌေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ဟေတုပစ္စယော.

သော သာလိအာဒီနံ သာလိဗီဇာဒီနိ ဝိယ၊ မဏိပဘာဒီနံ ဝိယ စ မဏိဝဏ္ဏာဒယော ကုသလာဒီနံ ကုသလာဒိဘာဝသာဓကောတိ အာစရိယာနံ အဓိပ္ပါယော. ဧဝံ သန္တေ ပန တံသမုဋ္ဌာနရူပေသု ဟေတုပစ္စယတာ န သမ္ပဇ္ဇတိ. န ဟိ သော တေသံ ကုသလာဒိဘာဝံ သာဓေတိ၊ န စ ပစ္စယော န ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁). အဟေတုကစိတ္တာနဉ္စ ဝိနာ ဧတေန အဗျာကတဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ၊ သဟေတုကာနမ္ပိ စ ယောနိသောမနသိကာရာဒိပဋိဗဒ္ဓေါ ကုသလာဒိဘာဝေါ၊ န သမ္ပယုတ္တဟေတုပဋိဗဒ္ဓေါ. ယဒိ စ သမ္ပယုတ္တဟေတူသု သဘာဝတောဝ ကုသလာဒိဘာဝေါ သိယာ၊ သမ္ပယုတ္တေသု ဟေတုပဋိဗဒ္ဓေါ အလောဘော ကုသလော ဝါ သိယာ အဗျာကတော ဝါ. ယသ္မာ ပန ဥဘယထာပိ ဟောတိ၊ တသ္မာ ယထာ သမ္ပယုတ္တေသု၊ ဧဝံ ဟေတူသုပိ ကုသလာဒိတာ ပရိယေသိတဗ္ဗာ.

ကုသလာဒိဘာဝသာဓနဝသေန ပန ဟေတူနံ မူလဋ္ဌံ အဂဟေတွာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနဝသေန ဂယှမာနေ န ကိဉ္စိ ဝိရုဇ္ဈတိ. လဒ္ဓဟေတုပစ္စယာ ဟိ ဓမ္မာ ဝိရူဠှမူလာ ဝိယ ပါဒပါ ထိရာ ဟောန္တိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ၊ အဟေတုကာ တိလဗီဇကာဒိသေဝါလာ ဝိယ န သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ. ဣတိ မူလဋ္ဌေန ဥပကာရကောတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ဟေတုပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၅၉၆. တတော ပရေသု အာရမ္မဏဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော အာရမ္မဏပစ္စယော. သော ‘‘ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၂) အာရဘိတွာပိ ‘‘ယံ ယံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၂) ဩသာပိတတ္တာ န ကောစိ ဓမ္မော န ဟောတိ. ယထာ ဟိ ဒုဗ္ဗလော ပုရိသော ဒဏ္ဍံ ဝါ ရဇ္ဇုံ ဝါ အာလမ္ဗိတွာဝ ဥဋ္ဌဟတိ စေဝ တိဋ္ဌတိ စ၊ ဧဝံ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ အာရဗ္ဘေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စေဝ တိဋ္ဌန္တိ စ. တသ္မာ သဗ္ဗေပိ စိတ္တစေတသိကာနံ အာရမ္မဏဘူတာ ဓမ္မာ အာရမ္မဏပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၅၉၇. ဇေဋ္ဌကဋ္ဌေန ဥပကာရကော ဓမ္မော အဓိပတိပစ္စယော၊ သော သဟဇာတာရမ္မဏဝသေန ဒုဝိဓော. တတ္ထ ‘‘ဆန္ဒာဓိပတိ ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိဝစနတော (ပဋ္ဌာ. ၁.၃.၃) ဆန္ဒဝီရိယစိတ္တဝီမံသာသင်္ခါတာ စတ္တာရော ဓမ္မာ အဓိပတိပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ နော စ ခေါ ဧကတော. ယဒါ ဟိ ဆန္ဒံ ဓုရံ ဆန္ဒံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ စိတ္တံ ပဝတ္တတိ၊ တဒါ ဆန္ဒောဝ အဓိပတိ၊ န ဣတရေ. ဧသ နယော သေသေသုပိ.

ယံ ပန ဓမ္မံ ဂရုံ ကတွာ အရူပဓမ္မာ ပဝတ္တန္တိ၊ သော နေသံ အာရမ္မဏာဓိပတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယံ ယံ ဓမ္မံ ဂရုံ ကတွာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၃).

၅၉၈. အနန္တရဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော အနန္တရပစ္စယော. သမနန္တရဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော သမနန္တရပစ္စယော. ဣဒဉ္စ ပစ္စယဒွယံ ဗဟုဓာ ပပဉ္စယန္တိ. အယံ ပနေတ္ထ သာရော၊ ယော ဟိ ဧသ စက္ခုဝိညာဏာနန္တရာ မနောဓာတု၊ မနောဓာတုအနန္တရာ မနောဝိညာဏဓာတူတိအာဒိ စိတ္တနိယမော၊ သော ယသ္မာ ပုရိမပုရိမစိတ္တဝသေနေဝ ဣဇ္ဈတိ၊ န အညထာ၊ တသ္မာ အတ္တနော အတ္တနော အနန္တရံ အနုရူပဿ စိတ္တုပ္ပါဒဿ ဥပ္ပါဒနသမတ္ထော ဓမ္မော အနန္တရပစ္စယော. တေနေဝါဟ – ‘‘အနန္တရပစ္စယောတိ စက္ခုဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄). ယော အနန္တရပစ္စယော၊ သွေဝ သမနန္တရပစ္စယော. ဗျဉ္ဇနမတ္တမေဝ ဟေတ္ထ နာနံ၊ ဥပစယသန္တတီသု ဝိယ အဓိဝစနနိရုတ္တိဒုကာဒီသု ဝိယ စ. အတ္ထတော ပန နာနံ နတ္ထိ.

ယမ္ပိ ‘‘အတ္ထာနန္တရတာယ အနန္တရပစ္စယော၊ ကာလာနန္တရတာယ သမနန္တရပစ္စယော’’တိ အာစရိယာနံ မတံ၊ တံ ‘‘နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ နေဝသညာနာသညာယတနကုသလံ ဖလသမာပတ္တိယာ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒီဟိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၁၈) ဝိရုဇ္ဈတိ. ယမ္ပိ တတ္ထ ဝဒန္တိ ‘‘ဓမ္မာနံ သမုဋ္ဌာပနသမတ္ထတာ န ပရိဟာယတိ၊ ဘာဝနာဗလေန ပန ဝါရိတတ္တာ ဓမ္မာ သမနန္တရာ နုပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ၊ တမ္ပိ ကာလာနန္တရတာယ အဘာဝမေဝ သာဓေတိ. ဘာဝနာဗလေန ဟိ တတ္ထ ကာလာနန္တရတာ နတ္ထီတိ၊ မယမ္ပိ ဧတဒေဝ ဝဒါမ. ယသ္မာ စ ကာလာနန္တရတာ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သမနန္တရပစ္စယတာ န ယုဇ္ဇတိ. ကာလာနန္တရတာယ ဟိ တေသံ သမနန္တရပစ္စယော ဟောတီတိ လဒ္ဓိ. တသ္မာ အဘိနိဝေသံ အကတွာ ဗျဉ္ဇနမတ္တတောဝေတ္ထ နာနာကရဏံ ပစ္စေတဗ္ဗံ၊ န အတ္ထတော. ကထံ? နတ္ထိ ဧတေသံ အန္တရန္တိ ဟိ အနန္တရာ. သဏ္ဌာနာဘာဝတော သုဋ္ဌု အနန္တရာတိ သမနန္တရာ.

၅၉၉. ဥပ္ပဇ္ဇမာနောဝ သဟ ဥပ္ပါဒနဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော သဟဇာတပစ္စယော ပကာသဿ ပဒီပေါ ဝိယ. သော အရူပက္ခန္ဓာဒိဝသေန ဆဗ္ဗိဓော ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော. စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ၊ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ၊ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ၊ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ၊ ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ကိဉ္စိကာလေ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ကိဉ္စိကာလေ န သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၆). ဣဒံ ဟဒယဝတ္ထုမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

၆၀၀. အညမညံ ဥပ္ပါဒနုပတ္ထမ္ဘနဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော အညမညပစ္စယော အညမညူပတ္ထမ္ဘကံ တိဒဏ္ဍကံ ဝိယ. သော အရူပက္ခန္ဓာဒိဝသေန တိဝိဓော ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော. စတ္တာရော မဟာဘူတာ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၇).

၆၀၁. အဓိဋ္ဌာနာကာရေန နိဿယာကာရေန စ ဥပကာရကော ဓမ္မော နိဿယပစ္စယော တရုစိတ္တကမ္မာဒီနံ ပထဝီပဋာဒယော ဝိယ. သော ‘‘စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝံ သဟဇာတေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဆဋ္ဌော ပနေတ္ထ ကောဋ္ဌာသော ‘‘စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ။ပေ။ သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော. ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၈) ဧဝံ ဝိဘတ္တော.

၆၀၂. ဥပနိဿယပစ္စယောတိ ဧတ္ထ ပန အယံ တာဝ ဝစနတ္ထော၊ တဒဓီနဝုတ္တိတာယ အတ္တနော ဖလေန နိဿိတော န ပဋိက္ခိတ္တောတိ နိဿယော. ယထာ ပန ဘုသော အာယာသော ဥပါယာသော၊ ဧဝံ ဘုသော နိဿယော ဥပနိဿယော၊ ဗလဝကာရဏဿေတံ အဓိဝစနံ. တသ္မာ ဗလဝကာရဏဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ဥပနိဿယပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

သော အာရမ္မဏူပနိဿယော အနန္တရူပနိဿယော ပကတူပနိဿယောတိ တိဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ‘‘ဒါနံ ဒတွာ သီလံ သမာဒိယိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ တံ ဂရုံကတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ၊ ပုဗ္ဗေ သုစိဏ္ဏာနိ ဂရုံကတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ၊ ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဈာနံ ဂရုံကတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ၊ သေက္ခာ ဂေါတြဘုံ ဂရုံကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တိ၊ ဝေါဒါနံ ဂရုံကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တိ. သေက္ခာ မဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိတွာ မဂ္ဂံ ဂရုံကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တီ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၂၃) ဧဝမာဒိနာ နယေန အာရမ္မဏူပနိဿယော တာဝ အာရမ္မဏာဓိပတိနာ သဒ္ဓိံ နာနတ္တံ အကတွာဝ ဝိဘတ္တော. တတ္ထ ယံ အာရမ္မဏံ ဂရုံကတွာ စိတ္တစေတသိကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တံ နိယမတော တေသု အာရမ္မဏေသု ဗလဝါရမ္မဏံ ဟောတိ. ဣတိ ဂရုကတ္တဗ္ဗမတ္တဋ္ဌေန အာရမ္မဏာဓိပတိ၊ ဗလဝကာရဏဋ္ဌေန အာရမ္မဏူပနိဿယောတိ ဧဝမေတေသံ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အနန္တရူပနိဿယောပိ ‘‘ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ခန္ဓာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၉) နယေန အနန္တရပစ္စယေန သဒ္ဓိံ နာနတ္တံ အကတွာဝ ဝိဘတ္တော. မာတိကာနိက္ခေပေ ပန နေသံ ‘‘စက္ခုဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄) နယေန အနန္တရဿ၊ ‘‘ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၉) နယေန ဥပနိဿယဿ အာဂတတ္တာ နိက္ခေပေ ဝိသေသော အတ္ထိ. သောပိ အတ္ထတော ဧကီဘာဝမေဝ ဂစ္ဆတိ. ဧဝံ သန္တေပိ အတ္တနော အတ္တနော အနန္တရာ အနုရူပဿ စိတ္တုပ္ပါဒဿ ပဝတ္တနသမတ္ထတာယ အနန္တရတာ၊ ပုရိမစိတ္တဿ ပစ္ဆိမစိတ္တုပ္ပါဒနေ ဗလဝတာယ အနန္တရူပနိဿယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာ ဟိ ဟေတုပစ္စယာဒီသု ကိဉ္စိ ဓမ္မံ ဝိနာပိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န ဧဝံ အနန္တရစိတ္တံ ဝိနာ စိတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိ နာမ အတ္ထိ. တသ္မာ ဗလဝပစ္စယော ဟောတိ. ဣတိ အတ္တနော အတ္တနော အနန္တရာ အနုရူပစိတ္တုပ္ပါဒနဝသေန အနန္တရပစ္စယော၊ ဗလဝကာရဏဝသေန အနန္တရူပနိဿယောတိ ဧဝမေတေသံ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပကတူပနိဿယော ပန ပကတော ဥပနိဿယော ပကတူပနိဿယော. ပကတော နာမ အတ္တနော သန္တာနေ နိပ္ဖါဒိတော ဝါ သဒ္ဓါသီလာဒိ ဥပသေဝိတော ဝါ ဥတုဘောဇနာဒိ. ပကတိယာ ဧဝ ဝါ ဥပနိဿယော ပကတူပနိဿယော၊ အာရမ္မဏာနန္တရေဟိ အသမ္မိဿောတိ အတ္ထော. တဿ ပကတူပနိဿယော ‘‘သဒ္ဓံ ဥပနိဿာယ ဒါနံ ဒေတိ၊ သီလံ သမာဒိယတိ၊ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ၊ ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဝိပဿနံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ မဂ္ဂံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ အဘိညံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ သမာပတ္တိံ ဥပ္ပါဒေတိ. သီလံ၊ သုတံ၊ စာဂံ၊ ပညံ ဥပနိဿာယ ဒါနံ ဒေတိ။ပေ။ သမာပတ္တိံ ဥပ္ပါဒေတိ. သဒ္ဓါ၊ သီလံ၊ သုတံ၊ စာဂေါ၊ ပညာ သဒ္ဓါယ၊ သီလဿ၊ သုတဿ၊ စာဂဿ၊ ပညာယ၊ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၂၃) နယေန အနေကပ္ပကာရတော ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ဣမေ သဒ္ဓါဒယော ပကတာ စေဝ ဗလဝကာရဏဋ္ဌေန ဥပနိဿယာ စာတိ ပကတူပနိဿယောတိ.

၆၀၃. ပဌမတရံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝတ္တမာနဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ပုရေဇာတပစ္စယော. သော ပဉ္စဒွါရေ ဝတ္ထာရမ္မဏဟဒယဝတ္ထုဝသေန ဧကာဒသဝိဓော ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော. သောတ။ပေ။ ဃာန၊ ဇိဝှါ၊ ကာယာယတနံ၊ ရူပ၊ သဒ္ဒ၊ ဂန္ဓ၊ ရသ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော. ရူပ၊ သဒ္ဒ၊ ဂန္ဓ၊ ရသ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ. ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော. မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ကိဉ္စိကာလေ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော. ကိဉ္စိကာလေ န ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၀).

၆၀၄. ပုရေဇာတာနံ ရူပဓမ္မာနံ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေန ဥပကာရကော အရူပဓမ္မော ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော ဂိဇ္ဈပေါတကသရီရာနံ အာဟာရာသာစေတနာ ဝိယ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္ဆာဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၁).

၆၀၅. အာသေဝနဋ္ဌေန အနန္တရာနံ ပဂုဏဗလဝဘာဝါယ ဥပကာရကော ဓမ္မော အာသေဝနပစ္စယော ဂန္ထာဒီသု ပုရိမပုရိမာဘိယောဂေါ ဝိယ. သော ကုသလာကုသလကိရိယဇဝနဝသေန တိဝိဓော ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော. ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ။ပေ။ ကိရိယာဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကိရိယာဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၂).

၆၀၆. စိတ္တပယောဂသင်္ခါတေန ကိရိယဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ကမ္မပစ္စယော. သော နာနက္ခဏိကာယ စေဝ ကုသလာကုသလစေတနာယ သဟဇာတာယ စ သဗ္ဗာယပိ စေတနာယ ဝသေန ဒုဝိဓော ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ ဝိပါကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော. စေတနာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၃).

၆၀၇. နိရုဿာဟသန္တဘာဝေန နိရုဿာဟသန္တဘာဝါယ ဥပကာရကော ဝိပါကဓမ္မော ဝိပါကပစ္စယော. သော ပဝတ္တေ တံသမုဋ္ဌာနာနံ၊ ပဋိသန္ဓိယံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ၊ သဗ္ဗတ္ထ စ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပစ္စယော ဟောတိ. ယထာဟ –‘‘ဝိပါကာဗျာကတော ဧကော ခန္ဓော တိဏ္ဏန္နံ ခန္ဓာနံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဝိပါကပစ္စယေန ပစ္စယော။ပေ။ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတော ဧကော ခန္ဓော တိဏ္ဏန္နံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ. တယော ခန္ဓာ ဧကဿ ခန္ဓဿ. ဒွေ ခန္ဓာ ဒွိန္နံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ဝိပါကပစ္စယေန ပစ္စယော. ခန္ဓာ ဝတ္ထုဿ ဝိပါကပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ.

၆၀၈. ရူပါရူပါနံ ဥပတ္ထမ္ဘကဋ္ဌေန ဥပကာရကာ စတ္တာရော အာဟာရာ အာဟာရပစ္စယော. ယထာဟ –‘‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော. အရူပိနော အာဟာရာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၅). ပဉှာဝါရေ ပန ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာ အာဟာရာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိပိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၂၉) ဝုတ္တံ.

၆၀၉. အဓိပတိယဋ္ဌေန ဥပကာရကာ ဣတ္ထိန္ဒြိယပုရိသိန္ဒြိယဝဇ္ဇာ ဝီသတိန္ဒြိယာ ဣန္ဒြိယပစ္စယော. တတ္ထ စက္ခုန္ဒြိယာဒယော အရူပဓမ္မာနံယေဝ၊ သေသာ ရူပါရူပါနံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ယထာဟ – ‘‘စက္ခုန္ဒြိယံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ။ပေ။ သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ကာယိန္ဒြိယံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော. ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကဋတ္တာရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော. အရူပိနော ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၆). ပဉှာဝါရေ ပန ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာ ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိပိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၃၀) ဝုတ္တံ.

၆၁၀. ဥပနိဇ္ဈာယနဋ္ဌေန ဥပကာရကာနိ ဌပေတွာ ဒွိပဉ္စဝိညာဏေ သုခဒုက္ခဝေဒနာဒွယံ သဗ္ဗာနိပိ ကုသလာဒိဘေဒါနိ သတ္တ ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနပစ္စယော. ယထာဟ –‘‘ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၇). ပဉှာဝါရေ ပန ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာနိ ဈာနင်္ဂါနိ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိပိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၃၁) ဝုတ္တံ.

၆၁၁. ယတော တတော ဝါ နိယျာနဋ္ဌေန ဥပကာရကာနိ ကုသလာဒိဘေဒါနိ ဒွါဒသ မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂပစ္စယော. ယထာဟ – ‘‘မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၈). ပဉှာဝါရေ ပန ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာနိ မဂ္ဂင်္ဂါနိ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိပိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၃၂) ဝုတ္တံ. ဧတေ ပန ဒွေပိ ဈာနမဂ္ဂပစ္စယာ ဒွိပဉ္စဝိညာဏာဟေတုကစိတ္တေသု န လဗ္ဘန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၆၁၂. ဧကဝတ္ထုကဧကာရမ္မဏဧကုပ္ပါဒေကနိရောဓသင်္ခါတေန သမ္ပယုတ္တဘာဝေန ဥပကာရကာ အရူပဓမ္မာ သမ္ပယုတ္တပစ္စယော. ယထာဟ – ‘‘စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သမ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၉).

၆၁၃. ဧကဝတ္ထုကာဒိဘာဝါနုပဂမေန ဥပကာရကာ ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ၊ အရူပိနောပိ ရူပီနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော. သော သဟဇာတပစ္ဆာဇာတပုရေဇာတဝသေန တိဝိဓော ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘သဟဇာတာ ကုသလာ ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော. ပစ္ဆာဇာတာ ကုသလာ ခန္ဓာ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၃၄). အဗျာကတပဒဿ ပန သဟဇာတဝိဘင်္ဂေ ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာ ခန္ဓာ ကဋတ္တာရူပါနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော. ခန္ဓာ ဝတ္ထုဿ. ဝတ္ထု ခန္ဓာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိပိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၃၄) ဝုတ္တံ. ပုရေဇာတံ ပန စက္ခုန္ဒြိယာဒိဝတ္ထုဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာဟ – ‘‘ပုရေဇာတံ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဿ။ပေ။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော. ဝတ္ထု ဝိပါကာဗျာကတာနံ ကိရိယာဗျာကတာနံ ခန္ဓာနံ။ပေ။ ဝတ္ထု ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ။ပေ။ ဝတ္ထု အကုသလာနံ ခန္ဓာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၃၄).

၆၁၄. ပစ္စုပ္ပန္နလက္ခဏေန အတ္ထိဘာဝေန တာဒိသဿေဝ ဓမ္မဿ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေန ဥပကာရကော ဓမ္မော အတ္ထိပစ္စယော. တဿ အရူပက္ခန္ဓမဟာဘူတနာမရူပစိတ္တစေတသိကမဟာဘူတအာယတနဝတ္ထုဝသေန သတ္တဓာ မာတိကာ နိက္ခိတ္တာ. ယထာဟ –‘‘စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော၊ စတ္တာရော မဟာဘူတာ၊ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ. စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ. မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ. စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ။ပေ။ ကာယာယတနံ။ပေ။ ရူပါယတနံ။ပေ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော. ရူပါယတနံ။ပေ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ. ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၂၁).

ပဉှာဝါရေ ပန သဟဇာတံ ပုရေဇာတံ ပစ္ဆာဇာတံ အာဟာရံ ဣန္ဒြိယန္တိပိ နိက္ခိပိတွာ သဟဇာတေ တာဝ ‘‘ဧကော ခန္ဓော တိဏ္ဏန္နံ ခန္ဓာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၃၅) နယေန နိဒ္ဒေသော ကတော၊ ပုရေဇာတေ ပုရေဇာတာနံ စက္ခာဒီနံ ဝသေန နိဒ္ဒေသော ကတော. ပစ္ဆာဇာတေ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ပစ္စယဝသေန နိဒ္ဒေသော ကတော. အာဟာရိန္ဒြိယေသု ‘‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော. ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကဋတ္တာရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၃၅) ဧဝံ နိဒ္ဒေသော ကတောတိ.

၆၁၅. အတ္တနော အနန္တရာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ အရူပဓမ္မာနံ ပဝတ္တိဩကာသဒါနေန ဥပကာရကာ သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ အရူပဓမ္မာ နတ္ထိပစ္စယော. ယထာဟ –‘‘သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ နတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ.

တေ ဧဝ ဝိဂတဘာဝေန ဥပကာရကတ္တာ ဝိဂတပစ္စယော. ယထာဟ – ‘‘သမနန္တရဝိဂတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ.

အတ္ထိ ပစ္စယဓမ္မာ ဧဝ စ အဝိဂတဘာဝေန ဥပကာရကတ္တာ အဝိဂတပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒေသနာဝိလာသေန ပန တထာ ဝိနေတဗ္ဗဝေနေယျဝသေန ဝါ အယံ ဒုကော ဝုတ္တော၊ အဟေတုကဒုကံ ဝတွာပိ ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တဒုကော ဝိယာတိ.

အဝိဇ္ဇာပစ္စယာသင်္ခါရပဒဝိတ္ထာရကထာ

၆၁၆. ဧဝမိမေသု စတုဝီသတိယာ ပစ္စယေသု အယံ အဝိဇ္ဇာ၊

ပစ္စယော ဟောတိ ပုညာနံ၊ ဒုဝိဓာနေကဓာ ပန၊

ပရေသံ ပစ္ဆိမာနံ သာ၊ ဧကဓာ ပစ္စယော မတာတိ.

တတ္ထ ပုညာနံ ဒုဝိဓာတိ အာရမ္မဏပစ္စယေန စ ဥပနိဿယပစ္စယေန စာတိ ဒွေဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. သာ ဟိ အဝိဇ္ဇံ ခယတော ဝယတော သမ္မသနကာလေ ကာမာဝစရာနံ ပုညာဘိသင်္ခါရာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ. အဘိညာစိတ္တေန သမောဟစိတ္တံ ဇာနနကာလေ ရူပါဝစရာနံ. အဝိဇ္ဇာသမတိက္ကမတ္ထာယ ပန ဒါနာဒီနိ စေဝ ကာမာဝစရပုညကိရိယဝတ္ထူနိ ပူရေန္တဿ၊ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ စ ဥပ္ပါဒေန္တဿ ဒွိန္နမ္ပိ တေသံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ. တထာ အဝိဇ္ဇာသမ္မူဠှတ္တာ ကာမဘဝရူပဘဝသမ္ပတ္တိယော ပတ္ထေတွာ တာနေဝ ပုညာနိ ကရောန္တဿ.

အနေကဓာ ပန ပရေသန္တိ အပုညာဘိသင်္ခါရာနံ အနေကဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. ကထံ? ဧသာ ဟိ အဝိဇ္ဇံ အာရဗ္ဘ ရာဂါဒီနံ ဥပ္ပဇ္ဇနကာလေ အာရမ္မဏပစ္စယေန၊ ဂရုံကတွာ အဿာဒနကာလေ အာရမ္မဏာဓိပတိအာရမ္မဏူပနိဿယေဟိ၊ အဝိဇ္ဇာသမ္မူဠှဿ အနာဒီနဝဒဿာဝိနော ပါဏာတိပါတာဒီနိ ကရောန္တဿ ဥပနိဿယပစ္စယေန၊ ဒုတိယဇဝနာဒီနံ အနန္တရသမနန္တရအနန္တရူပနိဿယာသေဝနနတ္ထိဝိဂတပစ္စယေဟိ၊ ယံကိဉ္စိ အကုသလံ ကရောန္တဿ ဟေတု သဟဇာတ အညမည နိဿယ သမ္ပယုတ္တ အတ္ထိ အဝိဂတပစ္စယေဟီတိ အနေကဓာ ပစ္စယော ဟောတိ.

ပစ္ဆိမာနံ သာ ဧကဓာ ပစ္စယော မတာတိ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေနေဝ ဧကဓာ ပစ္စယော မတာ. သော ပနဿာ ဥပနိဿယဘာဝေါ ပုညာဘိသင်္ခါရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

၆၁၇. ဧတ္ထာဟ – ကိံ ပနာယမေကာဝ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော၊ ဥဒါဟု အညေပိ ပစ္စယာ သန္တီတိ? ကိံ ပနေတ္ထ၊ ယဒိ တာဝ ဧကာဝ၊ ဧကကာရဏဝါဒေါ အာပဇ္ဇတိ. အထညေပိ သန္တိ၊ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ ဧကကာရဏနိဒ္ဒေသော နုပပဇ္ဇတီတိ? န နုပပဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ –

ဧကံ န ဧကတော ဣဓ၊ နာနေကမနေကတောပိ နော ဧကံ၊

ဖလမတ္ထိ အတ္ထိ ပန ဧက-ဟေတုဖလဒီပနေ အတ္ထော.

ဧကတော ဟိ ကာရဏတော န ဣဓ ကိဉ္စိ ဧကံ ဖလမတ္ထိ၊ န အနေကံ. နာပိ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ ဧကံ. အနေကေဟိ ပန ကာရဏေဟိ အနေကမေဝ ဟောတိ. တထာ ဟိ အနေကေဟိ ဥတုပထဝီဗီဇသလိလသင်္ခါတေဟိ ကာရဏေဟိ အနေကမေဝ ရူပဂန္ဓရသာဒိကံ အင်္ကုရသင်္ခါတံ ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဒိဿတိ. ယံ ပနေတံ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိ ဧကေကဟေတုဖလဒီပနံ ကတံ၊ တတ္ထ အတ္ထော အတ္ထိ၊ ပယောဇနံ ဝိဇ္ဇတိ.

ဘဂဝါ ဟိ ကတ္ထစိ ပဓာနတ္တာ၊ ကတ္ထစိ ပါကဋတ္တာ၊ ကတ္ထစိ အသာဓာရဏတ္တာ ဒေသနာဝိလာသဿ စ ဝေနေယျာနဉ္စ အနုရူပတော ဧကမေဝ ဟေတုံ ဝါ ဖလံ ဝါ ဒီပေတိ. ‘‘ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ’’တိ ဟိ ပဓာနတ္တာ ဧကမေဝ ဟေတုဖလမာဟ. ဖဿော ဟိ ဝေဒနာယ ပဓာနဟေတု ယထာဖဿံ ဝေဒနာ ဝဝတ္ထာနတော. ဝေဒနာ စ ဖဿဿ ပဓာနဖလံ ယထာဝေဒနံ ဖဿဝဝတ္ထာနတော. ‘‘သေမှသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာ’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၆၀) ပါကဋတ္တာ ဧကံ ဟေတုမာဟ. ပါကဋော ဟိ ဧတ္ထ သေမှော၊ န ကမ္မာဒယော. ‘‘ယေ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အကုသလာ ဓမ္မာ၊ သဗ္ဗေ တေ အယောနိသောမနသိကာရမူလကာ’’တိ အသာဓာရဏတ္တာ ဧကံ ဟေတုမာဟ. အသာဓာရဏော ဟိ အယောနိသောမနသိကာရော အကုသလာနံ၊ သာဓာရဏာနိ ဝတ္ထာရမ္မဏာဒီနီတိ. တသ္မာ အယမိဓ အဝိဇ္ဇာ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ အညေသု ဝတ္ထာရမ္မဏသဟဇာတဓမ္မာဒီသု သင်္ခါရကာရဏေသု ‘‘အဿာဒါနုပဿိနော တဏှာ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၅၂) စ ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ အာသဝသမုဒယော’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၀၄) စ ဝစနတော အညေသမ္ပိ တဏှာဒီနံ သင်္ခါရဟေတူနံ ဟေတူတိ ပဓာနတ္တာ၊ ‘‘အဝိဒွါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇာဂတော ပုညာဘိသင်္ခါရမ္ပိ အဘိသင်္ခရောတီ’’တိ ပါကဋတ္တာ၊ အသာဓာရဏတ္တာ စ သင်္ခါရာနံ ဟေတုဘာဝေန ဒီပိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတေနေဝ စ ဧကေကဟေတုဖလဒီပနပရိဟာရဝစနေန သဗ္ဗတ္ထ ဧကေကဟေတုဖလဒီပနေ ပယောဇနံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

၆၁၈. ဧတ္ထာဟ – ဧဝံ သန္တေပိ ဧကန္တာနိဋ္ဌဖလာယ သာဝဇ္ဇာယ အဝိဇ္ဇာယ ကထံ ပုညာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရပစ္စယတ္တံ ယုဇ္ဇတိ? န ဟိ နိမ္ဗဗီဇတော ဥစ္ဆု ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ကထံ န ယုဇ္ဇိဿတိ? လောကသ္မိဉှိ –

ဝိရုဒ္ဓေါ စာဝိရုဒ္ဓေါ စ၊ သဒိသာသဒိသော တထာ၊

ဓမ္မာနံ ပစ္စယော သိဒ္ဓေါ၊ ဝိပါကာ ဧဝ တေ စ န.

ဓမ္မာနံ ဟိ ဌာနသဘာဝကိစ္စာဒိဝိရုဒ္ဓေါ စာဝိရုဒ္ဓေါ စ ပစ္စယော လောကေ သိဒ္ဓေါ. ပုရိမစိတ္တံ ဟိ အပရစိတ္တဿ ဌာနဝိရုဒ္ဓေါ ပစ္စယော၊ ပုရိမသိပ္ပါဒိသိက္ခာ စ ပစ္ဆာ ပဝတ္တမာနာနံ သိပ္ပါဒိကိရိယာနံ. ကမ္မံ ရူပဿ သဘာဝဝိရုဒ္ဓေါ ပစ္စယော၊ ခီရာဒီနိ စ ဒဓိအာဒီနံ. အာလောကော စက္ခုဝိညာဏဿ ကိစ္စဝိရုဒ္ဓေါ၊ ဂုဠာဒယော စ အာသဝါဒီနံ. စက္ခုရူပါဒယော ပန စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ဌာနာဝိရုဒ္ဓါ ပစ္စယာ. ပုရိမဇဝနာဒယော ပစ္ဆိမဇဝနာဒီနံ သဘာဝါဝိရုဒ္ဓါ ကိစ္စာဝိရုဒ္ဓါ စ.

ယထာ စ ဝိရုဒ္ဓါဝိရုဒ္ဓါ ပစ္စယာ သိဒ္ဓါ၊ ဧဝံ သဒိသာသဒိသာပိ. သဒိသမေဝ ဟိ ဥတုအာဟာရသင်္ခါတံ ရူပံ ရူပဿ ပစ္စယော၊ သာလိဗီဇာဒီနိ စ သာလိဖလာဒီနံ. အသဒိသမ္ပိ ရူပံ အရူပဿ၊ အရူပဉ္စ ရူပဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ ဂေါလောမာဝိလောမ-ဝိသာဏ-ဒဓိတိလပိဋ္ဌာဒီနိ စ ဒုဗ္ဗာ-သရဘူတိဏကာဒီနံ. ယေသဉ္စ ဓမ္မာနံ တေ ဝိရုဒ္ဓါဝိရုဒ္ဓသဒိသာသဒိသပစ္စယာ၊ န တေ ဓမ္မာ တေသံ ဓမ္မာနံ ဝိပါကာ ဧဝ.

ဣတိ အယံ အဝိဇ္ဇာ ဝိပါကဝသေန ဧကန္တာနိဋ္ဌဖလာ၊ သဘာဝဝသေန စ သာဝဇ္ဇာပိ သမာနာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဧတေသံ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီနံ ယထာနုရူပံ ဌာနကိစ္စသဘာဝဝိရုဒ္ဓါဝိရုဒ္ဓပစ္စယဝသေန၊ သဒိသာသဒိသပစ္စယဝသေန စ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သော စဿာ ပစ္စယဘာဝေါ ‘‘ယဿ ဟိ ဒုက္ခာဒီသု အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတံ အညာဏံ အပ္ပဟီနံ ဟောတိ၊ သော ဒုက္ခေ တာဝ ပုဗ္ဗန္တာဒီသု စ အညာဏေန သံသာရဒုက္ခံ သုခသညာယ ဂဟေတွာ တဿ ဟေတုဘူတေ တိဝိဓေပိ သင်္ခါရေ အာရဘတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တော ဧဝ.

၆၁၉. အပိစ အယံ အညောပိ ပရိယာယော –

စုတူပပါတေ သံသာရေ၊ သင်္ခါရာနဉ္စ လက္ခဏေ၊

ယော ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န-ဓမ္မေသု စ ဝိမုယှတိ.

အဘိသင်္ခရောတိ သော ဧတေ၊ သင်္ခါရေ တိဝိဓေ ယတော၊

အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယော တေသံ၊ တိဝိဓာနမ္ပယံ တတောတိ.

ကထံ ပန ယော ဧတေသု ဝိမုယှတိ၊ သော တိဝိဓေပေတေ သင်္ခါရေ ကရောတီတိ စေ. စုတိယာ တာဝ ဝိမူဠှော ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ မရဏ’’န္တိ စုတိံ အဂဏှန္တော ‘‘သတ္တော မရတိ၊ သတ္တဿ ဒေဟန္တရသင်္ကမန’’န္တိအာဒီနိ ဝိကပ္ပေတိ.

ဥပပါတေ ဝိမူဠှော ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ခန္ဓာနံ ပါတုဘာဝေါ ဇာတီ’’တိ ဥပပါတံ အဂဏှန္တော ‘‘သတ္တော ဥပပဇ္ဇတိ၊ သတ္တဿ နဝသရီရပါတုဘာဝေါ’’တိအာဒီနိ ဝိကပ္ပေတိ.

သံသာရေ ဝိမူဠှော ယော ဧသ၊

‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ၊ ဓာတုအာယတနာန စ၊

အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ၊ သံသာရောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ. –

ဧဝံ ဝဏ္ဏိတော သံသာရော၊ တံ ဧဝံ အဂဏှန္တော ‘‘အယံ သတ္တော အသ္မာ လောကာ ပရံ လောကံ ဂစ္ဆတိ၊ ပရသ္မာ လောကာ ဣမံ လောကံ အာဂစ္ဆတီ’’တိအာဒီနိ ဝိကပ္ပေတိ.

သင်္ခါရာနံ လက္ခဏေ ဝိမူဠှော သင်္ခါရာနံ သဘာဝလက္ခဏံ သာမညလက္ခဏဉ္စ အဂဏှန္တော သင်္ခါရေ အတ္တတော အတ္တနိယတော ဓုဝတော သုခတော သုဘတော ဝိကပ္ပေတိ.

ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မေသု ဝိမူဠှော အဝိဇ္ဇာဒီဟိ သင်္ခါရာဒီနံ ပဝတ္တိံ အဂဏှန္တော ‘‘အတ္တာ ဇာနာတိ ဝါ န ဇာနာတိ ဝါ၊ သော ဧဝ ကရောတိ စ ကာရေတိ စ. သော ပဋိသန္ဓိယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တဿ အဏုဣဿရာဒယော ကလလာဒိဘာဝေန သရီရံ သဏ္ဌပေန္တော ဣန္ဒြိယာနိ သမ္ပာဒေန္တိ. သော ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နော ဖုသတိ၊ ဝေဒိယတိ၊ တဏှီယတိ၊ ဥပါဒိယတိ၊ ဃဋိယတိ. သော ပုန ဘဝန္တရေ ဘဝတီ’’တိ ဝါ၊ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ နိယတိသင်္ဂတိဘာဝပရိဏတာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၈) ဝါ ဝိကပ္ပေတိ.