၇. ကိတကဏ္ဍ
ဓာတွန္တဝိကာရရာသိ
ဝိသံယောဂရူပရာသိ
အထ ဓာတုပစ္စယသံသိဒ္ဓံ ကာလ၊ ကာရက၊ လိင်္ဂ၊ သင်္ချာ၊ ကြိယာဘေဒဒီပကံ ဒဗ္ဗပ္ပဓာနဝါစကံ ကိတကပဒံ ဒီပိယတေ.
တတ္ထ အတီတာဒယော ကာလဘေဒေါ နာမ.
ကတ္တာ စ ကမ္မဉ္စ ကရဏဉ္စ သမ္ပဒါနဉ္စ အပါဒါနဉ္စ အဓိကရဏဉ္စ ဘာဝေါ စာတိ သတ္တ သာဓနာနိ ကာရကဘေဒေါ နာမ.
ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီနိ လိင်္ဂဘေဒေါ နာမ.
ဧကတ္တ၊ ဗဟုတ္တဘေဒေါ သင်္ချာဘေဒေါ နာမ.
တဿီလကြိယာ၊ တဒ္ဓမ္မကြိယာ၊ တဿာဓုကာရကြိယာ၊ အတ္တမာနကြိယာ၊ အဘိက္ခညကြိယာ၊ အရဟကြိယာ၊ သက္ကကြိယာ၊ ပေသနကြိယာ၊ အတိသဂ္ဂကြိယာ၊ ပတ္တကာလာရောစနကြိယာ၊ အဝဿမ္ဘာဝီကြိယာဒယော ကြိယာဘေဒေါ နာမ.
‘‘ဂမနံ ဘဝတိ၊ ပစနံ ဇာနာတိ’’ ဣစ္စာဒီသု ပစ္စယတ္ထဘူတော ဘာဝေါ နာမ သာဓနရူပေါ ဟောတိ. ဇာတိ ဝိယ သင်္ခတဓမ္မဿ ဓာတွတ္ထဘူတာယ သာဓျကြိယာယ သာဓကတ္တာ လိင်္ဂတ္တယယုတ္တော စ ဟောတိ၊ ကြိယာ၊ ကာရော၊ ကရဏန္တိ သိဒ္ဓတ္တာ သင်္ချာဘေဒယုတ္တော စ ဟောတိ-နာနာဓာတွတ္ထာနဉ္စ ကတ္တု၊ ကမ္မာနဉ္စ ကာလာဒီနဉ္စ ဘေဒေန သရူပဘေဒသဗ္ဘဝတော၊ တသ္မာ သောပိ ဒဗ္ဗေ ဧဝ သင်္ဂယှတီတိ ကတွာ ‘ဒဗ္ဗပ္ပဓာနဝါစက’န္တိ ဝုတ္တံ. သေသံ သဗ္ဗံ တျာဒိကဏ္ဍေ ဘာဝသာဓနဝိနိစ္ဆယေ ဝုတ္တမေဝ.
‘ဗဟုလ’န္တိ စ ‘ကြိယတ္ထာ’တိ စ ဝတ္တန္တေ –
၇၁၅. ကတ္တရိ ဘူတေ က္တ က္တဝန္တု က္တာဝီ [က. ၅၅၅၊ ရူ. ၆၁၂၊ နီ. ၁၁၄၂၊ စံ. ၁.၂.၆၆ ။ပေ။ ၃.၂.၁၀၂].
အဘဝီတိ ဘူတော၊ အတီတော၊ ဘူတေ ဝတ္တဗ္ဗေ ကြိယတ္ထာ ကတ္တရိ ကာနုဗန္ဓာ တ၊ တဝန္တု၊ တာဝီပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ ကာနုဗန္ဓာ ‘န တေ ကာနုဗန္ဓနာဂမေသူ’တိ သုတ္တေ ဝိသေသနတ္ထာ.
၇၁၆. က္တော ဘာဝကမ္မေသု [က. ၅၅၆၊ ရူ. ၆၂၂၊ နီ. ၁၁၄၃၊ စံ. ၁.၂.၆၇ ။ပေ။ ၃.၂.၁၀၂၊ ၃.၄.၇၀].
ဘူတေ ဝတ္တဗ္ဗေ ကြိယတ္ထာ ဘာဝ၊ ကမ္မေသု ကာနုဗန္ဓော တပစ္စယော ဟောတိ.
အဘဝီတိ ဘူတော-ပုရိသော၊ ဘူတာ-ဣတ္ထီ၊ ဘူတံ-ကုလံ၊ ကာရိတေ ဓာတုတော ဏာနုဗန္ဓာနံ ပဌမံ သမ္ပတ္တတ္တာ ‘န တေ ကာနုဗန္ဓနာဂမေသူ’တိ ပဋိသေဓော န ပါပုဏာတိ၊ ‘ယုဝဏ္ဏာနမေဩ ပစ္စယေ’တိ ဩဝုဒ္ဓိ၊ ‘အာဝါယာ ဏာနုဗန္ဓေ’တိ ဩဿ အာဝတ္တံ၊ တတော တပစ္စယော.
၇၁၇. ဉီ ဗျဉ္ဇနဿ [က. ၆၀၅၊ ရူ. ၅၄၇၊ နီ. ၁၂၁၀].
ဗျဉ္ဇနာဒိပစ္စယဿ အာဒိမှိ ဉာနုဗန္ဓော ဤကာရော အာဂစ္ဆတိ.
ကတ္တရိ-အဘာဝယိတ္ထာတိ ဘာဝိတော-ပုရိသော၊ ဘာဝိတာဣတ္ထီ၊ ဘာဝိတံ-ကုလံ.
ကမ္မေ-အနုဘူယိတ္ထာတိ အနုဘူတော-ဘောဂေါ၊ အနုဘူတာသမ္ပတ္တိ၊ အနုဘူတံ-သုခံ.
ကာရိတေ-ဘာဝီယိတ္ထာတိ ဘာဝိတော-မဂ္ဂေါ၊ ဘာဝိတာပဋိပဒါ၊ ဘာဝိတံ-စိတ္တံ.
တဝန္တု၊ တာဝီသု-အဘဝီတိ ဘူတဝါ-ပုရိသော၊ ဘူတဝန္တီ၊ ဘူတဝတီ-ဣတ္ထီ၊ ဘူတဝံ-ကုလံ၊ ဂုဏဝန္တုသမံ. ဘူတာဝီ-ပုရိသော. ဘူတာဝိနီ-ဣတ္ထီ၊ ဘူတာဝိ-စိတ္တံ၊ ဒဏ္ဍီ၊ ဒဏ္ဍိနီသမံ. ပုရိသော ဘောဂံ အနုဘူတော၊ ပုရိသေန ဘောဂေါ အနုဘူတော.
ဧတ္ထ စ ကိတပစ္စယာနံ အတ္ထော ဒုဝိဓော ဝါစ္စတ္ထော၊ အဘိဓေယျတ္ထော စာတိ သဗ္ဗံ တျာဒိကဏ္ဍေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ပုရိမေသု ပန ဆသု သာဓနေသု ပစ္စယာနံ အဘိဓေယျတ္ထော ပဒန္တရေန အာစိက္ခီယတိ၊ ဘာဝသာဓနေ ပန အတ္တနော ဓာတုနာ ဧဝ.
တတ္ထ စ ကတ္တုသတ္တိ၊ ကမ္မသတ္တိ၊ ကရဏသတ္တိ၊ သမ္ပဒါနသတ္တိ၊ အပါဒါနသတ္တိ၊ အဓိကရဏသတ္တိသင်္ခါတံ ဝါစ္စတ္ထံ ဥဇုံ ဝဒန္တာ ကိတပစ္စယာ အတ္တနော အဘိဓေယျပဒေန သမာနလိင်္ဂ၊ ဝိဘတ္တိ၊ သင်္ချာယုတ္တာ ဟုတွာ ဝဒန္တိ.
တံ ယထာ? –
ကတ္တရိ တာဝ-ပုရိသော ဘောဂံ အနုဘူတော၊ ပုရိသာ ဘောဂံ အနုဘူတာ။ပေ။ ပုရိသေသု ဘောဂံ အနုဘူတေသု၊ ဣတ္ထီ ဘောဂံ အနုဘူတာ၊ ဣတ္ထိယော ဘောဂံ အနုဘူတာယော။ပေ။ ဣတ္ထီသု ဘောဂံ အနုဘူတာသု၊ ကုလံ ဘောဂံ အနုဘူတံ၊ ကုလာနိ ဘောဂံ အနဘူတာနိ။ပေ။ ကုလေသု ဘောဂံ အနုဘူတေသု.
ကမ္မေ-ဘောဂေါ ပုရိသေန အနုဘူတော၊ ဘောဂါ ပုရိသေန အနုဘူတာ။ပေ။ ဘောဂေသု ပုရိသေန အနုဘူတေသု၊ သမ္ပတ္တိ ပုရိသေန အနုဘူတာ၊ သမ္ပတ္တိယော ပုရိသေန အနုဘူတာယော။ပေ။ သမ္ပတ္တီသု ပုရိသေန အနုဘူတာသု၊ သုခံ ပုရိသေန အနုဘူတံ၊ သုခါနိ ပုရိသေန အနုဘူတာနိ။ပေ။ သုခေသု ပုရိသေန အနုဘူတေသု. ဧသ နယော ကရဏာဒီသုပိ.
ဧဝံ ကိတဝါစကာ အတ္တနော အဘိဓေယျပဒေန သမာနလိင်္ဂ၊ ဝိဘတ္တိ၊ သင်္ချာယုတ္တာ ဟုတွာ တံ တံ သာဓနံ ဝဒန္တိ.
‘ဣတ္ထိယမဏတိကယကျာ စာ’တိ ဣတ္ထိယံ တိပစ္စယော၊ အနုဘဝနံ၊ အနုဘူယတေ ဝါ အနုဘူတိ. ‘‘တိဿဿ အနုဘူတိ၊ ဖုဿဿ အနုဘူတိ’’ ဣစ္စာဒိကာ ဗဟူ အနုဘူတိယောပိ သိဇ္ဈန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘အနုဘူတိ၊ အနုဘူတိယော၊ အနုဘူတိံ၊ အနုဘူတိယော။ပေ။ အနုဘူတီသူ’’တိ ယုဇ္ဇတိ.
၅၀၃. ၇၁၈. ကတ္တရိ လ္တုဏကာ [က. ၅၂၇၊ ၅၃၀၊ ရူ. ၅၆၈၊ ၅၉၀၊ နီ. ၁၁၀၉၊ ၁၁၁၄၊ စံ. ၁.၁.၁၃၉၊ ပါ. ၃.၁.၁၃၃၊ ၁၃၄].
ကတ္တုကာရကေ ကြိယတ္ထာ လ္တု၊ ဏကာ ဟောန္တိ၊ လာနုဗန္ဓော တုဿ ကတ္တရိ နိဗန္ဓနတ္ထော၊ ‘လ္တုပိတာဒီနမာ’တိ ဝိသေသနတ္ထော စ.
အနုဘဝတီတိ အနုဘူတာ၊ အနုဘူတာရော၊ သတ္ထုသမံ.
သာမညဝိဓာနတ္တာ အရဟတ္ထေ သတ္တိအတ္ထေ တဿီလ၊ တဒ္ဓမ္မ၊ တဿာဓုကာရ၊ အတ္တမာနေသု စ ကာလတ္တယေ စ ဘဝန္တိ.
အရဟတ္ထေ-ဗြဟ္မဏော ဗြဟ္မဏိယာ ပရိဂ္ဂဟိတာ.
သတ္တိအတ္ထေ-ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပါဒေတာ.
တဿီလာဒီသု-ပသယှပဝတ္တာ.
အတ္တမာနေ-အတ္တာနံ ပဏ္ဍိတံ မညတီတိ ပဏ္ဍိတမာနိတာ.
၇၁၉. ပုဗ္ဗေကကတ္တုကာနံ [က. ၅၆၄၊ ရူ. ၆၄၀၊ နီတိ. ၁၁၅၀-၆၊ စံ. ၁.၃.၁၃၁၊ ပါ. ၃.၄.၂၁].
ယာသံ ဝိသေသန၊ ဝိသေသျာနံ ဒွိန္နံ ပုဗ္ဗာ’ပရကြိယာနံ ကတ္တာ ဧကောဝ ဟောတိ. တာသု ပုဗ္ဗကြိယာယံ ဘာဝတ္ထေ တုန၊ တွာန၊ တွာပစ္စယာ ဟောန္တိ. ‘ဧဩနမယဝါ သရေ’တိ ဤကာရေ ပရေ ဩဝုဒ္ဓိယာ အဝတ္တံ.
ဘောဂံ အနုဘဝိတုန၊ အနုဘုတွာန၊ အနုဘုတွာ.
ဧကကတ္တုကာနန္တိ ကိံ? ဒေဝဒတ္တော ဘုဉ္ဇိ၊ ယညဒတ္တော ဂစ္ဆတိ.
ပုဗ္ဗေတိ ကိံ? ပစ္ဆာ ဘုဉ္ဇတိ၊ ပဌမံ ပစတိ.
ဗဟုလာဓိကာရာ သမာနာ’ပရကြိယာသုပိ နာနာကတ္တုကာသုပိ တုနာဒယော ဘဝန္တိ. ထက္ကစ္စ ဒဏ္ဍော ပတတိ၊ ဒွါရံ သံဝရိတွာ နိက္ခမတိ၊ ပုရိသော သီဟံ ဒိသွာ ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ.
ယသ္မိံ ဝါကျေ အပရကြိယာပဒံ န ဒိဿတိ. ယထာ? ပဗ္ဗတံ အတိက္ကမ္မ နဒီ၊ အတိက္ကမ္မ နဒိံ ပဗ္ဗတော၊ ယေ တေ သန္တာ ဝိမောက္ခာ အတိက္ကမ္မ ရူပေ အရူပါတိ၊ တတ္ထပိ သတ္တာကြိယာ ဝိညာယတေဝ သဗ္ဗပဒတ္ထာနံ သတ္တာနာတိဝတ္တနတော. အပရကြိယာရဟိတေ အသမာနကတ္တုကေ စ ဝါကျေ ပဌမန္တယောဂဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ ကတ္တရိပိ တုနာဒီနံ သမ္ဘဝေါ ယုတ္တော.
၇၂၀. ပဋိသေဓာလံခလူနံ တုန တွာန တွာ ဝါ [ပဋိသေဓေလံခလူနံ တုနတ္တွာန တ္တွာ ဝါ’ (ဗဟူသု)].
ပဋိသေဓတ္ထာနံ အလံ၊ ခလူနံ ယောဂေ တုနာဒယော ဟောန္တိ ဝါ.
အလံ ဘုတွာ၊ ခလု ဘုတွာ၊ အလံ ဘုတ္တေန၊ ခလု ဘုတ္တေန ဝါ.
၇၂၁. တုံတာယေတဝေ ဘာဝေ ဘဝိဿတိကြိယာယံ တဒတ္ထာယံ [က. ၅၆၁-၂-၃၊ ရူ. ၆၃၆၊ ၆၃၈-၉၊ နီ. ၁၁၄၈-၉].
တဿာ တဿာ ကြိယာယ အတ္ထဘူတာယ ဘဝိဿမာနကြိယာယ ဂမျမာနာယ ဘာဝတ္ထေ တုံ၊ တာယေ၊ တဝေပစ္စယာ ဘဝန္တိ. သုတ္တပဒဝဍ္ဎနေန တုယေပစ္စယောပိ.
အနုဘဝိတုံ ဂစ္ဆတိ၊ အနုဘဝိတာယေ ဂစ္ဆတိ၊ အနုဘဝိတဝေ ဂစ္ဆတိ၊ အနုဘဝိတုံ ဣစ္ဆတိ၊ ကာမေတိ၊ သက္ကောတိ၊ ဇာနာတိ. တထာ ကာလော အနုဘဝိတုံ၊ သမယော အနုဘဝိတုံ၊ ဝေလာ အနုဘဝိတုံ. တထာ အနုဘဝိတုံ မနော၊ အနုဘဝိတုံ သောကော၊ စက္ခု ဒဋ္ဌုံ၊ သောတံ သောတုံ၊ မနော ဝိညာတုံ၊ ဟတ္ထော ကာတုံ၊ ပါဒေါ ဂန္တုံ၊ ဓနု ယုဇ္ဈိတုံ၊ ဇဠော ဝတ္တုံ၊ မန္ဒော ဂန္တုံ၊ အလသော ကတ္တုန္တိ.
ဧတ္ထ စ ‘‘ကာလော အနုဘဝိတု’’န္တိအာဒီသု သတ္တာဝသေန ဟေတုကြိယာ သိဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ ‘‘အနုဘဝိတုံ ကာလော ဘဝတီ’’တိအာဒိနာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
ဣမေ ပနေတ္ထ တာယေ၊ တုယေပယောဂါ – အာဂတာမှ ဣမံ ဓမ္မသမယံ၊ ဒက္ခိတာယေ အပရာဇိတသံဃံ [ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂]. အလဉှိ တေ ဇဂ္ဃိတာယေ၊ မမံ ဒိသွာန ဧဒိသံ [ဇာ. ၁.၅.၁၃၇]. ကော တာဒိသံ အရဟတိ ခါဒိတာယေ [ဇာ. ၁.၁၆.၉၂]၊ အတ္ထိ ဟေဟိတိ သော မဂ္ဂေါ၊ န သော သက္ကာ န ဟောတုယေ [ဗု. ဝံ. ၂.၉ ‘ဟေတုယေ’]၊ အရဟသိ နံ ယာစိတုယေ တုဝမ္ပိ၊ အရဟသိ နော ဇာနိတုယေ ကတာနိ ဣစ္စာဒိ.
၇၂၂. ဘာဝကမ္မေသု တဗ္ဗာနီယာ [က. ၅၄၀၊ ရူ. ၅၄၅၊ နီ. ၁၁၂၅].
ဘာဝေ ကမ္မနိ စ တဗ္ဗ၊ အနီယာ ဟောန္တိ. သုတ္တပဒဝဍ္ဎနေန တဗျ၊ တာယ၊ တေယျပစ္စယာပိ ဟောန္တိ.
အနုဘဝိတဗ္ဗော-ဘောဂေါ၊ အနုဘဝိတဗ္ဗာ-သမ္ပတ္တိ၊ အနုဘဝိတဗ္ဗံ-သုခံ.
ဗဟုလာဓိကာရာ ကတ္တာဒီသွပိ ဘဝန္တိ၊ တပန္တီတိ တပနီယာပါပဓမ္မာ၊ ဥပဋ္ဌာတီတိ ဥပဋ္ဌာနီယော-သိဿော. ပဝုစ္စတိ ဧတေနာတိ ပဝစနီယော-ဥပဇ္ဈာယော၊ နိယျန္တိ ဧတေနာတိ နိယျာနီယော၊ သော ဧဝ နိယျာနိကော.
သိနာ-သောစေယျေ၊ သိနာယန္တိ ဧတေနာတိ သိနာနီယံစုဏ္ဏံ၊ ဒီယတေ အဿာတိ ဒါနီယော-ဗြာဟ္မဏော. သမ္မာ ဝတ္တတိ ဧတ္ထာတိ သမ္မာဝတ္တနီယော-ဂုရု.
ဣဓ ဂါထာ ဝုစ္စတိ –
အရဟတ္ထေ စ သက္ကတ္ထေ၊ ပတ္တကာလေ စ ပေသနေ၊
တဗ္ဗာဒယော အတိသဂ္ဂေ၊ အဝဿာဓမိဏေသု စ.
တတ္ထ ‘‘အရဟ သက္က ဝိသိဋ္ဌေ ကတ္တရီ’’တိ ဝုတ္တိယံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဘဝတီတိ ဘဗ္ဗော၊ ဘဝိတုံ အရဟတီတိ အတ္ထော၊ မဇ္ဇတီတိ မဇ္ဇံ၊ မဒနီယံ၊ မဇ္ဇိတုံ သက္ကောတီတိ အတ္ထော၊ ဧဝမ္ပိ ယုဇ္ဇတိ.
ပတ္တကာလေ-ကတ္တဗ္ဗော ဘဝတာ ကဋော၊ ဧသ ကာလော ကဋကရဏဿာတိ ဒီပေတိ.
ပေသနေ-ဂန္တဗ္ဗော ဘဝတာ ဂါမော၊ ဂစ္ဆတု ဘဝံ ဂါမန္တိ ဒီပေတိ.
အတိသဇ္ဇနံ သမ္ဗောဓနံ အတိသဂ္ဂေါ၊ ဥပဒေသော စေဝ ဝိဓိ စ. တတ္ထ ကတ္တဗ္ဗာ’ကတ္တဗ္ဗဿ ကမ္မဿ အာစိက္ခဏံ ဥပဒေသော၊ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ၊ သီလံ ရက္ခိတဗ္ဗံ၊ ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော၊ အဒိန္နံ န အာဒါတဗ္ဗံ [ဒီ. နိ. ၃.၈၅]. ကတ္တဗ္ဗာ’ကတ္တဗ္ဗာကာရဒဿနံ ဝိဓိ၊ သက္ကစ္စံ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ၊ နော အသက္ကစ္စံ.
အဝဿကေ-ဂမနီယော အဘိသမ္ပရာယော၊ အဝဿံ ဂန္တဗ္ဗောတိ အတ္ထော.
ယံ ဣဏံ အဒေန္တဿ ဒဏ္ဍော အာဂစ္ဆတိ၊ ဣဒံ အဓမိဏံ နာမ၊ သတံ မေ ဒါတဗ္ဗံ ဘဝတာတိ.
ဣမေ ပနေတ္ထ တဗျ၊ တာယ၊ တေယျပယောဂါ – န ဗြာဟ္မဏေ အဒ္ဓိကေ တိဋ္ဌမာနေ၊ ဂန္တဗျမာဟု ဒွိပဒိန္ဒ သေဋ္ဌ [ဇာ. ၁.၁၀.၁၃ (ဂန္တဗ္ဗ)]. ဘူတဂါမပါတဗျတာ၊ ကာမေသု ပါတဗျတာ [ပါစိ. ၉၀]၊ အလဇ္ဇိတာယေ လဇ္ဇန္တိ [ဓ. ပ. ၃၁၆]၊ လဇ္ဇိတာယေ န လဇ္ဇရေ. ဃာတေတာယံ ဝါ ဃာတေတုံ၊ ပဗ္ဗာဇေတာယံ ဝါ ပဗ္ဗာဇေတုံ [မ. နိ. ၁.၃၅၇]၊ ဉာတေယျံ၊ ဒိဋ္ဌေယျံ၊ ပတ္တေယျံ၊ ဝိဒ္ဓေယျံ မံ အမညထ [ဇာ. ၂.၂၂.၂၉၇].
တ၊တိ၊ တု၊ တဝန္တု၊ တာဝီ၊ တွာ၊ တွာန၊ တုန၊ တုံ၊ တဝေ၊ တာယေ၊ တုယေ၊ တဗ္ဗ. ဣမေ တကာရပစ္စယာ နာမ.
ကရ၊ ခနု၊ ဂါ၊ ဂမု၊ ဇန၊ ဌာ၊ တနု၊ ထရ၊ ဓာ၊ ဓရ၊ နမု၊ ပါ၊ ဖရ၊ ဘရ၊ မန၊ မရ၊ ရမု၊ သရ၊ ဟရ၊ ဟန.
၇၂၃. ဂမာဒိရာနံ လောပေါန္တဿ [က. ၅၈၆-၇၊ ရူ. ၆၀၀၊ ၆၃၂၊ နီ. ၁၁၉၀၊ ၁၁၉၁].
ဂမာဒီနံ မကာရ၊ နကာရန္တာနံ ရကာရန္တာနဉ္စ ဓာတူနံ အန္တဿ လောပေါ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ တပစ္စယေ ပရေ တွာဒိဝဇ္ဇိတေ.
ကရ-ကရဏေ၊ ကရီယိတ္ထာတိ ကတော-ဝိဟာရော၊ ကတာဂူဟာ၊ ကတံ-ဂေဟံ၊ သက္ကရီယိတ္ထာတိ သက္ကတော၊ မဟာဝုတ္တိနာ သန္တဿ သော.
‘ကရောတိဿ ခေါ’တိ ပါဒိတော ကရဿ ကဿ ခေါ၊ သင်္ခရီယိတ္ထာတိ သင်္ခတော၊ အဘိသင်္ခတော၊ ဝိသင်္ခရိတ္ထ ဝိကိရီယိတ္ထာတိ ဝိသင်္ခတော၊ ဥပကရီယိတ္ထ သဇ္ဇီယိတ္ထာတိ ဥပက္ခဋော၊ ‘တထနရာနံ ဋဌဏလာ’တိ တဿ ဋော. ဧဝံ ဒုက္ကဋံ.
ပရိတော ကရီယိတ္ထာတိ ပရိက္ခတော၊ ပုရတော ကရီယိတ္ထာတိ ပုရက္ခတော၊ ပုရေက္ခတော ဝါ၊ မဟာဝုတ္တိနာ ပုရဿ ဧတ္တံ.
ခနု-အဝဒါရဏေ၊ ခညိတ္ထာတိ ခတော-အာဝါဋော.
ဂါ-သဒ္ဒေ.
၇၂၄. ဂါပါနမီ [က. ၅၈၈၊ ရူ. ၆၂၀၊ နီ. ၁၁၉၂].
ဂါ၊ ပါနံ အန္တော ဤကာရော ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ တပစ္စယေ ပရေ တွာဒိဝဇ္ဇိတေ.
ဂါယိတ္ထာတိ ဂီတံ၊ သမောဓာနေတွာ ဂါယိတ္ထာတိ သင်္ဂီတောပရိယတ္တိဓမ္မော.
ဂမု-ဂတိမှိ အဂစ္ဆီတိ ဂတော၊ အဂစ္ဆီယိတ္ထာတိ ဝါ ဂတော. ဧဝံ အာဂတော၊ ဥဂ္ဂတော၊ ဒုဂ္ဂတော၊ နိဂ္ဂတော၊ ဝိဂတော၊ သုဂတော၊ သင်္ဂတော၊ အနုဂတော၊ အပဂတော၊ အဝဂတော၊ ဥပဂတော၊ အဓိဂတော.
ဇန-ဇာတိယံ.
၇၂၅. ဇနိဿာ [က. ၅၈၅၊ ရူ. ၆၁၉၊ နီ. ၁၁၈၉].
ဇနိဿ နဿ အာ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ တပစ္စယေ ပရေ တွာဒိဝဇ္ဇိတေ.
အဇာယိတ္ထာတိ ဇာတော၊ ဒုဇ္ဇာတော၊ သုဇာတော၊ သဉ္ဇာတော၊ အနုဇာတော၊ အဝဇာတော၊ အတိဇာတော.
သုတ္တဝိဘတ္တေန အညသ္မိမ္ပိ ဝဏ္ဏေ ပရေ နဿ အာ ဟောတိ၊ ပုတ္တံ ဝိဇာယိတွာ၊ ဝိဇာယိတုံ၊ ဝိဇာယနံ၊ ဝိဇာယန္တီ-ဣတ္ထီ၊ ဝိဇာယမာနာ၊ ပုတ္တံ ဇနေတီတိ ဇာယာ ဣစ္စာဒိ၊ သဗ္ဗတ္ထ မဟာဝုတ္တိနာ သရေ ပရေ ယာဂမော၊ မဟာဝုတ္တိနာ ဝါ သဗ္ဗတ္ထ နဿ ယာဒေသော အာဒိဒီဃော စ.
ဌာ-ဂတိနိဝတ္တိယံ.
၇၂၆. ဌာဿိ [က. ၅၈၈၊ ရူ. ၆၂၀၊ နီ. ၁၁၉၂].
ဌာဿ ဣ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ တကာရေ တွာဒိဝဇ္ဇိတေ.
အဋ္ဌာသီတိ ဌိတော၊ ဥဋ္ဌိတော၊ နိဋ္ဌိတော၊ သဏ္ဌိတော၊ အဓိဋ္ဌိတော.
တနု-ဝိတ္ထာရေ၊ အာတညိတ္ထာတိ အာတတံ၊ ဝိတတံ၊ အာတတဝိတတံ၊ တူရိယဘေဒေါ.
ထရ-သန္ထရဏေ၊ သန္ထရီယိတ္ထာတိ သန္ထတော၊ ဝိတ္ထတော.
ဓာ-ဓာရဏေ.
၇၂၇. ဓာဿ ဟိ [က. ၅၁၇၊ ရူ. ၄၈၈၊ နီ. ၁၁၀၅].
ဓာဓာတုဿ ဓဿ ဟိ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ တကာရေ တွာဒိဝဇ္ဇိတေ.
အာဓီယိတ္ထာတိ အာဟိတော၊ အာဂျာဟိတော၊ ဝိဓီယိတ္ထာတိ ဝိဟိတော၊ နိဓီယိတ္ထာတိ နိဟိတော၊ သန္ဓီယိတ္ထာတိ သံဟိတော၊ ဩဓီယိတ္ထာတိ ဩဟိတော၊ အဘိဓီယိတ္ထာတိ အဘိဟိတော၊ ပိဓီယိတ္ထာတိ ပိဟိတော၊ အပိဟိတော. ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿ တတိယတ္တံ၊ ‘ဓာဿ ဟော’တိ သုတ္တေန ပရဿ ဟတ္တံ၊ အာဒဟိတော၊ ဝိဒဟိတော၊ နိဒဟိတော၊ သံဒဟိတော၊ သဒ္ဒဟိတော ဝါ၊ သန္နိဒဟိတော၊ ဩဒဟိတော၊ ပိဒဟိတော၊ အပိဒဟိတော၊ ပရိဒဟိတော.
ဓရ-ဓာရဏေ၊ ဥဒ္ဓရီယိတ္ထာတိ ဥဒ္ဓဋော၊ သမုဒ္ဓဋော၊ နိဒ္ဓဋော၊ တဿ ဋတ္တံ.
နမု-နမနေ၊ နမိတ္ထာတိ နတော၊ ဥန္နတော၊ သမုန္နတော၊ ဩနတော၊ အဝနတော.
ပါ-ပါနေ၊ ‘ဂါပါနမီ’တိ ဤတ္တံ၊ ပီယိတ္ထာတိ ပီတံ.
ဖရ-ဖရဏေ၊ ဖရိတ္ထ၊ ဖရီယိတ္ထာတိ ဝါ ဖုဋော၊ ဝိပ္ဖုဋော၊ သမ္ဖုဋော၊ ဩဖုဋော၊ မဟာဝုတ္တိနာ ဖဿ ဥတ္တံ၊ တဿ ဋတ္တံ.
ဘရ-ဓာရဏေ၊ ဘရီယိတ္ထာတိ ဘတော၊ အာဘတော၊ အာဘဋော ဝါ. ဥဒကာတလမုဗ္ဘတော၊ ဥဗ္ဘတံ သံဃေန ကထိနံ [မဟာဝ. ၃၁၇]၊ သမ္ဘတံ ဓနံ.
မန-ဉာဏေ၊ မတော၊ မဟာဇနေန သမ္မတောတိ မဟာသမ္မတော၊ သမ္မတာ သီမာ [မဟာဝ. ၁၃၉]၊ အနုမတော၊ အဘိမတော.
မရ-ပါဏစာဂေ၊ မရိတ္ထာတိ မတော၊ ကာလင်္ကတော.
ရမု-ကီဠာယံ၊ ရမိတ္ထာတိ ရတော၊ အဘိရတော.
ရမု-ဥပရမေ၊ ဝိရတော၊ ပဋိဝိရတော၊ ဥပရတော.
သရ-ဂတိ၊ စိန္တာသု၊ ဗဟုလာဓိကာရာ ကာလတ္တယေပိ တပစ္စယော၊ သရတိ၊ အသရိ၊ သရိဿတီတိ သတော၊ အနုဿတော၊ ပတိဿတော.
ဟရ-ဟရဏေ၊ ဟရီယိတ္ထာတိ ဟတော၊ အာဟတော၊ နိဟတော.
တဿ ဋတ္တေ-အာဟဋော၊ နိဟဋော၊ ဥဒါဟဋော၊ သမုဒါဟဋော၊ အဝဟဋော.
ဟန-ဟိံသာယံ၊ ဟညိတ္ထာတိ ဟတော၊ ဝိဟတော၊ သမူဟတော အဝိပ္ပဝါသော [မဟာဝ. ၁၄၅]၊ သမူဟတာ သီမာ [မဟာဝ. ၁၄၆].
တိပစ္စယမှိ ဗဟုလာဓိကာရာ အကာနုဗန္ဓေပိ အန္တလောပေါ. ပဌမံ ကရီယတီတိ ပကတိ၊ အာကာရော အာကတိ၊ ဝိကာရော ဝိကတိ၊ ဂါယနံ ဂီတိ၊ ဥဂ္ဂီတိ၊ သင်္ဂီတိ၊ အနုဂါယနံ အနုဂီတိ၊ ဂမနံ ဂတိ၊ ဂန္တဗ္ဗာတိ ဝါ ဂတိ၊ ဂစ္ဆန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝါ ဂတိ၊ အာဂမနံ အာဂတိ၊ သုဂတိ၊ ဒုဂ္ဂတိ၊ သမာဂမနံ သင်္ဂတိ၊ ဇနနံ ဇာတိ၊ ဇာယန္တိ ဧတာယ၊ ဧတ္ထာတိ ဝါ ဇာတိ၊ ဌာနံ ဌိတိ၊ သဏ္ဌိတိ၊ အဝဋ္ဌိတိ၊ ပုနပ္ပုနံ တနနံ သန္တတိ၊ ဓာရေန္တိ ဧတာယာတိ ဓီတိ၊ မဟာဝုတ္တိနာ ဤတ္တံ.
နမနံ နတိ၊ ဥန္နတိ၊ သမုန္နတိ၊ ဩနတိ၊ အဝနတိ၊ ဘရိတဗ္ဗာတိ ဘတိ၊ မနတိ ဇာနာတိ ဧတာယာတိ မတိ၊ ဝိဝိဓာ မတိ ဝိမတိ၊ ရမဏံ ရတိ၊ အာရမဏံ အာရတိ၊ ဝိရမဏံ ဝိရတိ၊ အဘိရမဏံ အဘိရတိ၊ ပဋိဝိရမဏံ ပတိဝိရတိ၊ သရဏံ သတိ၊ သရန္တိ ဧတာယာတိ ဝါ သတိ၊ အနုဿတိ၊ ပဋိဿတိ၊ ဥပဟနနံ ဥပဟတိ.
တဝန္တုပစ္စယမှိ-အကာသီတိ ကတဝါ၊ အဟနီတိ ဟတဝါ.
တာဝီပစ္စယမှိ-ကတာဝီ၊ ဟတာဝီ.
တွာဒီသု –
၇၂၈. တုံတုနတဗ္ဗေသု ဝါ.
ကရဓာတုဿ ရ-ကာရဿ အာ ဟောတိ ဝါ တုံ၊ တုန၊ တဗ္ဗေသု. တုနသဒ္ဒေန တွာန၊ တွာပိ သင်္ဂယှန္တိ.
၇၂၉. ကရဿာ တဝေ.
ကရဿ ရ-ကာရဿ အာ ဟောတိ တဝေပစ္စယမှိ.
ကာတုံ၊ ကာတဝေ၊ ကာတုန၊ ကာတဗ္ဗံ.
ယထာ ကရဿ၊ တထာ မဟာဝုတ္တိနာ ဟရဿ ရူပံ သိဇ္ဈတိ၊ ဟာထုံ၊ ဟာတဝေ၊ ဟာတုန. တေသံ တုဏ္ဍေန ဟာတူန၊ မုဉ္စေ ပုဗ္ဗကတံ ဣဏံ [ဇာ. ၁.၁၄.၁၀].
တွာမှိ အာဿ ဣတ္တံ၊ အာဟိတွာ၊ သောဏ္ဍာယုဒကမာဟိတွာ [ဇာ. ၁.၁၀.၉ (။ဟတွာ)].
ဣတိ ဝိသံယောဂရူပရာသိ.
သဒိသသံယောဂရူပရာသိ
အထ သဒိသသံယောဂရူပရာသိ ဝုစ္စတေ.
တုပစ္စယမှိ –
၇၃၀. ပရရူပမယကာရေ ဗျဉ္ဇနေ.
ယကာရဝဇ္ဇိတေ ဗျဉ္ဇနပစ္စယေ ပရေ သဗ္ဗဓာတူနံ အန္တဗျဉ္ဇနော ပရရူပံ အာပဇ္ဇတေ.
ကရောတီတိ ကတ္တာ၊ ကာတုံ အရဟတိ၊ ကာတုံ သက္ကောတိ၊ ကရဏသီလော၊ ကရဏဓမ္မော၊ သက္ကစ္စံ ဝါ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဘရတီတိ ဘတ္တာ၊ ဟရတီတိ ဟတ္တာ.
တွာဒီသု ရ-ကာရဿ အာတ္တံ၊ သံယောဂေ ပရေ ရဿတ္တဉ္စ၊ ကတွာ၊ ကတွာန.
ပရရူပတ္တံ၊ ကတ္တုန၊ ကတ္တုံ၊ ကတ္တဗ္ဗံ၊ ဘရဏံ ဘတ္တုံ၊ ဘတ္တဝေ၊ ဟရဏံ ဟတ္တုံ၊ အဘိဟတ္တုံ၊ ဟတ္တဝေ.
အာပ၊ ဏာပ၊ ခိပ၊ ဂုပ၊ စဇ၊ ဉပ၊ ဉာပ၊ တပ၊ ဒီပ၊ ဓူပ၊ ပဒ၊ ဘဇ၊ ဘုဇ၊ မဒ၊ မိဒ၊ ယုဇ၊ ရိစ၊ ရန္ဇ၊ လိပ၊ လုပ၊ ဝစ၊ ဝတု၊ ဝဒ၊ ဝပ၊ ဝိစ၊ သန္ဇ၊ သိစ၊ သမ္ဘု၊ သူစ၊ သူဒ၊ သုပ.
ဓာတွန္တဗျဉ္ဇနဿ ပရရူပတ္တံ၊ တပစ္စယမှိ ဝိပုဗ္ဗော အာပဗျာပနေ၊ ဗျာပယတိ ခိပ္ပံ ဉာဏဗျာပနေန ဗျာပိတုံ သက္ကောတီတိ ဗျတ္တော၊ ဝိယတ္တော.
ပရိပုဗ္ဗော ပရိယာပုဏနေ ပဟုတ္တေ စ၊ ပရိယတ္တော.
သံပုဗ္ဗော ပရိပုဏ္ဏဘာဝေ၊ သမာပယိတ္ထာတိ သမတ္တော၊ ပရိသမတ္တော.
အာပုဗ္ဗော ဏာပ-ပေသနေ၊ အာဏာပီယိတ္ထာတိ အာဏတ္တော.
ခိပ-ခိပနေ၊ ခိပီယိတ္ထာတိ ခိတ္တော-ဒဏ္ဍော၊ ခိတ္တာ-မတ္တိကာ၊ ခိတ္တံ-လေဋ္ဋု. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. ပက္ခိတ္တော၊ ဥက္ခိတ္တော၊ နိက္ခိတ္တော၊ ဝိက္ခိတ္တော၊ ဩက္ခိတ္တော၊ သံခိတ္တော.
ဂုပ-ဂုတ္တိယံ၊ ဂေါပီယိတ္ထာတိ ဂုတ္တော၊ သံဂုတ္တော.
စဇ-စာဂေ၊ စဇီယိတ္ထာတိ စတ္တော.
ဥပ-ပညာပနေ၊ ပညပီယိတ္ထာတိ ပညတ္တော-ဝိနယော၊ ပညတ္တံသိက္ခာပဒံ၊ ပညတ္တံ-အာသနံ.
ဉာပ-ဉာပနေ၊ ဝိကတိဓာတု နာမေသာ ကာရိတန္တတ္တာ၊ ပညာပီယိတ္ထာတိ ပညတ္တော၊ သညာပီယိတ္ထာတိ သညတ္တော၊ ဝိညာပီယိတ္ထာတိ ဝိညတ္တော.
တပ-သန္တာပေ၊ အတပ္ပီတိ တတ္တော၊ သန္တတ္တော.
ဒီပ-ဒိတ္တိယံ၊ အဒီပိတ္ထာတိ ဒိတ္တော၊ ပဒိတ္တော၊ အာဒိတ္တော.
ဓူပ-သောဏ္ဍိယေ၊ ဓူပတိ၊ အဓူပိ၊ ဓူပိဿတီတိ ဓုတ္တော၊ သုရာဓုတ္တော၊ အက္ခဓုတ္တော [သု. နိ. ၁၀၆].
ပဒ-ဂတိယံ၊ အပဇ္ဇီတိ ပတ္တော၊ နိပတ္တော၊ သမ္ပတ္တော.
ဘဇ-သမ္ဘတ္တိယံ၊ ဘဇတီတိ ဘတ္တော၊ သမ္ဘတ္တော.
ဝိပုဗ္ဗော ပုထက္ကရဏေ၊ ဝိဘဇိတ္ထာတိ ဝိဘတ္တော.
ဘုဇ-ပါလန၊ ဗျဝဟရဏေသု၊ ဘုဉ္ဇိတ္ထ၊ ဘုဉ္ဇီယိတ္ထာတိ ဝါ ဘုတ္တော၊ ပရိဘုတ္တော.
မဒ-ဥမ္မာဒေ၊ မဇ္ဇိတ္ထာတိ မတ္တော၊ သမ္မတ္တော၊ ပမတ္တော၊ ဥမ္မတ္တော.
မိဒ-သိနေဟနေ၊ မိဇ္ဇတီတိ မိတ္တော.
ယုဇ-ယောဂေ၊ ယုဉ္ဇတီတိ ယုတ္တော၊ ပယုတ္တော၊ ဥယျုတ္တော၊ နိယုတ္တော၊ ဝိယုတ္တော၊ သံယုတ္တော၊ သညုတ္တော.